فرهنگ مصادیق:درمان بیمار توسط پزشک
کتب مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|
مقالات مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|---|
| ۱ | اخلاق پزشکی(۱) |
| ۲ | اخلاق پزشکی(۲) |
| ۳ | اخلاق و معنویات پزشکی |
| ۴ | منشور حقوق بیمار درداروخانه |
| ۵ | منشور حقوق بیمار |
| ۶ | ویژگیهای یک پزشک خوب |
موضوعات مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|---|
| ۱ | تعلیم پزشکی |
| ۲ | رجوع به پزشک نامحرم |
| ۳ | اهتمام به درمان و رجوع به پزشک |
| ۴ | تعلم پزشکی |
| ۵ | درمان به وسیله امور حرام |
چندرسانهای مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|
مرتبطهای بوستان
| ردیف | عنوان |
|---|
نرمافزارهای مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|
پایگاههای اینترنتی مرتبط
| ردیف | عنوان |
|---|
محتویات
اخلاق پزشکی و حقوق روان
مقدمه
علم اخلاق همزاد زندگی و سرشت بشر است و در دنیا و ازجمله کشور ما ایران، تاریخچه و قدمت طولانی بیش از سه هزار ساله دارد و به تبع آن، رعایت اخلاق پزشکی و اخلاق حرفهای توسط پزشکان و روانپزشکان حاذق و خدایی که علاوه بر ابعاد علمی، به سجایا و مکارم نیکوی اخلاقی و انسانی آراسته بودهاند، به طوری که مردم آنها را طبیب مینامیدند و ویژگیهایی از قبیل: «رازداری، گشاده رویی و مهربانی، فرق نگذاشتن بین بیماران و بسیاری از ارزشهای والای دیگر» که از ضروریات و لازمه حرفه مقدس پزشکی بود، از اهمیت خاصی برخوردار میباشد.
در رابطه با حقوق بیماران روانی و مواجهه اخلاق پزشکی با این مقوله میتوان به رابطهای دو سویه اشاره نمود. پزشکان، روانپزشکان و افراد مرتبط با سیستم خدمات درمانی کشور در برخورد با بیماران مبتلا به اختلالات روانی، از جهتی باید به منافع و حقوق آنان توجه داشته باشند و از جهت دیگر میبایست مصالح جامعه و مسائل و تهدیدهای بالقوهای که اینگونه بیماران برای اجتماع و محیط زندگی اطرافیان ایجاد میکنند رعایت نمایند.
بیماریها و اختلالات روانی ابعاد و گستره زیادی دارد، لذا رویکرد اخلاق پزشکی در نوع برخورد با حقوق اینگونه بیماران متفاوت است.
اختلالات روانی باعث ایجاد عدم تعادل در رفتار و گفتار فرد مبتلا به آن شده و باعث تغییر در زوال عادی زندگی آنان میشود. بیمارانی که دچار اختلالات روانی میباشند، همانند سایر بیماران دیگر، دارای حقوقی بوده که میبایست از جانب پزشکان، روانپزشکان و کادر درمانی مورد تصدیق و رعایت قرار گیرد.
اخلاق پزشکی در حقیقت یکی از شاخههای اخلاق حرفهای است که سعی دارد اخلاقیات را به صورت کاربردی در حیطهٔ عمل پزشکان و کادر درمانی و نیز در حوزهٔ تصمیم گیریهای اخلاقی در طب وارد کند.
از مهمترین توصیههای اخلاق پزشکی به پزشکان، کادر درمانی و روانپزشکان، رعایت حقوق بیماران مبتلا به اختلالات روانی میباشد که در این نوشتار به آن میپردازیم.
اخلاق پزشکی چیست؟
«اخلاق پزشکی، مجموعه تظاهرات رفتاری یک پزشک یا تیم پزشکی در جریان انجام وظیفه شغلی است که به صورت خصلتهای فردی در رابطه با بیمار و بستگان و همراهان وی، جامعه و حاکمیت، محیط کار و همکاران و... تجلّی مینماید.» به عبارت دیگر، «اخلاق پزشکی، مجموعه آئین نامههای آداب پسندیده و اعمال نکوهیدهای است که پزشکان و کادر درمانی باید آنها را رعایت و یا از آن پرهیز کنند.»
اصول بنیادین اخلاق پزشکی:
رفتار پزشک با بیمار در چند دهه گذشته به خاطرظهور تکنولوژی مدرن و تحولات اجتماعی و سیاسی بوجودآمده در جوامع بشری دچار دگرگونی شده است بر اساس چنین تحولاتی اولین بار چیلدرس و بیرچامپ اصول اخلاقی پزشکی نوین را تدوین کرد که هم اکنون در بسیاری از کشورها به مورد اجرا گذاشته شده است.
این اصول چهارگانه عبارتند از:
۱- احترام به خود مختاری بیمار (اصل اتونومی)
۲- ارائه اقدامات مفید و سودمند (اصل سودمندی)
۳- جلوگیری از صدمه و آسیب (اصل عدم ضرر رسانی)
۴- عدالت (اصل عدالت)
طبقه بندی اختلالات روانی
با نگاهی به اکثر قوانین بهداشت روان میتوان پنج دستهٔ مهم و کلی از اختلالات روان را از یکدیگر متمایز نمود که در ادامه به آنها اشاره مینماییم.
۱. اختلالات روانی خفیف، که شایعترین این اختلالات را تشکیل میدهند و شامل تعداد بسیار زیادی از اختلالات شناخته شدهٔ روانی هستند و در مسؤولیت پذیری افراد مبتلا نقشی ندارند یا نقش آنها در این زمینه قابل اغماض است. این گروه شامل انواعی از اختلالات اضطرابی، ترسهای مرضی، بیماریهای روان - تَنی، اختلالات شبه جسمی، اختلالات انطباقی، افسرده خویی و بسیاری از موارد دیگر است.
۲. اختلالات شخصیت، که دستهٔ عمدهای از اختلالات روانی را تشکیل داده و شامل اختلال شخصیت پارانوئید، اسکیزوئید، اسکیزوتایپال، نمایشی، مرزی، ضداجتماعی، خودشیفته، وسواسی - جبری، اجتنابی منفعل - مهاجم و چند نوع دیگر است.
۳. اختلالات روانی با منشأ عضوی، شامل پیامدهای انواع صرع، اعتیاد و وابستگی به موادّ روانگردان، ضربههای مغزی، آسیب مغزی در اثر بیماریهای متابولیک، عروقی، توکسیک و مواردی از این قبیل است.
۴. عقب ماندگیهای ذهنی و اختلالات ناشی از عیوب تکامل قوای شعوری که گاه ناشی از معایب مادرزادی و گاه دلایل دیگر و در برخی موارد بدون علت شناخته شده است.
۵. اختلالات شدید روانی، که شامل گروهی از روانپریشیها است و مهمترین اختلالات روانی را تشکیل میدهند. در این دسته، اختلالات اسکیزوفرنیک، اختلالات خُلقی با تظاهرات سایکوتیک، اختلالات هذیانی و موارد مشابه قرار میگیرند.
اخلاق پزشکی و حقوق بیماران مبتلا به اختلالات روانی
حقوق یک بیمار مبتلا به اختلالات روانی، عبارتست از: «وظایفی که روانپزشکان، پزشکان و تیم پزشکی و روانپزشکی در قبال او دارند».
از دوران رنسانس تاکنون، شاهد سیر تحولی و نگرش علمی نسبت به بیماران مبتلا به اختلالات روانی هستیم. در این راستا دانشمندان و اطباء، کوششهای مبسوطی در اصلاح رفتارها و رعایت حقوق اینگونه بیماران توسط پزشکان، روانپزشکان و کادر درمانی مبذول داشتهاند.
احترام به حقوق بیمار و رعایت اصول اخلاق پزشکی و تعیین چارچوب قانونی برای آن، دارای سوابق ممتد در تاریخِ مراقبتهای بهداشتی و درمانی کشورها است که در قالب منش.ر حقوق بیمار، نمود یافته است. برخی از این حقوق عبارتند از :
- حق دسترسی به مراقبتهای بهداشتی و درمانی
- حق رضایت درمان
- حق رضایت حضور در تحقیقات آموزشی و آزمایشی
- حق استفاده از مترجم
- حق تسکین درد
- حق داشتن همراه
- حق اهداء عضو
- حق دسترسی به اطلاعات مربوط به پرونده پزشکی خود
- حق محرمانگی اطلاعات
- حق حریم شخصی
- حق شکایت و حفظ حقوق بیمار
- حق داشتن آرامش
- حق مرگ باعزّت
- حقیقت گویی به بیمار
نکتهٔ مهم قابل ذکر این است که برخی از حقوق ذکر شده در بالا در رابطه با طیف گستردهٔ بیماران مبتلا به اختلالات روانی به طور نسبی، قابل اِعمال و اجراء میباشد و بستگی به نوع و شدّت بیماری و وضعیت روحی و جسمی آنها دارد. البته این بدین معنا نیست که این دسته بیماران را از طیفی از حقوق خود محروم ساخت. بلکه باعث افزایش اقدامات درمانی و مراقبتی خواهد شد.
نتیجه گیری
اختلالات روانی مجموعهای از نارساییها و ناهنجاریهای خلقی، رفتاری و ادراکی است که سبب ایجاد عدم تعادل در مواجهه با محیط پیرامون زندگی شخص شده و روند عادی زندگی روزمره او را تحت تأثیر قرار میدهد. برخی از این اختلالات آنقدر شیوع دارند که تا مدتها پس از شروع، نیاز به اقدامات درمانی را بوجود نمیآورند. همچنین دستهای از این اختلالات همراه با تهدیدهایی برای شخص بیمار، اطرافیان و افراد جامعه میباشد.
ضرورت اعتلای حقوق بیماران، از جمله بیماران روانی، از اولویتهای مهم نظام ارائه خدمات بهداشتی درمانی و یکی از شاخصهای ارتقاء سلامت هر جامعه محسوب میشود. بر همین اساس امروزه جوامع بین المللی ناظر بر سلامت و بهداشت، مفهوم حقوق بیمار را بیش از پیش مورد توجه و بررسی قرار دادهاند.
داشتن اخلاق پزشکی و رعایت حقوق بیماران مبتلا به اختلالات روانی مهمترین ویژگی یک روانپزشک است.
هرچه اطلاعات بدست آمده روانپزشک از بیمار زیادتر و دقیقتر باشد، قدرت وی در قضاوت، پیش بینی، برنامه ریزی برای پیشگیری از وخامت اوضاع بیمار و درمان او بیشتر و بالاتر خواهد بود.
در تمامی جوامع معیارهای مشترکی برای اخلاق پزشکی وجود دارد که شامل روانپزشکان نیز میگردد که ازجمله آنها میتوان به: رازداری و عدم افشای سر، حقیقت گویی، دلسوزی و مهربانی، نظم و ترتیب و عدم تبعیض اشاره نمود که با تضمینهای عرفی، اخلاقی، اداری و انضباطی و در مواردی کیفری همراه است.
برمبنای عرف و حقوق کیفری، روانپزشک در سه صورت مجاز به افشای راز بیمار خود میباشد: خودکشی - دیگر کشی - تهدید برای افراد جامعه و آسایش و امنیت عمومی
منبع
مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی، تهران
