فرهنگ مصادیق:جاسوسی و خیانت به کشور
جاسوسی به عمل شخصی گفته میشود که با عناوین غیرواقعی و متقلب باز، اقدام به کسب اطلاعات یا نقشهها یا مدارک و اسناد مخفی و محرمانه به اسرار نظامی، اقتصادی، سیاسی و تسلیم آنها به کشور بیگانه نماید.
خیانت به کشور عبارت است از سوء قصد بر ضد امنیت کشور به وسیلهٔ ایجاد ارتباط با کشور دیگری که دارای سلطه و استقلال است.باید توجه داشت که مبنای جرم بودن این عمل در حقیقت پیمان شکنی، بی وفایی، و زیر پا گذاشتن حقی است که یک کشور و دولت به عهده شهروندان خود دارد.
محتویات
عناصر تشکیل دهندهٔ خیانت به کشور
۱) دارا بودن ملیّت یا تابعیت یک کشور.
۲) خدمت آگاهانه و عمدی به نفع یک دولت خارجی و به زیان کشور.
۳) ارتکاب اعمالی از قبیل نگهداری و حمل سلاح و قیام مسلحانه علیه کشور.
گفتنی است در برخی از مصادیق جاسوسی، خیانت هم صدق میکند؛ مثل این که مرتکب جاسوسی، ایرانی باشد که با فعل جاسوسی، مرتکب خیانت هم شده است.
معیارهای تشخیص در مفهوم فوق
الف) معیار موضوعی: خیانت در حقیقت، تسلیم کردن چیزی است که به امانت در نزد شخص گذاشته شده است و شامل تسلیم اسرار نظامی و غیرنظامی و امکاناتی که موجب سلطهٔ بیگانه است، میباشد.
ب) معیار روانی: (نیت فاعل جرم)؛ یعنی اگر نیت فاعل ضرر رساندن به امنیت کشور و دولت باشد عملش خیانت است و در صورتی که قصدش رسیدن به مطامع نفسانی باشد و جاسوسی را برای رسیدن به آن مرتکب شود خائن نخواهد بود.
ج) معیار تابعیّت (ملیّت): عد های معیار تابعیّت را برای تمایز بین دو مفهوم ابداع کردهاند، بر مبنای این معیار شهروندی که در مقابل وطن پیمان شکنی خود میکند خائن و شخص خارجی در صورت جمع آوری اطلاعات سرّی یک کشور، جاسوس میباشد.
مصادیق و مجازات جاسوسی در قانون مجازات اسلامی
۱) تسلیم اسرار سیاست داخلی و خارجی به افراد غیر صالح.
۲) مطلع ساختن اشخاص غیر صالح از نقشهها و اسرار دولت.
که در هر دو مورد طبق ماده ۵۰۱ قانون مجازات اسلامی، مجازات جاسوسی با توجه کیفیت و مراتب جرم، یک تا ده سال حبس است.
۳) جاسوسی به نفع دولت بیگانه و به ضرر دولت بیگانه دیگر در خاک ایران که مجازاتش یک تا پنج سال حبس است.
۴) سرقت نقشهها یا کسب اطلاع از اسرار سیاسی، نظامی و امنیتی که مجازات آن، شش ماه تا سه سال حبس است.
مصادیق و مجازات جاسوسی در قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
۱) جاسوسی نظامیان مربوط به عملیات نظامی یا راجع به مؤسّسات دفاعی کشور؛ طبق بند اوّل مادهٔ ۱۲ قانون مذکور به مجازات محارب (قتل، به دار آویختن، قطع دست راست و قطع پای چپ، تبعید)، محکوم خواهد شد.
۲) جاسوسی نظامیان در به دست آوردن اسناد و عدم موفقیّت در ارائه به دشمن؛ که به حبس از سه تا پانزده سال محکوم میشود.
۳) ورود نظامیان به اماکن نگهداری اسناد جهت دستیابی به آنها برای ارائه به دشمن؛ که به دو تا ده سال حبس محکوم میشود.
۴) ورود بیگانه به اماکن نظامی به قصد جاسوسی؛ که با لحاظ شرایط مختلف، به اعدام یا دو تا ده سال حبس محکوم میشود.
مصادیق خیانت به کشور
در قانون مجازات اسلامی مصادیق خیانت به کشور عبارتند از:
۱) تشکیل و اداره گروههای غیرقانونی بر ضد امنیت کشور.
۲) خیانت به کشور از طریق تحریک نیروهای رزمنده به عصیان، فرار و تسلیم.
۳) خیانت به کشور بر اثر بی مبالاتی و عدم رعایت اصول حفاظتی.
۴) همکاری با دولتهای متخاصم.
۵) خراب کاری و اخلال در امور کشور و ایجاد جنگ داخلی.
در قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح نیز مصادیق خیانت به کشور عبارتند از:
۱) اغوای نظامیان در جهت الحاق به دشمن توسط سایر نظامیان در زمان جنگ.
۲) سوزاندن و تخریب عمدی تأسیسات و اموال نظامی توسط نظامیان.
۳) تبانی نظامیان با دشمن.
۴) تسلیم افراد تحت فرماندهی یا اسرار نظامی یا سایر تجهیزات نظامی به دشمن.
۵) جدا کردن قسمتی از قلمرو حاکمیت جمهوری اسلامی ایران یا لطمه وارد کردن به استقلال و تمامیت کشور ایران.
فهرست منابع:
۱) ساریخانی، عادل؛ جاسوسی و خیانت به کشور، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۸، چاپ اول، صص ۴۰-۳۰ و ۲۴۹-۲۳۴ و 361-328.
۲) شامبیاتی هوشنگ؛ حقوق جزای اختصاصی، تهران، انتشارات ژوبین، ۱۳۷۷، چاپ دوم، ج ۳، صص 116-99.
۳) گلدوزیان، ایرج؛ حقوق جزای اختصاصی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۵، چاپ دوازدهم، صص 602-579.
نویسنده : سیدجعفر رحیمی
