فرهنگ مصادیق:توحید در اطاعت
توحید در اطاعت (طاعت)، عبارت است از یگانه پرستی در فرمانبَری از خدا، و اعتقاد انسان به این که از هیچ کس جز خداوند متعال و کسانی که او معیّن کرده است، حقّ اطاعت ندارد و پیروی از فرمان غیر خدا، در صورتی که بر خلاف فرمان او باشد، شرک شمرده میشود، هر چند فرمان روا، نفسِ انسان باشد که خداوند، از آن به «معبود» یاد کرده است، در آن جا که در قرآن فرموده است:
«آیا کسی را که هوس خویش را معبود خویش گرفته، دیدهای؟».
توحید در اطاعت، لازمه توحید در تشریع و قانون گذاری است؛ زیرا اگر قانون گذاری منحصر به خداست، طبعا اطاعت از غیر او، در صورتی که فرمانش مخالف فرمان خدا باشد، به معنای شریک قرار دادن برای خدا در قانون گذاری است.
بنا بر این، اجتناب از فرمانبری هوسهای نامشروع و نیز فرمانبری زورمداران ـ که در فرهنگ قرآن، «طاغوت» نامیده میشوند ـ، بلکه پرهیز از پیروی هر چیز و هر کس که انسان را به انجام دادن کاری بر خلاف فرمان خداوند متعال دعوت کند، برای رسیدن به این مرتبه از توحید، ضرور است و در یک جمله: گناه و نافرمانی از خدا، در واقع، شرک در طاعت است و تنها کسانی که مطلقاً از گناه اجتناب میکنند، مشرک به این معنا نیستند، چنان که امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه شریف «وَ مَا یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُم بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُم مُّشْرِکُونَ؛ و بیشترشان به خدا ایمان نمیآورند؛ بلکه شرک میورزند»، میفرماید:
شِرکُ طاعَةٍ و لَیسَ شِرکَ عِبادَةٍ. [۱]
مقصود، شرک در اطاعت است، نه شرک در عبادت.
توحید در اطاعت، همانند تقوا، دارای سه مرحله است:
مرحله اوّل: انجام دادن واجبات و ترک محرّمات الهی؛
مرحله دوم: انجام دادن مستحبّات و ترک مکروهات؛
مرحله سوم: پرهیز از آنچه رنگ و بوی خدایی ندارد، اعم از: گناه یا مکروه و یا مباح.
پیامبر خدا، در رهنمودی به ابو ذر میفرماید:
ای ابو ذر! باید در هر چیز، نیّت شایسته داشته باشی، حتّی در خوردن و خوابیدن.
این ره نمود، به این مرحله از توحید ـ که بالاترین مرحله توحید در طاعت است ـ اشاره دارد.
پانویس
- ↑ ر. ک: ص۴۷۵ ح ۳۴۵۹.
