فرهنگ مصادیق:حجاب: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۵ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۲۰

نویسنده: مرتضی شاهسون
تهیه و تدوین:پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم

مقدمه

«هیچ باغبانی را سرزنش نمی‌کنند که چرا دور باغ خود حصار و پرچین کشیده است؛ هیچ کس هم با نام و بهانه «آزادی» دیوار خانه خود را بر نمی‌دارد و شبها در حیاطش را باز نمی‌گذارد. هیچ صاحب گنج و گوهری ، جواهرات خود را بدون حفاظ، در معرض دید رهگذران نمی‌گذارد تا بدرخشد، جلوه کند و چشم و دل برباید؛ هر چیز که قیمتی تر باشد، درصد مراقبت از آن بالاتر می‌رود ، هر چه که نفیس تر باشد، بیم ربودن و غارت بیشتر است و مواظبت لازمتر.
مگر نه اینکه آثار نفیس خطی را در موزه‌ها و ویترینها می‌گذارند، تا با لمس دستهای این و آن، خراب نشود و از ارزش نیفتد؟!»^[۱]
امروزه مسائل و موضوعات متعدد و فراوانی در جامعه خصوصاً در بین جوانان و نوجوانان بوجود آمده که لازم است به سرعت مورد توجه قرار گیرد و با ارائه پاسخ‌های منطقی و روان، عطش این نسل نوخاسته را در زمینه نیازهای تربیتی و دینی برطرف نمود تا خللی در فکر و رفتار و اعتقاد آنان پدید نیاید و محل نفوذ فکری دشمنان و فرصت طلبان ضد دینی و اخلاقی قرار نگیرند ، یکی از این مسایل، بحث حجاب و وجوب آن در جامعه می‌باشد که متأسفانه در سال‌های اخیر با سهل انگاری‌هایی که در این موضوع صورت گرفته تغییرات منفی چشمگیری را در ظاهر و اصل آن مشاهده می‌کنیم که ریشه در تشکیک کردن اصل مسأله حجاب بوده است.

تاریخچه حجاب

قدر مسلم اینست که قبل از اسلام در میان بعضی ملل حجاب وجود داشته است. تا آنجا که به تعبیر شهید مطهری در ایران باستان و در میان قوم یهود و احتمالا در هند حجاب وجود داشته و از آنچه در قانون اسلام آمده سخت تر بوده است. اما در جاهلیت عرب حجاب وجود نداشته است و به وسیله اسلام در عرب پیدا شده است .
«ویل دورانت در صفحه ۳۰ جلد ۱۲ تاریخ تمدن ( ترجمه فارسی ) راجع به قوم یهود و قانون تلمود می‌نویسد : اگر زنی به نقض قانون یهود می‌پرداخت چنانکه مثلاً بی آنکه چیزی بر سر داشت به میان مردم می‌رفت و یا در شارع عام(محل رفت و شد) نخ ریسی می‌کرد یا با هر سِنخی از مردان درد دل می‌کرد یا صدایش آنقدر بلند بود که چون در خانه اش تکلم می‌نمود همسایگانش می‌توانستند سخنان او را بشنوند در آن صورت مرد حق داشت بدون پرداخت مهریه او را طلاق دهد . علیهذا حجابی که در قوم یهود معمول بوده است از حجاب اسلامی بسی سخت تر و مشکلتر بوده است .
به هر حال آنچه مسلم است اینست که قبل از اسلام حجاب در جهان وجود داشته است و اسلام مبتکر آن نیست اما اینکه حدود حجاب اسلامی با حجابی که در ملل باستانی بود یکی است یا نه؟^[۲] بحث دیگری است که برای مطالعه بیشتر به رساله حجابیه رسول جعفریان و کتاب مسئله حجاب شهید مطهری می‌توان مراجعه کرد.

حجاب در لغت و اصطلاح

حجاب واژه عربی است با معانی متعدد مانند : پوشش ، وسیله پوشش، حایل و ... .
در کتاب «لسان العرب»معنای لغوی حجاب را چنین بیان می‌کند :
« الحِجابُ : السِّتْرُ. حَجَبَ الشی ءَ یَحْجُبُه حَجْباً و حِجاباً . و امرأَه مَحْجُوبهٌ: قد سُتِرَتْ بِسِترٍ. و حَجَبَه : أَی مَنَعَه عن الدخول .وًّالحجابَ: اِسمَ ما احُتُجِبًّ بِه ، و کُلُ ما حالَ بًّیُنًّ شَیئین : حجابً »^[۳]
حجاب به معنای پوشش است. زن محجوبه یعنی زنی که بوسیله‌ای پوشیده شده است . حجاب : آنچه بدان خود را می‌پوشانند . آنچه میان دو چیز حایل گردد نیز حجاب نامیده می‌شود.

فلسفه حجاب

ادله وجوب و فلسفه حجاب را می‌توان به دو دسته عقلی و نقلی تقسیم نمود:

الف- ادله عقلی:

مساله" ابتذال زن" و" سقوط شخصیت او"حائز اهمیت فراوان است که نیازی به ارقام و آمار ندارد، هنگامی که جامعه، زن را با اندام برهنه بخواهد، طبیعی است روز به روز تقاضای آرایش بیشتر و خودنمایی افزونتر از او دارد، و هنگامی که زن را از طریق جاذبه جنسیش وسیله تبلیغ کالاها و دکور اطاقهای انتظار، و عاملی برای جلب سیاحان و مانند اینها قرار بدهند، در چنین جامعه‌ای شخصیت زن تا سر حد یک عروسک، یا یک کالای بی ارزش سقوط می‌کند، و ارزشهای والای انسانی او به کلی به دست فراموشی سپرده می‌شود، و به این ترتیب تبدیل به وسیله‌ای خواهد شد برای اشباع هوسهای سرکش یک مشت انسان نماهای دیو صفت! در چنین جامعه‌ای چگونه یک زن می‌تواند با ویژگیهای اخلاقیش، علم و آگاهی و دانائیش جلوه کند، و حائز مقام والایی گردد؟!
برهنگی زنان که طبعاً پیامدهایی همچون آرایش و عشوه گری و امثال آن همراه دارد، مردان مخصوصا جوانان را در یک حال تحریک دائم قرار می‌دهد تحریکی که سبب کوبیدن اعصاب آنها و ایجاد هیجانهای بیمار گونه عصبی و گاه سر چشمه امراض روانی می‌گردد، آیا پزشکان روان، نمی‌گویند هیجان مستمر ،عامل بیماری است؟ مخصوصا توجه به این نکته که غریزه جنسی، نیرومندترین و ریشه دارترین غریزه آدمی است و در طول تاریخ سرچشمه حوادث مرگبار و جنایات هولناکی شده، تا آنجا که گفته‌اند" هیچ حادثه مهمی را پیدا نمی‌کنید مگر اینکه پای زنی در آن در میان است"! آیا دامن زدن مستمر از طریق برهنگی به این غریزه و شعله ور ساختن آن بازی با آتش نیست؟ آیا چنین کاری عاقلانه‌ای است؟
در کنار این نکات، نگاه به گسترش دامنه فحشاء و افزایش فرزندان نامشروع، از دردناکترین پیامدهای بی حجابی است که نیازی به ارقام و آمار ندارد و دلائل آن مخصوصاً در جوامع غربی کاملا نمایان است، آن قدر عیان است که حاجتی به بیان ندارد. نمی گوئیم عامل اصلی فحشاء و فرزندان نامشروع منحصراً بی حجابی است، بلکه می گوئیم یکی از عوامل مؤثر آن مساله برهنگی و بی حجابی محسوب می‌شود. و با توجه به اینکه" فحشاء" و از آن بدتر" فرزندان نامشروع" سر چشمه انواع جنایتها در جوامع انسانی بوده و هستند، ابعاد خطرناک این مساله روشن تر می‌شود.
همچنین آمارهای قطعی و مستند نشان می‌دهد که با افزایش برهنگی در جهان ، طلاق و از هم گسیختگی زندگی زناشویی در دنیا به طور مداوم بالا رفته است، چرا که" هر چه دیده بیند دل کند یاد" و هر چه" دل" در اینجا یعنی هوسهای سرکش بخواهد به هر قیمتی باشد به دنبال آن می‌رود، و به این ترتیب هر روز دل به دلبری می‌بندد و با دیگری وداع می‌گوید. ولی در محیطی که حجاب است (و شرائط دیگر اسلامی رعایت می‌شود) دو همسر تعلق به یکدیگر دارند، و احساساتشان و عشق و عواطفشان مخصوص یکدیگر است^[۴].
توجه به این نکته قابل اهمیت است که عنصر حجاب و پوشش اسلامی، نه تنها زن را از صحنه اجتماع وفعالیت‌های اجتماعی دور نمی‌کند، بلکه زمینه‌های حضور مستمر و فعال زنان را در عرصه اجتماع -به همراه حقوق اجتماعی برابر- تضمین می‌کند و شخصیت خدادادی زن را از دستبرد نگاه ابزاری دیگران، مصونیت می‌بخشد.

ب- ادله نقلی

أ) از قرآن کریم استفاده می‌شود که هدف از تشریع حکم الهی وجوب حجاب، دست یابی به تزکیهٔ نفس، طهارت، عفت و پاکدامنی و رشد اخلاقی و رسیدن به کمالات است ، (این تزکیه و طهارت هم بر افراد اثر گذاشته و سبب دوری آنان از رذایل اخلاقی و وسوسه‌های شیطانی می‌شود و هم بر اجتماع موثر بوده و محیط زندگی را از مظاهر شهوانی و غرایز حیوانی پاک می‌سازد) نکاتی که در آیات حجاب خداوند به آنها اشاره می‌کند همچون:
- وَ إِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ^[۵]
هنگامی که چیزی از وسایل زندگی را (بعنوان عاریت) از آنان [همسران پیامبر] می‌خواهید از پشت پرده بخواهید؛ این کار. برای پاکی دلهای شما و آنها بهتر است .
- یَأَیهُّا النَّبیِ قُل لّأِزْوَاجِکَ وَ بَنَاتِکَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیهْنَّ مِن جَلَبِیبِهِنَّ ذَالِکَ أَدْنیَ أَن یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ وَ کاَنَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا^[۶]
ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: جلبابها [روسری‌های بلند] خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای اینکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است؛ (و اگر تاکنون خطا و کوتاهی از آنها سر زده توبه کنند) خداوند همواره آمرزنده رحیم است.
- وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاَّتی لا یَرْجُونَ نِکاحاً فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُناحٌ أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ غَیْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزینَهٍ وَ أَنْ یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَهُنَ وَ اللَّهُ سَمیعٌ عَلیمٌ^[۷]
ب) از دیگر حکمت‌ها و فلسفه‌های حجاب، می‌توان به حفظ زنان از آزار دیگران و ایجاد امنیت برای آنان اشاره کرد:
« یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنی أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ (احزاب/۳۳-۵۹) » در تفسیر قمی در ذیل آیه (یَأَیهُّا النَّبیِ قُل لّأِزْوَاجِکَ وَ بَنَاتِکَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیهْنَّ مِن جَلَبِیبِهِنَّ) شان نزول این آیه را چنین نقل نموده ، که زنان از خانه بیرون می‌شدند تا به مسجد آیند، و دنبال رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نماز بخوانند، و چون شب می‌شد، و زنان برای نماز مغرب و عشاء بیرون می‌آمدند، جوانان سر راه آنان می‌نشستند، و متعرض ایشان می‌شدند، خدای تعالی این آیه را نازل فرمود.^[۸]

استفتاء

سؤال: آیا حجاب از ضروریّات اسلام است؟ منکر آن و کسانی که به این دستور الهی، بویژه در جامعه اسلامی، بی‌اعتنایی می‌کنند، چه حکمی دارند؟
پاسخ: حجاب از ضروریّات اسلام است و تمام فِرَق مسلمین آن را واجب می‌شمرند و در قرآن مجید در آیات متعدّدی صریحاً آمده است؛ حتّی غیر مسلمانان می‌دانند چنین حکمی در اسلام وجود دارد.^[۹]

چرا بی حجابی؟

یکی از آسیب‌های اجتماعی کم و بیش رایج در جامعه ما، مسئله بی حجابی و بدحجابی است. پدیده‌ای که ظهور هر چند ضعیف آن با توجه به پیشینه فرهنگی، الگوی آموزشی و تربیتی غالب، حساسیت‌های وجدان جمعی، مراقبت و کنترل افکار عمومی، سیاست‌های فرهنگی نظام و … بسیار غیر منتظره و مستبعد می‌نماید. بی شک، این پدیده نیز هم چون سایر پدیده‌های فرهنگی ـ اجتماعی از علل و عوامل آشکار و پنهان متعددی ناشی شده است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

أ) عدم اعتقاد به مفاهیم دینی

گروهی از افراد بدحجاب وجود دارند که اساساً تقیدی به احکام و ارزش‌های دینی ندارند؛ زیرا کاملاً بی بندوبارند و هدف آن‌ها از نوع پوشش شان، انجام رفتارهای ضد اخلاقی است.

ب) میل به خودآرایی در نهاد زن

اساساً میل به تبرج و خودآرایی در درون زنان وجود دارد، همچنان که میل به چشم چرانی در مردان شایع تر است. براین اساس، غریزه گرایش به جلب توجه و شاخص بودن، زنان را وادار به خودآرایی در جامعه می‌کند و هنگامی که مانعی همچون ایمان واعتقاد نباشد یا ضعیف باشد نتیجه اش آن می‌شود که با چهره‌های جذاب و جلب کننده در محافل و اجتماع ظاهر گردند تا آن تمایل درونی خویش را ارضاء نمایند.

ت) کم رنگی تعلق به فرهنگ خودی و توجه بیشتر به دیگر فرهنگ‌ها

تغییر لباس همواره پی آمد تغییر یک فرهنگ است و انسان تا با فرهنگ خود وداع نکند، نمی‌تواند با لباس خود وداع کند [و] تا فرهنگ یک قوم را نپذیرد، لباس آنان را به تن نمی‌کند. حضرت امیر۸ فرمود: مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ عُدَّ مِنْهُمْ^[۱۰] « هر که خود را به گروهی شبیه سازد، هم از آن گروه است.» لباس هر انسان، پرچم کشور وجود اوست. پرچمی است که او بر سر در خانه وجود خود نصب کرده است و با آن اعلام می‌کند که از کدام فرهنگ تبعیت می‌کند، هم چنان که هر ملتی با وفاداری و احترام به پرچم خود، اعتقاد خود را به هویت ملی و سیاسی خود ابراز می‌کند. هر انسان نیز مادام که به یک سلسله ارزش‌ها و بینش‌ها، معتقد و دل بسته باشد، لباس متناسب با آن ارزش‌ها و بینش‌ها را از تن به در نخواهد کرد.^[۱۱]
عوامل دیگری از جمله
کمبود شخصیت، تاثیرات مخرب تکنولوژی‌های جدید رسانه‌ای مثل ماهواره و .....و القاهای فرهنگی مسموم دشمنان با این وسایل؛ احساس حقارت، کمبود محبت و تزلزل شخصیت و خود باختگی (کم پنداری خویشتن)؛ مدگرایی و تنوع خواهی؛ تاثیرات محیطی و تربیت خانوادگی و غیره را می‌توان از جمله عوامل بدحجابی دانست.

شبهه

ایجاد حریم میان زن و مرد بر اشتیاقها و التهابها می‌افزاید و طبق جمله معروف " الِانساَنُ حَریصٌ عَلَی مَا مُنِعَ مِنه " حرص و ولع نسبت به اعمال جنسی را در زن و مرد بیشتر می‌کند به علاوه، سرکوب کردن غرائز موجب انواع اختلالهای روانی و بیماریهای روحی می‌گردد؟

پاسخ

« درست است که ناکامی، بالخصوص ناکامی جنسی، عوارض وخیم و ناگواری دارد و مبارزه با اقتضاء غرائز در حدودی که مورد نیاز طبیعت است غلط است، ولی برداشتن قیود اجتماعی مشکل را حل نمی‌کند بلکه بر آن می‌افزاید.
در مورد غریزه جنسی و برخی غرائز دیگر ، برداشتن قیود ، عشق به مفهوم واقعی را می می‌راند ولی طبیعت را هرزه و بی بند و بار می‌کند . در این مورد هر چه عرضه بیشتر گردد هوس و میل به تنوع افزایش می‌یابد . بدین نکته نیز باید توجه کرد که آزادی در مسائل جنسی سبب شعله ور شدن شهوات به صورت حرص و آز می‌گردد، از نوع حرص و آزهائی که در صاحبان حرمسراهای رومی و ایرانی و عرب سراغ داریم ؛ ولی ممنوعیت و حریم، نیروی عشق و تَغزُّل و تَخیُل را به صورت یک احساس عالی و رقیق و لطیف و انسانی تحریک می‌کند و رشد می‌دهد و تنها در این هنگام است که مبدأ و منشأ خلق هنرها و ابداعها و فلسفه‌ها می‌گردد.
اما اینکه می‌گویند : الاِنسَانُ حَرِیصٌ عَلَی مَا مُنِعَ مِنه، مطلب صحیحی است ولی نیازمند به توضیح است ؛ انسان به چیزی حرص می‌ورزد که هم از آن ممنوع شود و هم به سوی آن تحریک شود ؛ به اصطلاح تمنای چیزی را در وجود شخصی بیدار کنند و آنگاه او را ممنوع سازند . اما اگر امری اصلا عرضه نشود یا کمتر عرضه شود ، حرص و ولع هم نسبت بدان کمتر خواهد بود.»^[۱۲]

آثار و فواید حجاب

حجاب و پوشش، آثار و فواید فراوانی دارد که به بعضی از مهم‌ترین آنها اشاره می‌کنیم:

ایجاد آرامش روانی در فرد

یکی از فواید و آثار مهم حجاب در بُعد فردی، ایجاد آرامش روانی در افراد جامعه است که یکی از عوامل ایجاد آن عدم تهییج و تحریک جنسی است; در مقابل، بی بند و باری در پوشش و لباس ،نهایتا موجب بی بند و باری در تحریک غریزه جنسی است که به آرامش روانی افراد خلل وارد می‌سازد. غریزهٔ جنسی، غریزه‌ای نیرومند، عمیق و دریا صفت است و هر چه بیش تر از آن اطاعت شود بیش تر سرکش می‌گردد; هم چون آتشی که هرچه هیزم و خوراک آن زیادتر شود شعله ور تر می‌گردد. بهترین شاهد بر این مطلب این است که در جهان غرب که با رواج بی حیایی و برهنگی، اطاعت از غریزهٔ جنسی بیش تر شده است، هجوم مردم به مسئلهٔ سکس نیز زیادتر شده و تیراژ مجلات و کتب سکسی بالاتر رفته است.! چرا در دنیای غرب اینهمه بیماری روانی زیاد شده است ؟ علتش آزادی اخلاقی و جنسی و تحریکات فراوان سکسی است که به وسیله جرائد و مجلات و سینماها و تئاترها و محافل و مجالس رسمی و غیر رسمی و حتی در خیابانها و کوچه‌ها انجام می‌شود.

استحکام بیشتر کانون خانواده

یکی دیگراز فواید مهم حجاب در بُعد خانوادگی، اختصاص یافتن التذاذهای جنسی به محیط خانواده و در کادر ازدواج مشروع است. این اختصاص باعث پیوند و اتصال قوی تر زن و شوهر و در نتیجه، استحکام بیش تر کانون خانواده و برعکس، فقدان حجاب باعث انهدام نهاد خانواده می‌گردد. در یک کلام بی حجابی ریشه درخت تنومند خانواده را می‌خشکاند:
« در جامعه‌ای که برهنگی بر آن حاکم است، هر زن و مردی، همواره در حال مقایسه است؛ مقایسهٔ آنچه دارد با آنچه ندارد؛ و آنچه ریشهٔ خانواده را می‌سوزاند این است که این مقایسه آتش هوس را در زن و شوهر و مخصوصاً در وجود شوهر دامن می‌زند. زنی که بیست یا سی سال در کنار شوهر خود زندگی کرده و با مشکلات زندگی جنگیده و در غم و شادی او شریک بوده است، پیداست که اندک اندک بهار چهره اش شکفتگی خود را از دست می‌دهد و روی در خزان می‌گذارد. در چنین حالی که سخت محتاج عشق و مهربانی و وفاداری همسر خویش است، ناگهان زن جوان تری از راه می‌رسد و در کوچه و بازار، اداره و مدرسه، با پوشش نامناسب خود، به همسر او فرصت مقایسه‌ای می‌دهد; و این مقدمه‌ای می‌شود برای ویرانی اساس خانواده^[۱۳]» بنابراین باید گفت دختر و زنی که پایبند به حفظ حجاب و اجرای آن در جامعه باشد، نه تنها اولین قدم را در حفظ کانون گرم خانواده برداشته، بلکه خود را از آزار و اذیت‌ها و نگاه‌هایی که همچون تیر به قلب خانواده‌ها اصابت می‌کند محفوظ داشته است.

حکم فقهی

استفتاء
سؤال: حدود حجاب اسلامی برای بانوان چیست؟ برای این منظور، آیا پوشیدن لباس بلند و آزاد و شلوار و روسری کفایت می‌کند؟ اصولًا چه کیفیّتی در لباس و پوشش زن در برابر افراد نامحرم باید رعایت شود؟
پاسخ: برای حجاب اسلامی کافی است که تمام بدن را با لباس مناسب (بجز گردی صورت و دستها تا مچ) بپوشانند؛ ولی بی‌شک پوشیدن چادر به عنوان حجاب برتر خصوصاً در اماکن مذهبی مطلوبتر است.^[۱۴]

راهکارها و پیشنهادها

۱ -در کتاب‌های درسی دختران از همان دورهٔ ابتدایی، مباحث مختلف حجاب و پوشش به شکل صحیح و زیبا با بیانی قابل فهم ،مطرح شود، تا دختران جامعه از همان خردسالی به عنوان مادران آینده، با مسائل مختلف حجاب، آثار فردی و اجتماعی آن، پیامدهای بدحجابی و بی حجابی و غیره آشنا شوند و نسبت به آن، اعتقاد راسخ پیدا نمایند.
۲- به دلیل تأثیرپذیری دانش آموزان و دانشجویان از مدیران و معلمان و اساتید، رعایت حجاب کامل از سوی کادر آموزشی مراکز آموزشی و دانشگاهی تأثیر رفتاری و عملی فراوانی روی مخاطبان دارد ؛البته حفظ حجاب اگر همراه با اخلاق نیکو و پسندیده باشد تاثیر دو چندان در این پذیرش دارد.
۳- در خانواده ، خصوصاً مادر که مسئولیت سنگین تری در تربیت دختران و ارتباط بیش‌تری با آنها دارد، خود در مواجهه با نامحرم از حجاب کامل استفاده نماید، تا از این طریق فرزندان دختر نیز از همان کودکی با حجاب اسلامی آشنا شوند و با تمرین کردن نسبت به آن انس بگیرند؛ البته در کنار تمرین و عادت دادن آنان، لازم است مادران ابعاد مختلف حجاب و پوشش و فواید آن را تبیین و آنها را به رعایت پوشش کامل اسلامی تشویق نمایند.
۴- نشان دادن الگوهای برجستهٔ زنان محجبه و چادری، در غالب فیلم نامه ،نمایش،داستان و... به وسیله رسانه‌ها، مثل صدا و سیما و مطبوعات و … از طریق بیان جلوه‌های زندگانی، و موفقیت‌های آنها در کسب مدارج علمی و فرهنگی نقش موثری در پذیرش این معروف از طرف دختران و بانوان خواهد داشت.همچنین انعکاس خبر مشرف شدن ستارگان زن سینمایی و ورزشی جهان به دین اسلام و محجه شدن آنها توسط خبرگزاری‌ها،در این زمینه خالی از لطف نیست.
۵- مسئولان سیمای جمهوری اسلامی به علت الگوپذیری مردم، خصوصاً زنان و دختران، از حجاب و پوشش هنرمندان و مجریان تلویزیون و سینما، جا دارد توجّه و دقت جدی در این رابطه داشته باشند.

کتابخانه معرفی کتاب

با توجه به اینکه کتب متعددی دربارهٔ حجاب نگارش شده برای مطالعه بیشتر کتب ذیل سفارش می‌شود:
۱- مسئله حجاب، مرتضی مطهری ، انتشارات صدرا
۲- فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی،غلامعلی حدادعادل،انتشارات سروش
۳- حسینیان، روح الله؛ حریم عفاف، (حجاب، نگاه)، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی
۴- مهریزی، مهدی؛ حجاب، مؤسسهٔ فرهنگی دانش و اندیشهٔ معاصر تهران
۵- حجاب شناسی (چالش‌ها و کاوش‌های جدید) حسین مهدیزاده ،انتشارات مرکز مدیریت حوزه
وَ السَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدی

منابع

- قرآن کریم
- تفسیر قمی،علی بن ابراهیم،دارالکتاب،۱۳۶۳ش،قم
- تفسیر نمونه ،ناصر مکارم شیرازی،دارالکتب الاسلامیه ،۱۳۷۴ش،قم
- تفسیر روح المعانی، سید محمود آلوسی، دارالکتب علمیه ،۱۴۱۵ق،بیروت
- مسئله حجاب،مرتضی مطهری،چاپ هفتاد و شش ، انتشارات صدرا،۱۳۸۶ش
- آیا ما مسلمان هستیم؟ محمد قطب،مترجم:سید جعفر طباطبایی،انتشارات آسیا، بی تا،تهران
- فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی،غلامعلی حدادعادل،چاپ پنجم،انتشارات سروش، ۱۳۵۹ش،تهران
- مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل ، نوری، حسین بن محمد تقی ؛ آل البیت علیهم السلام،۱۴۰۸ق،قم
- لسان العرب، محمد بن مکرم ابن منظور،مصحح:جمال الدین میر دامادی ،۱۵ جلد،دارالفکر، ۱۴۱۴ق،بیروت
- عیون الحکم و المواعظ، علی بن محمد لیثی واسطی،محقق:حسین حسنی بیرجندی،دارالحدیث،۱۳۷۶ش،قم
- کشف الغمه فی معرفه الأئمه ،علی بن عیسی اربلی،محقق:سید هاشم رسولی محلاتی،ناشر:بنی هاشمی،۱۳۸۱ق،تبریز
- استفتاءات جدید ، شیرازی، ناصر مکارم، ۳ جلد، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم - ایران، دوم، ۱۴۲۷ ه‍ق

پا نویس