فرهنگ مصادیق:توحید در اطاعت
توحید در اطاعت (طاعت) ، عبارت است از یگانه پرستی در فرمانبَری از خدا ، و اعتقاد انسان به این که از هیچ کس جز خداوند متعال و کسانی که او معیّن کرده است ، حقّ اطاعت ندارد و پیروی از فرمان غیر خدا ، در صورتی که بر خلاف فرمان او باشد ، شرک شمرده میشود ، هر چند فرمان روا ، نفسِ انسان باشد که خداوند ، از آن به «معبود» یاد کرده است ، در آن جا که در قرآن فرموده است :
«آیا کسی را که هوس خویش را معبود خویش گرفته ، دیدهای؟» .
توحید در اطاعت ، لازمه توحید در تشریع و قانون گذاری است ؛ زیرا اگر قانون گذاری منحصر به خداست ، طبعا اطاعت از غیر او ، در صورتی که فرمانش مخالف فرمان خدا باشد ، به معنای شریک قرار دادن برای خدا در قانون گذاری است .
بنا بر این ، اجتناب از فرمانبری هوسهای نامشروع و نیز فرمانبری زورمداران ـ که در فرهنگ قرآن ، «طاغوت» نامیده میشوند ـ ، بلکه پرهیز از پیروی هر چیز و هر کس که انسان را به انجام دادن کاری بر خلاف فرمان خداوند متعال دعوت کند ، برای رسیدن به این مرتبه از توحید ، ضرور است و در یک جمله : گناه و نافرمانی از خدا ، در واقع ، شرک در طاعت است و تنها کسانی که مطلقاً از گناه اجتناب میکنند ، مشرک به این معنا نیستند ، چنان که امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه شریف «وَ مَا یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُم بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُم مُّشْرِکُونَ ؛ و بیشترشان به خدا ایمان نمیآورند ؛ بلکه شرک میورزند» ، میفرماید :
شِرکُ طاعَةٍ و لَیسَ شِرکَ عِبادَةٍ . [۱]
مقصود ، شرک در اطاعت است ، نه شرک در عبادت .
توحید در اطاعت ، همانند تقوا ، دارای سه مرحله است :
مرحله اوّل : انجام دادن واجبات و ترک محرّمات الهی ؛
مرحله دوم : انجام دادن مستحبّات و ترک مکروهات ؛
مرحله سوم : پرهیز از آنچه رنگ و بوی خدایی ندارد ، اعم از : گناه یا مکروه و یا مباح .
پیامبر خدا ، در رهنمودی به ابو ذر میفرماید :
ای ابو ذر! باید در هر چیز ، نیّت شایسته داشته باشی ، حتّی در خوردن و خوابیدن .
این ره نمود ، به این مرحله از توحید ـ که بالاترین مرحله توحید در طاعت است ـ اشاره دارد .
پانویس
- ↑ ر . ک : ص۴۷۵ ح ۳۴۵۹ .
