فرهنگ مصادیق:تعزیرات مطابق با فتاوای آیت الله العظمی مکارم شیرازی

تعزیرات مطابق با فتاوای آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی

خوابیدن دو نفر زیر یک لحاف

سؤال: در خصوص این روایت که اگر دو مرد، یا یک زن و مرد، زیر یک لحاف دیده شوند باید تعزیر شوند آیا صرف این کار، دال بر سوء نیّت است و تعزیر دارد، یا احراز سوء نیّت لازم است؟ پاسخ: احراز سوء نیّت نیز لازم است.

تهمت کفر و ارتداد

سؤال: کسى که دیگرى را متّهم به ارتداد و کفر می‌کند و نمی‌تواند این اتّهام را در محضر حاکم شرع اثبات نماید، حکمش چیست؟
الف) آیا چنین موردى را می‌توان مصداق قذف دانست؟
ب) در صورت منفى بودن پاسخ، با وى باید به چه نحوى عمل کرد؟
ج) چنانچه شخص مورد اتهام از حقّ خود صرف نظر کند، آیا حد یا تعزیر چنین شخصى ساقط می‌گردد؟
پاسخ: الف و ب) قذف تنها در دو مورد است: نسبت زنا یا لواط دادن، بقیّه نسبت‌های ناروا تعزیر دارد.
ج) ظاهر این است که حکم تعزیر با گذشت صاحب حق جارى نمی‌شود، مگر این‌که حاکم شرع ملاحظه کند که ترک تعزیر در این‌گونه موارد، منشأ مفاسد اجتماعى می‌شود که بر طبق عنوان ثانوى تعزیر می‌کند.

مجازات دشنام به دیگران

سؤال: مردى که دشنام خواهر و مادر به زنش مى دهد و همیشه زبانش به غیبت دیگران عادت کرده چه حکمى دارد؟
پاسخ: دشنام دادن به دیگران در بعضى از موارد مجازات تعزیر دارد و در بعضى از موارد حدّ قذف (80 تازیانه) که به وسیله حاکم شرع انجام می‌شود.

مجازات جاسوس

سؤال: جاسوسانى که اطلاعات نظامى یا غیرنظامى کشور اسلامى را با علم و آگاهى، در اختیار دشمن می‌گذارند و در این رابطه گاهى در کشورهاى بیگانه آموزش‌هایی دیده‌اند و در مقابل آن مبلغى هم دریافت می‌کنند و یا بدون پاداش این کار را انجام می‌دهند چه حکمى دارند، آیا محاربند؟
پاسخ: اطلاق عنوان محارب بر جاسوس مشکل است، زیرا در تعریف آن امورى در فتاوا و روایات آمده است که بر جاسوس تطبیق نمی‌کند ولى مواردى از جاسوسى پیدا می‌شود که از محاربه نیز شدیدتر است. به‌طور کلی جاسوسى را باید مطابق محتواى آن تقسیم کرد هرگاه مربوط به اخبارى بوده باشد که پایه‌های احکام اسلامى یا حکومت اسلامى را متزلزل سازد و یا جان مسلمانان را به وسیله آن به خطر می‌اندازد مسلماً محکوم به اعدام است. همچنین اگر اخبار او سبب گسترش فساد در مقیاس وسیعى گردد به‌طوری‌که عنوان مفسد فی‌الارض به معناى قطعی‌اش بر او صادق شود، نیز محکوم به اعدام است، ولى اگر در موضوعات کوچک‌تری باشد که هیچ‌یک از مسائل فوق در آن نیست، مثل این‌که اطلاعات غیر مهم و خالى از خطر عمده، در اختیار بیگانگان بگذارد در این صورت مشمول قانون تعزیرات است و مقدار تعزیر تناسب با میزان ضرر جاسوسى او خواهد داشت.

تأثیر جنسیت در کیفر تعزیر

سؤال: با توجّه به این‌که طبیعتاً زن احساساتی‌تر است زودتر تحت تأثیر وسوسه‌های شیطانى قرار می‌گیرد آیا کیفر خطاهایش با مردان تفاوت می‌کند؟
پاسخ: در مسائل تعزیرات مسئولیت هرکس در برابر اعمالش رابطه‌ای با میزان تأثیرپذیری از عوامل مختلف و میزان جرم او دارد.

پشیمانی مجرم از اعمال موجب حد و تعزیر

سؤال: بعضى از مرتکبین اعمالى که حدّ شرعى یا تعزیر دارند، وقتى متوجّه ثبوت جرم خود می‌شوند، شروع به گریه و زارى و اظهار ندامت می‌کنند، آیا صرف این ندامت کافى است یا منوط بر انجام اعمال نیک و ترک عملى گناه ارتکابى است لطفاً توضیح دهید؟
پاسخ: در صورتى که ندامت در محکمه قاضى باشد تأثیر ندارد، مگر در موارد اقرار که قاضى می‌تواند، عفو کند و اگر قبل از آن باشد در «حقوق الله» باعث سقوط حد است.

مجری حدود الهی

سؤال: با توجّه به وضع کنونى افغانستان، چه کسانى عهده‌دار اجراى احکام و حدود الهى هستند؟
پاسخ: هر مجتهد عادلى که در آن منطقه است می‌تواند اقدام کند و در صورت نبودن مجتهد، علما عادل که نمایندگى از طرف مجتهد جامع الشرایط داشته باشند می‌توانند مجرى حدود شوند.

سقوط حد در موارد انکار پس از اقرار

سؤال: در مواردى که انکار پس از اقرار موجب سقوط رجم و قتل است، آیا حد مطلقاً اعم از رجم و قتل و صد ضربه شلّاق کلاً ساقط است یا این‌که حاکم شرع می‌تواند با توجّه به سقوط رجم و قتل، متّهم را به شلّاق محکوم نماید همان‌طور که از دو صحیحه حلبى استفاده می‌شود؟
پاسخ: حد به‌طور کامل ساقط است ولى تعزیر بعید نیست و امّا روایات حلبى در این قسمت در نزد اصحاب «معمولُ بها» نمی‌باشد تنها افراد شاذى به آن فتوا داده‌اند بنابراین عمل بر طبق آن مشکل است.

امتناع پزشک از معالجه

سؤال: پزشکى از معالجه امتناع کرد و در نتیجه مصدوم یا مریض فوت کرد، مجازات او چیست؟
پاسخ: مجازات او تعزیر است.

اطلاع از ارتکاب اعمال حرام در خلوت

سؤال: در مواردى که اشخاص در منازل خود و دور از انظار مردم و بدون ایجاد مزاحمت براى همسایگان، مرتکب اعمال حرام ذیل می‌شوند آیا قاضى مأذون می‌تواند این افراد را از باب ارتکاب فعل حرام تعزیر نماید، یا مجوّز شرعى این کار وجود ندارد: الف) تماشاى فیلم‌های مبتذل و مستهجن ویدئویى ب) استماع آهنگ‌های مبتذل نوارهاى کاست ج) نگهدارى عکس‌های مبتذل و مستهجن زنان اجنبیّه د) نگهدارى آلات قمار و استفاده شخصى از آن.
پاسخ: چنانچه قاضى در این‌گونه امور نیز مأذون باشد و علم از طرق عادى و معمولى بر این‌گونه امور حاصل گردد تعزیر کردن لازم است، مگر در مواردى که این‌گونه اقدامات منشأ مفاسدى گردد که در این صورت پرده‌پوشی لازم است و هرگاه با احضار کردن و هشدار دادن و ارشاد نمودن و تعهّد گرفتن ردع و منع حاصل گردد باید به همان مقدار قناعت کرد.

اجبار به زنا

سؤال: چنانچه شخصى، زن و مردى را مجبور به زنا کند حکم شخص سوّم چیست؟
پاسخ: تعزیر شدید دارد.

تعزیر توسط مسئول پایگاه بسیج

سؤال: آیا براى مسئول پایگاه مقاومت بسیج، جایز است به کسى که جرمى انجام داده است سیلى بزند؟ پاسخ: تعزیر بدون اجازه حاکم شرع جایز نیست.

کتک زدن پدر به فرزند

سؤال: آیا پدر می‌تواند فرزند خود را به خاطر سرپیچى در یادگیرى قرآن، تأدیب نماید؟
پاسخ: بهتر است از طریق تشویق این کار را انجام دهد.

تهمت به سرقت

سؤال: اگر شخصى به شخص دیگرى تهمت دزدى (و سارق مسلّح) بزند و در محاکم قضایى نتواند ادّعاى خود را به اثبات برساند و متّهم از نظر قانونى تبرئه شود از نظر شرعى مجازات شخصى که تهمت‌زده چیست؟
پاسخ: چنین کسى تعزیر دارد و مقدار آن به نظر حاکم شرع است.

ملاعبه با نامحرم

سؤال: شخصى دخترى را به قصد ازدواج فرارى مى دهد و مدّتى با هم در این حال هستند و اعمالى غیر از آمیزش انجام می‌دهند، سپس رضایت اولیاى دختر را جلب می‌کنند و عروسى می‌نمایند، آیا پسر نسبت به اعمالى که در زمان فرار از قبیل با هم خوابیدن، دست بازى و... انجام داده است باید تعزیر شود؟
پاسخ: همه این اعمال، خلاف شرع است و تعزیر دارد.

سهل‌انگاری پزشک در مداوای بیمار

سؤال: شخصى در اثر سوختگى به بیمارستان منتقل می‌شود و پزشک معالج در انجام معالجه کوتاهى می‌کند و شخص مصدوم فوت می‌نماید، پزشک قانونى اعلام می‌کند: میزان سوختگى به حدّى بوده است که درنهایت منجر به فوت می‌شده، امّا سهل‌انگاری پزشک، باعث گردیده که بیمار زودتر فوت کند، آیا در این فرض مسئولیتی متوجّه پزشک مى باشد؟
پاسخ: پزشک گناه کرده و باید تعزیر شود.

فوت خانواده در اثر عدم رعایت اصول ایمنی توسط تعمیرکار

سؤال: تعمیرکار یا نمایندگی مجاز، بخارى گازى را در منزل شخصى بدون رعایت اصول ایمنى یا با نقص فنی یا بدون دودکش نصب می‌نماید و در نتیجه استفاده از آن، تمام اعضاى خانواده در اثر گازگرفتگى فوت می‌نمایند و اولیاى دم آن‌ها از مقصّر شکایت می‌نمایند. در صورتى که نمایندگى یا تعمیرکار نقص فنی یا عدم رعایت اصول ایمنى را به صاحب‌خانه اطّلاع و تذکّر داده یا نداده باشد، مسئولیت متوجّه چه کسى است؟ و درهرحال چه نوع قتلى اتفاق افتاده است؟
پاسخ: اگر خبر داده، مسئولیتی ندارد ولى اگر خبر نداده و مسئله خطرناکى بوده، قتل شبه عمد محسوب می‌شود و باید از مال خود، دیه بدهد.

ازاله بکارت همسر با انگشت

سؤال: اگر مردى در شب زفاف، به علّت عنن، یا عامداً، به وسیله انگشت، یا شىء مناسب دیگرى غیر از آلت رجولیت، بکارت همسرش را زایل نماید، بفرمایید: اولاً: آیا این عمل تعزیر دارد؟ ثانیاً: آیا این عمل در حکم دخول و زوجه مستحق کل مهر است؟
پاسخ: در صورت عدم رضایت زوجه، تعزیر دارد؛ و زوجه مستحق کل مهر است.

اقرار متهم به کمتر از حدنصاب

سؤال: در اثبات کلیّه حدود، جز حدّ محاربه و افساد فی‌الارض، تعدّد اقرار شرط است. حال اگر متّهم اقرار به کمتر از حدنصاب کند، آیا تعزیر می‌شود؟
پاسخ: تعزیر کردن در این صور اشکال دارد.

توبه مجرم در جرائم تعزیری

سؤال: آیا توبه مجرم در جرائم تعزیرى قبل از دستگیرى و تسلّط بر او (برفرض احراز) موجب سقوط تعزیر می‌شود، یا این حکم اختصاص به حدود دارد؟ و برفرض سقوط تعزیر، آیا حاکم می‌تواند مجرم را درجایی که عمل ارتکابى موجب اخلال در نظم شده، یا بیم تجرّى دیگران در بین باشد، یا خوف وسیعى ایجاد شده، به منظور بازدارندگى و دفاع از حقوق عمومى مجازات نماید؟
چنانچه پاسخ اخیر مثبت باشد، این مطلب به ذهن می‌آید: «همان‌طور که حدّ محاربه، ولو مستلزم عوارض منفى مذکور باشد، با توبه مرتکبان «قَبْلَ أَنْ تَقْدِروُا عَلَیْهِمْ» ساقط می‌شود، پس مجازات دون الحدّ نیز به طریق اولى ساقط می‌شود.» آیا این مطلب صحیح است، یا قیاس مع‌الفارق است؟ همان‌گونه که سقوط حدّ الهى موجب سقوط حقّ عمومى نیست. بدین معنى که چون مردم ناگزیرند براى تنظیم و تنسیق امور خود، نواهى و اوامرى را (غیر از حرام و واجب خداوندى) بین خود مقرّر نموده و براى آن ضمانت اجرا تعیین نمایند، لذا پذیرفته نیست که اخلال کنندگان در نظم و در واقع اخلال کنندگان نسبت به حقوق عمومى، به واسطه سقوط حقّ الله از کیفر نقض مقررات اجتماعى رهایى یابند; مگر آن‌که متولی این حق (حاکم) به نمایندگى از مردم گذشت نماید. نظر حضرت‌عالی چیست؟
پاسخ: تعزیرات نیز با توبه قبل از دستگیرى ساقط می‌شود; ولى مشروط بر آن است که آثار توبه در عمل او مشاهده شود و با توجّه به این شرط، بسیارى از توبه‌کنندگان که عمل آن‌ها ندامت آن‌ها را نشان نمی‌دهد، مشمول این قانون نخواهند شد؛ و مشکل اجتماعى مسئله را می‌توان از این طریق حل کرد و عناوین ثانویّه، مانند اخلال در نظم عمومى، به‌تنهایی نمی‌تواند مجوّز تعزیر گردد.

دستگیری سارق در حرز

سؤال: اگر سارق پیش از بیرون آوردن مال از حرز دستگیر شود، آیا قابل تعزیر است؟
پاسخ: تعزیر دارد.

دستگیری سارق در خارج از حرز

سؤال: اگر کسى با هتک حرز و به قصد دزدى وارد منزل دیگرى شود و در اتاق منزل لباس گران‌قیمتی بیابد که ارزش آن از حدنصاب بیشتر باشد و آن را بپوشد و از اتاق بیرون آید. سپس صاحب‌خانه از خواب بیدار شده، او را ببیند و سر و صدا کند و دزد فرار کند و صاحب‌خانه او را تعقیب کند و سرانجام در بیرون از منزل او را دستگیر نماید، حکم آن چیست؟
پاسخ: احتیاط آن است که به تعزیر اکتفا شود.

سقوط تعزیر سارق در ایام قحطی

سؤال: آیا در سال قحطى تعزیر سارق نیز منتفى است؟
پاسخ: تعزیر هم ندارد.

سرقت منافع و حقوق

سؤال: الف) آیا ربودن منافع، سرقت است و مجازات دارد؟ مثلاً فردى اتومبیل اجاره‌ای را در حرز قرار دهد و دیگرى آن را برباید، اگر مالک اتومبیل شکایت نکند، آیا مستأجر حقّ شکایت و مطالبه مال مسروقه را دارد؟
ب) آیا ربودن حقّ، سرقت محسوب می‌گردد و مثل اموال مجازات دارد؟ مثلاً فرد «الف»، از فرد «ب» تلفن همراهى اجاره می‌کند تا به مدّت یک ماه از آن استفاده کند و ده هزار تومان اجاره دهد؛ و فرد «ج» این فایده را از فرد «الف» می‌رباید. یعنى قصد سرقت عین (تلفن همراه) را نداشته بلکه می‌خواسته یک ماه از آن استفاده کند، سپس آن را به صاحبش برمی‌گرداند. آیا عمل فرد «ج»، سرقت حقّ مستأجر به‌حساب می‌آید و مجازات دارد؟
پاسخ: الف و ب: سرقت منافع و حق، مشمول احکام سرقت اموال نیست; ولى تعزیر دارد.

سرقت موقتی اموال

سؤال: آیا قصد محروم کردن دائمى در سرقت شرط است؟
پاسخ: چنانچه یقین داشته باشیم که سارق به قصد تملّک برنداشته، بلکه قصد داشته موقتاً از آن استفاده کند و بازگرداند، احکام سرقت جارى نمی‌شود; ولى تعزیر دارد.

سرقت از سارق

سؤال: آیا سرقت مالى که قبلاً سرقت شده مجازات دارد؟ اگر بلى، چه مجازاتى دارد؟
پاسخ: اگر منظورتان این است که شخصى از سارق چیزى بدزدد، آیا مجازات دارد؟ جواب این است که حدّ شرعى ندارد، ولى به خاطر تصرّف در اموال مردم تعزیر دارد.

تغییر دادن نوع تعزیر

سؤال: چنانچه تعزیر از نظر شرعى مصادیقى غیر از تازیانه، نظیر حبس، جزاى نقدى، محرومیت از حقوق اجتماعى و مانند آن، نیز داشته باشد، بفرمایید:
1 ـ در مواردى که در شرع مقدّس یا قانون، تعزیرِ با شلّاق منصوص باشد، آیا می‌توان آن را به نوع دیگرى از تعزیر تبدیل نمود؟
2 ـ در مورد تعزیرات غیر منصوص، آیا پس از صدور حکم شلّاق، می‌توان آن را به تعزیرى غیر از شلّاق تبدیل کرد؟
پاسخ: 1- در صورتى که قاضى آن را اصلح بداند، تبدیل مانعى ندارد.
2- مانند جواب سابق است.

حکم شخصی که جرمش از روی عمد و آگاهی نبوده

سؤال: در مواردى که مُجرم به سنّ بلوغ شرعى رسیده، ولى ثابت شود که:
اولاً: تشخیص وى خام و ناکافى بوده است.
ثانیاً: ارتکاب جرم او یک اقدام کیفرى جدی عامدانه و آگاهانه نبوده است.
ثالثاً: با توجّه به اوضاع‌واحوال شخصى و خانوادگى، قصد مجرمانه‌ای از او در ارتکاب عمل به اثبات نرسیده است. آیا در این صورت فرد متّهم داراى مسؤولیت کیفرى است و باید به مجازات مقرّر برسد؟
پاسخ: در صورتى که وضع او طورى باشد که عنوان عمد بر آن صادق نباشد، مشمول احکام جرم عمدى نیست؛ و در مواردى که محکوم به تعزیر می‌شود، حاکم شرع می‌تواند شرایط فوق را به‌عنوان عوامل مخفّفه تلقّى کند.

تعزیر برای نگهداری و استفاده از محصولات مستهجن

سؤال: نظر حضرت‌عالی درباره نگهدارى، حمل و استفاده شخصى، یا عمومى، از نوارها و دیگر اشیاى مبتذل و مستهجنى که موجب فساد اخلاق و جریحه‌دار شدن عفت عمومى می‌گردد، چیست؟ آیا متخلّف مستوجب تعزیر شرعى است؟
پاسخ: استفاده شخصى، یا عمومى، از نوارها و دیگر اشیاى مبتذل که موجب فساد اخلاق است، بلااشکال حرام مى باشد؛ و حتّى نگهدارى و حمل آن‌هم جایز نیست و تخلّف از آن موجب تعزیر است. منتهى براى جلوگیرى از این مسائل، باید کارهاى فرهنگى زیادى انجام گیرد تا قانون الهى به‌صورت صحیحى پیاده شود.

بازداشت متهم بخاطر امتناع از بیان حقیقت

سؤال: چنانچه متّهم از بیان حقیقت امتناع نماید، آیا قاضى می‌تواند جهت روشن شدن موضوع، نامبرده را چند روزى بازداشت نماید؟
پاسخ: جایز نیست; مگر در مواردى که مسائل مهمی از جامعه درخطر باشد، یا مرتکب خلاف دیگرى شده باشد که در این صورت می‌تواند به‌عنوان تعزیر او را بازداشت کند.

اصلاح اجباری موی مجرمان برای رعایت مسایل بهداشتی

سؤال: چنانچه قاضى محکمه تشخیص دهد جهت رعایت مسائل بهداشتى بازداشتگاه و پیشگیرى از بیماری‌های پوستى و جلوگیرى از وقوع جرم، بهترین شیوه اصلاح مجرم کوتاه کردن موهاى وى مى باشد، آیا این کار جایز است؟
پاسخ: اگر واقعاً راه منحصر در آن باشد، جایز است.

تعزیر برای نسبت ناروا به دیگران

سؤال: اگر شخصى به دیگرى تهمت دزدى، یا رابطه نامشروع، یا جعل اسناد، یا امثال آن بزند و نتواند ادّعاى خود را به اثبات برساند، یا در دادگاه بدوى محکوم شود، ولى در دادگاه تجدیدنظر تبرئه و حکم دادگاه بدوى نقض شود و در نتیجه مشتکی‌عنه علیه شاکى به‌عنوان افترا و تهمت، شکایت و تقاضاى مجازات نماید، آیا چنین شخصى فقط در صورت احراز سوء نیّت قابل تعزیر و مجازات مى باشد، یا مطلقاً قابل تعزیر است؟
پاسخ: در صورتى که شخصى عالماً و عامداً نسبت خلافى به دیگرى داده باشد، قابل تعزیر است; به هر نیّتى که باشد.

محاسبه ایام بازداشت به‌جای تعزیر با شلاق

سؤال: چنانچه در تعزیرات بنا به دلایل قانونى متّهم چند روزى در بازداشت بماند، آیا می‌توان در مجازات شلّاق وى تخفیف قائل شد؟ مثلاً شخصى که اقدام به ارتباط نامشروع در حدّ و اندازه زنا کرده می‌بایست 99 ضربه شلّاق بخورد، ولى چون ده روز تا زمان صدور حکم در بازداشت بوده، به تحمّل پنجاه ضربه یا کمتر محکوم گردد؟!
پاسخ: کیفیت تعزیر و مقدار آن در اختیار قاضى است و حتّى می‌تواند در صورت مصلحت ایّام بازداشت را به‌جای تمام تعزیر محسوب کند.

تعزیر به خاطر سیلی زدن و هل دادن دیگران

سؤال: چنانچه فردى مورد ایراد ضرب سیلى و مانند آن، (از قبیل انداختن به زمین، هُل دادن، دست به یقه شدن) با لحاظ سوء نیّت و عنصر معنوى جرم قرار گیرد، ولى آثارى از قبیل جراحت، سرخى، کبودى، سیاهى، یا زوال منافعى که موجب دیه یا ارش باشد مشهود نباشد، لطفاً بفرمایید:
الف) آیا مورد از مصادیق توهین و اهانت است؟
ب) آیا در توهین و اهانت علنى بودن، شرط تحقّق آن است، یا در خلوت نیز ممکن است؟
ج آیا مصادیق توهین عملى نسبت به اشخاص یا محل خاص و عرف سنجیده می‌شود؟ و در صورت مثبت بودن، تعزیر دارد؟
پاسخ: به یقین این امور هم ایذاء است و هم توهین و به فرض که توهین نباشد، ایذاء مؤمن صدق می‌کند; و به‌هرحال تعزیر دارد.

تعزیر به خاطر دشنام دادن به دیگری

سؤال: اگر فردى به دیگرى دشنامى (غیر از قذف) دهد که باعث اذیّت شنونده شود و شنونده مستحق تحقیر باشد، مثلاً بگوید: «تو خسیس هستى» لطفاً بفرمایید:
الف) آیا چنین فردى مستحق مجازات است؟
ب) اگر مجازات دشنام دهنده مقیّد به عدم استحقاق باشد، ملاک تشخیص
مستحق تحقیر بودن یا نبودن چه کسى مى باشد؟
پاسخ: الف و ب: کسى حق ندارد به دیگرى توهین کند و اگر توهین‌کننده آگاهانه این کار را انجام دهد حاکم شرع می‌تواند او را تعزیر نماید و اگر توهین شونده مستحق مجازاتى باشد باید به دست حاکم انجام پذیرد و افراد عادى چنین حقّى ندارند.

دلیل بازداشت افراد به خاطر چک‌های بی‌محل

سؤال: چندى پیش رئیس قوّه قضائیّه فرمودند: «از دیدگاه فقه اسلام چک و دیون زندان ندارد.» و نیز فرمودند: «بسیارى از بازداشت‌های موقّت، فاقد مبناى حقوقى و فقهى است.» چرا مراجع، علما و بزرگان دین در مقابل این‌گونه مسائل سکوت کرده اند؟ اگر مسئله‌ای فاقد دلیل فقهى و دینى است چرا اجرا می‌شود؟
پاسخ: مسئله بازداشت در مورد چک‌های بی‌محل، دو مأخذ می‌تواند داشته باشد: اوّل این‌که احراز شود طرف اموالى دارد که می‌تواند از آن اداى دین کند (به‌استثنای مستثینات دین) دوّم این‌که حکومت اسلامى احراز کند که عدم برخورد با چک‌های بی‌محل نظام اقتصادى جامعه را متزلزل می‌کند.

تعزیر برای کسی که ادعا می‌کند امام زمان است

سؤال: شخصى عالماً و عامداً ادّعا می‌کند که: «من امام زمان هستم» البتّه کسى به او نگرویده است. حکم شرعى چنین شخصى چیست؟
پاسخ: چنین کسى منحرف است و مستحق تعزیر و بر حاکم شرع لازم است جلو او را بگیرد، ولى حکم اعدام ندارد، مگر این‌که بعداً عنوان مفسد فی‌الارض بر او منطبق شود.

حکم تقبیل زوجه در انظار عمومی

سؤال: اگر مردى اقدام به تقبیل، یا اعمال مشابه، نسبت به زوجه خود در انظار عمومى نماید، آیا این عمل گناه و موجب تعزیر است؟
پاسخ: چنین عملى گناه محسوب نمی‌شود و تعزیر ندارد. مگر این‌که قاضى تشخیص دهد این‌گونه اعمال سبب پرده‌دری و شیوع فساد در جامعه می‌شود; در این صورت تعزیر مناسب بجاست.

مجازات مجدد کسانی که در خارج از کشور محاکمه و مجازات شده‌اند

سؤال: چنانچه افرادى در خارج از کشور مرتکب جرائمی شده و طبق قوانین آن کشور تعقیب و محاکمه گردیده و کیفر مقرّر براى جرم موردنظر را گذرانده باشند و سپس به ایران مراجعت کنند لطفاً بفرمایید:
الف) در جرائم مستوجب قصاص، در صورت درخواست اولیاى دم آیا قابل‌تعقیب و مجازات هستند؟
ب) در جرائم حدّى حکم چیست؟
ج) در جرائم تعزیرى و بازدارنده چگونه است؟
پاسخ: الف) در مواردى که قصاص تعلّق می‌گیرد، اگر شاکى تقاضاى قصاص کند حکم قصاص جارى می‌شود؛ و اگر به‌جای آن خسارتى گرفته و راضى شده، حکم قصاص ساقط است؛ و اگر راضى نشده، وجه خسارات را بازمی‌گرداند و تقاضاى قصاص می‌کند.
ب) در موارد حدود حد ساقط نمی‌شود; زیرا آن‌ها صلاحیت اجراى حد را ندارند و به‌علاوه قائل به حد نیستند.
ج) با توجّه به این‌که تعزیر بسته به نظر حاکم است چنانچه در آنجا تعزیر شده باشند، هرچند به‌صورت زندان، حاکم شرع می‌تواند تعزیر را در اینجا تخفیف دهد و لو تعزیر او به‌صورت ملامت و سرزنش و اندرز بوده باشد.

اجرای قصاص بدون اذن حاکم

سؤال: در صورت شرط بودن اذن حاکم در استیفاى قصاص لطفاً بفرمایید:
آیا مبادرت به استیفاى قصاص بدون اذن حاکم تعزیر دارد، یا فقط معصیت است؟
پاسخ: هم معصیت کرده و هم تعزیر دارد.

فوت زائو براثر عدم ارجاع ماما به پزشک متخصص

سؤال: پزشکى قانونى در تعیین علّت فوت یک خانم باردار چنین نظر داده است: «چون ماما می‌بایست طبق مقررات زائو را به پزشک متخصّص معرفی نماید و این امر صورت نگرفته، 20% مقصّر است.» آیا دادگاه مجاز به محکوم نمودن ماما به لحاظ عدم راهنمایى زائو به پزشک متخصّص به میزان فوق مى باشد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، آیا ماما باید دیه جنین را نیز به همان نسبت بپردازد؟ پاسخ: شخص ماما تنها مستحق تعزیر است; و ممکن است تعزیر مالى انتخاب شود.

سوزاندن کامل بدن میت

سؤال: در خصوص جنایت بر میت بفرمایید:
الف) آیا سوزاندن کامل بدن میت دیه دارد؟
ب) در صورت مثبت بودن پاسخ، میزان آن چقدر است؟
ج) در فرض فوق، آیا جانى علاوه بر دیه، تعزیر نیز می‌شود؟
د) در موارد وجوب دیه، آیا بین عمدى و غیرعمدی بودن جنایت تفاوتى هست؟
هـ) آیا در مقدار دیه، بین میت زن و مرد تفاوتى وجود دارد؟
پاسخ: ارش دارد; ولى ارش آن کمتر از دیه کامله جنایت بر میت (یک‌صد دینار) نیست؛ و فرقى بین زن و مرد نمی‌باشد; ولى در صورت عمد، تعزیر نیز دارد.

حد و تعزیر زن باردار

سؤال: در صورتی که حدی بر شخص مریضی واجب شود آیا می‌توان هشتاد چوب نازک در کنار هم گذاشت و با آن‌یک ضربه بر بدن آن مریض زد؟ اگر پاسخ مثبت باشد آیا تعزیر هم همین حکم را دارد؟ با توجه به این مقدمه حکم مسئله زیر را بیان فرمایید:
زنی در زمان مجرد بودن کاری کرده که حکمش تعزیر بوده و اکنون پس از ازدواج درحالی‌که در دوران حمل به سر می‌برد و شوهرش نیز از این کار او مطلع نبوده، جرم او ثابت‌شده است، با توجه به اینکه این زن در حال حاضر مریض است و هم دوران حمل را سپرى می‌کند و هم این‌که اگر تعزیر شود شوهر وى مطلع گشته و ممکن است وى را طلاق دهد یا مفاسد دیگرى ایجاد می‌شود، آیا در چنین مواردى مثلاً می‌توان سى ترکه نازک کنار هم گذاشت و به‌عنوان تعزیر با آن‌یک ضربه بر بدن او وارد کرد؟
پاسخ: در مورد بیمار می‌توان به تعداد حد، چوبه روی‌هم گذارد و بر بدن او زد و در مورد زن حامل باید بعد از وضع حمل اجراى حد شود. امّا در مورد تعزیر می‌توان به یک یا چند شلّاق هم قناعت کرد و تعزیر منحصر به شلّاق نیست و می‌توان در این‌گونه موارد به وسیله توبیخ یا نصیحت به‌شرط این‌که امید اثر در آن باشد قناعت کرد.

مجازات بی‌حجابی

سؤال: آیا در اسلام بدون توجه به مسائل دیگر، برای بی‌حجابی مجازاتی وجود دارد؟
پاسخ: اینگونه گناهان تعزیر دارد و تعزیر گاهی به‌صورت نصیحت است و گاهی به‌صورت جریمه مالی و یا غیر آن.

مجازات استفاده از قرص‌های روان‌گردان

سؤال: اگر براثر مصرف قرص‌های روان‌گردان حالت فرد به حد مستی برسد آیا مجازات شارب مسکر بر فرد جاری می‌شود؟
پاسخ: اگر تولید مستی کند مانند خمر، تعزیر دارد و تعزیر آن می‌تواند فقط یک شلاق کمتر از حد شرب خمر باشد.

حکم به تعزیر برای بی‌حجابی

سؤال: آیا بی‌حجابی مانند شرب خمر حد دارد؟
پاسخ: حدّ خاصی برای آن تعیین نشده است اما حاکم شرع می‌تواند در موارد مقتضی در این زمینه حکم صادر کند و او را تعزیر نماید.

تعیین تعزیر در استمناء

سؤال: آیا فردی که مرتکب عمل استمناء گردد مجازات هم دارد؟ مجازاتش چیست؟
پاسخ: استمنا فقط تعزیر دارد و مقدار آن بسته به مصلحتی است که قاضی تشخیص می دهد.

پانویس

منبع:پورتال انهار: جامع ترین وب سایت در زمینه احکام و مسائل شرعی از مراجع عظام تقلید

بازگشت به اجرای تعزیرات بر مجرمان | اجرای تعزیرات بر خاطیان