فرهنگ مصادیق:ارتکاب گناهان صغیره: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۴۰

منظور از گناهان صغیره و کبیره چیست و نگاه به نامحرم جزء کدام گروه است؟

گناه چیست؟

«گناه» عملی است که با اراده و رضایت الهی در تضاد بوده ، با ایجاد نوعی “ تاریکی معنوی در نفس انسان، آدمی را از خدای متعال که نور آسمانها و زمین است، دور می‌سازد و به عبارت دیگر، موجب بازماندن وی از کمال و قرب به خدا می‌گردد. تعیین این که چه چیزی گناه است و چه چیزی ثواب از طریق کتاب و سنت مقدور است، زیرا در بسیاری از موارد، گناه بودن عملی قابل تشخیص عقلانی نیست و خدای متعال است که این موارد را به اقتضای علم و حکمت مطلق خود، از طریق وحی و دین، برای بشر بیان نموده است.

اقسام گناه

عالمان اسلامی گناهان را بر دو گونه تقسیم نموده‌اند: گناهان کبیره (بزرگ) و گناهان صغیره (کوچک).. این تقسیم بندی از قرآن و روایات سرچشمه گرفته است ؛ در قرآن چنین می‌خوانیم: اگر از گناهان کبیره‌ای که از آن نهی شده‌اید، اجتناب کنید، گناهان کوچک شما را می‌پوشانیم وشما را در جایگاه خوبی وارد می‌سازیم . ^[۱] و در جای دیگر آمده است: و کتاب (نامه اعمال ) در آنجا گذارده شود، گنهکاران را می‌بینی که از آنچه در آن است ، ترسان و هراسناکند، و می‌گویند: ای وای بر ما، این چه کتابی است که هیچ عمل کوچک و بزرگی نیست ، مگر اینکه آن را شماره کرده است ؟ ^[۲] و دربارهٔ بهشتیان می‌خوانیم: مواهب آخرت ، جاودانه است برای آنانکه از گناهان بزرگ و کارهای زشت پرهیز می‌کنند. ^[۳] از این آیات به روشنی استفاده می‌شود، که گناهان ، دو گونه‌اند: کبیره و صغیره و همچنین استفاده می‌شود بعضی از گناهان ، بدون توبه حقیقی بخشودنی نیست ، ولی بعضی از آنها بخشودنی است . امام علی علیه السلام در گفتاری فرمود: گناهان بر سه گونه‌اند: گناه بخشودنی و گناه نابخشودنی و گناهی که برای صاحبش، هم امید بخشش داریم و هم ترس از کیفر.
سپس فرمود: اما گناهی که بخشیده است ، گناه بنده‌ای است که خداوند او را در دنیا کیفر می‌کند و در آخرت کیفر ندارد. در این صورت خداوند حکیم تر و بزرگوارتر از آن است که بنده اش را دو بار کیفر کند. اما گناهی که نابخشودنی است ، حق الناس است یعنی ظلم بندگان نسبت به همدیگر که بدون رضایت مظلوم بخشیده نمی‌شود. و اما نوع سوم ، گناهی است که خداوند آن را بر بنده اش پوشانده ، توبه را نصیب او نموده است ، و در نتیجه آن بنده هم از گناهش هراسان است و هم امید به آمرزش پروردگارش دارد، ما نیز دربارهٔ چنین بنده‌ای ، هم امیدواریم و هم ترسان. ^[۴]

ملاک کبیره (بزرگ) بودن گناه

در قرآن مجید و کلام معصومین (ع) کلیه اعمالی که گناه محسوب می‌شود، بیان گردیده است ، منتهی کبیره بودن گناه، پیرو ملاک‌هایی است. در کتاب تحریر الوسیله امام خمینی قدس سره پیرامون معیار گناهان کبیره ، چنین آمده است : ۱- گناهانی که در مورد آنها در قرآن یا روایات اسلامی وعدهٔ آتش ‍دوزخ ، داده شده باشد. ۲- از طرف شرع ، به شدت ، از آن نهی شده است . ۳- دلایلی وجود دارد که معلوم می‌شود آن گناه ، بزرگتر از بعضی از گناهان کبیره است . ۴- عقل ، حکم کند که فلان گناه، کبیره است . ۵- در ذهن مسلمینِ پای بند به دستورات الهی ، چنین تثبیت شده که فلان گناه ، از گناهان بزرگ است . ۶- از طرف پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) یا امامان (علیهم السلام) در خصوص گناهی تصریح شده که از گناهان کبیره است .
(برخی از فقها تعزیر را نشانه کبیره بودن گناه می‌دانند که در این صورت استمنا نیز از گناهان کبیره محسوب خواهد شد ، زیرا در روایتی آمده است که علی (ع)، با زدن روی دست، شخص مستمنی را تعزیر فرمودند.) البته گناهان کبیره نیز همه در یک سطح نیستند.
بعضی بدون توبه بخشیده نمی‌شوند، مانند «شرک» و «قتل نفس» و برخی بدون توبه و تحت شرایطی و در اثر انجام کارهای نیک ممکن است مشمول مغفرت گردند.

فهرست گناهان کبیره

روایات متعددی از ائمّه علیهم السلام به ما رسیده که بیانگر تقسیم گناهان به کبیره و صغیره است ، ودر کتاب اصول کافی یک باب تحت عنوان باب الکبائر به این موضوع اختصاص یافته که دارای ۲۴ حدیث است . در روایت اوّل و دوّم این باب ، تصریح شده که گناهان کبیره ، گناهانی را گویند که خداوند، دوزخ و آتش جهنم را بر آنها مقرر نموده است . در بعضی از این روایات (روایت سوم و هشتم )، هفت گناه به عنوان گناه کبیره ، و در برخی از روایات (روایت ۲۴) نوزده گناه به عنوان گناهان کبیره ، شمرده شده است . گرچه هر گناه ، چون مخالفت فرمان خدای بزرگ است ، سنگین و بزرگ است، ولی این موضوع منافات ندارد که بعضی از گناهان نسبت به خود و آثاری که دارد، بزرگتر از برخی دیگر باشد، و به گناهان بزرگ و کوچک تقسیم گردد.

گناهان کبیره در کلام امام صادق (علیه السلام)

عمروبن عبید یکی از علمای اسلام ، به حضور امام صادق (علیه السلام) آمد، سلام کرد و سپس این آیه را خواند: نیکوکاران کسانی هستند که از گناهان بزرگ ، و زشتی پرهیز می‌کنند. ^[۵] سپس سکوت کرد و دنبال آیه را نخواند؛ امام صادق (علیه السلام) به او فرمودند: چرا سکوت کردی ؟! او گفت : دوست دارم ، گناهان کبیره را از کتاب خداوند بدانم . آنگاه امام صادق (علیه السلام) گناهان کبیره‌ای را که در قرآن آمده بیان نمودند:
۱- بزرگترین گناهان کبیره ، شرک به خدا است : قرآن می‌فرماید کسی که برای خدا، شریک قرار دهد، خداوند بهشت را بر او حرام می‌کند. ^[۶] ۲- ناامیدی از رحمت خدا: هیچ کس جز کافران از رحمت خدا، نومید نگردد. ^[۷] ۳- ایمنی از مکر (عذاب و مهلت) خدا: از مکر خدا ایمن نشود، مگر مردم زیان کار. ^[۸] ۴- عقوق (و آزار) والدین : چنان که قرآن از زبان عیسی (علیه السلام) می‌فرماید: خدا دستور داده که به مادرم نیکی کنم و مرا زورگوی تیره بخت قرار نداده است . ^[۹] ۵- کشتن انسانِ بی گناه : و هر کس فرد با ایمانی را از روی عمد، به قتل برساند مجازات او، دوزخ است که جاودانه در آن می‌ماند، و خداوند بر او غضب می‌کند و از رحمتش دور می‌سازد و عذاب عظیمی برای او آماده ساخته است . ^[۱۰] ۶- نسبت ناروای زنا به زن پاکدامن : کسانی که زنان پاکدامن و بی خبر (از هر گونه آلودگی ) و با ایمان را متهم می‌سازند، در دنیا و آخرت ، از رحمت الهی بدورند، و عذاب بزرگی در انتظارشان است . ^[۱۱]
۷- خوردن مال یتیم: همانا کسانی که اموال یتیمان را می‌خورند، آنها در شکم‌های خود، آتش فرو می‌برند و بزودی در آتش سوزان می‌سوزند. ^[۱۲] ۸- فرار از جبهه جهاد: و هر کس در آن هنگام (جنگ) به آنها پشت کند مگر در صورتی که هدفش ، کناره گیری از میدان برای حمله مجدد و یا به قصد پیوستن به گروهی (از مجاهدان ) بوده باشد (چنین کسی ) گرفتار خشم پروردگار خواهد شد، و جایگاه او جهنم، و چه بد عاقبتی است . ^[۱۳] ۹- ربا خواری: کسانی که ربا می‌خورند، بر نمی‌خیزند مگر مانند کسی که شیطان باتماس ‍خود، او را همچون دیوانه ، آشفته حال کرده است . ^[۱۴]
۱۰- سحر و جادو: قطعا دانستند که هر کس خریدار جادو شود، در آخرت ، بی بهره خواهد بود. ^[۱۵] ۱۱- زنا: هر کس که زنا کند، مجازاتش را خواهد دید، عذاب چنین کسی در قیامت ، مضاعف گردد و با خواری ، همیشه در آن خواهد ماند. ^[۱۶] ۱۲- سوگند دروغ برای گناه : کسانی که پیمان خود با خدا و سوگندهای خود را به بهای اندک می‌فروشند، در آخرت ، بی بهره‌اند. ^[۱۷] ۱۳- خیانت در غنایم جنگی : و هر که در غنیمت جنگی ، خیانت کند، روز قیامت با آنچه خیانت کرده بیاید. ^[۱۸]
۱۴- نپرداختن زکات واجب : در آن روز (طلاها و نقره‌ها را)در آتش دوزخ داغ و سوزان کرده و با آن صورت‌ها و پهلوها و پشت هایشان را داغ می‌گذارند. ^[۱۹] ۱۵- گواهی به دروغ ، کتمان : و هر کس گواهی دادن را پنهان کند، قلبش گنهکار است . ^[۲۰] ۱۶- شراب خواری : ای کسانی که ایمان آورده‌اید، شراب و قمار و بت‌ها و تیرهای قرعه پلیدند و از عمل شیطانند. پس از آنها دوری کنید باشد که رستگار شوید. ^[۲۱] ۱۷- ترک نماز یا واجبات دیگر بطور عمد، زیرا پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) فرمود: هر کس عمدا نماز را ترک کند از پیمان خدا و رسول خدا بیزاری جسته است . ^[۲۲] ۱۸و۱۹- پیمان شکنی و قطع رحم ، چنانکه خداوند می‌فرماید: برای آنانکه (پیمان را می‌شکنند و قطع رحم می‌کنند) لعنت و خانه بد در آخرت ، است. ^[۲۳] امام صادق (علیه السلام) به اینجا که رسید، عمروبن عبید در حالی که از شدت ناراحتی ، شیون می‌کشید از محضر آن حضرت خارج شد و می‌گفت: به هلاکت رسید آنکس که به راءی ، فتوا داد، و در فضل و علم با شما، ستیز کرد. ^[۲۴]
۲۴ امام خمینی (رض) در کتاب تحریر الوسیله می‌گوید: گناهان کبیره ، بسیار است ، بعضی از آنها عبارتند از: ۱- نا امیدی از رحمت خدا. ۲- ایمن شدن از مکر خدا. ۳- دروغ بستن به خدا یا رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و یا اوصیای پیامبر علیهم السلام۴- کشتن نا بجا. ۵- عقوق پدر ومادر۶- خوردن مال یتیم از روی ظلم . ۷- نسبت زنا به زن با عفت . ۸- فرار از جبهه جنگ با دشمن . ۹- قطع رحم . ۱۰- سحر و جادو. ۱۱- زنا. ۱۲- لواط. ۱۳- دزدی . ۱۴- سوگند دروغ . ۱۵- کتمان گواهی . (در آنجا که گواهی دادن واجب است ) ۱۶- گواهی به دروغ . ۱۷- پیمان شکنی . ۱۸- رفتار بر خلاف وصیّت . ۱۹- شرابخواری .
۲۰- رباخواری . ۲۱- خوردن مال حرام . ۲۲- قمار بازی . ۲۳- خوردن مردار و خون . ۲۴- خوردن گوشت خوک . ۲۵- خوردن گوشت حیوانی که مطابق شرع ذبح نشده است . ۲۶- کم فروشی . ۲۷- تعرّب بعد از هجرت . یعنی انسان به جایی مهاجرت کند که دینش ‍را از دست می‌دهد. ۲۸- کمک به ستمگر. ۲۹- تکیه بر ظالم . ۳۰- نگهداری حقوق دیگران بدون عذر. ۳۱- دروغگویی . ۳۲- تکبر. ۳۳- اسراف و تبذیر. ۳۴- خیانت . ۳۵- غیبت . ۳۶- سخن چینی . ۳۷- سر گرمی به امور لهو.
۳۸- سبک شمردن فریضه حج . ۳۹- ترک نماز. ۴۰- ندادن زکات . ۴۱- اصرار بر گناهان صغیره. از این میان شرک به خدا و انکار آنچه را که خداوند دستور داده ، و دشمنی با اولیای خدا، از بزرگترین گناهان کبیره است. همانگونه که بیان شد طبق فتوای امام خمینی قدس سره گناهان کبیره ، بسیار است و آنچه در بالا ذکر شد قسمتی از آنها است ، مثلا توهین به کعبه و قرآن و پیامبر( صلّی اللّه علیه و آله) و امامان (علیهم السلام) یا ناسزا گفتن به آنها و بدعت گذاری و.... از گناهان کبیره است .

موارد تبدیل گناه صغیره به کبیره

از آیات و روایات استفاده می‌شود که در چند مورد، گناه صغیره ، تبدیل به کبیره شده و حکم گناهان کبیره را پیدا می‌کند از جمله: اول. اصرار بر صغیره: تکرار گناه صغیره ، آن را تبدیل به گناه کبیره می‌کند، و اگر انسان حتی یک گناه کند، ولی استغفار نکند، و در فکر توبه هم نباشد، اصرار به حساب می‌آید. صغیره همچون نخ نازک و باریکی است که اگر تکرار شود، طناب و ریسمان ضخیمی می‌گردد که در این صورت پاره کردنش مشکل است . قرآن دربارهٔ پرهیزکاران می‌فرماید: آنان آگاهانه بر گناهانشان ، اصرار نورزند. ^[۲۵] امام باقر علیه السلام در شرح این آیه فرمود: اصرار، عبارت از این است که کسی گناهی کند و از خدا آمرزش ‍نخواهد و در فکر توبه نباشد.
امیرمؤ منان علی علیه السلام فرمود: از اصرار بر گناه بپرهیز، چرا که از بزرگترین جرایم است. ^[۲۶] از گناهان کوچک غافل نشویم: امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا (صلّی اللّه علیه و آله) همراه یاران (در سفری ) در سرزمین بی آب و علفی فرود آمد، به یارانش فرمود: ائتوابحطب ، هیزم بیاورید که از آن آتش روشن کنیم تا غذا بپزیم . یاران عرض کردند: اینجا سرزمین خشکی است و هیچگونه هیزم در آن نیست !. رسول خدا (صلّی اللّه علیه و آله) فرمود: بروید هر کدام هر مقدار می‌توانید جمع کنید آنها رفتند و هر یک مختصری هیزم یا چوب خشکیده‌ای با خود آورد و همه را در پیش روی پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) روی هم ریختند، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: این گونه گناهان ، روی هم انباشته می‌شوند. سپس فرمود: ایّاکم و الُمحقّرات من الذّنوب از گناهان کوچک بپرهیزید که همه آنها جمع و ثبت می‌گردد. ...^[۲۷] امام صادق علیه السلام فرمود: لا صَغیره مع الاِصرار در صورت اصرار، گناه صغیره‌ای نباشد. ^[۲۸]
دوم . کوچک شمردن گناه: کوچک شمردن گناه ، آن را به گناه بزرگ تبدیل می‌کند، برای روشن شدن موضوع ، به این مثال توجه کنید: اگر کسی سنگی به سوی ما پرتاب کند، ولی بعداً پشیمان شده و عذرخواهی کند، ممکن است او را ببخشیم ، ولی اگر سنگ ریزه‌ای به ما بزند، و در مقابلِ اعتراض بگوید: این که چیزی نیست ، بی خیالش . او را نمی‌بخشیم ، زیرا این کار، از روح استکباری او پرده برمی دارد و بیانگر آن است که او گناهش را کوچک می‌شمرد. به این روایات توجه کنید: امام حسن عسکری (علیه السلام) فرمود: از گناهان نابخشودنی این است که انسان بگوید: کاش مرا به غیر از این گناه مجازات نکنند؛ یعنی آن گناهِ مورد اشاره را کوچک بشمرد. ^[۲۹] امیرمؤ منان علی (علیه السلام) می‌فرماید: بدترین گناهان ، آن است که صاحبش آن را کوچک بشمرد. ^[۳۰] امام صادق (علیه السلام) فرمود: از گناه حقیر و ریز، بپرهیز (سبک مشمار) که آمرزیده نشود. عرض کردم : گناهان حقیر چیست !؟ فرمود آن است که : کسی گناه کند و بگوید خوشا به حال من اگر غیر از این گناه نداشتم . ^[۳۱]
سوم. اظهار خوشحالی هنگام گناه: لذت بردن از گناه و شادمانی هنگام انجام گناه ، از اموری است که گناه را بزرگ می‌کند و موجب کیفر بیشتر می‌شود. در اینجا به چند روایت توجه کنید: امیرمؤ منان علی (علیه السلام) فرمود: بدترین بدها کسی است که به انجام بدی خوشحال گردد. ^[۳۲] و نیز فرمود: کسی که از انجام گناه ، لذت ببرد خداوند ذلّت را به جای آن لذّت به او می‌رساند. ^[۳۳] امام سجاد (علیه السلام) فرمود: از شاد شدن هنگام گناه بپرهیز، که این شادی بزرگتر از انجام خود گناه است . ^[۳۴] و نیز فرمود: عذاب دردناک گناه شیرینی آن را تباه می‌سازد.
چهارم. گناه از روی طغیان یکی دیگر از اموری که موجب تبدیل گناه کوچک به گناه بزرگ می‌شود، طغیان و سرکشی در انجام گناه است ؛در قرآن کریم می‌خوانیم: و اما آنها که طغیان کردند و زندگی دنیا را مقدم شمردند، بی گمان جایگاهشان دوزخ است.پنجم. مغرور شدن به مهلت الهی: دیگر از اموری که گناه کوچک را به گناه بزرگ تبدیل می‌کند، آن است که گنهکار مهلت خدا و مجازات نکردن سریع او را دلیل رضایت خدا بداند و یا خود را محبوب خدا بداند. گناهکاران در دل می‌گویند: چرا خدواند مارا به خاطر گناهانمان عذاب نمی‌کند؟ جهنم برای آنها کافی است ، وارد آن می‌شوند و بد جایگاهی است . وعده عذاب جهنم برای چنین افرادی ، دلیل آن است که گناه افرادی که مغرور به عدم مجازات سریع خداوند هستند، گناه کبیره است . ^[۳۵]
ششم. تجاهر به گناه: آشکار نمودن گناه نیز، گناه صغیره را تبدیل به گناه کبیره می‌کند، شاید از این نظر که آشکار نمودن گناه حاکی از تجرّی و بی باکی بیشتر گنهکار است ، و موجب آلوده کردن جامعه ، و عادی نمودن گناه می‌گردد. امیرمؤ منان علی (علیه السلام) فرمود: از آشکار نمودن گناهان بپرهیز، که آن از سخت‌ترین گناهان است. ^[۳۶] و حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: پاداش پنهان کننده کردار نیک ، معادل هفتار کار نیک است ، و آشکار کننده گناه ، خوار می‌باشد. ^[۳۷]
هفتم. گناه شخصیت‌ها: گناه آنان که در جامعه ، دارای موقعیت خاص هستند، با گناه دیگران یکسان نیست ، و چه بسا گناه صغیره آنها، حکم گناه کبیره را داشته باشد، زیرا گناه آنها دارای دو بعد است : بعد فردی و بعد اجتماعی . گناه شخصیت‌ها و بزرگان از نظر بعد اجتماعی می‌تواند زمینهٔ اغوا و انحراف جامعه و موجب سستی دین مردم شود. بر همین اساس ، حساب خداوند با بزرگان و شخصیت‌ها، غیر از حساب او با دیگران است . گناه بزرگان از دیدگاه قرآن: در سوره حاقهّ در باره عالمان بدعت گذار می‌خوانیم و اگر او (پیامبر) سخن دروغ بر ما می‌بست ، ما او را با قدرت می‌گرفتیم ، سپس ‍شاهرگش را قطع می‌کردیم ، و احدی از شما نمی‌توانست مانع شود و از او حمایت کند. ^[۳۸]
در قرآن افراد بدعت گذار و تحریف گر بسیاری مطرح شده‌اند اما خدا دربارهٔ هیچکدام از آنها این گونه سخن نگفت که : رگ گردنت را می‌زنیم ، ولی به پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) به خاطر عصمت و مقام علم و آگاهیش چنین می‌فرماید، زیرا او شخص بزرگی است که گناهش نیز بسیار بزرگ است .
بنابراین آنان که دارای شخصیت علمی و دینی هستند و انتسابشان به دستگاه دین بیشتر است ، مسئولیت بیشتری دارند. گناه بزرگان از دیدگاه روایات: ۱ امام صادق علیه السلام در ضمن گفتاری فرمود: هفتاد گناه از جاهل ، بخشیده می‌شود قبل از آنکه یک گناه از عالم ، بخشیده گردد. ^[۳۹] رسول اکرم صلّی اللّه علیه و آله در ضمن گفتاری فرمود: اگر عالمان دین و زمامداران ، فاسد شدند، مردم نیز فاسد می‌شوند. و در سخن دیگر فرمود: عوام امت من اصلاح نمی‌شوند مگر با اصلاح خواص امت من ! شخصی پرسید: خواص امت چه کسانی هستند؟. فرمود: خواص امت من چهار دسته‌اند: ۱ -زمامداران . ۲ -دانشمندان . ۳ - عابدان. ۴- تاجران . ^[۴۰] شخصی دیگر پرسید: چگونه ؟ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: زمامداران چوپانان مردمند، وقتی چوپان گرگ شود، گوسفندان چگونه بچرند؟
و علما طبیبان مردمند، وقتی طبیب بیمار باشد، بیماران را چه کسی درمان کند، بندگانِ عابد خداوند راهنمای مردمند، اگر راهنما گمراه شد، چه کسی راه رونده را هدایت می‌کند؟ و تاجران امین مردمند، وقتی که امین خیانت کرد، به چه کسی باید اطمینان نمود؟ بنابراین گناه مسئولین ، چهره‌ها، علما، نهادها، نویسندگان ، بزرگان و سادات بیشتر به حساب می‌آید.

نتیجه

بدون شک نگاه به نامحرم به خصوص نگاهی که ریشه در میل جنسی دارد و محرک شهوت است از نظر شرعی حرام و گناه است. ولی جزء گناهان کبیره برشمرده نشده است . در حدیثی آمده است: نگاه به نامحرم به منزله تیر مسمومی از تیرهای شیطان است و چه بسا یک نگاه باعث اندوه و پشیمانی یک عمر شود. بلی مرحله نهایی زنا تماس و دخول است، اما چون تا مقدمات و نگاه به نامحرم نباشد، کار به آن جا نمی‌رسد، لذا از نگاه به نامحرم به عنوان عمل شنیع زنا یاد شده است. حدیثی که می‌گوید زنای چشم نگاه به نامحرم است، پیشگیری از گناه است؛ یعنی انسان بدون مقدمه به عمل منافی با عفت مبتلا نمی‌شود بلکه اول نگاه می‌کند و به دنبال آن دل و فکر انسان متوجه نامحرم می‌شود، و اگر بر نفس خود مسلّط نشود، به زنا آلوده می‌شود؛ لذا اسلام برای این که از همان قدم اول جلوی گناه را بگیرد، می‌فرماید: مؤمن باید قدم اول را برندارد، تا به مراحل بعدی کشیده نشود.
برای درمان نگاه کردن باید مراحلی را طی کنید. ۱- هر روز صبح بعد از نماز با خدای خود شرط کنید که هرگز نگاه عمدی به نامحرم نکنید و هم از او در این مسیر استعانت جویید. ۲- در طول روز کاملاً مراقب خود باشید و هرگاه نفس شما را وسوسه کرد بلافاصله با آن برخورد نموده و جلوی تخلفش را بگیرید. ۳- شب بعد از نماز چند دقیقه کنش‌های روزانه خود را محاسبه کنید و در جدولی موارد تخلف یا اطاعت خود را یادداشت نمایید. ۴- نسبت به موارد عدم تخلف خدای را سپاس گزارید و در موارد تخلف استغفار و خود را تنبیه و سرزنش کنید و تصمیم جدی‌تری برای مجاهده با نفس در روز بعد بگیرید. این برنامه را تا مدتی ادامه داده و نتیجه را برای ما گزارش نمایید. ۵- نمازهای خود را کاملاً با توجه و حضور قلب و دقت کامل بخوانید. زیرا نماز بزرگ‌ترین عامل بازدارنده از کژی‌هاست و میزان قبولی نماز هر کس متناسب با قوت بازدارندگی آن از فحشاست. بنابراین هر قدر نماز بهتر باشد دیگر اعمال نیز بهتر خواهند بود و هر اندازه نماز از حقیقت اصلی‌اش دور گردد دیگر کنش‌ها نیز به ناهنجاری خواهند گرایید.

منبع

کتاب گناه شناسی، محسن قرائتی گناهان کبیره از دیدگاه امام خمینی قدس سره

آدرس اینترنتی مقاله

http://www.porseman.org/archview.aspx?grp=6

پا نویس