فرهنگ مصادیق:معنای گناهان صغیره و کبیره
سوال
آیا تعریف خاصی برای گناهان صغیره و کبیره (برای شناختن آنها) وجود دارد؟ یا فقط چند گناه صغیره و یا کبیره خاص وجود دارد؟
پاسخ
گناه به معنی خلاف است و در اسلام هر کاری که بر خلاف فرمان خدا باشد، گناه است. مخالفت امر خدا، هر اندازه کوچک باشد، چون در پیشگاه عظمت الهی واقع میشود، بزرگ است و صغیر شمرده شدن آنها نسبت به گناهان دیگری است که کبیره دانسته شدهاند.
از این منظر که گناه نافرمانی حق تعالی است، نمیتوان هیچ گناهی را کوچک شمرد، چه این که کوچک شمردن گناه، از گناهان کبیره است (که در صورت عدم توبه) بخشیده نمیشود.از پیامبر اکرم (ص) روایت شده که «به کوچکی گناه منگرید، بلکه به بزرگی کسی بنگرید که نسبت به او گستاخی کردهاید»
واژههای گوناگونی از گناه در قرآن یاد شده است: ذنب، اثم، سیئه، معصیت، خطیئه، جرم، منکر، فاحشه، شر و….
قرآن در آیات متعددی، از گناهان با توصیف و تقسیم بندی، یاد کرده است. در این آیات، برخی گناهان با وصف "کبیره " و گناهان دیگر، که از نظر شدت و زشتی به دسته اول نمیرسند، با اوصاف "صغیره "، "سیئة "، و "لَمَمْ " یاد شدهاند. "لَمَمْ " به معنای کارهای کوچک و بی اهمیت است که در آیه ۳۲ سوره نجم آمده است: «الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ...؛ همانها که از گناهان بزرگ و اعمال زشت دوری میکنند، جز گناهان صغیره (که گاه به آن آلوده میشوند»؛ آمرزش پروردگار تو گسترده است..." از این آیه و آیات مشابه (مانند آیه ۳۱ نسأ) استفاده میشود که خدای متعال به کسانی که از گناهان کبیره دوری میکنند، ولی گاه بر اثر لغزشهایی در دام گناهان صغیره گرفتار میشوند، دربارهٔ گناهان صغیره آنها، وعده گذشت و عفو داده است.
گناهان کبیره بر اساس روایات اهل بیت گناهانی است که در قرآن تنها به نهی از آنها اکتفا نشده، بلکه به دنبال ذکر آنها، تهدید به عذاب دوزخ نیز آمده است: در روایتی از امام صادق علیه السلام میخوانیم: "الکبائر، التی اوجب الله ـ عزّوجل علیها النار ؛ گناهان کبیره، گناهانی است که خداوند مجازات آتش را برای آنها مقرّر داشته است." مضمون این حدیث از امام باقر و امام رضا علیهما السلام روایت شده است. گذشته از تقسیم بندیهای موجود بین گناهان در آیات و روایات، در تقسیم بندی دیگری، معنای نسبی، ارائه شده است، بدین معنا که گناهان صغیره در شرایط خاص به گناهان کبیره تبدیل میشوند. برخی از این شرایط عبارتند از:
۱- اصرار بر گناه: در روایتی از امام صادق میخوانیم ؛ «لاصغیرة مع الاصرار ؛ هیچ گناهی با تکرار صغیره نیست.»
۲- کوچک شمردن گناه: امیرمؤمنان علی: فرموده: "سختترین گناه در نظر خدای سبحان گناهی است که گنهکار آن را ناچیز انگارد. «اشدّ الذنوب عندالله سبحانه ذنب استهان به راکب »
۳- مسرّت و خوشحالی از گناه: از پیامبر اکرم (ص) نقل است که فرموده: «هر کس گناهی کند در حالی که خندان باشد، در آتش وارد میشود در حالی که گریان است.»
امام زین العابدین فرمود: «از شادمانی به گناه بپرهیز؛ زیرا شاد شدن از گناه بدتر از ارتکاب آن است.»
در روایات، شمار گناهان کبیره متفاوت ذکر شده است. در بعضی روایات هفت گناه و در برخی نوزده گناه و در بعضی بیست و در برخی هفتاد و... آمده است. این اختلافها به جهت درجه بندی گناهان کبیره و یا تأکید بر برخی از آنها به تناسب مقتضای حال مخاطبان است.
همین طور علمای اسلام آن را هفت و برخی ده و برخی بیست و بعضی سی و چهار و بعضی چهل و برخی بیشتر ذکر کردهاند. از مجموعه روایات و کلمات بزرگان دین میتوان فهمید آن چه ذکر شده، به عنوان نمونهها و مصادیقی از گناهان کبیره است.
امام خمینی قدس سره گناهان زیر را به عنوان گناهان کبیره مطرح کرده است:
۱- نومیدی از رحمت خدا ۲ـ ایمنی از مکر الهی ۳ـ دروغ بستن به خدا و پیامبر ۴ـ قتل ۵ـ عاق پدر و مادر ۶ـ خوردن مال یتیم۷ـ نسبت زنا دادن ۸ـ فرار از جنگ و جهاد ۹ـ قطع رحم ۱۰ـ سحر و جادو ۱۱ـ زنا ۱۲ـ لواط ۳ـ سرقت ۱۴ـ قسم دروغ ۱۵ـ کتمان شهادت ۱۶ـ شهادت به ناحق دادن ۱۷ـ عهد شکستن ۱۸ـ بیش از ثلث وصیت کردن ۱۹ـ شراب نوشیدن ۲۰ـ ربا خوردن ۲۱ـ برای کار حرام مزد گرفتن ۲۱ـ قمار بازی ۲۲ـ خوردن گوشت مردار و خوک و خون و میته ۲۴ـ در وزن خیانت کردن ۲۵ـ هجرت به جایی که انجام وظیفه دینی ممکن نیست ۲۶ـ کمک به ظالم ۲۷ـ اعتماد به ظالم ۲۸ـ حبس حقوق مردم ۲۹ـ دروغ ۳۰ـ تکبّر ۳۱ـ اسراف ۳۲ـ خیانت به امانت ۳۳ـ غیبت ۳۴ـ سخن چینی ۳۵ـ سرگرمی به لهو و لعب ۳۶ـ سبک شمردن حج ۳۷ـ ترک نماز ۳۸ـ ندادن زکات ۳۹ـ اصرار بر گناهان کوچک.
جهت آگاهی بیشتر به کتاب «گناه شناسی» اثر استاد محسن قرائتی که توسط آقای محمد محمدی اشتهاردی تنظیم و نگارش یافته، یا کتاب کیفر گناه و آثار و عواقب خطرناک آن «تألیف سید هاشم رسول محلاتی و کتاب گناهان کبیره» آیت الله دستغیب مراجعه شود.
