فرهنگ مصادیق:اخلاق پزشکی(۲)

اخلاق پزشکی(2)

کلمات کلیدی: بیمار، اخلاق پزشکی، ایثار

رفتار شایسته با بیمار

بر پزشکان لازم است که از پی آمدهای مستقیم اخلاق و رفتار خود با بیماران آگاه باشند. اخلاق نیک و رفتار شایسته آنها، امید، آرامش و اطمینان خاطر به بیمار می‌بخشد و به او کمک می‌کند تا هر چه زودتر بهبودی خود را به دست آورد. در مقابل، رفتار نامناسب آنها آثار ناگواری بر روح و جسم بیمار بر جا می‌گذارد. برای مثال، فرق گذاشتن میان بیماران، احساس سرخوردگی، ناامنی، نگرانی و ترس را در وجود آنها شکل می‌دهد. ازاین رو، بسیار تأکید می‌شود که پزشکان بکوشند با همه بیماران اعم از آشنا و غریب، ثروتمند و فقیر و مسلمان و غیر مسلمان، یکسان رفتار کنند.
استادان و مربیان درس اخلاق در دانشگاه‌ها نیز باید با استفاده از آیه‌ها، روایت‌ها، بیان گفتار و کردار بزرگان و یادآوری روش طبیبان و حکیمان برجسته دوره‌های گذشته و نیز با در اختیار گذاشتن تجربه‌های ارزشمند خود، در این باره، دانشجویان پزشکی را از مقام و منزلت بیماران آگاه سازند. همچنین ثواب و سعادت نشستن بر بالین بیمار و رسیدگی خالصانه به روح وجسم بیماران را برای آنها تبیین کنند تا از همان نخستین روزهای ادای وظیفه پزشکی خود، رفتار درست و انسانی پزشک با بیمار به طور اصولی شکل بگیرد.
روایت‌های بسیاری دربارهٔ توجه ویژه خداوند به بیماران و سفارش به عیادت کردن از بیماران و برشماری ثواب رسیدگی به آنها، از پیشوایان دینی ما نقل شده است. از جمله این حدیث نبوی است:

عیادت از مؤمن بیمار؛ به منزله عیادت از خداوند

و می‌فرماید: «بنده من! وقتی بیمار شدم، چرا به عبادت من نیامدی؟» بنده عرض می‌کند: پروردگارا! تو منزه از آنی که بیمار شوی. خداوند در جواب می‌فرماید: «برادر مسلمان تو بیمار شد، چرا او را عیادت نکردی؟ به عزت و جلالم سوگند، اگر به عیادت او می‌رفتی، مرا نزد او می‌یافتی و نیازهای تو را برآورده می‌کردم».
از این حدیث درمی یابیم، احترام فرد بیمار تا آن جاست که خداوند، بیماری او را به خود نسبت می‌دهد و می‌گوید: من بیمار بودم و به عیادت من نیامدی. در حدیث دیگری دربارهٔ ارزشمندی مقام بیمار آمده است: «دعای بیماران در حق عیادت کنندگان، مستجاب است».

پیام متن

۱. رفتار شایسته پزشک با بیمار، آثار مثبت و رفتار ناشایست پزشک با بیمار، آثار منفی بر جسم و روح او می‌گذارد.
۲. با بیمار باید محترمانه رفتار کرد؛ زیرا خداوند، حفظ حرمت بیمار را همانند حفظ حرمت خود می‌داند.

غلبه اندیشه شفابخشی بر مال اندوزی

بقراط می‌گوید: «پزشک واقعی باید به درمان فقیران، بیش از ثروتمندان راغب باشد.» و البته خود نیز در عمل چنین بود، چنان که نقل کرده‌اند، پادشاه ایران صد هزار دینار برای بقراط فرستاد وعده کرد که همان مقدار هم بعد می‌فرستد. در مقابل، از او خواست که یونان را رها کند و به ایران بیاید، ولی بقراط این دعوت را رد کرد و گفت: «من فضیلت را به مال نمی‌فروشم.» بدین ترتیب، در یونان ماند و همچنان به مداوای فقیران قرانون و تا سو ادامه داد.
بنابر تعریفی دیگر، «پزشک واقعی، کسی است که رغبت او در درمان، بیش از رغبتش در اجرت باشد». بزرگان ما، بهترین پزشکان را کسانی می‌دانستند که حرفه پزشکی را تنها برای ارزش و بهای شفا بخشی آن انتخاب کرده‌اند و دلیل آن را نیز چنین با ظرافت بیان می‌کنند: «پزشک واقعی، باید فقر از راه حلال را بر ثروت به همراه حرام ترجیح دهد؛ زیرا نام نیکی که از آدمی به جای می‌ماند، بهتر از اموال گران بهاست که فانی می‌شود».

پیام متن

انگیزه اصلی پزشک متعهد و خیر اندیش، شفابخشی بیمار است، نه مال اندوزی.

پزشک و ایثار

ایثار، یکی از والاترین فضیلت‌های اخلاقی است که خداوند انسان را به رعایت همواره آن سفارش کرده است تا در نتیجه آن، فرد ایثارگر به سود سرشار معنوی دست یابد. در قرآن کریم نیز تأکید شده است که از بهترین و دوست داشتنی‌ترین چیزهایی که در اختیار دارید، ایثار و انفاق کنید.
ایثار مانند دیگر کارهای نیک، به آدمی نشاط و آرامش وصف ناپذیری می‌بخشد و سلامت روح و جسم او را تضمین می‌کند. همچنان که ثابت شده است بسیاری از بیماری‌های جسمی، از جمله افسردگی، اضطراب، اندوه و ناراحتی، به از برخی بیماری‌های روحی و اخلاقی چون تکبر، حسد، مکر و حیله و دروغ سرچشمه می‌گیرد.
ایثار، در حقیقت نوعی واقع نگری و دور اندیشی است؛ تدبیری که انسان‌های خردمند برای سعادت در زندگی جاوید آخرت به آن روی می‌آورند. حضرت علی علیه السلام در این باره می‌فرماید: «آن را که پیش می‌فرستی، برای تو اندوخته شود و آنچه را باقی می‌گذاری، سودش به دیگران می‌رسد».
ایثار از نگاهی دیگر، قدردانی و شکرگذاری از خداوند است. بنابراین، شایسته است همه مردم، به ویژه پزشکان که خداوند به آنها سلامتی، علم، ثروت و موفقیت اجتماعی ویژه‌ای داده است، قدرشناس و سپاس گزار پروردگار باشند و حق این نعمت‌ها را با یاد کردن از افراد بی بضاعت و محروم جامعه، ادا کنند.
ایثار، لازمه و ابزار کار پزشک است و پزشکان باید به این صفت پسندیده آراسته باشند؛ زیرا اگر پزشک اهل ایثار نباشد، نمی‌تواند شب هنگام، خواب شیرین خود را به منظور مداوای بیماری، پریشان کند و در وقت‌های ضروری، بر بالین بیماران خود حاضر شود یا راحتی و امکانات شهر و دیار خود را رها کند و برای در میان بیماران به مناطق محروم برود.
پزشک ایثارگر، همواره حال بیماران مستمند و کم درآمد را رعایت می‌کند. بدین ترتیب، رفتار او با این گروه، در برابر بیماران پر درآمد یکسان نخواهد بود.

پیام متن

از بایسته‌های پزشکی، ایثار و از خود گذشتگی پزشک و رعایت کردن حال بیماران کم درآمد است.

پرهیز از شتاب زدگی در معاینه بیمار

برخی از پزشکان، از روی عجله و با رفتاری ناشایست، وضعیت جسمی و روحی بیمار را بررسی می‌کنند. به گونه‌ای که هنوز توضیح بیمار دربارهٔ ناراحتی اش تمام نشده است که پزشک با عجله و بدون دقت، نسخه ناقصی را به او تحویل می‌دهد. آنها با این رفتار خود، هم بیمار را از خود گریزان می‌کنند و هم ممکن است در تشخیص بیماری اشتباه کنند؛ زیرا گوش سپردن به شرح حال کامل بیمار، به تشخیص و درمان کمک بیشتری می‌کند. آنها با این کار خود، چنان احساسی در بیمار به وجود می‌آورند که گویی درد و رنج او و نیز سلامتی و حتی مرگ او برای آنان هیچ اهمیتی ندارد. همچنین با این گونه رفتارها، اعتماد مردم به پزشکان کم می‌شود و کمتر به پزشک مراجعه می‌کنند.
بنابراین، پزشک باید حوصله و صبر و گذشت زیادی داشته باشد و با خوشرویی، بیمار را ملاقات کند؛ زیرا پزشکان معمولاً با افرادی رنجور و ناتوان رو به رو هستند که ممکن است از رفتاری تقریباً عادی، خیلی زود ناراحت شوند یا تحمل خود را از دست بدهند.

پیام متن

۱. پزشک باید مورد اعتماد باشد،تا بیمار واقعیت‌ها را با او در میان بگذارد.
۲. بررسی کردن شتاب زده وضعیت بیمار و توجه نکردن پزشک به حرف او، اعتماد بیمار را به پزشک کم می‌کند و ممکن است موجب تشخیص در مورد مریضی بیمار گردد.

نجابت و پاکی

بایسته است که پزشک از نجابت و سلامت نفس برخوردار باشد، تا در اثر آن هم بتواند امین مردم و ناموس آنان باشد، و هم بتواند حرمت خود و صنف خود را حفظ نماید.
برهمین اساس، بقراط همواره به شاگردان خود تأکید می‌کرد: «پزشک باید قلبی سالم و نظری پاک و زبانی راست داشته باشد و چیزی از امور زنان و آنچه در خانه بیماران می‌بیند، توجه او را جلب نکند».
در جای دیگر تصریح می‌کند: «پزشک باید متواضع، معتقد، با ایمان، پاکدامن و با حوصله باشد و وظایف خود را با خوشحالی و دلگرمی انجام دهد و از صفات زشتی که موجب بی آبرویی صنفی می‌شود، دوری کند».
پیام متن: نجابت قلب و پاکی چشم، برای همه زیبنده است و بر پزشک، زیبنده تر و ضروری تر.

خطر تکبر در حرفه پزشکی

خودپسندی، ویژگی ناشایستی است که زیان‌های فراوان و جبران ناپذیری را برای همگان و از جمله پزشک، به بار می‌آورد و او را در نظر دیگران، بی ارزش و بی اعتبار می‌کند.
گاهی پزشک در تشخیص و درمان بیماری فردی دچار تردید می‌شود. در این گونه موارد، باید با دیگر پزشکان متخصص مشورت کند و از همکاران موفق خود کمک بگیرد و تجربه‌های آنان را به کار بندد. گاهی غرور و تکبر بی جای پزشک، او را از بهره گیری از نظر دیگران بازمی دارد. در نتیجه، جان بیماری بی گناه را به خطر می‌اندازد و افزون بر توبیخ شدن، ارزش، اعتبار و موقعیت خود را در جامعه از دست می‌دهد. از سوی دیگر، علم پزشکی روز به روز در حال کشف و پیشرفت است. روش‌های درمان، داروها و ابزار کار هر روز تغییر می‌کند. بنابراین، ضروری است که پزشک هر از چندی این اطلاعات و فناوری جدید را از همکاران خود بیاموزد. حال اگر پزشک مغرور و خودخواه باشد، در شأن خود نمی‌بیند که این علوم را از همکاران، به ویژه جوان تر آنان بیاموزد و نه تنها از دیگران عقب می‌ماند، بلکه به ضرر خود و بیمارانش عمل می‌کند. بر همین اساس، طبیبان قدیم که در علم و در اخلاق، سرآمد دوران بودند، همواره شاگردان خود را با پند و حکایت، از کبر و نخوت برحذر می‌داشتند و با استفاده از سوگند نامه‌ها که تعهدی اخلاقی برای به کار بستن اصول این حرفه بود، از آنها تعهد می‌گرفتند.
متأسفانه اکنون که از اهمیت آموزش اخلاق در پزشکی کاسته شده است، این فضیلت ناپسند در برخی از پزشکان دیده می‌شود. این دسته از پزشکان به جای آنکه در برابر لطف بی نهایت پروردگار که با هموار کردن راه، آنان را بدین جایگاه علمی رسانیده است، سر به تعظیم و شکرگزاری خداوند سر به تعظیم و شکرگزاری خداوند فرود بیاورند و به خلق او خدمت کنند، صاحب این نعمت‌ها را نادیده می‌گیرند و خود را برتر می‌دانند، تا جایی که حتی از سلام کردن به بیماران، همکاران و دیگر دوستان و آشنایان خودداری می‌کنند.

پیام متن

۱. مغرور بودن پزشک، او را در چشم مردم بی اعتبار می‌کند.
۲. پزشک متکبر، دور از شأن خود می‌پندارد که بر اطلاعات پزشکی خود بیفزاید و خود را با پیشرفت‌های روز پزشکی هماهنگ سازد. در نتیجه، همواره از کاروان متعهد حرفه پزشکی عقب خواهد ماند.

منبع

طوبی - فروردین ۱۳۸۶، شماره 16

منبع:پایگاه اطلاع رسانی حوزه - تاریخ برداشت: 1395/02/29

بازگشت به درمان بیمار توسط پزشک