فرهنگ مصادیق:جواب سلام: تفاوت بین نسخه‌ها

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
 
(۷ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱۳: سطر ۱۳:
 
| ۱ || [[سلام مستحب، جوابش واجب]]
 
| ۱ || [[سلام مستحب، جوابش واجب]]
 
|-
 
|-
−
| 2 || [[سلام - احادیث]]
+
| ۲ || [[سلام - احادیث]]
 
|-
 
|-
−
| 3 || [[سلام]]
+
| ۳ || [[احادیث درباره سلام کردن]]
 +
|-
 +
| ۴ || [[چرا در دین اسلام سلام مستحب و جواب آن واجب است؟]]
 +
|-
 +
| ۵ || [[آیا جواب سلام پیامکی واجب است؟]]
 +
|-
 +
| ۶ || [[سلام کردن و جواب دادن]]
 +
|-
 +
| ۷ || [[پرتوی از اسرار نماز؛ نگاهی به سلام]]
 +
 
 
|}
 
|}
−
<p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>
+
<p class="relatesubject">مصادیق مرتبط</p>
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
سطر ۳۳: سطر ۴۲:
 
|}
 
|}
 
<p class="relatesoft">نرم‌افزارهای مرتبط</p>
 
<p class="relatesoft">نرم‌افزارهای مرتبط</p>
−
{| class="wikitable"
 
−
|-
 
−
! ردیف !! عنوان
 
−
|}
 
−
<p class="relatesites">پایگاه‌های اینترنتی مرتبط</p>
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
سطر ۴۶: سطر ۵۰:
 
== تسلیم - سلام کردن – ویکی فقه==
 
== تسلیم - سلام کردن – ویکی فقه==
  
−
تحیت گفتن با صیغه سلام و نیز سلام نماز را سلام گویند. از سلام به معناى نخست در باب صلات سخن گفته اند.<br/>
+
تحیت گفتن با صیغه سلام و نیز سلام نماز را سلام گویند. از سلام به معنای نخست در باب صلات سخن گفته‌اند.<br/>
  
 
== اهمیت سلام ==  
 
== اهمیت سلام ==  
 
در قرآن کریم از سلام به عنوان تحیت بهشتیان نام برده <ref>یونس/سوره۱۰، آیه۱۰.</ref><br/>
 
در قرآن کریم از سلام به عنوان تحیت بهشتیان نام برده <ref>یونس/سوره۱۰، آیه۱۰.</ref><br/>
 
و بدان امر شده است <ref>نور/سوره۲۴، آیه۶۱.</ref><br/>
 
و بدان امر شده است <ref>نور/سوره۲۴، آیه۶۱.</ref><br/>
−
چنان که در روایات، از سنتهاى رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله و از مستحبات مؤکد شمرده شده است. ابتدا به سلام و مقدم داشتن آن بر هر سخنى، سلام کردن به کودکان و افشاى سلام؛ یعنى سلام کردن به هر کس که انسان با او برخورد مى کند، مورد تأکید و سفارش قرار گرفته است <ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۵-۶۳.</ref><br/>
+
چنان که در روایات، از سنتهای رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و از مستحبات مؤکد شمرده شده است. ابتدا به سلام و مقدم داشتن آن بر هر سخنی، سلام کردن به کودکان و افشای سلام؛ یعنی سلام کردن به هر کس که انسان با او برخورد می‌کند، مورد تأکید و سفارش قرار گرفته است <ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۵-۶۳.</ref><br/>
  
 
== حکم سلام ==  
 
== حکم سلام ==  
−
پیشى گرفتن در سلام به مسلمانان، مستحب مؤکد و ترک آن مکروه است، <ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۷.</ref><br/>
+
پیشی گرفتن در سلام به مسلمانان، مستحب مؤکد و ترک آن مکروه است، <ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۷.</ref><br/>
 
=== ابتدا به سلام نمازگزار ===  
 
=== ابتدا به سلام نمازگزار ===  
−
مگر نمازگزار که ابتدا به سلام براى او جایز نیست <ref>العروه الوثقی ، ج۳، ص۱۵.</ref><br/>
+
مگر نمازگزار که ابتدا به سلام برای او جایز نیست <ref>العروه الوثقی ، ج۳، ص۱۵.</ref><br/>
 
=== سلام کردن به نمازگزار ===  
 
=== سلام کردن به نمازگزار ===  
−
برخى، سلام کردن به نمازگزار را مکروه دانسته اند <ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۶۶-۶۷.</ref><ref>العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۴.</ref><br/>
+
برخی، سلام کردن به نمازگزار را مکروه دانسته‌اند <ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۶۶-۶۷.</ref><ref>العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۴.</ref><br/>
−
در مقابل، برخى تفاوتى میان نمازگزار و غیر نمازگزار نگذاشته، سلام کردن را مطلقا، حتى به نمازگزار، مستحب دانسته اند؛ <ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۹-۹۰.</ref><br/>
+
در مقابل، برخی تفاوتی میان نمازگزار و غیر نمازگزار نگذاشته، سلام کردن را مطلقا، حتی به نمازگزار، مستحب دانسته‌اند؛ <ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۹-۹۰.</ref><br/>
 
بلکه عدم کراهت سلام کردن به نمازگزار به مشهور نسبت داده شده است<ref>مجمع الفائده، ج۳، ص۱۲۲.</ref><br/>
 
بلکه عدم کراهت سلام کردن به نمازگزار به مشهور نسبت داده شده است<ref>مجمع الفائده، ج۳، ص۱۲۲.</ref><br/>
 
=== سلام کردن به کافر ===  
 
=== سلام کردن به کافر ===  
−
به تصریح برخى، سلام کردن به کافر جز هنگام ضرورت جایز نیست <ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۴-۸۵.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.</ref><br/>
+
به تصریح برخی، سلام کردن به کافر جز هنگام ضرورت جایز نیست <ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۴-۸۵.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.</ref><br/>
 
=== سلام کردن زن به مرد نامحرم و عکس آن ===  
 
=== سلام کردن زن به مرد نامحرم و عکس آن ===  
−
سلام کردن زن به مرد نامحرم و عکس آن، در صورتى که بیم فتنه و افتادن در [[گناه]] نباشد جایز است <ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۳.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.</ref><br/><ref>العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۵.</ref>
+
سلام کردن زن به مرد نامحرم و عکس آن، در صورتی که بیم فتنه و افتادن در [[گناه]] نباشد جایز است <ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۳.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.</ref><br/><ref>العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۵.</ref>
−
قول به حرمت سلام کردن زن به مرد نامحرم به مفهوم کلمات بسیارى از فقها نسبت داده شده است<ref>مجمع الفائده، ج۳، ص۱۲۰.</ref><br/>
+
قول به حرمت سلام کردن زن به مرد نامحرم به مفهوم کلمات بسیاری از فقها نسبت داده شده است<ref>مجمع الفائده، ج۳، ص۱۲۰.</ref><br/>
−
البته برخى به کراهت سلام کردن مرد بر زن جوان نامحرم تصریح کرده اند <ref>غنائم الأیام، ج۳، ص۲۳۷.</ref><br/>
+
البته برخی به کراهت سلام کردن مرد بر زن جوان نامحرم تصریح کرده‌اند <ref>غنائم الأیام، ج۳، ص۲۳۷.</ref><br/>
 
=== مستحب کفایی بودن سلام کردن ===  
 
=== مستحب کفایی بودن سلام کردن ===  
−
سلام کردن، مستحب کفایی است و در جایى که جمعى وارد بر کسى مى شوند با سلام کردن یکى از آنان، استحباب آن از دیگران ساقط مى گردد؛<ref>تذکره الفقهاء، ج۹، ص۲۰.</ref><ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۵.</ref><br/>
+
سلام کردن، مستحب کفایی است و در جایی که جمعی وارد بر کسی می‌شوند با سلام کردن یکی از آنان، استحباب آن از دیگران ساقط می‌گردد؛<ref>تذکره الفقهاء، ج۹، ص۲۰.</ref><ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۵.</ref><br/>
−
لیکن برخى در فرض یاد شده قائل به بقاى اصل استحباب براى دیگران شده و گفته اند: تنها مؤکد بودن آن برداشته مى شود <ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۶.</ref><br/>
+
لیکن برخی در فرض یاد شده قائل به بقای اصل استحباب برای دیگران شده و گفته‌اند: تنها مؤکد بودن آن برداشته می‌شود <ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۶.</ref><br/>
  
 
== صیغه سلام ==  
 
== صیغه سلام ==  
 
معروف میان فقها تحقق ابتدا به سلام با هر یک از چهار صیغه: «سلام علیک، السلام علیک، سلام علیکم و السلام علیکم» است؛ <ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۳.</ref><br/>
 
معروف میان فقها تحقق ابتدا به سلام با هر یک از چهار صیغه: «سلام علیک، السلام علیک، سلام علیکم و السلام علیکم» است؛ <ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۳.</ref><br/>
−
لیکن در اینکه سلام تنها با چهار ترکیب یاد شده (با تقدم کلمه سلام بر ظرف) تحقق مى یابد یا نه، اختلاف است. برخى، تنها چهار ترکیب بالا را تحقق بخش سلام دانسته و سلام کردن به دیگر ترکیبها همچون «علیک و علیکم السلام» (با تقدم ظرف بر سلام) را صحیح ندانسته اند؛ در نتیجه جواب آن واجب نخواهد بود<ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۲.</ref>.<br/>
+
لیکن در اینکه سلام تنها با چهار ترکیب یاد شده (با تقدم کلمه سلام بر ظرف) تحقق می‌یابد یا نه، اختلاف است. برخی، تنها چهار ترکیب بالا را تحقق بخش سلام دانسته و سلام کردن به دیگر ترکیبها همچون «علیک و علیکم السلام» (با تقدم ظرف بر سلام) را صحیح ندانسته‌اند؛ در نتیجه جواب آن واجب نخواهد بود<ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۲.</ref>.<br/>
−
برخى دیگر صیغه هاى سلام را «سلام علیک، سلام علیکم، السّلام علیکم، و علیکم السلام» دانسته اند <ref>کتاب السرائر، ج۱، ص۲۳۶.</ref><br/>
+
برخی دیگر صیغه‌های سلام را «سلام علیک، سلام علیکم، السّلام علیکم، و علیکم السلام» دانسته‌اند <ref>کتاب السرائر، ج۱، ص۲۳۶.</ref><br/>
−
در مقابل، برخى گفته اند: سلام کردن به آنچه عنوان تحیت و سلام بر آن صادق است، تحقق مى یابد؛ خواه با ترکیب «سلام علیکم» باشد یا «علیکم السّلام» و یا «سلام» به تنهایى؛ در نتیجه با هر صیغه اى ادا شود، پاسخ آن واجب خواهد بود <ref>مختلف الشیعه، ج۲، ص۲۰۴.</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۴.</ref><br/>
+
در مقابل، برخی گفته‌اند: سلام کردن به آنچه عنوان تحیت و سلام بر آن صادق است، تحقق می‌یابد؛ خواه با ترکیب «سلام علیکم» باشد یا «علیکم السّلام» و یا «سلام» به تنهایی؛ در نتیجه با هر صیغه‌ای ادا شود، پاسخ آن واجب خواهد بود <ref>مختلف الشیعه، ج۲، ص۲۰۴.</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۴.</ref><br/>
  
 
== پاسخ سلام ==  
 
== پاسخ سلام ==  
−
سلام کردن مستحب، بلکه افضل از پاسخ آن است، لیکن پاسخ آن حتى بر نمازگزار واجب است <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۶۷.</ref><br/>
+
سلام کردن مستحب، بلکه افضل از پاسخ آن است، لیکن پاسخ آن حتی بر نمازگزار واجب است <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۶۷.</ref><br/>
−
البته وجوب آن کفایى است و با پاسخ دادن فردى از میان جمع، از دیگران ساقط مى شود <ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۶.</ref><br/>
+
البته وجوب آن کفایی است و با پاسخ دادن فردی از میان جمع، از دیگران ساقط می‌شود <ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۶.</ref><br/>
 
=== وجوب فوری جواب سلام ===
 
=== وجوب فوری جواب سلام ===
 
پاسخ سلام واجب فوری است؛ <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۹.</ref><ref>جواهرالکلام، ج۱۱، ص۱۱۱.</ref><br/>
 
پاسخ سلام واجب فوری است؛ <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۹.</ref><ref>جواهرالکلام، ج۱۱، ص۱۱۱.</ref><br/>
−
بدین معنا که سلام شونده باید در پاسخ دادن  شتاب کند؛ در حدّى که عرف او را تارک آن نداند. بنابر این، پاسخگویى پس از اتمام کلمه یا کلام در صورتى که سلام در اثناى آن صورت گرفته باشد، ضررى به فورى بودن نمى رساند<ref>ذخیره المعاد، ص۳۶۷.</ref><ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۱.</ref><br/>
+
بدین معنا که سلام شونده باید در پاسخ دادن  شتاب کند؛ در حدّی که عرف او را تارک آن نداند. بنابر این، پاسخگویی پس از اتمام کلمه یا کلام در صورتی که سلام در اثنای آن صورت گرفته باشد، ضرری به فوری بودن نمی‌رساند<ref>ذخیره المعاد، ص۳۶۷.</ref><ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۱.</ref><br/>
 
=== صدای جواب دهنده سلام ===
 
=== صدای جواب دهنده سلام ===
−
بنابر قول مشهور، پاسخ سلام باید به گونه اى باشد که سلام کننده آن را بشنود؛ <ref>ذخیره المعاد، ص۳۶۶.</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۸.</ref><br/>
+
بنابر قول مشهور، پاسخ سلام باید به گونه‌ای باشد که سلام کننده آن را بشنود؛ <ref>ذخیره المعاد، ص۳۶۶.</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۸.</ref><br/>
−
لیکن برخى در وجوب آن تردید کرده اند؛ <ref>مجمع الفائده، ج۳، ص۱۱۹-۱۲۰.</ref><br/>
+
لیکن برخی در وجوب آن تردید کرده‌اند؛ <ref>مجمع الفائده، ج۳، ص۱۱۹-۱۲۰.</ref><br/>
−
بلکه بعضى در حال نماز، پاسخ آهسته را نیز جایز دانسته اند <ref>المعتبر، ج۲، ص۲۶۴.</ref><br/>
+
بلکه بعضی در حال نماز، پاسخ آهسته را نیز جایز دانسته‌اند <ref>المعتبر، ج۲، ص۲۶۴.</ref><br/>
 
=== پاسخ سلام کودک ممیز ===
 
=== پاسخ سلام کودک ممیز ===
−
پاسخ سلام کودک ممیز نیز واجب است؛ لیکن در صورتى که سلام بر جمع باشد، در جواز اکتفا به پاسخ وى، اختلاف است <ref> الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۵-۷۶.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۱.</ref><br/><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۷.</ref>
+
پاسخ سلام کودک ممیز نیز واجب است؛ لیکن در صورتی که سلام بر جمع باشد، در جواز اکتفا به پاسخ وی، اختلاف است <ref> الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۵-۷۶.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۱.</ref><br/><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۷.</ref>
−
برخى، پاسخ دادن به سلام کودک ممیز را واجب ندانسته اند <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۷-۹۶۸.</ref><br/>
+
برخی، پاسخ دادن به سلام کودک ممیز را واجب ندانسته‌اند <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۷-۹۶۸.</ref><br/>
 
=== پاسخ سلام کافر ===
 
=== پاسخ سلام کافر ===
 
در اینکه پاسخ سلام کافر واجب است یا نه اختلاف است <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۲-۹۷۳.</ref><ref> مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.</ref><br/>
 
در اینکه پاسخ سلام کافر واجب است یا نه اختلاف است <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۲-۹۷۳.</ref><ref> مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.</ref><br/>
 
=== پاسخ سلام زن و مرد نامحرم ===
 
=== پاسخ سلام زن و مرد نامحرم ===
−
بنابر قول به حرمت سلام کردن زن بر مرد نامحرم و عکس آن، آیا در صورت سلام کردن، پاسخ آن واجب است یا نه مسئله اختلافى است [۴۲] [۴۳].<br/>
+
بنابر قول به حرمت سلام کردن زن بر مرد نامحرم و عکس آن، آیا در صورت سلام کردن، پاسخ آن واجب است یا نه مسئله اختلافی است <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۲.</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref><br/>
 
=== پاسخ سلام کتبی ===
 
=== پاسخ سلام کتبی ===
−
پاسخ به سلام کتبی (نامه) واجب نیست؛ هرچند مستحب است؛ [۴۴].<br/>
+
پاسخ به سلام کتبی (نامه) واجب نیست؛ هرچند مستحب است؛ <ref>جواهر الکلامف ج۱۱، ص۱۱۰-۱۱۱.</ref><br/>
−
لیکن بنابر قول به وجوب جواب نامه، پاسخگویى به سلام مندرج در آن نیز واجب خواهد بود [۴۵] [۴۶].<br/>
+
لیکن بنابر قول به وجوب جواب نامه، پاسخگویی به سلام مندرج در آن نیز واجب خواهد بود <ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۲.</ref><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.</ref><br/>
 
=== پاسخ سلام با واسطه ===
 
=== پاسخ سلام با واسطه ===
−
پاسخگویى به سلام با واسطه واجب نیست؛ هرچند استحباب دارد و مستحب است پاسخ دهنده خطاب به واسطه بگوید: «علیک و علیه السّلام» [۴۷].<br/>
+
پاسخگویی به سلام با واسطه واجب نیست؛ هرچند استحباب دارد و مستحب است پاسخ دهنده خطاب به واسطه بگوید: «علیک و علیه السّلام» <ref> الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۲.</ref><br/>
−
برخى، در این فرض نیز رد سلام را واجب دانسته اند [۴۸].<br/>
+
برخی، در این فرض نیز رد سلام را واجب دانسته‌اند <ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.</ref>.<br/>
 
=== پاسخ سلام غلط ===
 
=== پاسخ سلام غلط ===
−
پاسخ دادن به سلام غلط نیز واجب است، مگر آنکه غلط به حدّى فاحش باشد که عنوان سلام و تحیت بر آن صدق نکند [۴۹] [۵۰] [۵۱].<br/>
+
پاسخ دادن به سلام غلط نیز واجب است، مگر آنکه غلط به حدّی فاحش باشد که عنوان سلام و تحیت بر آن صدق نکند <ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۶۹.</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۷.</ref><br/><ref> </ref>
−
=== چگونگى پاسخ ===  
+
=== چگونگی پاسخ ===  
−
پاسخ به سلام در غیر حال نماز با لفظ «علیکم» یا «علیک السّلام» تحقق مى یابد؛ لیکن در اینکه منحصر به کیفیت یاد شده است یا به دیگر صیغه ها نیز، همچون «سلام علیکم» محقق مى شود، اختلاف است [۵۲] [۵۳] [۵۴].<br/>
+
پاسخ به سلام در غیر حال نماز با لفظ «علیکم» یا «علیک السّلام» تحقق می‌یابد؛ لیکن در اینکه منحصر به کیفیت یاد شده است یا به دیگر صیغه‌ها نیز، همچون «سلام علیکم» محقق می‌شود، اختلاف است <ref>الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۰-۷۱.</ref><ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳-۹۷۴.</ref><br/><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۱۴-۱۱۵.</ref>
 
=== جواب سلام کافر ===
 
=== جواب سلام کافر ===
−
بنابر قول مشهور، در [[جواب سلام]] کافر «علیک» گفته مى شود؛ [۵۵].<br/>
+
بنابر قول مشهور، در [[جواب سلام]] کافر «علیک» گفته می‌شود؛ <ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.</ref><br/>
−
لیکن در وجوب اکتفا به آن و عدم ضمیمه «سلام» یا جواز پاسخ به غیر آن، اختلاف است [۵۶] [۵۷] [۵۸].<br/>
+
لیکن در وجوب اکتفا به آن و عدم ضمیمه «سلام» یا جواز پاسخ به غیر آن، اختلاف است <ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.</ref><ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳.</ref><br/><ref>مستمسک العروه، ج۶، ص۵۶۹-۵۷۰.</ref>
 
=== جواب سلام در نماز ===
 
=== جواب سلام در نماز ===
−
در پاسخ سلام در حال نماز بنابر قول مشهور، مماثلت آن با سلام شرط است. بنابر این، اگر کسى با صیغه «سلام علیکم» بر نمازگزار سلام کند، بر او واجب است در پاسخ «سلام علیکم» بگوید و پاسخ دادن به صیغه دیگر جایز نیست [۵۹].<br/>
+
در پاسخ سلام در حال نماز بنابر قول مشهور، مماثلت آن با سلام شرط است. بنابر این، اگر کسی با صیغه «سلام علیکم» بر نمازگزار سلام کند، بر او واجب است در پاسخ «سلام علیکم» بگوید و پاسخ دادن به صیغه دیگر جایز نیست <ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۱.</ref><br/>
−
برخى، مماثلت را واجب ندانسته و گفتن «علیکم السّلام» در پاسخ «سلام علیکم» را در حال نماز نیز جایز دانسته اند [۶۰] [۶۱] [۶۲].<br/>
+
برخی، مماثلت را واجب ندانسته و گفتن «علیکم السّلام» در پاسخ «سلام علیکم» را در حال نماز نیز جایز دانسته‌اند <ref>کتاب السرائر، ج۱، ص۲۳۶.</ref><ref>مختلف الشیعه، ج۲، ص۲۰۳.</ref><br/><ref>مستند الشیعه، ج۷، ص۶۸.</ref>
−
چنانچه کسى با صیغه «علیکم السّلام» به نمازگزار سلام کند، آیا پاسخگویى به آن بر او جایز است و در صورت جواز آیا باید جواب همانند سلام باشد یا با صیغه «سلام علیکم»؟ مسئله اختلافى است [۶۳] [۶۴] [۶۵] [۶۶].<br/>
+
چنانچه کسی با صیغه «علیکم السّلام» به نمازگزار سلام کند، آیا پاسخگویی به آن بر او جایز است و در صورت جواز آیا باید جواب همانند سلام باشد یا با صیغه «سلام علیکم»؟ مسئله اختلافی است <ref>مفتاح الکرامه ج۴، ص۹۶۳-۹۶۴.</ref><ref>مستمسک العروه ج۶، ص۵۵۷-۵۵۸.</ref><br/><ref>مستند العروه (الصلاه) ج۴، ص۴۸۷-۴۸۹.</ref><ref>مهذب الأحکام ج۷، ص۱۸۹-۱۹۰.</ref>
 
=== نیکوتر جواب دادن نمازگزار ===
 
=== نیکوتر جواب دادن نمازگزار ===
−
آیا نماز گزار مى تواند [[جواب سلام]] را نیکوتر از سلام بدهد، مانند آنکه در پاسخ «سلام علیکم» بگوید «سلام علیکم و رحمه اللَّه» اختلاف است [۶۷] [۶۸].<br/>
+
آیا نماز گزار می‌تواند [[جواب سلام]] را نیکوتر از سلام بدهد، مانند آنکه در پاسخ «سلام علیکم» بگوید «سلام علیکم و رحمه اللَّه» اختلاف است <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۴.</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۳.</ref><br/>
 
=== جواب در صورت پاسخ یک نفر ===
 
=== جواب در صورت پاسخ یک نفر ===
−
هرگاه یکى از نمازگزاران سلام را پاسخ دهد، آیا پاسخگویى بر دیگران نیز جایز بلکه مستحب است، یا نه، مسئله اختلافى است [۶۹] [۷۰].<br/>
+
هرگاه یکی از نمازگزاران سلام را پاسخ دهد، آیا پاسخگویی بر دیگران نیز جایز بلکه مستحب است، یا نه، مسئله اختلافی است <ref>مفتاح الکرامه ج۴، ص۹۶۶-۹۶۷.</ref><ref>جواهر الکلام ج۱۱، ص۱۰۸.</ref><br/>
 
=== نماز در صورت پاسخ ندادن سلام ===
 
=== نماز در صورت پاسخ ندادن سلام ===
−
هرگاه نماز گزار پاسخ سلام را ندهد و نماز را ادامه دهد، آیا نمازش باطل مى گردد، مسئله اختلافى است [۷۱].<br/>
+
هرگاه نماز گزار پاسخ سلام را ندهد و نماز را ادامه دهد، آیا نمازش باطل می‌گردد، مسئله اختلافی است <ref>مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۹-۹۷۱.</ref><br/>
 
=== سلام بر خود و اهل مجلس ===  
 
=== سلام بر خود و اهل مجلس ===  
−
مستحب است انسان وقتى وارد خانه اى مى شود که کسى در آن نیست، برخود این گونه سلام کند: «السّلامُ عَلَینا مِنْ عِنْدِ رَبّنا» [۷۲].<br/>
+
مستحب است انسان وقتی وارد خانه‌ای می‌شود که کسی در آن نیست، برخود این گونه سلام کند: «السّلامُ عَلَینا مِنْ عِنْدِ رَبّنا» <ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۸۰-۸۱.</ref><br/>
−
همچنین سلام کردن به حاضران در مجلس هنگام برخاستن از آن و خداحافظى از آنان مستحب است؛ [۷۳].<br/>
+
همچنین سلام کردن به حاضران در مجلس هنگام برخاستن از آن و خداحافظی از آنان مستحب است؛ <ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۸۳.</ref><br/>
−
لیکن در استحباب یا وجوب پاسخ به آن اختلاف است [۷۴] [۷۵] [۷۶] [۷۷].<br/>
+
لیکن در استحباب یا وجوب پاسخ به آن اختلاف است <ref>تذکره الفقهاء، ج۹، ص۲۳.</ref><ref>بحار الأنوار، ج۸۴، ص۲۷۶.</ref><br/><ref>غنائم الأیام، ج۳، ص۲۳۶.</ref><ref>صراط النجاه، ج۳، ص۲۹۱.</ref>
  
 
== آداب سلام ==  
 
== آداب سلام ==  
 
=== پاسخ نیکوتر به سلام ===
 
=== پاسخ نیکوتر به سلام ===
−
پاسخ دادن سلام به نیکوتر از آن در غیر نماز، مستحب و مورد تأکید قرآن کریم است [۷۸].<br/>
+
پاسخ دادن سلام به نیکوتر از آن در غیر نماز، مستحب و مورد تأکید قرآن کریم است<ref>نساء/سوره۴، آیه۸۶.</ref><br/>
−
نیکویى با گفتن «علیکم السّلام و رحمه اللَّه و برکاته» در پاسخ «سلام علیکم» تحقق مى یابد [۷۹].<br/>
+
نیکویی با گفتن «علیکم السّلام و رحمه اللَّه و برکاته» در پاسخ «سلام علیکم» تحقق می‌یابد<ref>تحریر الوسیله، ج۱، ص۱۸۷.</ref><br/>
 
=== استحباب آغاز کردن سلام بر اینان ===
 
=== استحباب آغاز کردن سلام بر اینان ===
−
سواره به پیاده؛ ایستاده به نشسته؛ جمع اندک به جمع انبوه و کوچک تر به بزرگ تر [۸۰].<br/>
+
سواره به پیاده؛ ایستاده به نشسته؛ جمع اندک به جمع انبوه و کوچک تر به بزرگ تر <ref>العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۶.</ref><br/>
 
=== نوع رفتار با مسافر و غیر مسافر هنگام سلام ===
 
=== نوع رفتار با مسافر و غیر مسافر هنگام سلام ===
−
چنان که هنگام سلام کردن فشردن دست غیر مسافر و در آغوش گرفتن مسافر مستحب است [۸۱].<br/>
+
چنان که هنگام سلام کردن فشردن دست غیر مسافر و در آغوش گرفتن مسافر مستحب است <ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۷۳.</ref><br/>
  
 
== پا نویس ==
 
== پا نویس ==
سطر ۱۳۷: سطر ۱۴۱:
  
 
[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]
 
[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]
 +
[[رده:معروف اجتماعی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۷ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۲۱

جواب سلام

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ سلام مستحب، جوابش واجب
۲ سلام - احادیث
۳ احادیث درباره سلام کردن
۴ چرا در دین اسلام سلام مستحب و جواب آن واجب است؟
۵ آیا جواب سلام پیامکی واجب است؟
۶ سلام کردن و جواب دادن
۷ پرتوی از اسرار نماز؛ نگاهی به سلام

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

تسلیم - سلام کردن – ویکی فقه

تحیت گفتن با صیغه سلام و نیز سلام نماز را سلام گویند. از سلام به معنای نخست در باب صلات سخن گفته‌اند.

اهمیت سلام

در قرآن کریم از سلام به عنوان تحیت بهشتیان نام برده [۱]
و بدان امر شده است [۲]
چنان که در روایات، از سنتهای رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و از مستحبات مؤکد شمرده شده است. ابتدا به سلام و مقدم داشتن آن بر هر سخنی، سلام کردن به کودکان و افشای سلام؛ یعنی سلام کردن به هر کس که انسان با او برخورد می‌کند، مورد تأکید و سفارش قرار گرفته است [۳]

حکم سلام

پیشی گرفتن در سلام به مسلمانان، مستحب مؤکد و ترک آن مکروه است، [۴]

ابتدا به سلام نمازگزار

مگر نمازگزار که ابتدا به سلام برای او جایز نیست [۵]

سلام کردن به نمازگزار

برخی، سلام کردن به نمازگزار را مکروه دانسته‌اند [۶][۷]
در مقابل، برخی تفاوتی میان نمازگزار و غیر نمازگزار نگذاشته، سلام کردن را مطلقا، حتی به نمازگزار، مستحب دانسته‌اند؛ [۸]
بلکه عدم کراهت سلام کردن به نمازگزار به مشهور نسبت داده شده است[۹]

سلام کردن به کافر

به تصریح برخی، سلام کردن به کافر جز هنگام ضرورت جایز نیست [۱۰][۱۱]

سلام کردن زن به مرد نامحرم و عکس آن

سلام کردن زن به مرد نامحرم و عکس آن، در صورتی که بیم فتنه و افتادن در گناه نباشد جایز است [۱۲][۱۳]
[۱۴] قول به حرمت سلام کردن زن به مرد نامحرم به مفهوم کلمات بسیاری از فقها نسبت داده شده است[۱۵]
البته برخی به کراهت سلام کردن مرد بر زن جوان نامحرم تصریح کرده‌اند [۱۶]

مستحب کفایی بودن سلام کردن

سلام کردن، مستحب کفایی است و در جایی که جمعی وارد بر کسی می‌شوند با سلام کردن یکی از آنان، استحباب آن از دیگران ساقط می‌گردد؛[۱۷][۱۸]
لیکن برخی در فرض یاد شده قائل به بقای اصل استحباب برای دیگران شده و گفته‌اند: تنها مؤکد بودن آن برداشته می‌شود [۱۹]

صیغه سلام

معروف میان فقها تحقق ابتدا به سلام با هر یک از چهار صیغه: «سلام علیک، السلام علیک، سلام علیکم و السلام علیکم» است؛ [۲۰]
لیکن در اینکه سلام تنها با چهار ترکیب یاد شده (با تقدم کلمه سلام بر ظرف) تحقق می‌یابد یا نه، اختلاف است. برخی، تنها چهار ترکیب بالا را تحقق بخش سلام دانسته و سلام کردن به دیگر ترکیبها همچون «علیک و علیکم السلام» (با تقدم ظرف بر سلام) را صحیح ندانسته‌اند؛ در نتیجه جواب آن واجب نخواهد بود[۲۱].
برخی دیگر صیغه‌های سلام را «سلام علیک، سلام علیکم، السّلام علیکم، و علیکم السلام» دانسته‌اند [۲۲]
در مقابل، برخی گفته‌اند: سلام کردن به آنچه عنوان تحیت و سلام بر آن صادق است، تحقق می‌یابد؛ خواه با ترکیب «سلام علیکم» باشد یا «علیکم السّلام» و یا «سلام» به تنهایی؛ در نتیجه با هر صیغه‌ای ادا شود، پاسخ آن واجب خواهد بود [۲۳][۲۴]

پاسخ سلام

سلام کردن مستحب، بلکه افضل از پاسخ آن است، لیکن پاسخ آن حتی بر نمازگزار واجب است [۲۵][۲۶]
البته وجوب آن کفایی است و با پاسخ دادن فردی از میان جمع، از دیگران ساقط می‌شود [۲۷]

وجوب فوری جواب سلام

پاسخ سلام واجب فوری است؛ [۲۸][۲۹]
بدین معنا که سلام شونده باید در پاسخ دادن شتاب کند؛ در حدّی که عرف او را تارک آن نداند. بنابر این، پاسخگویی پس از اتمام کلمه یا کلام در صورتی که سلام در اثنای آن صورت گرفته باشد، ضرری به فوری بودن نمی‌رساند[۳۰][۳۱]

صدای جواب دهنده سلام

بنابر قول مشهور، پاسخ سلام باید به گونه‌ای باشد که سلام کننده آن را بشنود؛ [۳۲][۳۳]
لیکن برخی در وجوب آن تردید کرده‌اند؛ [۳۴]
بلکه بعضی در حال نماز، پاسخ آهسته را نیز جایز دانسته‌اند [۳۵]

پاسخ سلام کودک ممیز

پاسخ سلام کودک ممیز نیز واجب است؛ لیکن در صورتی که سلام بر جمع باشد، در جواز اکتفا به پاسخ وی، اختلاف است [۳۶][۳۷]
[۳۸] برخی، پاسخ دادن به سلام کودک ممیز را واجب ندانسته‌اند [۳۹]

پاسخ سلام کافر

در اینکه پاسخ سلام کافر واجب است یا نه اختلاف است [۴۰][۴۱]

پاسخ سلام زن و مرد نامحرم

بنابر قول به حرمت سلام کردن زن بر مرد نامحرم و عکس آن، آیا در صورت سلام کردن، پاسخ آن واجب است یا نه مسئله اختلافی است [۴۲][۴۳]

پاسخ سلام کتبی

پاسخ به سلام کتبی (نامه) واجب نیست؛ هرچند مستحب است؛ [۴۴]
لیکن بنابر قول به وجوب جواب نامه، پاسخگویی به سلام مندرج در آن نیز واجب خواهد بود [۴۵][۴۶]

پاسخ سلام با واسطه

پاسخگویی به سلام با واسطه واجب نیست؛ هرچند استحباب دارد و مستحب است پاسخ دهنده خطاب به واسطه بگوید: «علیک و علیه السّلام» [۴۷]
برخی، در این فرض نیز رد سلام را واجب دانسته‌اند [۴۸].

پاسخ سلام غلط

پاسخ دادن به سلام غلط نیز واجب است، مگر آنکه غلط به حدّی فاحش باشد که عنوان سلام و تحیت بر آن صدق نکند [۴۹][۵۰]
[۵۱]

چگونگی پاسخ

پاسخ به سلام در غیر حال نماز با لفظ «علیکم» یا «علیک السّلام» تحقق می‌یابد؛ لیکن در اینکه منحصر به کیفیت یاد شده است یا به دیگر صیغه‌ها نیز، همچون «سلام علیکم» محقق می‌شود، اختلاف است [۵۲][۵۳]
[۵۴]

جواب سلام کافر

بنابر قول مشهور، در جواب سلام کافر «علیک» گفته می‌شود؛ [۵۵]
لیکن در وجوب اکتفا به آن و عدم ضمیمه «سلام» یا جواز پاسخ به غیر آن، اختلاف است [۵۶][۵۷]
[۵۸]

جواب سلام در نماز

در پاسخ سلام در حال نماز بنابر قول مشهور، مماثلت آن با سلام شرط است. بنابر این، اگر کسی با صیغه «سلام علیکم» بر نمازگزار سلام کند، بر او واجب است در پاسخ «سلام علیکم» بگوید و پاسخ دادن به صیغه دیگر جایز نیست [۵۹]
برخی، مماثلت را واجب ندانسته و گفتن «علیکم السّلام» در پاسخ «سلام علیکم» را در حال نماز نیز جایز دانسته‌اند [۶۰][۶۱]
[۶۲] چنانچه کسی با صیغه «علیکم السّلام» به نمازگزار سلام کند، آیا پاسخگویی به آن بر او جایز است و در صورت جواز آیا باید جواب همانند سلام باشد یا با صیغه «سلام علیکم»؟ مسئله اختلافی است [۶۳][۶۴]
[۶۵][۶۶]

نیکوتر جواب دادن نمازگزار

آیا نماز گزار می‌تواند جواب سلام را نیکوتر از سلام بدهد، مانند آنکه در پاسخ «سلام علیکم» بگوید «سلام علیکم و رحمه اللَّه» اختلاف است [۶۷][۶۸]

جواب در صورت پاسخ یک نفر

هرگاه یکی از نمازگزاران سلام را پاسخ دهد، آیا پاسخگویی بر دیگران نیز جایز بلکه مستحب است، یا نه، مسئله اختلافی است [۶۹][۷۰]

نماز در صورت پاسخ ندادن سلام

هرگاه نماز گزار پاسخ سلام را ندهد و نماز را ادامه دهد، آیا نمازش باطل می‌گردد، مسئله اختلافی است [۷۱]

سلام بر خود و اهل مجلس

مستحب است انسان وقتی وارد خانه‌ای می‌شود که کسی در آن نیست، برخود این گونه سلام کند: «السّلامُ عَلَینا مِنْ عِنْدِ رَبّنا» [۷۲]
همچنین سلام کردن به حاضران در مجلس هنگام برخاستن از آن و خداحافظی از آنان مستحب است؛ [۷۳]
لیکن در استحباب یا وجوب پاسخ به آن اختلاف است [۷۴][۷۵]
[۷۶][۷۷]

آداب سلام

پاسخ نیکوتر به سلام

پاسخ دادن سلام به نیکوتر از آن در غیر نماز، مستحب و مورد تأکید قرآن کریم است[۷۸]
نیکویی با گفتن «علیکم السّلام و رحمه اللَّه و برکاته» در پاسخ «سلام علیکم» تحقق می‌یابد[۷۹]

استحباب آغاز کردن سلام بر اینان

سواره به پیاده؛ ایستاده به نشسته؛ جمع اندک به جمع انبوه و کوچک تر به بزرگ تر [۸۰]

نوع رفتار با مسافر و غیر مسافر هنگام سلام

چنان که هنگام سلام کردن فشردن دست غیر مسافر و در آغوش گرفتن مسافر مستحب است [۸۱]

پا نویس

  1. ↑ یونس/سوره۱۰، آیه۱۰.
  2. ↑ نور/سوره۲۴، آیه۶۱.
  3. ↑ وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۵-۶۳.
  4. ↑ وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۷.
  5. ↑ العروه الوثقی ، ج۳، ص۱۵.
  6. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۶۶-۶۷.
  7. ↑ العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۴.
  8. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۹-۹۰.
  9. ↑ مجمع الفائده، ج۳، ص۱۲۲.
  10. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۴-۸۵.
  11. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.
  12. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۳.
  13. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.
  14. ↑ العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۵.
  15. ↑ مجمع الفائده، ج۳، ص۱۲۰.
  16. ↑ غنائم الأیام، ج۳، ص۲۳۷.
  17. ↑ تذکره الفقهاء، ج۹، ص۲۰.
  18. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۵.
  19. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۶.
  20. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۳.
  21. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۲.
  22. ↑ کتاب السرائر، ج۱، ص۲۳۶.
  23. ↑ مختلف الشیعه، ج۲، ص۲۰۴.
  24. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۴.
  25. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳.
  26. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۶۷.
  27. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۶.
  28. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۹.
  29. ↑ جواهرالکلام، ج۱۱، ص۱۱۱.
  30. ↑ ذخیره المعاد، ص۳۶۷.
  31. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۱.
  32. ↑ ذخیره المعاد، ص۳۶۶.
  33. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۸.
  34. ↑ مجمع الفائده، ج۳، ص۱۱۹-۱۲۰.
  35. ↑ المعتبر، ج۲، ص۲۶۴.
  36. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۵-۷۶.
  37. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۷۱.
  38. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۷.
  39. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۷-۹۶۸.
  40. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۲-۹۷۳.
  41. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.
  42. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۲.
  43. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۱۷-۱۱۸.
  44. ↑ جواهر الکلامف ج۱۱، ص۱۱۰-۱۱۱.
  45. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۲.
  46. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.
  47. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۲.
  48. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.
  49. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۶۹.
  50. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۷.
  51. ↑
  52. ↑ الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۰-۷۱.
  53. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳-۹۷۴.
  54. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۱۴-۱۱۵.
  55. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.
  56. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.
  57. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳.
  58. ↑ مستمسک العروه، ج۶، ص۵۶۹-۵۷۰.
  59. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۱.
  60. ↑ کتاب السرائر، ج۱، ص۲۳۶.
  61. ↑ مختلف الشیعه، ج۲، ص۲۰۳.
  62. ↑ مستند الشیعه، ج۷، ص۶۸.
  63. ↑ مفتاح الکرامه ج۴، ص۹۶۳-۹۶۴.
  64. ↑ مستمسک العروه ج۶، ص۵۵۷-۵۵۸.
  65. ↑ مستند العروه (الصلاه) ج۴، ص۴۸۷-۴۸۹.
  66. ↑ مهذب الأحکام ج۷، ص۱۸۹-۱۹۰.
  67. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۴.
  68. ↑ جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۳.
  69. ↑ مفتاح الکرامه ج۴، ص۹۶۶-۹۶۷.
  70. ↑ جواهر الکلام ج۱۱، ص۱۰۸.
  71. ↑ مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۹-۹۷۱.
  72. ↑ وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۸۰-۸۱.
  73. ↑ وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۸۳.
  74. ↑ تذکره الفقهاء، ج۹، ص۲۳.
  75. ↑ بحار الأنوار، ج۸۴، ص۲۷۶.
  76. ↑ غنائم الأیام، ج۳، ص۲۳۶.
  77. ↑ صراط النجاه، ج۳، ص۲۹۱.
  78. ↑ نساء/سوره۴، آیه۸۶.
  79. ↑ تحریر الوسیله، ج۱، ص۱۸۷.
  80. ↑ العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۶.
  81. ↑ وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۷۳.
منبع:ویکی فقه - تاریخ برداشت:94/06/23


برگرفته از «https://wiki.imaroof.ir/index.php?title=فرهنگ_مصادیق:جواب_سلام&oldid=34386»