فرهنگ مصادیق:تعلیم علوم مورد نیاز مسلمین
کتب مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|
مقالات مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|---|
| ۱ | جایگاه علم و آموزش در قرآن و روایات – مرکز فرهنگ قرآن |
مصادیق مرتبط
چندرسانهای مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|
مرتبطهای بوستان
| ردیف | عنوان |
|---|
نرمافزارهای مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|
پایگاههای اینترنتی مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|
محتویات
نظر قرآن در باره آموزش چیست؟ آیا آموزش باید مبتنی بر نیازهای فراگیران باشد؟ - اسلام کوئست
پرسش
نظر قرآن در باره آموزش چیست؟ آیا آموزش باید مبتنی بر نیازهای فراگیران باشد؟ و یا نیازهای آموزشی قبلاً تعیین شده است؟ به عبارت دیگر چقدر باید فراگیر و نیازهای او را مورد توجه آموزشها قرار داد؟
پاسخ اجمالی
در هر جامعه بشری، به صورت معمول و با توجه به تجربههای اساتید و مربیان و نیز متصدیان مدیریت جامعه، نیازهای آموزشی ضروری و اولیه آن جامعه، تعیین و تدوین میشوند و با مروری در بیشتر چارچوبهای آموزشی مدون، مشاهده میکنیم که این چارچوبها، یا در راستای نیاز فراگیر (دانشجو) و یا در جهت منافع جامعه میباشد.
از دیدگاه قرآنی، در مرحله اول، آموزش مبانی دینی، شناخت مبدأ و معاد و تنظیم راهبرد مناسب زندگی، از نیازهای هر فردی از جامعه انسانی بوده و در مرحله بعد، افراد با ایمان، مکلف به آموختن دانشهایی هستند که مورد نیاز فرد و جامعه است. این نیازها با توجه به زمان و مکان و ویژگیهای فردی، در ارتباط با هر شخص و جامعهای، میتواند متفاوت با دیگران باشد و تشخیص آن نیز بر عهده خود افراد است.
پاسخ تفصیلی
پرسش شما به شیوهای طرح شده است که گویا در هر سیستم آموزشی، نیازهای فراگیران در نقطهای کاملاً مقابل با نیازهای آموزشی از قبل تعیین شده قرار میگیرد، اما باید دانست که واقعیت موجود، مخالف پیش فرض شما است.
در هر جامعه بشری، به صورت معمول و با توجه به تجربههای اساتید و مربیان و نیز متصدیان مدیریت جامعه، نیازهای آموزشی ضروری و اولیه آن جامعه، تعیین و تدوین میشوند و با مروری در بیشتر چارچوبهای آموزشی مدون، مشاهده میکنیم که این چارچوبها، یا در راستای نیاز فراگیر (دانشجو) و یا در جهت منافع جامعه میباشد. البته، ممکن است که یک فراگیر (دانشجو) برخی چارچوبهای آموزشی موجود را مورد نیاز خود ندانسته و در جهت مقابل، نیازهایی را احساس کند که در متون آموزشی ارائه شده وجود ندارد.
در این ارتباط، سه نکته قابل توجه است:
۱. فراگیران (دانش آموزان)، به دلیل تجارب کمتری که دارند، گاهی از نیازهای اصلی و اولیه خود غافل شده و نیازهای کاذب دیگری را احساس میکنند و ممکن نیست که سیستم آموزشی را به شیوهای طراحی کرد که بر اساس برطرف کردن نیازهای یکایک فراگیران بوده و به تمام این نیازها پاسخ دهد.
براین اساس، وظیفه اساتید و دست اندرکاران امر آموزش است که اولاً: دلیل نیاز به هر متن آموزشی را برای دانشجویان، بیان کرده و بدین وسیله، انگیزه لازم را برای آنان ایجاد کنند. ثانیاً: اگر تشخیص دادند که نیازهای جدید فراگیران نیز در خور توجه است، جهت برطرف کردن و احیاناً تدوین متون آموزشی جدید اقدام نمایند.
۲. از دیدگاه قرآنی، در مرحله اول، آموزش مبانی دینی، شناخت مبدأ و معاد و تنظیم راهبرد مناسب زندگی، از نیازهای هر فردی از جامعه انسانی بوده و اساساً، فلسفه فرستادن پیامبران، برآورده کردن این نیاز فطری و کلی بشریت است.[۱]
در مرحله بعد، افراد با ایمان، مکلف به آموختن دانشهایی هستند که مورد نیاز فرد و جامعه است. این نیازها با توجه به زمان و مکان و ویژگیهای فردی، در ارتباط با هر شخص و جامعهای، میتواند متفاوت با دیگران باشد و تشخیص آن نیز بر عهده خود افراد است، اما آنچه از مجموع آیات قرآنی میتوان استفاده کرد، آن است که:
۱-۲: آموزش دانشهای غیر دینی که در راستای برطرف کردن نیازهای جامعه انجام میشود، نه تنها ایرادی ندارد، بلکه لازم و واجب است و حتی خداوند به صورت مستقیم، برخی از این دانشها را در اختیار پیامبران خود قرار داده است.[۲]
۲-۲: همواره باید این دقت را داشت که با توجه به ویژگیهای افراد، آموزشی را مد نظر داشت که بازده مناسب تری داشته و از اتلاف عمر آنان جلوگیری کرد. به عنوان نمونه، اگرچه اصل شعر حرام نبوده و میتوان قواعد و اسلوبهای آن را به دیگران آموزش داد، اما شخصیت پیامبر (ص) در حدی است که آموختن شعر، سزاوار او نیست: "وَ ما عَلَّمْناهُ الشِّعْرَ وَ ما یَنْبَغی لَه".[۳]
با توجه به این که پیامبر اکرم (ص)، بهترین الگو برای مسلمانان است،[۴] پیروان ایشان نیز باید نیازهای خود و دیگران را به گونهای تعریف کنند که بیشترین بهره وری از عمر گرانبها به عمل آید.
۳. با توجه به آنچه گفته شد و نیز با توجه به این که متون آموزشی از قبل تعیین شده، با دیدگاهی کلی و بدون توجه به نیازهای اختصاصی هر یک از فراگیران تدوین شده، آنان نباید خود را منحصر به همان متون کرده، بلکه بر اساس سلایق و تمایلاتی که دارند و با مشورت افراد اندیشمند و با تجربه، باید مطالعه و تحقیق در مورد نیازهای جانبی خویش را نیز دنبال کنند؛ چون به همان ترتیبی که "تعلیم" یا "آموزش" در جامعه اسلامی لازم بوده و هر اندیشمندی باید به عنوان زکات دانش خویش، آن را در اختیار دیگران قرار دهد،[۵] فراگیران (دانشجویان) نیز باید به صورت فعال، وارد میدان علم شده و با "تعلم" یا آموختن، به بحث و تحقیق در ارتباط با نیازهای جدید و لازمی که در متون آموزشی وجود ندارد، پرداخته و خود را به متون از قبل تعیین شده، محدود نکرده و به این نکته توجه داشته باشند که دانش، بیش از آن که از "تعلیم" به دست آید، از "تعلم" حاصل خواهد شد[۶]و به عبارتی، ابتکار عمل در "تعلیم" بر عهده مربیان و در "تعلم" بر عهده دانشجویان است و در نوع دوم، تلاشهای علمی، از انگیزههای قوی تری برخوردار خواهد بود.
البته، مراکز علمی موظف اند که علاوه بر تدوین متون آموزشی ثابت که امری لازم و بدیهی است، فرصتهایی را نیز در اختیار دانشجویان قرار دهند تا آنان بتوانند نیازهای متغیر خود را برآورده سازند.
پا نویس
- ↑ بقره، 129؛ آل عمران، 164؛ جمعه؛ 2 و ...
- ↑ انبیاء، 80؛ "وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَکُمْ لِتُحْصِنَکُمْ مِنْ بَأْسِکُم"؛ سبأ، 10 " وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدیدَ
- ↑ یس، 69.
- ↑ احزاب، 21؛ "لَقَدْ کانَ لَکُمْ فی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَة
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 41، ح 3، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1365 هـ ش
- ↑ همان، ص 17، "وَ الْعِلْمُ بِالتَّعَلُّم
