فرهنگ مصادیق:بررسی امنیت روانی در نگاه مقام معظم رهبری

بررسی امنیت روانی در نگاه مقام معظم رهبری

امنیت

بررسی امنیت روانی در نگاه مقام معظم رهبری
حضرت علی (ع) ایجاد امنیت را در کنار اجراء حدود الهی ذکر کرده‌اند لذا نشان از این دارد که اجراء حدود در امنیت و تشکیل حکومت مقتدرانه امکان پذیر است. به بیان دیگر در اهمیت امنیت همین بس که با وجود آن، احکام شریعت اجراء می‌گردد و عدالت نیز از نتایج آن خواهد بود.
از جمله نیازهای اساسی و همیشگی ما انسان‌ها مقوله امنیت است که آن را به امنیت فردی، امنیت گروهی، امنیت عمومی وامنیت ملی تقسیم بندی می‌کنند. امنیت روانی در برگیرنده بخش‌های گوناگون امنیت است که با اجرایی شدن آن همه افراد و گروه‌ها از آن منتفع خواهند شد. به بیان دیگر امنیت روانی پیش زمینه تمامی مصونیت هاست. در تعریف امنیت روانی می‌توان آن را نوعی آرامش روحی و روانی دانست که از طریق جامعه به فرد منتقل می‌شود و تک تک افراد جامعه ایجاد کننده یا از بین برنده آن می‌توانند باشند. در این نوشته با توجه به تحلیل سخنان مقام مقام معظم رهبری سعی داریم تا این موضوع مهم را تبیین نماییم.

امنیت روانی وابعاد آن

امنیت و اهمیت آن

امنیت از لحاظ لغوی ازریشه «أمن» در زبان عربی گرفته شده است. در فرهنگ‌های لغت به معنی بی بیمی، ایمنی، در امان بودن و ایمن شدن است. امنیت دادن نیز به معنی راحت و آسوده و بی بیم گردانیدن است. (دهخدا، ۱۳۷۲، ۲۸۹۴) امنیت از جمله مهم‌ترین دغدغه‌های بشر در طول تارخ بوده است وحتی یکی از مهم‌ترین دلایل تشکیل دولت‌ها و حکومت‌ها و در پی آن تشکیل نهادها تامین امنیت محسوب می‌گردد. مقام معظم رهبری در باب اهمیت امنیت می‌فرمایند: «اگر امنیت نباشد اقتصاد هم نیست… نا امنی بزرگ‌ترین خطری است که یک ملت را تهدید می‌کند». همچنین ایشان در این باره می‌فرمایند: «امنیت، بسیار مقوله مهمی است و بدون امنیت، یک کشور در همه ی عرصه‌ها و صحنه‌های فعالیت و تلاش، دچار مشکل است؛ در مقوله ی علم، در مقوله ی پیشرفتهای اقتصادی، در مقوله ی مسایل معیشتی و شهروندی، در مقوله ی سازندگی کشور، در همه ی مقولاتی که می‌تواند افتخارات بزرگ ملی را برای یک کشور به ارمغان بیاورد، پیش نیاز اصلی و اساسی عبارت است از امنیت. این امنیت را نیروهای مسلح تأمین می‌کنند». مقام معظم رهبری مساله امنیت در تمامی ابعاد آن بخصوص امنیت اخلاقی را از نیازهای اساسی جامعه ارزیابی می‌کنند و می‌فرمایند: «از چیزهائی که برای کشور ما حقیقتاً مهم است این است که مردم احساس امنیت سیاسی و روانی بکنند؛ فضای روانی جامعه دچار التهاب نباشد». حضرت علی (ع) نیز در خطبه ۱۳۱ نهج البلاغه امنیت و اهمیت آن را اینگونه توصیف می‌کنند: اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنِ الَّذِي كَانَ مِنَّا مُنَافَسَةً فِي سُلْطَانٍ وَ لَا الْتِمَاسَ شَيْ‏ءٍ مِنْ فُضُولِ الْحُطَامِ وَ لَكِنْ لِنَرِدَ الْمَعَالِمَ مِنْ دِينِكَ وَ نُظْهِرَ الْإِصْلَاحَ فِي بِلَادِكَ فَيَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبَادِكَ وَ تُقَامَ الْمُعَطَّلَةُ مِنْ حُدُودِكَ.
«خدایا تو میدانی آنچه ما انجام دادیم نه به خاطر رغبت قدرت بود تا بر جایگاه حاکمان تکیه زنیم و نه برای زیاده طلبی در این دنیای ناچیز بود. بلکه فقط می‌خواستیم نشانه‌های دین را مجددا در جای خود مستقر داریم و در شهرها اصلاح پیشه نماییم. تا بندگان ستمدیده ات را ایمنی حاصل آید و احکامی که ضایع شده بودند اجراءگردند». (جعفری، ۱۳۷۳، ج۲۳، ۳۵) در این فراض حضرت علی (ع) ایجاد امنیت را در کنار اجراء حدود الهی ذکر کرده‌اند لذا نشان از این دارد که اجراء حدود در امنیت و تشکیل حکومت مقتدرانه امکان پذیر است. به بیان دیگر در اهمیت امنیت همین بس که با وجود آن، احکام شریعت اجراء می‌گردد و عدالت نیز از نتایج آن خواهد بود.

امنیت روانی

در خصوص تعریف امنیت روانی، مقام معظم رهبری می‌فرمایند: «امنیت اخلاقی در جامعه به معنای آن است که مردم دغدغه‌ای درخصوص احتمال انحراف اخلاقی فرزندان خود در جامعه نداشته باشند».ازجمله ویژگی‌های منحصر به فرد این تعریف این است که نوعی احساس امنیت را در بر می‌گیرد احساسی که خانواده مهم‌ترین مرکز آن است و فرزندان خانواده‌ها مهم‌ترین تهدید این نا امنی هستند؛ بنابراین دو گروه خانواده و جوانان عمدتاً از قربا نیان تهدیدات امنیت اخلاقی هستند. نکته دیگر اینکه حتی احتمال نا امنی اخلاقی و انحراف نیز در جامعه مهم تلقی می‌شود و باید رسیدگی گردد زیرا احتمال انحراف خود بخشی از نا امنی و مقدمه نگرانی‌ها است.
مقام معظم رهبری برای بیان دقیق تر تعریف امنیت روانی و اخلاقی در مورد نا امنی اخلاقی می‌فرمایند: ناامنی اخلاقی این است که مردم در کوچه و خیابان نتوانند طبق اعتقادات و دین و ایمان خود آسوده حرکت کنند و یا با مناظری مواجه شوند که وجدان دینی آنهارا آزرده کند (جاویدی، ۱۳۸۹، ۹) بنابر این تعریف، آنچه نا امنی اخلاقی در جامعه ایجاد می‌کند مقابله با ظواهر دین است که شاخصه آن آزردگی متدینین جامعه است. به بیان دیگر نا امنی اخلاقی یعنی زدودن عوامل و اوامر دینی مانند حجاب و روزه و…است.

امنیت روانی وانسجام خانواده

خانواده در تعالیم دینی بستری برای آموزش و تعلیم نسلهای گوناگون به شمار می‌آید. توجه قوانین گوناگون علی الخصوص قانون اساسی به این موضوع بسیار زیاد بوده است قانون اساسی در اصل دهم بیان می‌دارد:
«از آنجا که خانواده واحد بنیادی جامعه اسلامی است‏، همه قوانین و مقررات و برنامه‌ریزی‌های مربوط باید در جهت آسان‌کردن تشکیل خانواده‏، پاسداری از قداست آن و استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی باشد».
طبق مطالب بیان شده در مورد قانون اساسی زن یک پایه اصلی در این خانواده است که مسئولین امنیت اخلاقی هم در مورد زنان و هم در مورد مردان باید برنامه ریزی کنند. مواردی که از نظر مقام معظم رهبری سبب گسترش و حفظ امنیت اخلاقی است و نتیجه آن کمک کردن به کیان خانواده است ایشان موارد ذیل را در این خصوص بیان می‌کنند:

رعایت حجاب

مقام معظم رهبری در مورد ارتباط بین حجاب و امنیت می‌فرمایند: «اسلام برای زن حجاب را معین کرده است خود این حجاب یکی از وسایل امنیت است. با حجاب زن مسلمان هم خود زن مسلمان امنیت پیدا می‌کند و هم مردان مسلمان امنیت پیدا می‌کنند». (جاویدی، ۱۳۸۹، ۸۲) همچنین در ارتباط بین حجاب و تحکیم خانواده می‌فرمایند: «وجود حجاب برای زنان یک جامعه، ارمغانهایی را با خود می‌آورد که بی بدیل است. یکی از این ارمغان‌ها، حفظ بنیان خانواده است که بدون حجاب خوب حفظ نمی‌شود وسست می‌گردد». (جاویدی، ۱۳۸۹، ۸۹) «کارهایی که در اسلام ممنوع شده، اثرش در خانواده ظاهر می‌شود. اینکه گفتند محرم نا محرم روگیری وزن با آرایش چهره خودش را به مردان نشان ندهد مراعات کند و مرد هم نگاه نکند به خاطر این است که هرکدام از اینها مثل کلنگی است که به بنیان خانواده زده می‌شود». (جاویدی، ۱۳۸۹، ۹۰) ایشان ضمن اینکه خانواده را بسیار مهم می‌دانند نسبت به مبنا و پایه بودن آن نیز تاکید دارند و در مورد سبک زندگی خطاب به نخبگان می‌فرمایند:در همه طرح‌هایی که ماداریم خانواده باید مبنا باشد و گره‌های موجود در خانواده با ید بررسی و باز شود. ایشان در مورد خانواده و نوع فرهنگ پایبندی و پاسداری از آن رفع معضلاتی مانند فروپاشی آن را تذکر می‌دهند: «اگر زن داخل خانواده امنیت روانی، امنیت اخلاقی، آسایش و سَکَن داشته باشد، حقیقتاً شوهر برای او لباس محسوب شود». (بیانات مقام معظم رهبری ۱۴دی ماه ۱۳۹۰)

پرهیز از نگاه حرام

حجاب در اسلام هم مخصوص مردان است و هم به زنان توصیه شده است. در کنار حجاب یک مساله دیگری است که تاثیر مستقیم برروی خانواده دارد وآن هم جلوگیری از نگاه حرام قلمداد می‌شود؛ بنابراین حجاب و دوری از نگاه بد توامان سبب استحکام بنیان خانواده هستند به اعتقاد مقام معظم رهبری: «نگاه کردن به نامحرم که حرام است وحجاب که واجب است این به عنوان مقدمه‌ای است برای اینکه محیط سالمی در جامعه بوجود بیاید؛ لذاست که در جامعه اسلامی این محدودیتها در مورد معاشرت زن و مرد ما لازم می‌دانیم، نه به خاطراهانت به زن، نه به خاطر مخالفت با تمتع جنسی، نه به خاطر سرکوب کردن غرایز بلکه به عکس، درست به خاطراینکه انسان‌ها وزن ومرد بتوانند از محیط سالم خانوادگی استفاده کنند». (جاویدی، ۱۳۸۹، ۲۷۲).

امنیت روانی وجوانان

در بحث جوانان مقام معظم رهبری توجه به این نسل را بسیار مهم ارزیابی می‌کنند ورسیدگی به این نسل را از وظایف مسئولین می‌دانند. ایشان در مورد جایگاه جوانان می‌فرمایند: «جوانان در تمامی کشورها به عنوان سرمایه‌ای هستند که می‌توان آینده کشور را با حضور این نیرو رقم زد. جوان در هر جامعه و کشوری محور حرکت است». با توجه به این جایگاه در مورد ارتباط بین جوان، امنیت روانی و اخلاقی و حفظ پاکیزگی جوانان گسترش ایمان و معنویت را بهترین راه برای جلوگیری از تهدیدات امنیت اخلاقی جوانان به شمار می‌آورند و می‌فرمایند: «امروز تلاش تبلیغی و فرهنگ گسترده‌ای از سوی دشمنان ایران و اسلام به کار می‌رود تا مایه ی اصلی استقلال و سربلندی و پیشرفت کشور را، که همان ایمان و تعهد به اصول انقلاب است، از ذهن و عمل جوانان بزدایند. همه در جهان دانسته‌اند که شکست تاریخی جبهه ی استکبار در مقابل انقلاب اسلامی، بیش از همه، از ایمان صادقانه ی جوانان نشئت گرفته است و دشمن با هزار زبان و هزار وسیله، به تهاجم بر این سنگر استوار دست زده است. اگر ما می‌خواهیم این کشور پیشرفت صنعتی کند، پیشرفت مادی کند، پیشرفت فرهنگی کند، رتبه ی اول منطقه را حائز شود، این در سایه ی انگیزش دینی و ایمان امکان پذیر است.» ایشان برای ایجاد امنیت روانی و اخلاقی در بین جوانان دوگروه خانواده و مسئولین را در تربیت اخلاقی نسل جوان دخیل می‌دانند. در مورد مراقبت پدران و مادران از جوانان می‌فرمایند: دستگاه‌های کشور مراقبند ودقت می کنند اما بهترین مراقب خود شما مردم خود پدران و مادران، خود جوانان، در محیط کار، در محیط درس، در محیط گردش و ورزش و تفریح هستند. (جاویدی، ۱۳۸۹، ۲۶۸) ایشان نیز مساله آموزش را که هم وظیفه دانشگاه و هم مدارس می‌دانند. خطابشان به کل مسئولین این است که: «من به مسئولان عرض می‌کنم به جوانان ما مناعت طبع و عفت اخلاقی و اطمینان به نفس و اعتماد به خود وصداقت و شجاعت بیاموزند».ایشان با ژرف اندیشی که دارند نتایج تاثیر امنیت اخلاقی درجوانان و تکثیر آن در جامعه را اینگونه بیان می‌کنند: بگذارید این ملت با احساس وجود جوانان با ارزشی در نیروهای مسلح، طعم امنیت و آسایش روانی را همچنان بچشد و احساس کند که به اذن پروردگار، حصن حصینی ضامن امنیت اوست.

نقش پلیس در امنیت روانی و اخلاقی از دیدگاه مقام معظم رهبری

پلیس در جامعه ایران یکی از مهم‌ترین عوامل تاثیر گذار در ایجاد، حفظ و ارتقاء امنیت روانی و اخلاقی است. این وظایف یکی در درون سیستم صورت می‌گیرد و دیگری در برون و نوع عملکرد پلیس را می‌سنجد. در نگاه مقام معظم رهبری رشد هر دو قسمت درون و بیرون سیستم مهم واساسی است. یکی از اصول جهت غلبه بر نا آرامی‌های امنیتی در جامعه تربیت درست و صحیح کسانی است که مجری و جلوگیری کننده از نا امنی‌ها هستند. موارد ذیل در نگاه مقام معظم رهبری بیشترین کمک را جهت ارتقای پلیس برای موفقیت این گروه ذکر می‌کنند: ۱- توجه به آموزش نیروها: حضرت آیت الله خامنه‌ای با تأکید بر لزوم احساس توأمان اقتدار و رأفت نیروی انتظامی در جامعه می‌فرمایند: این موضوع باید در آموزشها و دوره‌های مختلف مورد توجه جدی قرار گیرد و به یک فرهنگ سازمانی قطعی در نیروی انتظامی تبدیل شود. ایشان با اشاره به پیشرفتهای چشمگیر نیروی انتظامی، زمینه برای پیشرفتهای جدید را مهیا دانسته و بیان می‌دارند: دستیابی به عرصه‌های جدید، فقط با دانش، تجربه، تحقیق، تأمل و بکارگرفتن همه استعدادها امکان پذیر است. ۲- مصونیت در درون نیروی انتظامی: رهبر انقلاب اسلامی یکی از ضروریات برقراری امنیت اخلاقی در جامعه را ایجاد مصونیت در درون نیروی انتظامی مورد تاکید قرار می‌دهند و راه رسیدن به آن را این گونه توصیه می‌کنند: این مصونیت درونی جز با چنگ زدن به ریسمان توفیق و فضل الهی به دست نمی‌آید. ۳- توجه به امنیت عموم مردم: «در کار ایجاد امنیت و دادن احساس امنیت به آحاد مردم، جنبه‌های سیاسی و جناحی و گرایشهای گوناگون و اختلاف مذهب و اختلاف قومیت و اینها، هیچ تأثیری نباید بگذارد. امنیت در جامعه مال همه است. تنها کسی باید احساس ناامنی بکند که در صدد است امنیت مردم را متزلزل کند و بر آن آسیب وارد کند. فقط او باید احساس ناامنی کند از ناحیه ی شما؛ والّا همه ی آحاد ملت با هر مذهبی، با هر دینی، با هر گرایش سیاسی ای، با هر سلیقه‌ای فرق نمی‌کند؛ همه یکسانند در برابر وظیفه ی بزرگی که بر دوش شماست، که ایجاد امنیت است.بنابراین نیروی انتظامی باید عملکرد خود را بر اساس تقویت امنیت اخلاقی در اجتماع پایه گذاری کند به همین سبب باید به نیازهای اجتماع توجه کند و هدفشان ایجاد امنیت اجتماعی باشد.
۴- تفاهم نیروی انتظامی با مردم: اگر نیروی انتظامی در عملکرد خود ضریب امنیت اجتماعی را در نظر بگیرد و موفقیت کسب کند مردم این نیرو را جزئی از خود به حساب می‌آورند. این مطلب از بیانات مقام معظم رهبری است که با افزایش ضریب امنیت اجتماعی عجین شدن بین مردم و نیروهای انتظامی گسترده تر می‌شود: «در این برنامه‌های امنیت روانی و اخلاقی و اجتماعی که در این مدت نیروی انتظامی در مواجهه ی با اشرار و بقیه ی اخلالگران در امنیت روانی و اجتماعی جامعه اقدام کرد، مردم هرجا موفقیتی از شما (نیروی انتظامی) سر زد و دیدند، احساس موفقیت برای خودشان کردند؛ احساس افتخار کردند». از درخواست‌های ایشان نیز همین نکته است که بین مردم و نیروی انتظامی تفاهم وجود داشته باشد: «نیروی انتظامی باید همواره در نظر مردم بعنوان نیرویی قوی و مقتدر و حامی مردم جلوه نماید. ایشان به عنوان یک توصیه در زمینه تفاهم با مردم می‌فرمایند: مناعت طبع یکی از نکاتی است که می‌تواند موجب ارتقاء بیش از پیش منزلت نیروی انتظامی شود»در جامعه‌ای که معیار و ملاک آن اسلام است نیروی انتظامی باید متناسب با آن به حفظ و حراست از حساسیتهای جامعه بپردازد که تأمین امنیت اخلاقی جامعه نیز از آن جمله است. حفظ و حراست و عمل برطبق این حساسیتها، بدون هیچ ملاحظه‌یی، به شما که نیروی انتظامی هستید، برمی‌گردد. این کارِ سخت و سنگینی است، اما کار بسیار مؤثری است. ۵- اجرای طرح امنیت اخلاقی: از جمله طرح‌هایی که تاثیر بسیار زیادی در ایجاد و حفظ امنیت روانی و اخلاقی دارد طرح امنیت اخلاقی است انجام این طرح باتوجه به مطالب بیان شده در سطور قبل از جمله مراحل کارهای عملی است که باید نا امن کنندگان روان مردم مورد تعقیب و شناسایی قرار گیرند. به همین سبب مقام معظم رهبری می‌فرمایند: «اجرای این طرح (طرح امنیت اخلاقی و اجتماعی) بسیار مهم است و باید بدون توجه به جنجالها به تکلیف عمل شود.»البته مقام معظم رهبری در کنار نیروی انتظامی توجه به مشارکت مردم را نیز مورد توجه قرار می‌دهد که تجلی آن را در نیروهای بسیج مشاهده می‌کنیم همانطور که در ابلاغ سیاست‌های کلی برنامه پنجم توسعه می‌فرمایند: توجه ویژه به حضور و سهم نیروهای مردمی در استقرار امنیت و دفاع از کشور و انقلاب با تقویت کمی و کیفی بسیج مستضعفینمی‌بایست صورت پذیرد. در یک جمله مردمی سازی امنیت و امنیت اخلاقی می‌تواند باعث درونی و نهادینه شدن این امر و در نهایت کاهش آسیبهای این بخش گردد.

نتیجه گیری

از جمله تاکیدات مقام معظم رهبری به مساله امنیت و علی الخصوص امنیت روانی است. میزان اهمیت این مساله را در تاکیدات ایشان به مردم و مسئولان و علی الخصوص نیروی انتظامی می‌توان مشاهده کرد. در جهت رسیدن به این امنیت هم خانواده‌ها و جوانان باید نسبت به این موضوع حساس باشند و تمهیدات لازم را مورد پذیرش قرار دهند. هم اینکه نیروی انتظامی با ساختاری عاری از تخلف و اجرای طرح امنیت اخلاقیباز امنیت اخلاقی محافظت کند؛ بنابراین برای رسیدن به امنیت اخلاقی باید دو پایه را در نظر داشت یکی مردم که با رعایت حجاب و نگاه، به این مساله کمک می‌کنند و دیگری نیروی انتظامی که ابتدا با تقویت اخلاقی در درون ساختار خود بعد هم با اجرای قوانین امنیت اخلاقی جامعه را محافظت می‌کند.

منابع

دهخدا، علی اکبر(۱۳۷۲)، لغت نامه دهخدا. ج۲٫تهران: موسسه چاپ وانشارات دانشگاه تهران
جعفری، محمد تقی(۱۳۷۳)، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی
جاویدی، مجتبی(۱۳۸۹)، امنیت اخلاقی از دیدگاه مقام معظم رهبری، انتشارات مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی

پانویس

منبع:سازمان بسیج حقوق دانان-تاریخ برداشت:94/12/1

بازگشت به حفظ امنیت اخلاقی