|
|
| سطر ۴۱: |
سطر ۴۱: |
| | |- | | |- |
| | | ۱۸ || [[ورع و تقوا در کلام امیرالمؤمنین]] | | | ۱۸ || [[ورع و تقوا در کلام امیرالمؤمنین]] |
| | + | |- |
| | + | | ۱9 || [[تقوا - ویکی فقه ]] |
| | |} | | |} |
| | <p class="relatebook">مقالات مرتبط</p> | | <p class="relatebook">مقالات مرتبط</p> |
| سطر ۷۴: |
سطر ۷۶: |
| | </div> | | </div> |
| | | | |
| − | == تقوا - ویکی فقه ==
| |
| − |
| |
| − | ==تعریف==
| |
| − | [[تقوا]] پرهیز از [[گناه]] را [[تقوا]] گویند و از آن به مناسبت در بابهای [[اجتهاد]] و تقلید، صلاة و جهاد سخن رفته است.<br/>
| |
| − |
| |
| − | == تقوا در لغت ==
| |
| − | [[تقوا]] اسم مصدر از ریشه «و ق ی»، در لغت به معنای پرهیز، حفاظت و مراقبت شدید و فوق العاده است.<ref>لسان العرب ج۱۵، ص۴۰۲.</ref><ref>المصباح، ص۶۶۹، واژه وقی.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == تقوا در اصطلاح ==
| |
| − | ۱) [[تقوا]] صفتی است که انسان را از [[گناه]] و نافرمانی خداوند متعال، باز میدارد و بر طاعت و بندگی او برمیانگیزد. به شخص متّصف به این صفت، متقی گفته میشود.<br/>
| |
| − | ۲) در ادبیات معارف اسلامی به معنای حفظ خویشتن از مطلق محظورات است؛ اعم از محرمات و مکروهات.<ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۴۶.</ref><ref>مفردات، ص۵۳۰-۵۳۱، واژه وقی.</ref><br/>
| |
| − | برخی ترک بعضی از مباحات را نیز در تحقق این معنا لازم دانستهاند<ref>مفردات، ص۵۳۱.</ref> ، چنان که پیامبر اکرم [[صلوات]] الله علیه، وجه نامگذاری پرهیزگار به متّقی را، انجام ندادن برخی از مباحات به انگیزه پرهیز از حرامها دانسته است.<ref>مجمع البیان ج۱، ص۸۳. </ref><ref>مستدرک الوسایل ج۱۱، ص۲۶۷.</ref> بر این اساس، عارفان افزون بر دوری از محرمات، اجتناب از لذتهای حلال دنیوی را در مراتبی از [[تقوا]] لازم شمردهاند.<ref>المحیط الاعظم ج۱، ص۲۷۸.</ref><ref>التقوی فی القرآن، ص۲۸.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == تقوا یکی از اسباب ترجیح ==
| |
| − | در صورت مساوی بودن دو مجتهد از نظر علمی، با تقواتر بودن یکی از آنان از اسباب ترجیح تقلید به شمار میرود.<ref>العروةالوثقی ج۱، ص۱۹. </ref><br/>
| |
| − | همچنین پرهیزگارتر بودن در فرض تعدّد امام جماعت و اختلاف نماز گزاران در تقدیم یکی از آنان، جزء اسباب تقدیم و ترجیح شمرده شده است.<ref>جواهر الکلام ج۱۳، ص۳۶۶.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == ویژگی مشترک اقسام تقوا ==
| |
| − | میتوان گفت [[تقوا]] خصوصیاتی دارد که به حسب موارد، مختلف میگردند و قدر جامع آنها پرهیز از محرمات شرعی و عقلی، توجه به حق و التفات به پاکسازی عمل و به سوی مجرای طبیعی و متعارف اعمال، حرکت کردن است، همانگونه که فجور، فاصله گرفتن از حالت اعتدال و خارج شدن از جریان طبیعی کارهاست<ref>التحقیق ج۱۳، ص۱۸۴، واژه وقی.</ref> و از آغاز پیدایش ایمان در دل مومن تا آخرین درجه کمال، همواره ملازم مؤمن است و در هر مرحلهای اقتضایی دارد؛ مانند محافظت نفس از عذاب و آتش، پرهیز از سخط خدا و مخالفت با وی و اجتناب از دوری و محجوبیت از خداوند.<ref>التحقیق ج۱۳، ص۱۸۵-۱۸۶، واژه وقی.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == کاربرد تقوا در قرآن ==
| |
| − | واژه [[تقوا]] و دیگر مشتقات ریشهآن، ۲۵۸ بار در قرآن کریم آمدهاند و مباحثی گوناگون را دربر دارند.<br/>
| |
| − | الف) از جمله مباحث مربوط به [[تقوا]] در قرآن، عبارتند از؛
| |
| − | ۱) معنوی بودن [[تقوا]] <ref>حج/سوره۲۲، آیه۳۲.</ref><ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۳.</ref><br/>
| |
| − | ۲) [[تقوا]] بهترین پوشش معنوی <ref>اعراف/سوره۷، آیه۲۶.</ref><br/>
| |
| − | ۳) [[تقوا]] ملاک برتری انسانها <ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۱۳.</ref><br/>
| |
| − | ۴) [[تقوا]] بهترین توشه <ref>بقره/سوره۲، آیه۱۹۷.</ref><br/>
| |
| − | ۵) علل [[تقوا]] <ref>بقره/سوره۲، آیه۱۸۳.</ref><br/>
| |
| − | ۶) آثار [[تقوا]] <ref>طلاق/سوره۶۵، آیه۲-۴. </ref><ref>انفال/سوره۸، آیه۲۹.</ref><br/>
| |
| − | ۷) ویژگیهای متقیان <ref>بقره/سوره۲، آیه۲-۴.</ref><br/>
| |
| − | ب) برخی مشتقات [[تقوا]] در قرآن، تنها در معنای لغوی آن به کار رفتهاند:<ref>مزمّل/سوره۷۳، آیه۱۷.</ref><ref>نحل/سوره۱۶، آیه۸۱.</ref><ref>آل عمران/سوره۳، آیه۲۸.</ref><br/>
| |
| − | ج) در آیهای نیز [[تقوا]] مضاف الیه واژه «کلمه» است: «اِذ جَعَلَ الَّذینَ کَفَروا فی قُلوبِهِمُ الحَمیَّةَ حَمیَّةَ الجـهِلیَّةِ فَاَنزَلَ اللّهُ سَکینَتَهُ عَلی رَسولِهِ و عَلَی المُؤمِنینَ و اَلزَمَهُم کَلِمَةَ التَّقوی وکانوا اَحَقَّ بِها و اَهلَها و کانَ اللّهُ بِکُلِّ شَیء عَلیمـا» <ref>فتح/سوره۴۸، آیه۲۶.</ref> بیشتر مفسران گفتهاند: مراد از «کلمة التقوی» کلمه توحید یعنی قول لا اله إلاّ الله است<ref>التبیان ج۴، ص۲۴۷.</ref><ref>التبیان ج۹، ص۳۳۴.</ref><ref>تفسیر مجاهد ج۲، ص۶۰۳.</ref><ref>تفسیر الثوری، ص۲۷۸.</ref> <ref>جامع البیان ج۶، ص۱۳۵-۱۳۸.</ref> و نیز روایاتی کلمه [[تقوا]] را رسول خدا [[صلوات]] الله علیه، امیر مومنان، امام علی علیه السلام و امامان معصوم علیهم السلام، دانستهاند.<ref>جامع البیان ج۲۶، ص۱۳۵.</ref><ref>نورالثقلین ج۵، ص۷۴. </ref><ref>بحارالانوار ج۲۴، ص۱۸۴.</ref><ref>کنزالدقائق ج۱، ص۶۱۴.</ref> اطلاق کلمه [[تقوا]] بر امامان معصوم علیهم السلام، یا از این روست که آنها کلمات الهیاند و همان طور که کلمات، از ضمیر خبر میدهند، آنان مراد خداوند را بیان میکنند یا بدان جهت است که ولایت ایشان و پذیرفتن امامت آنان، انسان را از آتش جهنم نگه میدارد<ref>بحارالانوار ج۲۳، ص۳۵.</ref><ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۴۷.</ref> ، چنان که در بعضی از روایات از ولایت امیرمؤمنان به «کلمة التقوی» یاد شده است.<ref>بحارالانوار ج۲۴، ص۱۸۰.</ref><ref>تأویل الآیات الظاهره، ص۲۷۰. </ref>در زیارتهای زیادی همچون زیارت امام حسین علیه السلام در اربعین، عید فطر و عید قربان، شهادت داده میشود که امامان از فرزندان او، کلمه تقوایند.<ref>بحارالانوار ج۹۸، ص۳۳۲.</ref><ref>بحارالانوار ج۹۸، ص۳۵۳.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == تقوا امری قلبی ==
| |
| − | تعبیر تقوای قلوب، در آیه شریفه «فَاِنَّها مِن تَقوَی القُلوب »<ref>حج/سوره۲۲، آیه۳۲.</ref>میرساند که تقوا، امری معنوی و مرتبط با روح و نفس انسان است <ref>مجمع البیان ج۷، ص۱۵۰.</ref><ref>المیزان ج۱۴، ص۳۷۴.</ref><ref>اطیب البیان ج۹، ص۲۹۸.</ref> و همچون اعمال نیست که متشکل از حرکات و سکنات و از نظر ظاهری، مشترک بین طاعت و معصیت باشد و همچنین از عناوینی نیست که بتوان آن را قطعاً از افعالی چون احسان، طاعت و امثال اینها انتزاع کرد و به شکلی حتمی به [[تقوا]] عامل آن پی برد.<ref>تفسیر المیزان ج۱۴، ص۳۷۴.</ref><ref>اطیب البیان ج۹، ص۲۹۸.</ref> و آیه شریفه دیگری از قرآن <ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۳.</ref>نیز میرساند که [[تقوا]] با قلب، پیوند دارد: «اِنَّ الَّذینَ یَغُضّونَ اَصوتَهُم عِندَ رَسولِ اللّهِ اُولـئِکَ الَّذینَ امتَحَنَ اللّهُ قُلوبَهُم لِلتَّقوی لَهُم مَغفِرَةٌ واَجرٌ عَظیم».<br/>
| |
| − | برپایه روایات معصومان علیهم السلام هم، [[تقوا]] امری قلبی و نفسی است، چنان که به فرموده رسول اکرم [[صلوات]] الله علیه هر چیزی معدنی دارد و معدن [[تقوا]] قلوب عاقلان است <ref>روضة الواعظین، ص۴.</ref> یا این حدیث که [[تقوا]] ریشه ایمان است.<ref>تحف العقول، ص۲۱۷. </ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == وسعت حوزههای تقوا ==
| |
| − | تقوا دارای حوزههای گوناگونی است و امور اعتقادی، اخلاقی و رفتاری را دربر میگیرد، از این رو برخی به استناد نخستین آیات سوره بقره، گفتهاند که خداوند در آیات یاد شده، اوصافی را برای متقیان ذکر میکند که هریک بیانگر شعبهای از تقواست؛ از «یُؤمِنونَ بِالغَیب»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲.</ref>، تقوای اعتقادی و از «یُقیمونَ الصَّلوة»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲.</ref>، تقوای عبادی و از«مِمّا رَزَقنـهُم یُنفِقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲.</ref>، تقوای مالی و غیر مالی (همچون مقام و موقعیت) مراد است.<ref>تفسیرنمونه ج۱، ص۸۱.</ref><ref>تفسیر تسنیم ج۲، ص۱۷۵-۱۷۷.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == شعب تقوا در قرآن ==
| |
| − | شعبهها و موارد [[تقوا]] در آیات فراوان نام برده شدهاند و برخی از آنها عبارت اند از:<br/>
| |
| − | ۱) توحید و پرستش خدا<ref>اعراف/سوره۷، آیه۶۵.</ref><ref>مومنون/سوره۲۳، آیه۳۲. </ref><ref>نحل/سوره۱۶، آیه۲.</ref><ref>فتح/سوره۴۸، آیه۲۶.</ref><br/>
| |
| − | ۲) ایمان به کتابهای آسمانی، آیات و احکام الهی، پیامبران و تسلیم محض بودن در برابر ایشان<ref>حشر/سوره۵۹، آیه۷.</ref><ref>آل عمران/سوره۳، آیه۵۰.</ref><ref>بقره/سوره۲، آیه۴۱.</ref><ref>شعراء/سوره۲۶، آیه۱۰۷-۱۰۸.</ref><ref>شعراء/سوره۲۶، آیه۱۱۰.</ref><ref>شعراء/سوره۲۶، آیه۱۲۶.</ref><ref>شعراء/سوره۲۶، آیه۱۳۱-۱۳۲.</ref><ref>شعراء/سوره۲۶، آیه۱۴۴.</ref><ref>شعراء/سوره۲۶، آیه۱۶۳. </ref><ref>شعراء/سوره۲۶، آیه۱۷۹.</ref><ref>شعراء/سوره۲۶، آیه۱۸۴.</ref><ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۱.</ref><ref>نور/سوره۲۴، آیه۵۲.</ref><br/>
| |
| − | ۳) عدالت در رفتار و گفتار<ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۴۸.</ref><ref>نساء/سوره۴، آیه۹.</ref><ref>مائده/سوره۵، آیه۸.</ref><br/>
| |
| − | ۴) امر به نماز و <ref>طه/سوره۲۰، آیه۱۳۲.</ref> اتمام [[حج]] و عمره <ref>بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.</ref><br/>
| |
| − | ۵) دستور دادن به یادآوری خدا در ایام خاص [[حج]] <ref>بقره/سوره۲، آیه۲۰۳.</ref><br/>
| |
| − | ۶) اجتناب از صید خشکی در حال احرام<ref>مائده/سوره۵، آیه۲. </ref><ref>مائده/سوره۵، آیه۹۶.</ref><br/>
| |
| − | ۷) پرهیز از ربا<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۷۸.</ref><ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۰. </ref><br/>
| |
| − | ۸) دوری از نجوا به قصد [[گناه]] و تجاوز <ref>مجادله/سوره۵۸، آیه۹.</ref><br/>
| |
| − | ۹) لزوم وصیت<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۸۰.</ref>و [[ادای امانت]]<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۸۳.</ref><br/>
| |
| − | ۱۰) پاس داشتن حق در نوشتن دیون و ادای شهادات<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۸۲-۲۸۳.</ref><ref>مائده/سوره۵، آیه۱۰۶-۱۰۸.</ref><br/>
| |
| − | ۱۱) پرهیز کردن از استهزا، عیبجویی، لقب زشت دادن، گمان بد، تجسس، غیبت و بدگویی.<ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۱۱-۱۳.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == اهمیت و جایگاه تقوا ==
| |
| − | الف) از منظر قرآن، فقط اعمال متقیان پذیرفته است: «اِنَّما یَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ المُتَّقین»<ref>مائده/سوره۵، آیه۲۷.</ref>و به کاری که بنیان آن براساس [[تقوا]] نباشد، هرگز اعتنایی نیست<ref>مفردات، ص۳۹۱، ذیل واژه قبل.</ref><ref>فتح القدیر ج۲، ص۳۰.</ref>، هرچند ساختن مسجد باشد: «والَّذینَ اتَّخَذوا مَسجِدًا ضِرارًا و کُفرًا... •لاتَقُم فیهِ اَبَدًا لَمَسجِدٌ اُسِّسَ عَلَی التَّقوی مِن اَوَّلِ یَوم اَحَقُّ اَن تَقومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ اَن یَتَطَهَّروا واللّهُ یُحِبُّ المُطَّهِّرین • اَفَمَن اَسَّسَ بُنیـنَهُ عَلی تَقوی مِنَ اللّهِ...»<ref>توبه/سوره۹، آیه۱۰۷. </ref><br/>
| |
| − | ب) بر پایه روایات فراوانی، شرط قبولی اعمال، تقواست.<ref>جامع احادیث الشیعه ج۱۸، ص۶۷.</ref><br/>
| |
| − | ج) [[تقوا]] دستور خداوند به خاتم پیامبران [[صلوات]] الله علیه: «یـاَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّه...»<ref>احزاب/سوره۳۳، آیه۱.</ref>و نیز سفارش او به پیروان اسلام و دیگر ادیان الهی است و چنانچه ویژگی دیگری بیش از آن به صلاح بندگان و در خوبی، جامعتر و در ارزش عظیمتر و در عبودیت فراگیرتر میبود، خداوند مهربان به آن وصیت میکرد<ref>سفینة البحار ج۴، ص۷۳۴.</ref>: «ولِلّهِ ما فِی السَّمـوتِ وما فِی الاَرضِ ولَقَد وصَّینَا الَّذینَ اوتوا الکِتـبَ مِن قَبلِکُم واِیّاکُم اَنِ اتَّقوا اللّهَ» <ref>نساء/سوره۴، آیه۱۳۱.</ref>پیامبر [[صلوات]] الله علیه و امامان معصوم علیهم السلام نیز به رعایت تقوای الهی سفارش کرده<ref>سفینة البحار ج۴، ص۷۳۳.</ref>، آن را سرآمد کارها<ref>جامع احادیث الشیعه ج۱۸، ص۶۴.</ref>و بزرگترین وصیت دانستهاند.<ref>سفینة البحار ج۴، ص۷۳۳.</ref><br/>
| |
| − | د) صفت [[تقوا]] محبوب و ممدوح خداوند است و در قرآن کریم بهترین توشه آخرت دانسته شده و در روایات به آن بسیار سفارش شده است.<ref>وسائل الشیعة ج۱۵، ص۲۴۸-۲۴۰.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == اوصاف تقوا در قرآن ==
| |
| − | در قرآن کریم از [[تقوا]] با اوصافی یاد شده که بیانگر اهمیت و جایگاه ویژه آن از دیدگاه قرآناند.<br/>
| |
| − | === بهترین پوشش معنوی ===
| |
| − | [[تقوا]] بهترین پوشش معنوی است: «یـبَنی ءادَمَ قَد اَنزَلنا عَلَیکُم لِباسـًا یُوری سَوءتِکُم و ریشـًا و لِباسُ التَّقوی ذلِکَ خَیرٌ ذلِکَ مِن ءایـتِ اللّهِ لَعَلَّهُم یَذَّکَّرون»<ref>اعراف/سوره۷، آیه۲۶. </ref>خداوند متعالی در این آیه پس از یادآوری لباس ظاهری انسان که عورت وی را میپوشاند و مایه زیبایی اوست به ذکر لباس باطنی و معنوی میپردازد که بدیهای باطنی انسان مانند شرک، گناهان، رذایل و جز اینها را میپوشاند.<ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۴۹.</ref> این لباس، همان تقواست که خداوند مردم را به آن امر کرده است و پیداست که ذلت آشکار شدن بدیهای باطنی، شدیدتر و تلختر و ماندگارتر است، از این رو لباس [[تقوا]] بهتر از لباس ظاهر است. نیز به فرزندان آدم علیه السلام هشدار میدهد که شیطان، شما را نفریبد و لباس تقوایی را که بر اندام شما پوشاندیم و فطرت شما را بر آن سرشتیم از شما نگیرد، آن گونه که لباس پدر و مادر شما را با حیله از تن ایشان به درآورد، در نتیجه عورت آنان نمایان گشت: «یـبَنی ءادَمَ لا یَفتِنَنَّکُمُ الشَّیطـنُ کَما اَخرَجَ اَبَوَیکُم مِنَ الجَنَّةِ یَنزِعُ عَنهُما لِباسَهُما لِیُرِیَهُما سَوءتِهِما... .»<ref>اعراف/سوره۷، آیه۲۷.</ref> برای لباس [[تقوا]] تفاسیر دیگری نیز هست؛ مانند لباس جنگ<ref>مجمع البیان ج۴، ص۲۳۷.</ref><ref>زادالمسیر ج۳، ص۱۲۴.</ref> (زره، خود و...)، آنچه انسان با آن عورت ظاهری خود را میپوشاند<ref>جامع البیان ج۸، ص۱۹۷.</ref><ref>غریب القرآن، ص۳۱۰. </ref> و لباس متقیان در قیامت؛ لیکن هیچ یک از این تفاسیر با سیاق آیه هماهنگ نیستند.<ref>تفسیر المیزان ج۸، ص۷۰-۷۱. </ref>روایات نیز تفاسیری برای لباس [[تقوا]] برمیشمارند<ref>تفسیر عیاشی ج۲، ص۱۱.</ref><ref>بحارالانوار ج۸۰، ص۱۶۸.</ref><ref>نورالثقلین ج۲، ص۱۵-۱۶.</ref> که در حقیقت بیان مصداق است<ref>بحارالانوار ج۸۰، ص۱۶۸.</ref><ref>تفسیر المیزان ج۸، ص۸۸. </ref> و با تفسیر ارائه شده تعارضی ندارد.<br/>
| |
| − | === بهترین توشه معنوی ===
| |
| − | قرآن در ضمن بیان بعضی احکام [[حج]] به برگرفتن توشه از اعمال نیک<ref>احکام القرآن ج۱، ص۳۷۴.</ref><ref>مجمع البیان ج۲، ص۵۲۵.</ref><ref>التبیان ج۲، ص۱۶۶. </ref>فرمان داده و از [[تقوا]] به عنوان بهترین توشه یاد میکند: «تَزَوَّدوا فَاِنَّ خَیرَ الزّادِ التَّقوی واتَّقونِ یـأولِی الاَلبـب»<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۹۷.</ref>ذکر این مطلب در ضمن بیان اعمال حج، یا برای آن است که حج، سزاوارترین عملی است که انسان باید در آن در پی انجام دادن هرچه بیشتر کارهای نیک باشد<ref>مجمع البیان ج۲، ص۵۲۵. </ref><ref>فقه القرآن ج۱، ص۲۸۴. </ref>یا از آن روست که همان گونه که انسان در سفر [[حج]] نیازمند توشه مادی کافی و مناسب است، در عزیمت به آخرت نیز محتاج اندوخته معنوی تقواست و چون انسان در سفر پرمخاطره [[حج]] به ضرورت زاد و نیاز مبرم به آن پی میبرد، به خوبی میتواند دریابد سفر آخرت نیز بی توشه [[تقوا]] میسّر نیست و از آنجا که حرکت به سوی آخرت بسی پرمخاطره تر از سفرهای دنیایی و رحلتی جاودانه است، نیاز انسان به توشه آخرت بسیار بیشتر و اساسیتر است<ref>مواهب الرحمن ج۳، ص۱۵۲.</ref>و این از لطافت، ظرافت و حکمت کلام الهی و مصداق تشبیه معقول به محسوس است که موضوع توشه [[تقوا]] و نیز لباس [[تقوا]] را همراه مناسبترین موضوع مرتبط با آن دو بیان کرده است؛ به گونهای که مطلب کاملا حسّی میشود<ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۵۰.</ref>و اثر شگرفی از خود به جا میگذارد.<ref>تفسیر تسنیم ج۱، ص۴۴.</ref> در روایات نیز به فراهم آوردن توشه آخرت سفارش شده است، چنان که امام حسن مجتبی علیه السلام ضمن استشهاد به آیه یاد شده فرموده است: «ای فرزند آدم! همانا تو از زمانی که از مادر زاییده شدی یکسره در نابودی عمرت به سر میبری، پس از آنچه در اختیار داری برای روزی که در پیش داری (آخرت) چیزی کسب و ذخیره کن. همانا مؤمن (برای آخرت) توشه برمی گیرد و کافر فقط مشغول لذت بردن و بهره وری از دنیاست (و به فکر آخرت نیست).»<ref>بحارالانوار ج۷۵، ص۱۱۲. </ref><br/>
| |
| − | === تنها ملاک کرامت، سعادت و برتری ===
| |
| − | میان مرد و زن، عرب و عجم و گروهها، قبائل مختلف و نژادهای گوناگون انسان فرقی نیست و همه از یک پدر و مادرند، پس از این جهت بر یکدیگر برتری ندارند و برتری فقط در رعایت تقواست و با تقواتر در پیشگاه خداوند گرامی تر است:<ref>معدن الجواهر، ص۲۱.</ref><ref>کنزالعمال ج۳، ص۹۳.</ref>«یـاَیُّهَا النّاسُ اِنّا خَلَقنـکُم مِن ذَکَر واُنثی و جَعَلنـکُم شُعوبـًا و قَبائِلَ لِتَعارَفوا اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَ اللّهِ اَتقـکُم اِنَّ اللّهَ عَلیمٌ خَبیر»<ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۱۳. </ref>پیامبر اکرم [[صلوات]] الله علیه فرموده است: «خداوند در قیامت به همه انسانها خطاب میکند که من شما را به اموری فرمان دادم؛ ولی آنها را ضایع ساختید و در مقابل، انساب خود را بالا بردید و امروز من منسوبان به خود را بالا میبرم و نسبهای شما را فرو مینهم. کجایند متقیان؟»<ref>بحارالانوار ج۶۷، ص۲۷۸-۲۷۹. </ref><ref>مستدرک الوسائل ج۲، ص۴۶۴.</ref>بر پایه این روایت پرهیزگاران به خدا منسوباند. حضرت عیسی علیه السلام در پاسخ کسی که پرسید: کدامین مردم برترند، دو مشت خاک برداشت و گفت که کدام یک از این دو برتر است؛ آن گاه فرمود که مردم همه از خاک آفریده شدهاند و گرامیترین آنها نزد خدا پرهیزگارترین ایشان است.<ref>مجمع البیان ج۹، ص۲۳۰.</ref><ref>نورالثقلین ج۵، ص۹۷.</ref>آیه شریفه دیگری<ref>احزاب/سوره۳۳، آیه۳۲.</ref>نیز میرساند زنان پیامبر در صورتی مقام و جایگاهشان از دیگر زنان بالاتر است که بیشتر از دیگران [[تقوا]] را رعایت کنند و دربارهٔ دین خداوند با احتیاطتر باشند: «یـانِساءَ النَّبیِّ لَستُنَّ کَاَحَد مِنَ النِّساءِ اِنِ اتَّقَیتُنَّ»<ref>التبیان ج۸، ص۳۳۸.</ref><ref>زادالمسیر ج۶، ص۱۹۶.</ref><ref>تفسیر المیزان ج۱۶، ص۳۰۸-۳۰۹. </ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == عوامل تقوا ==
| |
| − | برای کسب [[تقوا]] عواملی ذکر شده که در ذیل به آنها میپردازیم.<br/>
| |
| − | === پیروی از صراط مستقیم و دوری از راههای دیگر ===
| |
| − | تقوای دینی بدون تبعیت از صراط مستقیم و اجتناب از راههای دیگر به دست نمیآید:<ref>تفسیر المیزان ج۷، ص۳۷۸-۳۷۹.</ref>«واَنَّ هـذا صِرطی مُستَقیمـًا فَاتَّبِعوهُ ولا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُم عَن سَبیلِهِ ذلِکُم وصـّـکُم بِهِ لَعَلَّکُم تَتَّقون»<ref>انعام/سوره۶، آیه۱۵۳.</ref><ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۵۱.</ref>، همان گونه که در این آیه شریفه<ref>محمّد/سوره۴۷، آیه۱۷.</ref>، بخشیدن [[تقوا]] بر تسلیم شدن در برابر فطرت پاک انسانی و پیروی از حق<ref>ج۱۸، ص۲۳۹.</ref> ، مترتب گشته است: «والَّذینَ اهتَدَوا زادَهُم هُدًی وءاتـهُم تَقوهُ « خداوند طریق هدایت و کسب [[تقوا]] را به انسان، الهام و برای وی بیان کرده است: «فَاَلهَمَها فُجورَها و تَقوها»<ref>شمس/سوره۹۱، آیه۸.</ref>؛ «و ما کانَ اللّهُ لِیُضِلَّ قَومـًا بَعدَ اِذ هَدهُم حَتّی یُبَیِّنَ لَهُم ما یَتَّقون»<ref>توبه/سوره۹، آیه۱۱۵.</ref><br/>
| |
| − | === مراعات و اجرای حدود الهی ===
| |
| − | از آنجا که خداوند، امور دشواری چون قصاص را به انگیزه پرهیز از آتش با اجتناب از معاصی واجب ساخته است، میتوان [[اجرای حدود]] الهی و از جمله قصاص را از عوامل [[تقوا]] دانست: «ولَکُم فِی القِصاصِ حَیوةٌ یـاُولِی الاَلبـبِ لَعَلَّکُم تَتَّقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۷۹.</ref>، هرچند برخی احتمال دادهاند مراد از «لَعَلَّکُم تَتَّقون» در این آیه، تنها پرهیز از قتل باشد نه مطلق تقوی از هر جهت.<ref>التفسیر الکبیر ج۵، ص۶۳.</ref><br/>
| |
| − | === روزه داری ===
| |
| − | [[روزه]] داری سبب تقویت اراده، مقاومت در برابر شهوات و فروکش کردن هواهای نفسانی و در نهایت، رسیدن به تقواست:<ref>التفسیر الکبیر ج۵، ص۷۷.</ref>«یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا کُتِبَ عَلَیکُمُ الصّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الَّذینَ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم تَتَّقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۸۳.</ref><br/>
| |
| − | === یادآوری پیامهای آسمان ===
| |
| − | پذیرش جدّی کتابهای آسمانی و یادآوری پیامهای آنها میتواند انسانها را به [[تقوا]] برساند. « و اِذ اَخَذنا میثـقَکُم و رَفَعنا فَوقَکُمُ الطّورَ خُذوا ما ءاتَینـکُم بِقُوَّة و اذکُروا ما فیهِ لَعَلَّکُم تَتَّقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۶۳.</ref><ref>اعراف/سوره۷، آیه۱۷۱. </ref>، از این رو خداوند اصل نزول قرآن و وعیدهای آن را و نیز<ref>بقره/سوره۲۲، آیه۱۸۷. </ref>بیان آیات خویش را به جهت حصول [[تقوا]] و تحرز از دشمنی و [[لجاجت]] با حق خوانده<ref>تفسیر المیزان ج۱۴، ص۲۱۳-۲۱۴. </ref> است و نیز هدف تبیین آیات خویش را متقی شدن مردم معرفی کرده است.<br/>
| |
| − | === پرستش خدا ===
| |
| − | در آغاز سوره بقره پس از بیان حال متقیان، کافران و منافقان مردم به عبادت پروردگار خویش فرا خوانده شدهاند تا به متقیان پیوسته، از کافران و منافقان جدا شوند<ref>تفسیر المیزان ج۱، ص۵۷. </ref>« یـاَیُّهَا النّاسُ اعبُدوا رَبَّکُمُ الَّذی خَلَقَکُم والَّذینَ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم تَتَّقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۱.</ref><br/>
| |
| − | === مراتب و درجات تقوا ===
| |
| − | برخی آیات، [[تقوا]] و ایمان را با هم مرتبط میدانند؛ مانند:<br/>
| |
| − | «ذلِکَ الـکِتـبُ لارَیبَ فیهِ هُدًی لِلمُتَّقین • اَلَّذینَ یُؤمِنونَ بِالغَیبِ... • والَّذینَ یُؤمِنونَ بِما اُنزِلَ اِلَیکَ... »<ref>بقره/سوره۲، آیه۲.</ref><br/>
| |
| − | «ولـکِنَّ البِرَّ مَن ءامَنَ بِاللّهِ والیَومِ الأخِرِ والمَلـئِکَةِ والکِتـبِ والنَّبِیّینَ... واُولـئِکَ هُمُ المُتَّقون»<ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۵۲.</ref><ref>بقره/سوره۲، آیه۱۷۷.</ref> ، بر این اساس میتوان گفت متقیان، همان مؤمنان هستند که طبقات و درجات مختلفی دارند، بنابراین [[تقوا]] همانند ایمان درجاتی دارد. <ref>تفسیر المیزان ج۱، ص۴۳.</ref><ref>تفسیر المیزان ج۶، ص۱۲۸-۱۲۹.</ref><br/>
| |
| − | برخی به عدد مراتب ده گانه ایمان، درجاتی ده گانه برای [[تقوا]] برشمردهاند.<ref>التقوی فی القرآن، ص۵۲-۵۳.</ref><ref>المحیط الاعظم ج۱، ص۲۸۳.</ref><br/>
| |
| − | === تقوای خاص الخاص ===
| |
| − | آیاتی از قرآن کریم نیز به گونهای بیانگر درجات [[تقوا]] و بالاترین مرتبه آن یعنی تقوای خاص الخاص است: « یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اتَّقوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ و لاتَموتُنَّ اِلاّ و اَنتُم مُسلِمون »<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۰۲.</ref>به فرموده امام صادق علیه السلام، حق [[تقوا]] این است که خداوند به گونهای اطاعت شود که هرگز معصیتی همراه آن نباشد و به شکلی از وی یاد شود که هیچ گاه فراموش نگردد و به طوری از او سپاسگزاری شود که هیچ کفرانی با آن صورت نپذیرد.<ref>معانی الاخبار، ص۲۴۰. </ref><ref>جامع احادیث الشیعه ج۱۸، ص۵۹.</ref>حضرت علی علیه السلام دربارهٔ این آیه فرمود: «قسم به خدا کسی جز ما اهل بیت به آن عمل نکرده است؛ ما هستیم که خدا را یاد میکنیم و هیچ گاه او را فراموش نمیکنیم؛ ماییم که خدا را شاکریم و هرگز وی را ناسپاسی نمیکنیم و ما هستیم که او را اطاعت کرده و هرگز نافرمانی نخواهیم کرد.» آن گاه حضرت فرمود: چون این آیه نازل شد، صحابه گفتند: ما توان عمل به آن را نداریم، پس خداوند آیه «فَاتَّقُوا اللّهَ مَااستَطَعتُم»<ref>تغابن/سوره۶۴، آیه۱۶.</ref>را ـ به عقیده برخی ناسخ آیه یاد شده است<ref>جامع احادیث الشیعه ج۱۸، ص۵۹.</ref>ـ نازل فرمود. <ref>البرهان ج۱، ص۶۶۷.</ref><br/>
| |
| − | === تقوای خاص ===
| |
| − | آیه شریفه قرآن،<ref>تغابن/سوره۶۴، آیه۱۶.</ref>تلویحاً به مراتب و درجات میانی [[تقوا]] یعنی تقوای خاص نیز اشاره دارد، زیرا بسته به اختلاف توانایی افراد و میزان درک و همت آنان در رعایت تقوای الهی، درجات و مراتب متفاوتی از آن پدید میآید.<ref>تفسیر المیزان ج۳، ص۳۶۷-۳۶۸.</ref><br/>
| |
| − | آیه «اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَ اللّهِ اَتقـکُم»<ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۱۳.</ref>نیز به تفاوت تشکیکی [[تقوا]] اشاره دارد<ref>تفسیر نمونه ج۲۲، ص۲۰۲-۲۰۶. </ref><br/>
| |
| − | همچنین آیه «لَیسَ عَلَی الَّذینَ ءامَنوا وعَمِلوا الصّــلِحـتِ جُناحٌ فیما طَعِموا اِذا مَا اتَّقَوا وءامَنوا وعَمِلوا الصّــلِحـتِ ثُمَّ اتَّقَوا وءامَنوا ثُمَّ اتَّقَوا واَحسَنوا واللّهُ یُحِبُّ المُحسِنین»<ref>مائده/سوره۵، آیه۹۳.</ref>تدرّج در [[تقوا]] را میرساند.<ref>تفسیر المیزان ج۶، ص۱۳۰.</ref><br/>
| |
| − | === قوای عام ===
| |
| − | گفتنی است نازلترین مرتبه تقوا، پرهیز از کیفر، مانند آتش جهنم است که در آیات شریفه :<br/>
| |
| − | «واتَّقوا النّارَ الَّتی اُعِدَّت لِلکـفِرین»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۱.</ref><ref>تفسیر تسنیم ج۲، ص۳۷۳.</ref> «فَاتَّقوا النّارَ الَّتی وقودُهَا النّاسُ والحِجارَةُ اُعِدَّت لِلکـفِرین»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۴. </ref><br/>
| |
| − | «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا وقودُهَا النّاسُ والحِجارَةُ عَلَیها مَلـئِکَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا یَعصونَ اللّهَ ما اَمَرَهُم و یَفعَلونَ ما یُؤمَرون»<ref>تحریم/سوره۶۶، آیه۶.</ref> از آن یاد شده و تقوای عام نام گرفته است.<ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۵۳.</ref><br/>
| |
| − |
| |
| − | == آثار تقوا ==
| |
| − | آثار [[تقوا]] به دنیوی و اخروی و آثار دنیوی به فردی و اجتماعی قسمت میشوند؛<br/>
| |
| − | === آثار دنیوی - فردی ===
| |
| − | برخی آثار فردی [[تقوا]] عبارتاند از:<br/>
| |
| − | ==== هدایت ====
| |
| − | «هـذا بَیانٌ لِلنّاسِ وهُدًی ومَوعِظَةٌ لِلمُتَّقین»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲.</ref><ref>بقره/سوره۲، آیه5.</ref><ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۸.</ref><br/>
| |
| − | ==== قدرت تشخیص حق از باطل ====
| |
| − | «اِن تَتَّقوا اللّهَ یَجعَل لَکُم فُرقانـًا»<ref>انفال/سوره۸، آیه۲۹.</ref><br/><br/>
| |
| − | ==== جلب دوستی پروردگار ====
| |
| − | «بَلی مَن اَوفی بِعَهدِهِ واتَّقی فَاِنَّ اللّهَ یُحِبُّ المُتَّقین»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۷۹.</ref><br/>
| |
| − | «اِنَّ اللّهَ یُحِبُّ المُتَّقین»<ref>توبه/سوره۹، آیه۴. </ref>
| |
| − | ==== برونرفت از تنگناها، نجات از سختیها و شبهات و آسان شدن کارها و مشکلات<ref>مجمع البیان ج۱۰، ص۴۳. </ref> ====
| |
| − | «و مَن یَتَّقِ اللّهَ یَجعَل لَهُ مَخرَجـا»<ref>طلاق/سوره۶۵، آیه۲.</ref><br/>
| |
| − | «و مَن یَتَّقِ اللّهَ یَجعَل لَهُ مِن اَمرِهِ یُسرا»<ref>طلاق/سوره۶۵، آیه4.</ref><br/>
| |
| − | «فَاَمّا مَن اَعطی واتَّقی • وصَدَّقَ بِالحُسنی • فَسَنُیَسِّرُهُ لِلیُسری»<ref>لیل/سوره۹۲، آیه۵-۷.</ref>
| |
| − | ==== روزی غیر مترقبه ====
| |
| − | «و مَن یَتَّقِ اللّهَ... • و یَرزُقهُ مِن حَیثُ لا یَحتَسِبُ »<ref>طلاق/سوره۶۵، آیه۲-۳. </ref>که به فرموده امام صادق علیه السلام، این روزی برکتی است که خداوند به مال انسان میدهد.<ref>مجمع البیان ج۱۰، ص۴۳.</ref><ref>بحارالانوار ج۶۷، ص۲۸۱.</ref><ref>الصافی ج۵، ص۱۸۸.</ref><br/>
| |
| − | ==== اصلاح کارها ====
| |
| − | «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اتَّقُوا اللّهَ وقولوا قَولاً سَدیدا • یُصلِح لَکُم اَعمــلَکُم ویَغفِر لَکُم ذُنوبَکُم»<ref>احزاب/سوره۳۳، آیه۷۰-۷۱.</ref> که به گفته برخی مفسران اصلاح عمل به این است که خداوند آن را بپذیرد یا از سر لطف، انسان را به انجام دادن کار صالح موفق کند.<ref>تفسیر شبر، ص۴۰۵.</ref>
| |
| − | ==== بشارتهای الهی ====
| |
| − | «اَلَّذینَ ءامَنوا و کانوا یَتَّقون • لَهُمُ البُشری فِی الحَیوةِ الدُّنیا»<ref>یونس/سوره۱۰، آیه۶۳-۶۴. </ref>این بشارتها وعدههای خداوند در قرآن مجید به متقیان است <ref>التفسیر الکبیر ج۱۷، ص۱۲۸.</ref>و به گفتهای، مراد، بشارت ملائکه رحمت به پرهیزگاران هنگام مرگ<ref>التفسیر الکبیر ج۱۷، ص۱۲۸.</ref>و بر اساس روایتی، رؤیای نیکوی خود مؤمن یا دیگران دربارهٔ وی است.<ref>التفسیر الکبیر ج۱۷، ص۱۲7.</ref><br/>
| |
| − | بر پایه این آیه شریفه: «فَاِنَّما یَسَّرنـهُ بِلِسَانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ المُتَّقینَ»<ref>مریم/سوره۱۹، آیه۹۷. </ref>که بیان میکند مفاهیم قرآن برای بشارت دادن به متقیان با بیان پیامبر گرامی [[صلوات]] الله علیه و ساده و فهم پذیر شده است، تفسیر نخست، قوی تر است و بیشتر این بشارتها به استناد آیات دیگر، بشارتهایی هدایتی و موعظهای و تذکرگونه است که انسان را از ورطه سقوط و عذاب الهی میرهاند و به بهشت جاودان و نعیم ابدی رهنمون میگردد:<br/>
| |
| − | «الـم • ذلِکَ الـکِتـبُ لارَیبَ فیهِ هُدًی لِلمُتَّقین»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲.</ref><br/>
| |
| − | «هـذا بَیانٌ لِلنّاسِ وهُدًی ومَوعِظَةٌ لِلمُتَّقین»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۸. </ref><br/>
| |
| − | «و اِنَّهُ لَتَذکِرَةٌ لِلمُتَّقین »<ref>حاقّه/سوره۶۹، آیه۴۸. </ref>و نیز سایر آیات.<ref>بقره/سوره۲، آیه۶۶.</ref><ref>مائده/سوره۵، آیه۴۶. </ref><ref>نور/سوره۲۴، آیه۳۴. </ref><ref>انعام/سوره۶، آیه۶۹.</ref><ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۵۴.</ref><br/>
| |
| − | === آثار دنیوی - اجتماعی ===
| |
| − | بعضی آثار اجتماعی [[تقوا]] که گاهی در کنار [[صبر]] بر آن تأکید شده عبارتاند از:<br/>
| |
| − | ==== بهره مندی از برکات آسمان و زمین ====
| |
| − | «ولَو اَنَّ اَهلَ القُرَی ءامَنوا واتَّقَوا لَفَتَحنا عَلَیهِم بَرَکـت مِنَ السَّماءِ والاَرضِ ولـکِن کَذَّبوا فَاَخَذنـهُم بِما کانوا یَکسِبون»<ref>اعراف/سوره۷، آیه۹۶. </ref><br/>
| |
| − | ==== برخورداری از امداد الهی ====
| |
| − | «بَلی اِن تَصبِروا وتَتَّقوا و یَأتوکُم مِن فَورِهِم هـذا یُمدِدکُم رَبُّکُم بِخَمسَةِ ءالـف مِنَ المَلـئِکَةِ مُسَوِّمین • وما جَعَلَهُ اللّهُ اِلاّ بُشری لَکُم ولِتَطمَئِنَّ قُلوبُکُم بِهِ ومَا النَّصرُ اِلاّ مِن عِندِ اللّهِ العَزیزِ الحَکیم»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۲۵-۱۲۶.</ref>و آیاتی دیگر.<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۹۴.</ref><ref>توبه/سوره۹، آیه۳۶.</ref><ref>توبه/سوره۹، آیه۱۲۳.</ref><ref>نحل/سوره۱۶، آیه۱۲۸. </ref><br/>
| |
| − | ==== حفظ و حراست الهی و خنثی شدن توطئههای دشمنان ====
| |
| − | «اِن تَمسَسکُم حَسَنَةٌ تَسُؤهُم واِن تُصِبکُم سَیِّئَةٌ یَفرَحوا بِها واِن تَصبِروا وتَتَّقوا لا یَضُرُّکُم کَیدُهُم شیــًا اِنَّ اللّهَ بِما یَعمَلونَ مُحیط»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۲۰. </ref><br/>
| |
| − | ==== ایمن بودن از عذاب الهی ====
| |
| − | «واَنجَینَا الَّذینَ ءامَنوا وکانوا یَتَّقون»<ref>نمل/سوره۲۷، آیه۵۳. </ref>و نیز آیاتی دیگر.<ref>فصّلت/سوره۴۱، آیه۱۸.</ref><ref>اعراف/سوره۷، آیه۹۶.</ref><br/>
| |
| − | === آثار اخروی ===
| |
| − | پارهای از آثار اخروی [[تقوا]] عبارت اند از:<br/>
| |
| − | ==== آخرت نیکو، فرجام پسندیده و رستگاری ====
| |
| − | «والأخِرَةُ عِندَ رَبِّکَ لِلمُتَّقین»<ref>زخرف/سوره۴۳، آیه۳۵. </ref><br/>
| |
| − | «والعـقِبَةُ لِلمُتَّقین»<ref>قصص/سوره۲۸، آیه۸۳.</ref><br/>
| |
| − | «... واُولـئِکَ هُمُ المُفلِحون»<ref>بقر ه/سوره۲، آیه۵.</ref><br/>
| |
| − | «واتَّقوا اللّهَ لَعَلَّکُم تُفلِحون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۸۹.</ref><ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۰.</ref><ref>آل عمران/سوره۳، آیه۲۰۰.</ref>و نیز آیات دیگر.<ref>مائده/سوره۵، آیه۱۰۰.</ref><ref>مائده/سوره۵، آیه۳۵.</ref><ref>یونس/سوره۱۰، آیه۶۵.</ref><ref>نور/سوره۲۴، آیه۵۲.</ref><ref>نبأ/سوره۷۸، آیه۳۱.</ref><ref>زمر/سوره۳۹، آیه۶۱.</ref><br/>
| |
| − | ==== پاداش آخرتی عظیم ====
| |
| − | «لِلَّذینَ اَحسَنوا مِنهُم واتَّقَوا اَجرٌ عَظیم»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۷۲.</ref><br/>
| |
| − | «واِن تُؤمِنوا وتَتَّقوا فَلَکُم اَجرٌ عَظیم»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۷۹.</ref><br/>
| |
| − | «واِن تُؤمِنوا وتَتَّقوا یُؤتِکُم اُجورَکُم»<ref>محمد/سوره۴۷، آیه۳۶. </ref><br/>
| |
| − | ==== زدوده شدن کینه از دلهای متقیان و ایجاد برادری میان ایشان در آخرت و روز قیامت ====
| |
| − | «اِنَّ المُتَّقینَ فی جَنّـت و عُیون • و نَزَعنا ما فی صُدورِهِم مِن غِلّ اِخونـًا عَلی سُرُر مُتَقـبِلین»<ref>حجر/سوره۱۵، آیه۴۵-۴۷. </ref>؛<br/>
| |
| − | «الاَخِلاّءُ یَومَئِذ بَعضُهُم لِبَعض عَدُوٌّ اِلاَّ المُتَّقین»<ref>زخرف/سوره۴۳، آیه۶۷. </ref><br/>
| |
| − | ==== نجات از آتش عذاب و جهنم سوزان، خوف و اندوه و بدیها ====
| |
| − | «ثُمَّ نُنَجّی الَّذینَ اتَّقَوا و نَذَرُ الظّــلِمینَ فیها جِثیـّا»<ref>مریم/سوره۱۹، آیه۷۲.</ref><br/>
| |
| − | «و یُنَجّی اللّهُ الَّذینَ اتَّقَوا بِمَفازَتِهِم لا یَمَسُّهُمُ السّوءُ ولا هُم یَحزَنون»<ref>زمر/سوره۳۹، آیه۶۱.</ref>و نیز آیات دیگر. <ref>دخان/سوره۴۴، ایه۵۱-۵۷. </ref><br/>
| |
| − | ==== برتری بر کافران در روز قیامت ====
| |
| − | «والَّذینَ اتَّقَوا فَوقَهُم یَومَ القِیـمَةِ واللّهُ یَرزُقُ مَن یَشاءُ بِغَیرِ حِساب»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۱۲.</ref><br/>
| |
| − | ==== بهره مندی از بهشت و نعمتهای آن ====
| |
| − | «اِنَّ لِلمُتَّقینَ عِندَ رَبِّهِم جَنّـتِ النَّعیم»<ref>قلم/سوره۶۸، آیه۳۴.</ref>
| |
| − | «اِنَّ المُتَّقینَ فی جَنّـت ونَعیم • فـکِهینَ بِما ءاتـهُم رَبُّهُم»<ref>طور/سوره۵۲، آیه۱۷.</ref> و نیز سایر آیات نظیر آن.<ref>قمر/سوره۵۴، ایه۵۴. </ref><ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۵.</ref><ref>حجر/سوره۱۵، آیه۴۵.</ref><ref>ذاریات/سوره۵۱، آیه۱۵.</ref><ref>مرسلات/سوره۷۷، آیه۴۱. </ref><ref>رعد/سوره۱۳، آیه۳۵.</ref><ref>محمّد/سوره۴۷، آیه۱۵.</ref><ref>فرقان/سوره۲۵، آیه۱۵-۱۶. </ref><ref>ص/سوره۳۸، ایه۴۵-۴۹. </ref><ref>زمر/سوره۳۹، آیه۲۰.</ref><ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۵۵.</ref><br/>
| |
| − | ==== نعمتهای ویژه ابرار ====
| |
| − | «و لـکِنَّ البِرَّ مَنِ اتَّقی» برای پرهیزگاران نیز هست. چند آیه ابتدایی<ref>انسان/سوره۷۶، آیه۵-۲۲.</ref>سوره انسان، به اتفاق مفسران شیعه<ref>تفسیر قمی ج۲، ص۳۹۸.</ref><ref>مجمع البیان ج۱۰، ص۲۰۹. </ref><ref>الصافی ج۵، ص۲۶۱.</ref> و بسیاری از مفسران اهل سنت<ref>التفسیر الکبیر ج۳۰، ص۲۴۲-۲۴۳.</ref><ref>شواهد التنزیل ج۲، ص۴۰۳-۴۰۴.</ref><ref>تفسیر قرطبی ج۱۹، ص۱۳۰. </ref> در شأن حضرت علی علیه السلام، حضرت فاطمه علیها السلام، امام حسن و امام حسین علیهما السلام فرود آمدهاند و مراد از «ابرار» در این سوره ایشاناند که مصداق بارز پرواپیشگاناند.<br/>
| |
| | | | |
| − | == ویژگیهای متقیان ==
| |
| − | در قران کریم برای متقیان، ویژگیها و اوصافی ذکر گردیده که در اینجا بدان پرداخته میشود:<br/>
| |
| − | === ایمان به غیب، معاد، ملائکه، انبیاء و کتب اسمانی ===
| |
| − | ۱) «ولـکِنَّ البِرَّ مَن ءامَنَ بِاللّهِ والیَومِ الأخِرِ والمَلـئِکَةِ والکِتـبِ والنَّبِیّینَ... واُولـئِکَ هُمُ المُتَّقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۷۷.</ref><br/>
| |
| − | ۲) «والَّذینَ یُؤمِنونَ بِما اُنزِلَ اِلَیکَ وما اُنزِلَ مِن قَبلِکَ و بِالأخِرَةِ هُم یوقِنون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۴.</ref><br/>
| |
| − | «یُؤمِنونَ بِاللّهِ والیَومِ الأخِرِ...»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۱۴.</ref><br/>
| |
| − | ۳) «...هُدًی لِلمُتَّقین • اَلَّذینَ یُؤمِنونَ بِالغَیبِ...»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲-۳. </ref>ایمان به غیب یعنی گرویدن به اموری که با حواس پنج گانه درک نمیشوند همچون اصول دین (توحید، نبوت، امامت، معاد و...) و ایمان به فرشتگان، بهشت و دوزخ، حساب، رجعت، قیام حجت الهی و... .<ref>تفسیر منسوب به امام عسکری(علیه السلام)، ص۶۷.</ref><ref>مجمع البیان ج۱، ص۸۵.</ref><ref>تفسیر تسنیم ج۲، ص۱۸۱-۱۸۲.</ref><br/>
| |
| − | === ترس از خدا و نگرانی دربارهٔ قیامت ===
| |
| − | «و لَقَد ءاتَینا موسی و هـرونَ الفُرقانَ وضِیاءً وذِکرًا لِلمُتَّقین • اَلَّذینَ یَخشَونَ رَبَّهُم بِالغَیبِ وهُم مِنَ السّاعَةِ مُشفِقون»<ref>انبیاء/سوره۲۱، آیه۴۸-۴۹. </ref>غیب در این آیات، مکانهای خلوت و دور از چشم مردم است.<ref>مجمع البیان ج۷، ص۹۲.</ref><ref>مجمع البیان ج۹، ص۲۲۴.</ref><ref>تفسیر قرطبی ج۱۱، ص۲۹۵.</ref><ref>زادالمسیر ج۵، ص۲۴۷.</ref><br/>
| |
| − | === برپا داشتن حقیقی نماز ===
| |
| − | ۱) «ویُقیمونَ الصَّلوةَ»<ref>بقره/سوره۲، آیه۳. </ref><br/>
| |
| − | ۲) «واَقامَ الصَّلوةَ... واُولـئِکَ هُمُ المُتَّقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۷۷.</ref><br/>
| |
| − | ۳) «واَقیموا الصَّلوةَ واتَّقوهُ»<ref>انعام/سوره۶، آیه۷۲.</ref>پرهیزگاران، نماز را از محدوده لفظ و مفهوم بیرون برده، وجود عینی آن را در محدوده جان خویش، متمثل میسازند، به گونهای که حقیقت نماز ناهی از فحشاء و منکر را درمییابند و سپس در جامعه تجلی میبخشند و با تبلیغ و تعلیم دیگران برای یافتن روح نماز، به اقامه آن در جامعه میپردازند.<ref>تفسیر تسنیم ج۲، ص۱۵۵- ۱۵۶.</ref><br/>
| |
| − | === زکات و انفاق مال در راه خدا ===
| |
| − | ۱) «و مِمّا رَزَقنـهُم یُنفِقون»:<ref>بقره/سوره۲، آیه۳. </ref>متقیان از روزیهای مادی (ثروت، غذا و...) و معنوی خود (جاه و مقام و دانش و...) در راه خدا [[انفاق]] میکنند.<br/>
| |
| − | ۲) [[زکات]] دادن نیز از صفات آنان میباشد: «وءاتَی المالَ عَلی حُبِّهِ... و ءاتَی الزَّکوةَ... و اُولـئِکَ هُمُ المُتَّقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۷۷.</ref>
| |
| − | ۳) آیاتی نیز ایشان را در حال توانگری و تهیدستی، اهل [[انفاق]] و گشاده دست میخوانند<ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۵۶.</ref> : «و سارِعوا اِلی مَغفِرَة مِن رَبِّکُم وجَنَّة عَرضُهَا السَّمـوتُ والاَرضُ اُعِدَّت لِلمُتَّقین • اَلَّذینَ یُنفِقونَ فِی السَّرّاءِ والضَّرّاءِ»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۳-۱۳۴.</ref><br/>
| |
| − | === طلب مغفرت و عدم اصرار بر گناه ===
| |
| − | پرهیزگاران در پی گناهشان خدا را یاد و [[استغفار]] میکنند و دانسته بر گناهانی که انجام دادهاند اصرار نمیورزند: «والَّذینَ اِذا فَعَلوا فـحِشَةً اَوظَـلَموا اَنفُسَهُم ذَکَروا اللّهَ فَاستَغفَروا لِذُنوبِهِم ومَن یَغفِرُ الذُّنوبَ اِلاَّ اللّهُ ولَم یُصِرُّوا عَلی ما فَعَلوا وهُم یَعلَمون»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۵.</ref>هرگاه [[فکر گناه]] از ذهنشان بگذرد خدا و ثواب و عقاب او را به یاد میآورند و با روشن بینی، آن [[گناه]] را ترک میکنند: «اِنَّ الَّذینَ اتَّقَوا اِذا مَسَّهُم طـئِفٌ مِنَ الشَّیطـنِ تَذَکَّروا فَاِذا هُم مُبصِرون» <ref>اعراف/سوره۷، آیه۲۰۱.</ref>بر اساس روایتی، مراد از «اِذا مَسَّهُم طـئِفٌ مِنَ الشَّیطـنِ»، گناهی است که بنده آهنگ آن میکند، پس در این هنگام خدا را به یاد میآورد و پس از آن به زشتی قصد خود، بصیرت مییابد و با آگاهی آن را رها میکند.<ref>تفسیر عیاشی ج۲، ص۴۴. </ref><ref>الکافی ج۲، ص۴۳۵. </ref><ref>بحارالانوار ج۶۷، ص۲۸۷. </ref><br/>
| |
| − | همچنین از صفات پرواپیشگان، [[استغفار]] در سحرگاهان است: «و بِالاَسحارِ هُم یَستَغفِرون»<ref>ذاریات/سوره۵۱، آیه۱۸.</ref><br/>
| |
| − | === وفا به عهد و صبر در سختیها ===
| |
| − | «والموفونَ بِعَهدِهِم اِذا عـهَدوا والصّـبِرینَ فِی البَأساءِ والضَّرّاءِ و حینَ البَأسِ.... و اُولـئِکَ هُمُ المُتَّقون»<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۷۷.</ref>و نیز سایر آیات نظیر آن. <ref>آل عمران/سوره۳، آیه۷۶.</ref><ref>توبه/سوره۹، آیه۴.</ref>
| |
| − | === طهارت از گناه و شرک ===
| |
| − | «کَذلِکَ یَجزِی اللّهُ المُتَّقین • اَلَّذینَ تَتَوَفـّـهُمُ المَلـئِکَةُ طَیِّبینَ»<ref>نحل/سوره۱۶، آیه۳۱-۳۲. </ref>«طیّبین» به طهارت از شرک، تفسیر شده است.<ref>زادالمسیر ج۴، ص۴۴۳.</ref>
| |
| − | همچنین این آیه: «و سیقَ الَّذینَ اتَّقَوا رَبَّهُم اِلَی الجَنَّةِ... و قالَ لَهُم خَزَنَتُها سَلـمٌ عَلَیکُم طِبتُم فَادخُلوها خــلِدین»<ref>زمر/سوره۳۹، ایه۷۳.</ref>که در باب طهارت متقیان از گناهان است.<br/>
| |
| − | === احسان کردن ===
| |
| − | آیات «اِنَّ المُتَّقینَ فی جَنّـت و عُیون • ءاخِذینَ ما ءاتـهُم رَبُّهُم اِنَّهُم کانوا قَبلَ ذلِکَ مُحسِنین»<ref>ذاریات/سوره۵۱، آیه۱۵-۱۶.</ref>و سایر آیات نظیر آن.<ref>بقره/سوره۲، آیه۱۷۷. </ref><ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۳-۱۳۴. </ref><ref>یوسف/سوره۱۲، آیه۹۰.</ref><ref>مرسلات/سوره۷۷، آیه۴۴. </ref><ref>مائده/سوره۵، آیه۴۴.</ref>به نیکوکاری متقیان اشاره مینمایند.<br/>
| |
| − | === فرونشاندن خشم و گذشت از لغزشها ===
| |
| − | آیه«والکـظِمینَ الغَیظَ والعافینَ عَنِ النّاسِ»<ref>آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۴. </ref>به فرو بردن خشم و گذشت ایشان از لغزشهای مردم اشاره دارد. بر پایه این آیه شریفه، عفو به [[تقوا]] نزدیکتر است: «واَن تَعفوا اَقرَبُ لِلتَّقوی»<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۳۷. </ref><br/>
| |
| − | === تعظیم شعائر الله ===
| |
| − | ذلِکَ و مَن یُعَظِّم شَعـئِرَ اللّهِ فَاِنَّها مِن تَقوَی القُلوب»<ref>حج/سوره۲۲، آیه۳۲.</ref><br/>
| |
| − | === رعایت عدالت ===
| |
| − | «اعدِلوا هُوَ اَقرَبُ لِلتَّقوی»<ref>مائده/سوره۵، آیه۸.</ref><ref>دائرة المعارف قرآن کریم ج۸، ص۴۵۷.</ref>روایات نیز به پرهیزگاران و اوصاف آنان پرداختهاند؛ امیرمؤمنان حضرت علی ابن ابی طالب علیه السلام در خطبه معروف به «خطبه همام» در وصف آنان فضایلی را برشمرده است؛ همچون داشتن راه و روش نیکو، میانه روی در پوشش، فروتنی در رفتار، چشم پوشی از حرام، گوش سپردن به فراگیری علم سودمند، بزرگ جلوه کردن خدا و کوچک بودن غیر او در چشم آنان، یقین داشتن به بهشت به گونهای که گویا آن را دیده و از نعمتهای آن برخوردارند، یقین به جهنم به طوری که گویا آن را دیده و در آن معذباند، ایمن بودن مردم و دیگر آفریدگان از شر آنان، لاغر بودن بدن، کم و سبک بودن خواستهها، عفت نفس، [[صبر]] بر سختیها، راضی نشدن به عمل کم، کم شمردن عمل زیاد خود، متهم کردن خود، هراس داشتن از تعریفهای دیگران در حق آنان و....<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۹۳.</ref>آن حضرت، برای اهل [[تقوا]] نشانههایی برشمرده است که با آنها شناخته میشوند؛ مانند راستی در گفتار، امانت داری، وفا به عهد، پراکندن نیکویی، خوش خلقی، زیادی حلم و پیروی از دانش<ref>الخصال، ص۴۸۳.</ref><ref>بحارالانوار ج۶۷، ص۲۸۲. </ref><ref>مشکاة الانوار، ص۹۵.</ref><ref>مشکاة الانوار، ص۱۵۹.</ref> و همچنین عمل خالصانه، آرزوی کوتاه و غنیمت شمردن فرصتها.<ref>غررالحکم ج۲، ص۱۲۴.</ref><ref>میزان الحکمه ج۴، ص۳۶۳۴. </ref><br/>
| |
| − | == فهرست منابع ==
| |
| − | فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۲، ص۵۸۴. <br/>
| |
| − | دانشنامه موضوعی قرآن <br/>
| |
| | | | |
| − | == پا نویس ==
| |
| − | {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
| |
| − | <div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.wikifeqh.ir/%D8%AA%D9%82%D9%88%D8%A7 ویکی فقه] - تاریخ برداشت: 95/03/23 </span></div>
| |
| − | <br />
| |
| | | | |
| | [[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]] | | [[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]] |
