فرهنگ مصادیق:برکات و آفات چشم و گوش از نگاه قرآن و سنت
نویسنده: ابوالفضل بهشتی
محتویات
گوش و چشم، مناسبترین دام شیطان
شیطان که برای انحراف و فریب بندگان خدا قسم یاد کرده، پیوسته مترصد نفوذ به قلب و دل انسان است تا بذر شوم نفاق و شرک را در آن بکارد و انسان را گرفتار سقوط و نیستی کند. از روزنههای نفوذ شیطان در دل انسان چشم است که امیرمومنان علی علیه السلام در تعبیری ظریف و هشدار دهنده میفرماید:
العیون مصائد الشیطان؛[۱]
چشمها دامهای شیطان اند.
بنابراین، آنان که مراقب چشمهای خود نیستند باید منتظر عواقب وخیمی برای خود باشند که شیطان وسوسههای مهلک از راه دیدنیها، انسان را به ورطه سقوط و هلاکت میکشاند.
نیز امیرمومنان علی علیه السلام در هشیار کردن انسانها به این دام شیطانی میفرماید:
اذا أبصرت العین الشهوه عمی القلب عن العاقبه؛[۲]
آن گاه که چشم مناظر و دیدنیهای شهوت انگیز را ببیند، قلب از عاقبت نگری کور میشود.
در روایتی امام صادق علیه السلام در این باره میفرماید:
ایاکم و النظره فانها تزرع فی القلب الشهوه و کفی بها لصاحبها فتنه؛[۳]
از دیدن غر ضرور اجتناب کنید؛ زیرا بذر شهوت را در دل انسان میکارد و همین برای هلاکت وی کافی است.
نیز پیامبر بزرگ اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:
ایاکم و فضول النظر فانه یبذر الهوی و یولد الغفله؛[۴]
از رها کردن چشم و نظر بپرهیزید که موجب هواپرستی و غفلت میشود.
ابراز مهار چشم از انحراف
پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در روایتی جالب دربارهٔ نقش بعض اعضا در کنترل گناه و معصیت میفرماید:
ان الله تعالی یقول: یابن آدم! ان نازعک لسانک فیما حرمت علیک فقد اعنتک علیه بطبقتین، فاطبق، و ان نازعک بصرک الی بعض ما حرمت علیک فقد أعنتک علیه بطبقتین، فاطبق...؛[۵]
ای فرزند آدم! اگر زبانت خواست تو را وادار به حرام کند، من دو لب را برای جلوگیری از آن در اختیار تو قرار دادم، پس لب را فرو بند، و اگر چشمت بخواهد تو را به سوی حرام ببرد، پلکها را در اختیار تو قرار دادم پس آنها را فرو بند.
نیز آن حضرت در مهار چشم میفرماید:
عمی البصر خیر من کثیر من النظر؛[۶]
فرو بستن چرم از دیدن زیاد بسیاری از دیدنها بهتر است.
چشم و گوش، گواهان دادگاه الهی
یکی از عواملی که در کنترل انسان از بیراهه و ارتکاب گناه و معصیت، تاثیر چشمگیری دارد، توجه به مراقبان و ناظران اعمال است که هنگام تشکیل دادگاه الهی گواهی و شهادت میدهند، شاهدانی که از هر طرف انسان را محاصره کرده و ظاهر و باطن رفتار و کردار او را میبینند و ثبت میکنند؛ شاهدانی چون: ذات پاک الهی، پیامبران و اوصیای معصوم علیه السلام، فرشتگان، زمین و زمان و اعضای پیکر انسان؛ به ویژه زبان، دست، پا، چشم و گوش و حتی پوست تن انسان!
قرآن مجید دربارهٔ گواهی چشم و گوش میفرماید:
وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَاءُ اللَّهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتَّى إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ؛[۷]
و یاد کن روزی را که دشمنان خدا را به سوی دوزخ گرد آورده، و صفوف پیشین را نگه میدارند تا صفهای بعدی به آنها ملحق شوند. وقتی به آن میرسند، گوشها و چشمها و پوستهای تنشان به آنچه میکردند گواهی میدهند.
انسانها وقتی با شهادت اعضایی چون چشم و گوش مواجه میشوند، شگفتی و تعجب سراسر وجودشان را میگیرد، چون در خلفا گناه میکردند تا گناه شان مخفی و مستور بماند، غافل از آن که چشم و گوش خود آنها ثبت کننده گناهان اویند و در آخرت به اعمال زشت او شهادت میدهند.
قرآن مجید میفرماید:
وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِمَّا تَعْمَلُونَ؛[۸]
شما اگر گناهانتان را مخفی میکردید، نه به خاطر این بود که از شهادت گوش و چشمها و پوستهای تنتان بیم داشتند، که از شهادت آنها غافل بودید! بلکه شما، گمان میکردید که خداوند بسیاری از اعمالی که انجام میدهید نمیداند.
بنابراین، باور داشتن و آگاهی به این که یک روزی، چشم و گوش انسان گواهان رفتار و کردار او میباشند، عامل کنترل او در انجام گناه و کردار و رفتار زشت میباشد و این خود از برکات چشم و گوش به شمار میآید و نیز وسیلهای برای کنترل خود چشم و گوش از معصیت است.
