احکام فرش و تابلو فرش

احکام فرش و تابلو فرش

احکام فرش و تابلو فرش

نویسنده	یوسف یاوری
زبان	فارسی
ناشر	نشر معروف
محل انتشارات	قم
قطع	جیبی
شابک	۹۷۸-۶۰۰-۶۶۱۲-۳۶-۲
دانلود	PDF

مقدمه

داشتن یک شغل مفید و حلال برای تأمین زندگی وظیفه هرمسلمان است. کسب و تجارت از روابط کهن اجتماعی است که نیازمند مهارتهای علمی و فقهی می‌باشد.
اسلام جهت ایمن سازی و پویایی این روابط دستورات ویژه‌ای دارد.توصیه‌های اخلاقی در تجارت گرفته تامجموعه‌ای از بایدها و نبایدهای شرعی که اگر مراعات شوند می‌توانند به سامان دهی، سالم سازی و ایجاد اعتماد عمومی و رشد فعالیتهای اقتصادی وکاهش تضادها وتنش‌های اجتماعی کمک کند در این راستا بر کسانی که در مسیر کسب و کار فروشندگی فرش قرار دارند لازم است با حلال و حرام و احکام کسب خود آشنا شوند تا زحمات و فعالیتهای خودرا با حرام آلوده نسازند. زیرا امام کاظم علیه السلام فرمود: تفقهوا فی دین الله، فان الفقه مفتاح البصیره، و تمام العباده ، و السبب الی المنازل الرفیعه و الرتب الجلیله فی الدین و الدنیا مسائل واحکام اعتقادی و عملی دین را فرا گیرید، چون که شناخت احکام ومعرفت نسبت به دستورات خداوند کلید بینایی وبینش واندیشه می‌باشد و موجب تمامیت و کمال عبادت و اعمال می‌گردد و راه به سوی مقامات و منازل بلند در دنیا و آخرت است.اگر نکاتی که در این کتاب بیان می‌شود مورد توجه کاسبان محترم فرش قرار گیرد به جایگاه فقهی و اخلاقی مناسبی می‌رسند.عموم مراجع معظم تقلید بیان می‌کنند (مسائلی را که انسان غالباً به آنها احتیاج دارد، واجب است یاد بگیرد.) بنابراین یادگیری احکام صنف فرش و تابلوفرش برای بازاریان محترم فعال در این بخش ضرورت دارد.

فصل اول: اخلاق کسب

کاسبی حلال در فرهنگ اسلامی دارای مجموعه‌ای از آداب و رسوم ویژه است که با رعایت آنها کسب زیبا و پر برکت می‌شود در این جا به چند نمونه اشاره می‌کنیم
۱ـ نیت خیر
از مهمترین آداب کسب و درآمد، داشتن انگیزه و نیت خیر رسانی به جامعه است. کسی که با این انگیزه وارد کسب و کار می‌شود و دنبال آن است که گرهی باز نماید ، خداوند توجه ویژه به کار او می‌کند.
۲ـ خوش اخلاقی
یکی از عوامل بسیار مؤثر در جلب رزق بهره گیری از اخلاق اسلامی در مواجهه با دیگران است حضرت علی علیه السلام می‌فرماید:
حسن الخلق خیر قرین، و عنوان صحیفة المومن حسن خلقه
خوش اخلاقی بهترین همنشین است و سرآغاز دفترمؤمن، خوش اخلاقی اوست.
۴ـ خواندن نماز اول وقت
مستحب است انسان در اول وقت، کسب را رها کرده و به نماز برود.
امام رضا علیه السلام می‌فرماید: هرگاه مشغول داد و ستد بودی و وقت نماز شد، آن را رها کن و به نماز حاضر شو و هیچگاه تجارت، تو را مشغول نسازد، زیرا خداوند، دسته‌ای را ستایش نموده و می‌فرماید «رِجالٌ لا تُلهیهِم تِجارَهٌ و لا بَیعٌ عَن ذِکرِ الله.» مردانی که تجارت خرید و فروش، آنها را از یاد خدا غافل نمی‌سازد، اینها کسانی بودند که تجارت می‌کردند ولی وقتی نماز بر پا می‌شد در مسجد حاضر می‌شدند و کار خود را رها می‌نمودند.
۵ ـ صداقت و راستگویی
تجارت و بازار رقابت گسترده برای بدست آوردن سود بیشتر زمینه دروغگویی بیشتری فراهم می‌کند. از این جهت اگر کاسب پای بند به راستگویی باشد خیلی مهم شمرده شده است.
مرم متدین باید بدانند هر کس می‌خواهد ببیند نامه عملش پاک است یا نه به زبانش بنگرد: امام صادق علیه السلام فرمود: من صدق لسانه زکا عمله. کسی که راست گفتار است، پاک کردار شود.
گرچه ممکن است با یک دروغ فروشنده، کالا را به قیمت بالاتر بفروشد ولی همیشه کاسب راستگو مشتری بیشتری جذب می‌نماید.
۶ ـ گفتار زیبا
قرآن می‌فرماید: و قولوا للناس حُسنا با مردم زیبا سخن بگوئید.
۷ـ توکل
مهمترین سرمایه کسب و کار توکل بر خداوند است توکل باور داشتن این مطلب است که فقط خداوند رزق دهنده و به دیگران نمی‌توان امید داشت.
قرآن می‌فرماید: و علی الله فلیتوکل المومنون. مومنان فقط باید بر خدا توکل کنند.
پیامبر ص فرمود: من توکل علی الله کفاه مؤنته و رزقه من حیث لا یحتسب. کسی که به خدا توکل کند خداوند خرجی و روزی او را از جایی که گمان نمی‌برد تأمین می‌کند.
گفت پیغمبر به آواز بلنــد با توکل زانوی اشتر ببند
رمز الکاسب حبیب الله شنو از توکل در سبب کاهل مشو
شایسته است بازاریان محترم در دنیای اسلام از این امور جداً خودداری نمایند:
۱ـ بازار سیاه
از جمله کارهایی که در معاملات از آن نکوهش شده، تبانی برگران فروشی است به این معنی که فروشندگان کالایی با هم متحد شوند قیمت را بالا ببرند.
امام صادق علیه السلام جهت تأمین هزینه زندگی به فکر تجارت افتاد هزار دینار سرمایه فراهم کرد و به غلام خویش که «مصادف» نام داشت داد فرمود: این هزار دینار را بگیر و آماده تجارت و مسافرت به مصر باش «مصادف» رفت و با آن از انواع متاعی که معمولا به مصر حمل می‌شد خرید و با کاروانی از تجار که از همان نوع متاع حمل کرده بودند به طرف مصر حرکت کرد. همین که نزدیک مصر رسیدند، قافله دیگری از تجار که از مصر خارج شده بود به آنها برخورد. ضمن گفتگوها معلوم شد متاعی که همۀ آنها حمل می‌کنند مورد نیاز عموم مردم است اینها با هم هم عهد شدند که به سودی کمتر از صد درصد نفروشند. متأسفانه همین کار را هم انجام دادند!
«مصادف» با هزار دینار سود خالص به مدینه بازگشت. خوشحال به حضور امام صادق (ع) رفت و دوکیسه که هر کدام هزار دینار داشت به امام داد. حضرت پرسیدند اینها چیست؟ گفت: یکی از این دو کیسه سرمایه‌ای است که بدست آمده. حضرت وقتی از کار آنها با خبر شد فرمود سبحان الله . شما در میان مردم بازار سیاه درست کردید. یکی از کیسه‌ها را برداشت و فرمود این سرمایه من و به دیگری کاری ندارم آن گاه فرمود ای «مصادف» شمشیر زدن از کسب حلال آسان تر است. مجالده السیوف اهون من طلب الحلال.
پیامبر گرامی اسلام ص فرمود: الناجش خائن. کسی که قیمت را بدون قصد خرید افزایش می‌دهد خائن است.
۲ـ سوگند در معامله
یکی از منکرات کسب، قسم خوردن است چون در قسم خوردن احتمال لغزش وجود دارد. راست و دروغ آن امر پسندیده‌ای نیست. مراجع تقلید نیز در این زمینه بیان داشته‌اند. کسی که قسم می‌خورد، اگر حرف او راست باشد قسم خوردن او مکروه است و اگر دروغ باشد حرام و از گناهان بزرگ می‌باشد.
۳ـ دروغگویی
دروغگویی امر بسیار ناپسندی است که اگر کسی به آن عادت کند خطاهای زیادی از او سر می‌زند. حضرت علی علیه السلام فرمود: اعظم الخطایا عندالله اللسان الکذوب.
بزرگترین خطاها نزد خدا کار کسی است که زبانش بسیار دروغگوست.
کاسب دروغگو نه تنها درآمد بیشتری کسب نمی‌کند بلکه رزقش کم خواهد شد. پیامبر ص فرمود: الکذب ینقص الرزق دروغ روزی را کم می‌کند.
۴ـ جوسازی فروشنده
یکی از زشتیهای کسب جوسازی برخی از فروشندگان است. به گونه‌ای که مشتری احساس کند اگر نخرد زیان خواهد دید. مانند این که جنس خرید قبل است، چیزی از آن نمانده، به مشتری دیگری قولش داده‌ام، از این جنس دیگر تولید نمی‌شود.
۵ ـ نداشتن بر چسب قیمت
۶ـ شِکوّه از کمی سود
قال رسول الله (ص) : یأتی علی الناس زمانٌ یشکونَ فیه ربهم ، قلتُ و کیفَ یشکون فیهِ ربَّهم ؟ قالَ : یَقول الرجل والله ما ربحتُ شیئاً منذ کذا و کذا ، ولا اکلَ و لا اشربَ الّا من رأس مالی و یحک و هل اصل مالک و ذروته الا من ربک.
پیامبر ص فرمود: زمانی می‌آید که از خدا شکوه می‌کنند ، راوی می‌گوید عرض کردم چگونه شکوه می‌کنند؟
فرمود می‌گویند : به خدا قسم سود نکردم از فلان تاریخ از سرمایه‌ام خورده‌ام، آنها را چه می‌شود مگر سرمایه و سود آن را خدا نداده است.

فصل دوم: تاریخچه و انواع فرش و نقش آن در اقتصاد

طبق روایات شاهنامه فردوسی، آغاز فرشبافی، رشتن و بافتن به زمان تهمورث یعنی زمان پیشدادیان باز می‌گردد. در تاریخ طبری از فرشهایی که با مو و پشم حیوانات در این دوره بافته شده سخن رفته است.
قدیمی‌ترین نشانه از هنر قالیبافی به عصر مفرغ باز می‌گردد. این نشانه یک کارد قالیبافی است که از گورهای عهد مفرغ ترکمنستان و شمال ایران یافت شده است. در شهر سوخته (دشت سیستان ـ جنوب شرقی ایران) نیز فرش‌های حصیری و پارچه‌ای و ابزار بافندگی به دست آمده که متعلق به ۲۸۰۰ـ ۲۵۰۰ پیش از میلاد است. در دوره هخامنشیان، به نقل از گزنفون، شهر کهن ساردیس به قالیهای گرهباف خود فخر می‌کرده که به نقشهای حاشیه و هیکل‌های مردان و شیردالهای افسانه‌ای آراسته بود.
کهن‌ترین قالیها به ترتیب: قالی کشف شده درنقش بر جسته کاخ نینوا، فرش پازبربک از پنجمین گور اقوام سکایی، فرش آناتولی(۱۳ـ ۱۴ میلادی).
از دوره اشکانیان تنها می‌توان به فرش مقبره لو کاچین اشاره کرد که به عقیده پژوهشگران پشم آن از قفقاز (که در آن زمان متعلق به ایران بود) است. از دوره ساسانیان نیز تکه فرش قومس و فرش تاریخی و جواهر نشان بهارستان که در تالار بار عام کاخ تیسفون گسترده بود و پس از حمله اعراب به عنوان غنیمت تقسیم شده است.
در قرون اولیه هجری پس از نفوذ اسلام طرح فرشها، به سبب منع شبیه سازی و زینت، تغییر کرد اما در زمان خلفای عباسی که تجمل گرایی قصرهای پر زرق و برق رواج یافت بافت اینگونه فرش‌ها نیز رونق گرفت و از دوره سلجوقی نیز تکه فرشی با نقوش هندی در موزه اوقاف استانبول نگهداری می‌شود.
سفرنامه ابن بطوطه از دوره ایلخانان به فرش‌های عظیم و گرانبهای کاخ غازان خان و فرش‌های حرم امام رضا (ع) در مشهد اشاره کرده است، در دوره تیموریان از کارگاه‌های بزرگ قالی بافی سبزه وار سخن رفته است .

صفویان

شاه اسماعیل: توسعه کارگاه‌های قالیبافی در تبریز.
شاه تهماسب: قالی ایران در زیبایی و ظرافت به حد کمال می‌رسد. قالی معروف و تاریخی اردبیل در این زمان بافته شده است.
شاه عباس: دراصفهان و چند شهر دیگر کارگاه قالی بافی دایر کرد و دستور داد که هر کانون، فرش را به شیوه خود ببافد تا اصالت هنری آن حفظ شود. در زمان صفویان برای اولین بار قالی بافی از ایلها وطایفه‌های کوچنده و روستاها و آبادی‌های کوچک به شهر‌ها آمد.
فرش‌های نفیس این دوران به پیش ازسه هزار تخته تخمین زده شده است. در زمان افشاریان به خاطر جنگهای پی در پی تولید فرش‌های زینتی کاهش یافت. از زمان کریم خان زند دو تخته فرش باقی مانده که یکی تاریخدار و به سفارش حاکم وقت کرمان و دیگری احتمالاً در شیراز بافته شده است.
در زمان قاجار اروپا و امریکا تقاضا برای خرید فرش ایران را افزایش می‌دهند. شرکت‌های چند ملیتی فرش در ظاهر برای تشویق به صادرات و در واقع برای سود جویی کشورهای استعمارگر تأسیس می‌شود.
دستگاه فرش ماشینی نیز وارد ایران شد. پس از انحلال مؤسسه قالی ایران شرکت سهامی فرش ایران تأسیس شد و مرکز صنایع دستی، انجمن دوستداران فرش ایران و موزه فرش دایر گردید. پس از انقلاب اسلامی بر پایه مصوبه سال ۱۳۸۲ شورای عالی اداری (مرکز ملی فرش ایران) برای سازماندهی و یکپارچگی وضعیت کمی و کیفی تولید و عرضه فرش دستباف بنیان نهاده شد. هدف این مرکز معرفی جایگاه ارزشمند فرش دستبافت ایران، حمایت از بافندگان و دست اندر کاران فرش و توسعه صادرات این محصول با ارزش است.

تاریخ فرش دستبافت (فرش سنتی)

بدون شک قدمت استفاده از زیرانداز بدانگاه می‌رسد که انسان به فکر ساختن سر پناهی جهت تأمین آسایش خود افتاد. ساختن انواع زیرانداز نیز همان زمان با پرورش دام و استفاده از پشم حیوانات به اهمیت الیاف پی برده و به مرور به صورتهای گوناگون از طریق بافتن گلیم و جاجیم و قالی از آن بهره گرفته است. در این زمان بی تردید با تغییر زندگی بشر از مرحله توحش و زیست انفرادی در غارها وبه چادر نشینی ومعاش خانوادگی و قبیله‌ای و اعتلای فکری او بود و انسان پس از احساس نیاز با این تغییر وضعیت جهت تأمین آسایش بیشتر خویش بدان گردن نهاده است. بافتن فرش مانند سایر دستاوردهای بشر همواره رو به تکامل رفته و این پیشروی تا به آن حد با تکامل تمدن انسان عجین بوده است که گفته‌اند؛ هیچ هنری در جامعه، خود به اندازه فرش توسعه و تکامل نداشته است. این که اولین بار فرش بافته شده به صورت تار و پود به مردم کدام سرزمین تعلق دارد و آیا ایرانیان و یا چینیان خالق هنرند یا سایر اقوام به درستی معلوم نیست اما فرش پازیرک که قدیمی‌ترین فرش دستباف بشر است که تاکنون کشف گردیده است با کشف قالیچه مذکور در مقبره سکایی‌ها در آستایی مغولستان بوسیله پرفسور رودنکو که حدود ۵۰ سال پیش انجام شد قدمت تکامل فرش به ۲۵۰۰ سال قبل رسید. اخیراً در ناحیه سن یانگ چین از مقبره‌های قدیمی فرش چند صد ساله‌ای کشف شده که نقش آن شباهتهایی به فرش ایران دارد. در قرن شانزدهم میلادی قالی ایران در اروپا کالایی پر شکوه و اعجاب انگیر به نظر می‌رسد. از همین دوران دربارهای اروپایی تقاضا برای فرش‌های بافته شده با نخ‌ها ی طلا و نقره افزایش یافت. از آن جمله می‌توان سفارشات دربار لهستان به کارگاه‌های کاشان و بعضاً اصفهان را برای این گونه فرش هانام برد. بعدها این گونه فرش‌های زرین ابریشمی از آنجایی که به عنوان فرش‌های ایرانی در اروپا شاخته شده نبوده به عنوان فرش‌های لهستان معروف شد. در حمله افغان و بعد از دوران نادر، قالی بافی دوباره مورد آسیب قرار گرفت و تا دوران قاجار بهبودی در رفع آن پدید نیامد. در قرن هجدهم فرش‌های ایلات و عشایر ایران نیز در خارج مورد توجه قرار گرفت. در قرن نوزدهم مهمترین مرکز تولید تبریز، جوشقان، کرمان مشهور بودند. فرش‌های صحنه، ساروق و فراهان نیز به خاطر طرح‌های زیبا معروف شدند. در این قرن تجارت و صادرات بالا گرفت. مهمترین کارگاه‌ها در این دوره تبریز، مشهد، کرمان، سلطان آباد و کاشان بوجود آمده و در تأسیس اثر کارگاه‌ها تجار آذربایجان دست داشتند زیرا عمده فرش از طریق ترکیه توسط آنها انجام می‌گرفت. در این زمان استانبول پایتخت آن روز ترکیه به صورت مرکزی جهانی برای فرش ایران در آمده بود. واکثر تجار آمریکایی و اروپایی قالی‌های ایرانی را از آنجا می‌خریدند. دولت ایران در ابتدای قرن اخیر برای حفظ اصالت فرش‌های ایرانی و جلوگیری از صرفاً تجاری شدن آن اقداماتی انجام داد که از آن جمله می‌توان ایجاد شرکت‌های سهامی فرش ایران، به عنوان حافظ و یا ناظر بر اصالت فرش‌های ایرانی، درسال ۱۳۱۴ نام برد. از آنجا که در عمل ضابطه دقیقی بر نظارت وجود نداشت و اقدامی برای بهبود شرایط کار قالیبافی صورت نپذیرفت. با حاکم بودن قوانین زور، تغییر و تحولی اساسی در بهبود این صنعت پدید نیامد و حتی با باز بودن دست عده‌ای که در تجارت فرش به دنبال سود زیاد و آنی بودند، تقلب در بافت و رنگ این هنر ایرانی رواج یافت.
نکته‌ای که در بررسی تاریخچه فرش در ایران باید اضافه کرد این است که اگر چه اکثر فرش‌های مرغوب برای دربارها تولید می‌شد ولی فرش حداقل در ایران و در کشورهای خاور نزدیک بر خلاف بسیاری از کشورهای تولید کننده دیگر از زمان‌های دور مصرف عمومی پیدا کرده بود. این عمومیت، مصرف در میان مردم به احتمال زیاد عامل اصلی اعتلای صنعت فرش در ایران است.

فرش دستباف و انواع آن (فرش سنتی)

بشر از زمانی که خود را شناخت به فکر داشتن منسوجی بود تا او را در برابر سرما و سختی زمین محافظت نمایند. پشم و موی حیواناتی نظیر گوسفند، بز، اولین یافته‌های بشر برای برآوردن این نیاز بود. به دنبال پیشرفت در زندگی، بشر آموخت که می‌تواند با درهم نمودن و فشردن الیاف پشم، زیر اندازی ضخیم تر وگرم تر به نام نمد تهیه نماید. متعاقباً با فراگیری فنون ریسندگی و تابندگی، نخ‌های پشمی را تولید نمود و برای اولین بار با ادغام رشته نخ‌های افقی و عمودی نخ‌های پشم، گلیم را ابداع کرد.
فرش واژه‌ای عربی است ک به معنای پهن شده است و در زبان فارسی دارای مفاهیمی چون گسترده شدن، زیرانداز و کفپوش با توجه به این تعریف مفاهیمی چون گلیم، نمد، زیلو، فرش ماشینی و دستباف را می‌توان فرش دانست.
انواع قالی دستباف:
الف: از لحاظ مواد اولیه می‌توان قالی دستباف را در پنج گروه طبقه بندی کرد:
پشمی: به فرشی که تار و پود آن از جنس پنبه و پرز آن پشمی باشد می‌گویند.
تمام ابریشم: به فرش‌هایی که پرز و چله آن از ابریشم باشد.
گل ابریشم: در این گونه فرش‌ها در نقش‌ها و دور حاشیه‌ها به جای پرز پشمی از ابریشمی استفاده می‌شود.
کف ابریشم: در زمینه این گونه فرش‌ها به جای پرز پشمی از ابریشمی استفاده می‌شود.
سوف: نوعی قالی است که زمینه آن از پود ضخیم و نازک تشکیل شده و نقش آن گل و بوته‌های پرز دار می‌باشد.
ب : انواع فرش دستباف از لحاظ ابعاد
فرش دستباف را ازلحاظ اندازه به هفت نوع تقسیم می‌کنند که انواع آن عبارتند از:
قالی: به فرش‌هایی که در اندازه‌های ۳×۲ متر، ۳٫۵×۲٫۵ متر، ۴×۳ متر، ۴×۶ متر گفته می‌شود.
قالیچه: به فرش‌هایی گفته می‌شود که مساحت آن از ۴ متر مربّع کمتر باشد.
کلگی: به فرش‌هایی می‌گویند که از نظر عرض از قالی کم عرض تر و از نطر درازا از ۴ متر کمتر باشد.
کناره: فرشی است که برای مفروش کردن راهرو‌ها و پله‌ها استفاده می‌شود.
ذرع و نیم و ذرع چارک: ذرع و نیم به فرش‌هایی گفته می‌شود که ابعاد آن ۵٫۱×۴٫۱ و ۶۰٫۱×۱۰٫۱ می‌باشد. ذرع و چارک به فرش‌هایی گفته می‌شود که ۳۰٫۱×۸۰ متر باشد.
پشتی: به قالیچه‌هایی که مساحت آنها کمتراز یک متر مربع باشد.
پادری: به قالیچه‌هایی کوچکی که اندازه پاگرد در بافته می‌شود پادری می‌گویند.

تاریخچه فرش ماشینی (فرش صنعتی)

تاریخچه پیدایش فرش ماشینی در کشور نشان می‌دهد که این محصول عمری تقریباً ۶۰ ساله دارد. در ابتدای دهه ۵۰ اولین فرش ماشینی تولید داخل در کاخانجات مخمل و ابریشم کاشان توسط ماشین‌های مخمل بافی ژاکارد و با الیاف مصنوعی براق و پرز نسبتاً کوتاه و وزن سبک، بافته و روانه بازار گردید. با مشاهده استقبال نسبتاً مطلوبی که مردم از فرش ماشینی به عمل آوردند صاحبان گروه صنعتی (خاندان لاجوردی) که از کارخانه داران خوشنام کشور بودند، اقدام به تأسیس شرکت بزرگی به نام شرکت صنایع کاشان (فرش راوند) نمودند که فعالیت آن در زمینه تولیدات مواد مرتبط با فرش و همچنین خود فرش ماشینی بود و اولین محصول آن در سال ۱۳۵۳ شمسی به بازار عرضه شد. تحول اساسی درصنعت فرش ماشینی در کشور از سال ۶۵ شروع که این سیر تحول موجب ایجاد بیش از ۱۶۰۰ واحد کوچک و بزرگ تولید کننده فرش گردید که در حال حاضر مشغول رقابتند.

انواع فرش ماشینی (فرش صنعتی)

فرش ماشینی از لحاظ شانه به چهار نوع:۳۵۰، ۴۴۰، ۵۰۰، ۷۰۰ تقسیم می‌گردند.
آیا فرش ماشینی رقیب فرش دستباف است؟
فرش ماشینی هرگز رقیبی برای فرش دستباف کشور تصور نشده است بلکه در مقاطع مختلف موجب توسعه صادارت فرش دستباف و ورود ارز به کشور گریده است. فرش ماشینی سبب شده است تا خانواده‌هایی که توان خرید فرش دستباف را ندارند بتوانند جهت آذین بندی محل مسکونی خود از فرش ماشینی استفاده کنند.
برخی معضل بزرگ فرش دستباف را راه افتادن کارخانجات فرش ماشینی می‌دانند و می‌گویند ۹۰٪ زیان وارده به صنعت فرش دستباف کشور را همین مسئله می‌دانند. غافل از اینکه ضربه اصلی که به فرش ایران وارد شده، رقابت فرش‌های دستباف تولید شده در کشورهایی مثل نپال و چین است که به نام فرش ایرانی وارد بازار جهانی شده است.

نقش فرش و قالی دراقتصاد ایران

در ایران مشکلات ناشی از اقتصاد تک محصولی و تکیه بر درآمدهای نفتی سبب ایجاد اقتصادی متأثر از عوامل خارجی بازار ناپایدار نفت شده است. با این ویژگی اقتصاد ایران، می‌توان به اهمیت و نقش صادرات غیرنفتی در کشور پی برد. در بین صادرات غیر نفتی کشور، فرش دستباف همواره، درمقام اول قرار داشته و طبق آماری که درسال ۸۹ بیان شد سهمی بیش از ۲۵٪ از صادرات غیر نفتی را تشکیل داده است. مروری بر حجم و ارزش صادرات فرش کشور طی صد سال گذشته بیانگر آن است که صادرات فرش نوسانات زیادی داشته و باعث نگرانی تولید کنندگان ودست اندر کاران بازار فرش شده است. که همکاری همه دستگاه‌ها و عوامل مختلف را در سطح ملی می‌طلبد.

فرش و کسب روزی حلال

تولید، خرید و فروش، طراحی، مشاغل متعدد جانبی صنعت فرش از راه‌های کسب روزی حلال است.
در قرآن بیان شده است که خداوند فرمود وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آَدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا ما بنی آدم را گرامی داشتیم و آنهار را در خشکی و دریا حمل کردیم، و از انواع روزی‌های پاکیزه به آنها روزی داریدم، و بر بسیاری از خلق خود برتری بخشیدیم.
در این آیه به سه قسمت از مواهب الهی که به انسان عطا شده است اشاره می‌شود. یکی از آن مواهب، آنها را از طیبات روزی دادیم.
شاغلین محترم صنعت فرش در کنار امور مادی به امور معنوی نیز توجه کامل داشته و محصول خود را به بهترین وجه ممکن تحویل مصرف کننده دهند و خدای خویش را سپاسگذار باشند، گرچه حرفه آنها سخت است اما رزقی که بدست می‌آورند پاکیزه‌ترین روزی است. وقتی که از پیامبر گرامی (ص) سؤال کردند پاکیزه‌ترین کسب کدام است فرمود: کارهای دستی و محصول دسترنج (سئل النبی: ای کسب الرجل اطیب؟ قال: عمل الرجل بیده). و نیز اماکن مقدس توسط فرشهای اینها فرش شده که حاصل زحماتشان در بهترین مکانها و نیکوترین افراد از آنها استفاده می‌کنند. شاید برای بعضی‌ها سؤال باشد آیا آمار دقیقی وجود دارد که در ایران چند نفر در امور فرش دستباف قرار دارند؟ جواب اینست: رئیس مرکز ملی فرش ایران معتقد است آمار رسمی و دقیقی از فعالان عرصه فرش وجود ندارد. تخمین‌ها بر این است که حدود یک میلیون نفر بافنده فرش دستباف در کشور شاغل هستند و با لحاظ کردن حرفه‌های وابسته به قالی بافی همچون طراح، رنگرزی، رفوگران، قالیشویان و خانواده این افراد جمعیتی حدود هشت میلیون نفر از فرش دستباف ارتزاق می‌کنند.

رابطه صنف فرش با دولت

رابطه صنف فرش با دولت اسلامی ایران باید رابطه‌ای حسنه و دوستانه ومکملی برای همدیگر باشند زیرا همه مردم ایران از این همکاری نفع می‌برند.

الف: وظیفه دولت در حق صنف فرش

۱- رویکرد مناسب مالیاتی به نحوی که صنف توانایی پرداخت آن را داشته باشند.
۲- شعبات بانک‌های ایران درخارج از کشور صنعت فرش را به طور شایسته یاری نمایند.
۳- تدوین بانک جامع اطلاعات فرش ایران
۴- هدفمند سازی و هدایت آموزش‌های مرتبط با فرش
۵- کمک به افزایش تقاضا و بازاریابی فرش در داخل کشور
۶- کمک به افزایش سهم ایران در بازارهای جهانی فرش

ب: وظیفه متقابل صنف فرش در حق دولت

۱- اگر دولت ایران مالیاتی برای آنها وضع کرد برای مردم ایران اسلامی هزینه می‌شود و شرکت در کار خیر است ، نسبت به پرداخت آن کوتاهی نکنند.
۲- گرفتن پروانه کسب: مجوزی است که طبق مقررات به فرد یا افراد صنفی برای کار مشخصی یا وسیله کسب معینی داده می‌شود.
۳- تمدید اعتبار پروانه کسب چنانچه مهلت آن به پایان رسیده باشد.
سؤال: آیا فروشنده فرش می‌تواند برخلاف آیین نامه صنفی عمل نماید؟
آیةالله خامنه‌ای: چون خلاف قوانین و مقررات است اشکال دارد.

فصل سوم: فرش در آئینه قرآن و روایات

فرش در قرآن

در قرآن کریم نام فرش با تعابیر زیر بیان شده است.

فُرُش

مُتَّکِئِینَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَجَنَى الْجَنَّتَیْنِ دَانٍتطفیف خداوند در این سوره برای کسی که از پروردگارش بترسد دو باغ بهشت را بیان می‌کند، ویژگی‌هایی را برای این دو باغ بهشتی بیان می‌کند می‌فرماید: این در حالی است که بر فرش‌هایی نشسته و تکیه کرده‌اند که اگر آستر آنها از پارچه‌های ابریشمن است .
معمولاً وقتی انسان تکیه می‌کند که در محیطی آرام و در نهایت امنیت باشد، این تعابیر نشانه آرامش کامل روح بهشتیان است.
این نکته نیز قابل توجه است که در آیات دیگر قرآن می‌خوانیم که بهشتیان بر «اَرائِک» (تختهای سایبان دار) و «سریر» (تختهای بدون سایبان) تکیه می‌کنند، اما در اینجا می‌گوید: تکیه بر فرش‌ها دارند، ممکن است اینها همه به خاطر تنوع در لذات بهشتی باشد که گاهی بر آن و گاهی بر این تکیه می‌زنند و نیز ممکن است این فرش ای گرانبها را بر آن تختها بگستراند، و یا اشاره به مسائل مهمتری است که درک آن برای ما ساکنان دنیا ممکن نیست. و فُرشٍ مرفوعه ؛ فرش‌های پربها و نیز در این سوره از جمله نعمت‌هایی که به بهشتیان داده می‌شود را فرش پربها شمرده است.

زرابی

وَزَرابیُّ مَبثُوثَه. و فرش‌های فاخر گسترده. زرابی جمع زریبه به معنی فرش‌های عالی خواب دار است که هم نرم و راحت، و هم گرانبها و پر قیمت. بنا بر آیاتی که نقل شد اعمال خوب و شایسته مردم را از نعمتها بهره مند و آنها را بر روی فرش‌های بهشتی قرار می‌دهد.

فرش در روایات

فرش با تعابیر زیر در روایات نقل شده استتطفیف از امام کاظم (ع) نقل شده است که فرمود سه چیز از مروت است ( فراهه الدابه و حسن وجه الملوک والفرش السری ) ۱) چهارپایی مناسب تطفیف ۲) غلام خوش روتطفیف ۳) فرش نفیستطفیف ... عن جابربن عبدالله قال : ذکر رسول الله (ص) الفراش فقال : فراش للرجل ، و فراش للمرأه ، وفراش للضیف ، و الرابع للشیطان جابرن عبدالله انصاری می‌گوید : پیامبر خدا (ص) درباره ی فرش سخن گفت و فرمود : فرشی برای مرد ، و فرشی برای زن ، و فرشی برای مهمان ، و فرش چهارم از آن شیطان خواهد بود. ( لازم به یادآوری است منظور پیامبر گرامی (ص) این است که فرش‌های اضافی در زندگی اسراف می‌باشد.)
ممکن است سؤال شود که اگر فرش یا موکتی عکس در آن بافته شده باشد اشکال خواهد داشت ؟ امام صادق (ع) می‌فرماید :
عن محمد بن مسلم قال : سألت اباعبدالله (ع) عن تماثیل شجر و الشمس والقمر، قال (ع) : لا بأس ما لم یکن فیه شیٌ من الحیوان
راوی سوال می‌کند از فرش یا موکتی که در آن عکس وجود دارد ، حضرت فرمود : عکس‌های درخت و خورشید و ماه ایرادی ندارد مادامی که عکسی از حیوان در آن نباشد.

فصل چهارم: احکام و آداب تولید فرش

طریقه تولید فرش

فرش ماشینی (صنعتی)

شامل مراحل زیر است مرحله اول: آماده کردن نخ‌ها
ابتدا نخ‌ها را به شکل الیاف خام و یا دسته دسته‌های بلند به کارخانه آورده می‌شود و سپس مراحل دیگر انجام می‌گیرد.
مرحله دوم: رنگ کردن نخ‌ها
مرحله سوم: بافت فرش شروع می‌شود
مرحله چهارم: رنگ آمیزی فرش آماده
مرحله پنجم: پایان فرش بافی
سپس فرش‌های ماشینی آماده تحت بخار قرار می‌گیرد بعد آن را برس کشیده و هوا می‌دهند در نهایت یک ماشین آن را به حرکت در می‌آورد که پرزهای اضافی که بالای سطح آن است حذف می‌شود سپس فرش با طول ۳۷ متر لوله می‌شود، پس از آن توسط پلاستیک محکمی بسته می‌شود و به انبار کارخانه یا فرش فروشی انتقال میابد.

فرش دستی (سنتی)

مراحل بافت قالی
۱ـ چله کشی ۲ـ زنجیر بافی ۳ـ گره زدن ۴ـ روش‌ها و تکنیک‌های بافت ۵ ـ کوجی بندی
فرش ایران دارای سه ویژگی اصلی است که عبارتند از مرغوبیت پشم مصرفی، ثبات رنگ ـ طرح ونقشه اصلی مواد اولیه قالی بافی: پشم، ابریشم، پنبه
دارها در قالی بافی دو دسته‌اند: ۱ـ دارهای عمودی ۲ـ دارهای افقی
مرحله اصلی در تولید فرش مرحله بافت است. بافندگی با گره زدن مترادف است. با بستن هزاران گره کوچک و بزرگ به وسیله خامه بر تارهای فرش و طی مراحل دقیق که برای بافتن یک فرش نیاز است فرش تکمیل می‌شود .
دست اندرکاران تولید به این نکته‌ها توجه کنند:
۱- سؤال: اگر نخ، پشم، ابریشم، خامه نجس شود چگونه پاک می‌شود؟
اگر آنها را در آب کر یا جاری فرو برند، بعد از برطرف شدن عین نجاست پاک می‌شوند.
۲- در مراحل تولید کم کار نگذارند. قال رسول الله (ص) : لیس منّا من غشَّ مسلماً او ضرَّه او ما کره .
پیامبر (ص) فرمود: از ما نیست کسی که در حق مسلمانی خیانت کند یا به او زیانی وارد سازد یا به او نیرنگ بزند.
۳- یکی دیگر از اموری که در تولید فرش جریان دارد این است که بعضی‌ها مصالح فرش را به دیگران داده که برای آنها ببافند، در مقابل مبلغی را بعنوان اجرت بافتن به بافنده پرداخت می‌نمایند. اگر بخواهند مسائل شرعی در این مورد مد نظر قرار گیرد به نکات زیر توجه نمایند این نوع قراردادها در قالب جعاله یا اجاره قرار می‌گیرد که هر کدام احکام ویژه ی خود را دارد .

الف) جعاله

مناسب است بدانیم که جعاله چیست؟
عبارت است از متعهد شدن شخص حقیقی یا حقوقی به پرداخت اجرت (جعل) معین در برابر انجام کار معین مثلاً یک میلیون در برابر بافت فرش ۱۲ متری ۵۰۰ شانه.
شخص متعهد را جاعل و انجام دهنده کار را عامل می‌گویند. برای مثال صاحب کار در امور فرش اعلام می‌کند بافنده‌ای که بتواند این فرش را با این مشخصات ببافد فلان مبلغ، به او پرداخت می‌شود در این صورت صاحب کار را جاعل وبافنده را عامل می‌گویند.

ارکان جعاله

قرارداد جعاله از پنج رکن اساسی تشکیل می‌شود.
۱ـ صیغه جعاله
در صیغه جعاله احتیاجی به تلفظ الفاظ مخصوص نیست، بلکه هر لفظی که مفاد جعاله را برساند کفایت می‌کند. صیغه جعاله می‌تواند به صورت عام یا خاص باشد. برای مثال در جعاله عام، جاعل اعلام می‌کند مثلاً هرکس فرش مد نظر مرا ببافد فلان مبلغ به او می‌پردازم. در جعاله خاص نیز خطاب به عامل مشخص می‌گوید مثلاًَ اگر این فرش مرا ببافی فلان مبلغ را به شما پرداخت می‌کنم.
۲ـ جاعل (کارفرما)
جاعل یا کارفرما جعاله بایستی واجد شرایط عمومی قراردادها چون بلوغ، عقل، رشد، قصد، اختیار و عدم محجوریت باشد.
۳ـ عمل
موضوع قرارداد جعاله (عمل) بایستی عملی حلال، عقلایی و انجام آن به عنوان تکلیف واجب نباشد، بنابراین تعیین برای انجام عملی که از نظر شرع حرام یا به دید عقل غیر معقول و یا از تکالیف واجب شرعی جاعل باشد، باطل است و انجام دهنده آن مستحق اجرت نخواهد بود.
۴ـ عامل
شرایطی که در جاعل مطرح است در عامل شرط نیست. اگر عامل از جهت عقلی و شرعی توان انجام کار (موضوع جعاله) را داشته باشد در صورت انجام عمل، مستحق اجرت (جعل) خواهد بود.
۵ ـ عوض (جعل)
عوض جعاله که به آن جعل و اجرت عمل نیز گفته می‌شود، می‌تواند پول یا اشیای قیمتی دیگر و با جنس، نوع، وصف و مقدار معین باشد
سؤال: آیا صاحب فرش و بافنده پیش از آنکه بافنده مشغول شود می‌توانند قرارداد را به هم بزنند؟
قرارداد جعاله قراردادی جایز است بنابراین پیش از آنکه عامل شروع به کار کند، جاعل و عامل می‌توانند جعاله را به هم بزنند و اگر شروع هم کرده بود به مقداری که بافته شده اجرت پرداخت نماید.
سؤال: اگر به سفارش جاعل فرش بافته شد ولی مزد آن را مشخص نکرده بود چه تکلیفی بعهده اش می‌باشد؟ باید مزد او را به مقداری که در نظر مردم ارزش دارد بپردازد (مثلاً برای بافتن یک فرش ۱۲ متری چقدر در نظر می‌گیرند).

ب ) اجاره

تعریف اجاره : در لغت به معنای رهانیدن و به فریاد رسیدن است و در اصطلاح عقدی است که به موجب آن مستأجر در برابر مالی که به موجر می‌پردازد ، برای مدت معین ، مالک منافع عین مستأجره می‌شود. اگر صاحب کار و بافنده ی فرش بخواهند در قالب اجاره و کارمزد عمل نمایند به این نکات توجه کنند :

احکام مشترک صاحب کار و بافنده ی فرش

۱- مکلف باشند
۲- عاقل باشند
۳- اختیار داشته باشند
۴- با رضایت همدیگر می‌توانند قرارداد اجاره را به هم بزنند
احکام صاحب کار (اجاره کننده) کسی که مصالح فرش را می‌دهد که برای او فرش ببافند.
۱- مشخصات فرش و هزینه و مدت آن را مشخص کند
۲- تحویل به موقع مصالح فرش
۳- مالک مصالح و دیگر لوازم فرش باشد

احکام بافنده فرش

۱- اگر صاحب کار شرط کند که بافنده فقط خودش ببافد نمی‌تواند از دیگری استفاده نماید.
۲- اگر شرط نکرد که خودش ببافد می‌تواند از شخص دیگری کمک بگیرد. ۳- اگر از طرف صاحب کار مدت تعین شده است به موقع تحویل دهد.
۴- اگر مدت مشخص نشده باشد ، فقط لوازم تحویل گرفته که فرش را با شرایط خاص ببافد صحیح است.

فصل پنجم: احکام و آداب خرید و فروش فرش

کارهایی که در خرید و فروش فرش مستحب است

یاد گرفتن احکام معاملات فرش به اندازه‌ای که مورد نیاز است لازم می‌باشد و مستحب است بین مشتریها در قیمت جنس فرق نگذارد و در قیمت جنس سخت گیری نکند، و کسی که با او معامله کرده اگر پشیمان شود و از او تقاضا کندکه معامله را به هم بزند بپذیرد. زیرا امام صادق علیه السلام فرمود: ایما عبد اقال مسلماً فی بیع اقاله الله عثرته یوم القیامه. هر بنده‌ای که جنس فروخته شده را پس بگیرد، خداوند از لغزش‌های او در روز قیامت می‌گذرد.
اگر فروشندگان و خریداران محترم فرش به این دستور عمل کنند آرامش بیشتری خواهند داشت.
سؤال: اگر انسان هنگام خریدن فرش نداند معامله را صحیح انجام داده و یا نه چه تکلیفی دارد؟
جواب: اگر انسان نداند معامله‌ای را که کرده صحیح است یا باطل، نمی‌تواند در مالی که گرفته تصرف نماید و لی چنانچه در موقع معامله، احکام آن را می‌دانسته و بعد از معامله شک کند، تصرف او اشکال ندارد و معامله صحیح است.

شرایط فروشنده و خریدار

اگر کسانی بخواهند فروشنده یا خریدار فرش باشند چند شرط را باید رعایت نمایند. ۱ـ بالغ باشند. ۲ـ عاقل باشند. ۳ـ حاکم شرع آنان را از تصرف در اموالشان جلوگیری نکرده باشد. ۴ـ قصد خرید و فروش داشته باشند. ۵ـ کسی آنهارا مجبور نکرده باشد. ۶ـ جنس و عوضی را که می‌دهند مالک باشند.

نسیه

اگر مقرر شود خریدار وفروشنده فرش را به طور اقساطی و نسیه معامله نمایند با شرایطی که ذکر می‌شود اشکالی ندارد
۱ـ مدت کاملاً مشخص شده باشد
۲ـ اگر مدتی که برای پرداخت پول بین خریدار و فروشنده ی فرش مشخص شده است و خریدار اقدام به پرداخت آن نکرد فروشنده می‌تواند تقاضای دریافت پول یا فرش خود را پس بگیرد ، ولی اگر خریدار نتواند پول فرش را بپردازد، او را مهلت دهد.
۳ـ قیمت را مشخص نماید و اگر فروشنده بگوید فرش را مثلاً نقداً یک میلیون تومان و نسیه صدر هزار تومان زیادتر می‌فروشم خریدار قبول نماید اشکالی ندارد.
۴ـ اگر فرش را نسیه و مدت دار به مشتری فروخت قبل از پایان مهلت پرداخت پول مشتری بمیرد، هرچند موعد پرداخت نرسیده ، اما فروشنده فرش می‌تواند طلب خود را از ورثه متوفی درخواست نماید.
سؤال: اگر فرش فروشی در معامله نسیه مقداری زیادتر از مشتری بگیرد چه حکمی دارد؟ آیه الله خامنه‌ای: خرید و فروش نسیه کالا به مبلغی بیشتر از قیمت نقدی آن اشکال ندارد.

معامله سلف در فرش

معامله سلف آن است که مشتری پول را بدهد که بعد از مدتی مثلاً فرش را تحویل بگیرد و اگر مشتری بگوید این پول را می‌دهم که به فرض بعد از شش ماه فرش را بگیرد و فروشنده بگوید قبول کردم، یا فروشنده فرش پول را بگیرد و بگوید فرش را فروختم که بعد از شش ماه تحویل بدهم معامله صحیح است.
اگر فروشنده وخریدار بخواهند معامله فرش را به نحو سلف انجام دهند باید شرایط زیر رعایت شود:
۱ـ خصوصیاتی را که قیمت جنس بواسطه آنها فرق می‌کند معین نمایند (مثلاً فرش مشهد یا کاشان یا تبریز چند شانه است...)۲ـ پیش از آنکه خریدار و فروشنده از هم جدا شوند، خریدار تمام قیمت فرش را به فروشنده بدهد.۳ـ مدت را کاملاً معین نمایند (مثلاً ۴ ماه دیگر) ۴ـ وقتی را برای تحویل فرش معین کنند که در آن وقت، به قدری از آن فرش وجود داشته باشد که اطمینان داشته باشند نایاب نخواهد شد. ۵ـ جای تحویل فرش را معین نمایند ( مغازه یا کارخانه مشخص).

فسخ معامله فرش

مواردی که فروشنده وخریدار می‌توانند معامله فرش را به هم بزنند: ۱ـ از مجلس معامله متفرق نشده باشند. ۲ـ در فرش یا جنسی که در عوض فرش داده می‌شود عیبی باشد.۳ـ معلوم شود فرشی که فروخته شده مال دیگری است. ۴ـ فروشنده یا خریدار مال خود را بهتر از آنچه هست نشان دهند ۵ـ فروشنده نتواند فرشی را که فروخته تحویل دهد. (مثلاً یا کارخانه ورشکسته شده یا فرش‌های مغازه به سرقت رفته یا در اثر بلایای طبیعی از بین رفته‌اند)

تعویض

اگر مشتری بخواهد فرش‌های کهنه خود را با فرش‌های نو فروشنده تعویض نماید لازم است به مسائل زیر توجه نماید:
سؤال: شرایط شرعی فروشنده‌ای که فر ش نو با فرش کهنه مشتری تعویض نماید را بیان فرمایید؟
آیةالله خامنه‌ای: اگر فروشنده، فرش کهنه را قیمت کند و بعد فرش نو را قیمت کند و آنهارا تعویض کند، اشکالی ندارد.
سؤال: فروش فرش‌های مسجد و اماکن مقدس جهت یکنواخت کردن آنها چه حکمی دارد؟ این موضوع مجوز فروش و تبدیل نمی‌شود.

شراکت در کار فرش

کسانی که در کار خرید و فروش فرش قرار دارند اگر بخواهند چند نفر با هم شریک و در یک مغازه کار کنند احکام زیر را باید مد نظر داشته باشند:
سؤال: اگر چند نفر با هم در امر فرش شریک شوند شرکت آنها چه حکمی دارد؟ اگر صیغه شرکت (به هر زبانی) خوانده و محدوده فعالیت را مشخص نمایند اشکالی ندارد.
سؤال: شرایط شراکت در کار فرش را بیان نمائید؟
۱ـ مکلف ۲ـ عاقل ۳ـ اختیار ۴ـ اجازه تصرف در مال خود را داشته باشند. سؤال: اگر یکی از شرکاء برخلاف قرارداد معامله‌ای انجام دهد و خسارت به شرکت وارد شود چه حکمی دارد؟ کسی که خلاف قرارداد عمل نماید و خساریت بوجود آورد باید جبران کرده و ضامن است.
سؤال: آیا در صورت فوت یا دیوانگی یا بیهوشی دیگر شرکاء می‌شود در مال شرکت تصرف نمود؟ خیر مگر زمانی که وراث متوفی یا ولی شریک با رعایت شرایط قانونی اجازه تصرف بدست آورند.

غش و تقلب

در مورد فرش یعنی مخفی نمودن عیب یا قالب کردن فرش دست دوم به جای فرش نو یا مثلاً ۵۰۰ شانه را به جای ۷۰۰ شانه ، پیامبر گرامی اسلام (ص) فرمود: من غش مسلماً فی شراء اوبیع فلیس منا هرکس در خرید و فروش در حق مسلمانی خیانت کند از ما نیست
سؤال: آیا در معامله‌ای که فروشنده فرش، فرش ۳۵۰ شانه را به جای ۵۰۰ شانه به مشتری بدهد صحیح است؟
آیةالله خامنه‌ای: جایز نیست.
ممکن است سؤال پیش آید مثلاً اگر مشتری غیر مسلمان باشد آیا امکان دارد در فرش‌ها تقلب کرده و فرش معیوب یا رفو شده را به سالم فرش نو به او داده یا قیمت بیشتری بگیریم.
سؤال: تقلب و دروغ وفریب درمعامله با غیر مسلمانان برای دستیابی به فایده مالی یا علمی بیشتر (در صورتی که متوجه نباشند) چه حکمی دارد؟ آیةالله خامنه‌ای: دروغ و تقلب در معاملات جایز نیست، هر چند طرف مقابل غیر مسلمان باشد.

مصادیق تقلب و غش در معامله فرش

۱ـ تبلیغ فرش‌های مرغوب دیگران برای فرش خود
۲ـ فرش رفو شده به اسم فرش سالم
۳ـ فرش ۵۰۰ شانه بجای ۷۰۰ شانه
۴ـ تقلب در آرایش و نور مغازه
۵ـ تقلب در بافت فرش
۶ـ تقلب در جنس فرش
۷ـ تقلب در رنگ فرش
۸ـ پنهان نمودن عیب کالا

فروشندگان محترم فرش از امور زیر دوری نمایند

۱ـ گران فروشی امام صادق علیه السلام می‌فرماید: فریب دادن و به زیادتر از قیمتش (جنس) به کسی که بی خبر است حرام است.
سؤال: آیا اگر کارخانه یا فروشنده، قیمت فرش را کمی بالاتر بگوید تا چنانچه مشتری تخفیف خواست آن مقدار کم شود جایز است؟ آیةالله خامنه‌ای : اگر قیمت فرش به قدری گران باشد که اجحاف باشد اشکال دارد.
سؤال : اگر قیمت فرش‌های موجود در مغازه به طور طبیعی یا ناگهانی افزایش یابد ، آیا فروش آنها به قیمت کنونی جایز است ؟
آیه الله خامنه‌ای : اگر از طرف دولت قیمتی برای آنها تعین نشده باشد ، فروش آنها به قیمت عادلانه فعلی اشکال ندارد.
آیةالله بهجت: جایز است، هر چند مکروه است
۲ـ خرید و فروش فرش با تصاویر مبتذل
سؤال: اخیراً قالیچه‌هایی تولید و پخش می‌شود که بر روی آن عکس زنان به صورت بد حجاب یا در حال ناز و عشوه و یا همراه با آلات لهو و لعب نقش بسته است که نصب این قالیچه هادر خانه‌ها یا در مغازه‌ها نوعی ترویج ضد دینی یا اشاعه فساد محسوب می‌شود خرید و فروش این قالیچه‌ها چه صورت دارد؟
آیةالله مکارم شیرازی: هر گاه به گونه‌ای باشد که نصب آنها اشاعه فحشاء محسوب شود، خرید و فروش آنها اشکال دارد.
آیةالله تبریزی: مؤمنین باید شئون دینی را رعایت کنند و مظاهر دینی را نگهداری کنند.
آیةالله صافی: اگرترویج فساد و بدحجابی و صدق هتک باشد جایز نیست.
آیةالله سیستانی: اگر موجب اشاعه فساد باشدساخت و فروش آنها جایز نیست.
۳- کپی و تکثیر نقشه ی فرش دیگران
سؤال : آیا تولید نرم افزار حقی برای تولیدکننده ی آن ایجاد می‌کند ؟
آیه الله خامنه‌ای : احوط این است که در نسخه برداری و تکثیر نوارهای کامپیوتری که در داخل تولید شده است ، حقوق صاحبانشان از طریق کسب اجازه از آنها رعایت شود.
آیه الله مکارم شیرازی : تمام افرادی که جان و مال آنها محترم است ، حق امتیاز آنها نیز محترم است.
۴- استفاده از نشان تجاری فرش دیگران
سؤال : آیا عناوین و نام‌های تجاری فروشگاه‌ها و شرکت‌ها مختص مالکان آنهاست به طوری که دیگران حق نامگذاری فروشگاه‌ها و شرکت‌های خود را با آن نامها ندارند ؟
آیه الله خامنه‌ای : استفاده برای دیگران جایز نیست.

نکات سفارش خرید فرش

به جاست که فروشندگان و خریداران محترم فرش به این مسئله ی مشترک توجه نمایند.
سؤال : آیا معامله به صورت اینترنتی صحیح است یا خیر ؟
آیه الله خامنه‌ای : در معاملات اینترنتی و تجارت الکترونیکی خرید محصولات از طریق فروشگاه‌های اینترنتی اگر شرایط معامله مراعات گردد منع شرعی ندارد و معامله صحیح می‌باشد.
آیه الله بهجت : اگر شرط بیع را داشته باشد صحیح است.
الف ) احکام فروشنده ی فرش (کارخانه یا عمده فروش)
۱- دادن کد رهگیری به مشتری
۲- صدور فاکتور دقیق
۳- پذیرش اشکالات فنی در فرش
۴- مشخصات فرشی که معامله می‌شود هنگام تحویل مغایرت نداشته باشد.
۵- رعایت مدت زمان تحویل
ب ) احکام خریدار فرش (از کارخانه یا عمده فروشی)
۱- در صورت انصراف سریعاً اطلاع دهد
۲- آدرس دقیق جهت تحویل فرش
۳- تسویه به هنگام
۴- اگر خریدار چک مدت داری به فروشنده می‌دهد به احکام آن توجه نماید که احکام چک عبارتند از :
- چک تضمینی داده شود نه صوری
- ادای چک به هنگام واجب است
- اگر به هر دلیلی نتواند چک را وصول نماید از طلبکار مهلت بگیرد
سؤال : آیا چک به منزله ی پول نقد است ، به طوری که اگر بدهکار آن را به طلبکار بدهد بری الذمه می‌شود ؟
آیه الله خامنه‌ای : چک به منزله ی پول نقد نیست و تحقق ادای دین یا ثمن با دادن آن به طلبکار یا فروشنده متوقف بر این است که عرفاً قبض چک ، قبض مبلغ آن محسوب شود و این با تفاوت موارد و اشخاص تفاوت پیدا می‌کند.
سؤال : اگر فروشندگان فرش چک مدت دار تحویل گرفته و بخواهند قبل از تاریخ وصول به قیمت کمتر بفروشند چه حکمی دارد ؟
آیه الله خامنه‌ای : فروش مبلغ چک مدت دار یا سفته به طور نقدی به قیمت کمتر توسط شخص طلبکار به بدهکار اشکال ندارد ولی فروش آن به شخص ثالث به قیمت کمتر صحیح نیست. ( لازم به یادآوری است آیت الله سیستانی در مسئله ۲۸ عملیات بانکی و آیت الله مکارم شیرازی در مسئله ۲۴۲۹ رساله اش به شخص ثالث هم جایز می‌دانند و آیت الله وحید خراسانی در مسئله ۲۸۶۹ رساله اش جایز نمی‌داند)

نکته‌هایی برای مشتریان فرش

الف) مستحب است

۱- یادگیری احکام فرش ۲- تکبیر گفتن هنگام معامله ۳- حلیم بودن

ب ) حرام است

۱- خریدن فرش‌های وقفی و غصبی و دزدی و نیز فرشی که از طریق قمار به دست آمده باشد
۲- معامله فرشی که در آن ربا باشد
۳- پرداخت قیمت فرش با پول حرام
۴- نسیه خریدن به نیت نپرداختن قیمت آن

ج ) مکروه است

۱- بدگویی از فرشی که می‌خواهد بخرد
۲- تقاضای تخفیف پس از معامله
۳- معامله با کسی که توجه کافی به مسائل شرعی ندارد
۴- برای خریدن فرشی که دیگری می‌خواهد بخرد وارد معامل شود

فصل ششم: احکام و آداب استفاده از فرش

تطهیر فرش

.... وَیُنَزِّلُ عَلَیْکُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِیُطَهِّرَکُمْ بِهِ وَیُذْهِبَ عَنْکُمْ رِجْزَ الشَّیْطَانِ ... خداوند آب رااز آسمان فرو می‌فرستد، تا شما را پاک سازد و پلیدی شیطان را از شما ببرد.
آب با شرایطی که در رساله‌ها بیان شده است چیزهای نجس را پاک می‌کند.
سؤال: روش تطهیر فرش و موکت را با آب قلیل بیان فرمائید؟
جواب: اگر بخواهند چیزی را که به بول نجس شده با آب قلیل آب بکشند، چنانچه یک مرتبه آب روی آن بریزند و از آن جدا شود، در صورتی که بول در آن چیز نمانده باشد یک مرتبه دیگر که آب روی آن بریزند پاک می‌شود، ولی در لباس و فرش و مانند اینها باید بعد از هر دفعه، فشار دهند تا غساله آن بیرون آید. (غساله آبی است که معمولاً در وقت شستن و بعد از آن چیزی که شسته می‌شود خود به خود به وسیله فشار می‌ریزد).
اگر چیزی به غیر بول نجس شود، چنانچه بعد از بر طرف کردن نجاست یک مرتبه آب روی آن بریزند و از آن جدا شود، پاک می‌گردد. و نیز اگر در دفعه اولی که آب روی آن می‌ریزند نجاست آن بر طرف می‌شود (و بعد از بر طرف شدن نجاست هم آب روی آن بیاید) پاک می‌شود ولی در هر صورت لباس و مانند آن را باید فشار دهند تا غساله آن بیرون آید.
سؤال: کیفیت تطهیر موکتی را که به زمین چسبیده بیان فرمائید؟
آیة الله خامنه‌ای: اگر نجاست به زمین نرسیده با جاری کردن آب توسط شلنگ وکشید دست بر محل متنجس پاک می‌شود ولی اگر یقین دارد که نجاست به زمین رسیده است موکت را از زمین جدا کرده که هنگام آب گرفتن بر موکت ، زمین را هم آب بگیرد و پاک شود. آیة الله مکارم شیرازی: به وسیله آب لوله کشی پاک می‌شود و مقداری فشار باید داده شود و بهتر این است که غساله آن را با چیزی جمع کنند.

سگ

سگی که در خشکی زندگی می‌کند حتی مو و استخوان و پنجه و ناخن و رطوبت آن نجس است.
سؤال ـ اگر سگ بر روی فرش راه برود و یا آن را نجس نماید چگونه پاک می‌شود؟ آیة الله خامنه‌ای: صرف راه رفتن سگ فرش نجس نمی‌شود. مگر اینکه سگ یا فرش خیس باشد روی آن قسمت آب بگیرید و فرش را فشار دهید تا آب داخل آن خارج گردد و فرش پاک می‌شود.

تطهیر با باران

سوال ـ آیا فرش نجس زیر باران زیاد، پاک می‌شود؟
همه مراجع (به جز تبریزی و مکارم): اگر عین نجاست در آن باقی نماند، پاک می‌شود .
آیت الله تبریزی : اگر عین نجاست در آن باقی نماند، پاک می‌شود و بنابر احتیاط واجب، باید فرش فشار داده شود.
آیة الله مکارم شیرازی: اگر عین نجاست در آن باقی نماند پاک می‌شود و باید فرش فشار داده شود تا غساله آن بیرون بیاید

تطهیر با آفتاب

سؤال: آیا لباس و فرش نجس و مانند آن، با آفتاب پاک می‌شود؟ همه مراجع: خیر، آفتاب با شرایطی تنها می‌تواند چیزهای ثابت از قبیل در، دیوار و پنجره را پاک کند ولی لباس و فرش و مانند آن که قابل نقل و انتقال است، با آفتاب پاک نمی‌شود.

خمس

... وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ إِنْ کُنْتُمْ آَمَنْتُمْ بِاللَّهِ ... . بدانید هر چیزی را که به دست آوردید یک پنجم آن برای خدا و رسول و خویشان و یتیمان و مسکینان و راه ماندگان است.
یکی از تکالیف اقتصادی مسلمانان پرداخت خمس است، بدین معنی که در برخی موارد یک پنجم مال خود را برای مصارف مشخصی به حاکم اسلامی (ولی فقیه) یا مرجع تقلید خود بپردازند.
شخص مسلمان باید بداند که در چه مواردی به فرش خمس تعلق می‌گیرد که بر طبق فتوای مرجع تقلید محاسبه و پرداخت نماید.
فروشنده فرش پس از گذشت یک سال از مشغول شدن به فرش فروشی حساب نماید یک پنجم پس انداز خود را به عنوان خمس پرداخت کند. (البته تفصیل و شرایط آن را هر فردی از مرجع تقلید خود استفاده نماید)
گاهی فرش بعنوان هدیه دریافت می‌شود. مسلمان باید بداند خمس به آن تعلق می‌گیرد یا نه؟
سؤال: آیا به فرش که به عنوان هدیه دریافت می‌شود خمس تعلق می‌گیرد؟ جواب: به فتوای امام خمینی و حضرت آیة الله خامنه‌ای خمس ندارد و بنابر نظر بقیه مراجع اگر از مخارج سال زیاد بیاید خمس آن واجب است.
سؤال:اگر فرش در طول سال مورد استفاده قرار نگیرد، ولی برای استفاده مهمان به آنها نیاز باشد، آیا خمس در آنها واجب است؟
آیة الله خامنه‌ای: در فرض سؤال خمس در آنها واجب نیست.

فرش و اماکن مقدس

سؤال: آیا جایز است لوازم مسجد از قبیل کولر، بلند گو و فرش جهت استفاده شخصی یا پیش نماز از مسجد خارج شود؟
جواب: تابع کیفیت وقف است اگر برای استفاده در مسجد وقف شده بیرون بردن از مسجد جایز نیست.
سؤال : آیا فرشی که برای حسینیه وقف شده می‌توان جهت اقامه ی نماز به مسجد برد ؟
جواب : خیر ، اگر چه آن مسجد نزدیک حسینیه باشد.
سؤال: ورود هیئت‌های عزاداری با کفش، روی فرش‌های مسجد چه حکمی دارد؟
آیة الله خامنه‌ای: پرهیز شود.

اعتکاف

اعتکاف از مستحبات است ولی به سبب نذر واجب می‌شود. کسانی که توفیق می‌یابند مناسب است مسائل آن را بدانند.
سؤال: آیا اعتکاف بر فرش غصبی موجب بطلان اعتکاف می‌شود؟
جواب: نماز گزاردن بر فرش غصبی، هر چند مکان مباح باشد، جایز نیست و نماز باطل خواهد بود. لیکن بطلان اعتکاف بر آن، محل بحث وخلاف است.
آیة الله مکارم شیرازی: نشستن بر فرش غصبی هنگام اعتکاف موجب بطلان اعتکاف نمی‌شود.

نماز و فرش

سؤال: آیا بر فرشی که از ابریشم خالص بافته شده، می‌شود نماز خواند؟ آیة الله خامنه‌ای اشکال ندارد.
سؤال: نماز خواندن بر فرش غصبی، دزدی و همچنین فرش که خمس به آن تعلق گرفته و پرداخت نشده است چه حکمی دارد؟ آیة الله خامنه‌ای: نماز بر فرش غصبی و دزدی باطل است و بر فرش که بذمه خریداری شده و از مالی که خمس آن را نداده پولش را پرداخته باطل نیست.
سؤال: آیا بر روی فرش نجس می‌توانیم نماز بخوانیم؟ آیة الله خامنه‌ای اگر نجاست به بدن یا لباس نمازگزار سرایت نکند اشکال ندارد.
سؤال: آیا نماز خواندن بر سجاده‌ای که شکلهایی روی آن رسم شده و یا بر مهری که دارای نقش است، کراهت دارد؟
آیة الله خامنه‌ای: فی نفسه اشکال ندارد، ولی اگر به گونه‌ای باشد که بهانه به دست کسانی می‌دهد که تهمت به شیعه می‌زنند، تولید آن و نماز خواندن بر آن جایز نیست.
سؤال: نماز خواندن در زمین غصبی روی سجاده یا چوب و مانند آن صحیح است یا نه؟ آیة الله خامنه‌ای: نماز در زمین غصبی باطل است، هر چند روی جا نماز و تخت باشد.
سؤال: آیا در سجده مستحب (سجده زیارت عاشورا) می‌توان بر فرش، پشت دست و مانند آن سجده کرد؟ جواب: سجده به هر صورت اشکال ندارد هر چند بهتر است بر چیزهایی باشدکه سجده بر آنها صحیح است و بهتر از همه، سجده بر تربت سید الشهدا می‌باشد.
سؤال: سجده بر فرش چه حکمی دارد؟ جواب: در نماز سجده بر غیر زمین همچون فرش صحیح نیست مگر از روی تقیه.
جایی که انسان باید تقیه کند می‌تواند بر فرش و مانند آن سجده نماید.

ارث و فرش

سؤال : آیا زن و یا شوهری که همسرش فوت شده و فرش از او به عنوان ارثیه باقی مانده ، ارث می‌برد؟
جواب : بله (لازم به یادآوری است که مرد از همه ی اموال زن ارث می‌برد ولی زن فقط از اموال منقول مانند فرش و یخچال و کمد و لوازم منزل ارث می‌برد)

فرش امانی و کرایه

اگر افرادی بخواهند فرش را به صورت امانی یا از طریق کرایه تهیه نمایند لازم است به احکام مرتبط با آن توجه کنند :
۱- شخصی که فرش را تحویل می‌گیرد باید طوری از آن نگهداری نماید که مردم نگویند در امانت خیانت و یا در نگهداری آن کوتاهی کرده است .
۲- اگر فرش از بین برود باید :
الف) اگر در نگهداری فرش کوتاهی کرده باشد ، باید عوض آن را به صاحبش بپردازد
ب) اگر در نگه داشتن آن کوتاهی نکرده و به طور اتفاقی فرش از بین رفته (در اثر سیل یا زلزله یا ...) ضامن نمی‌باشد.

فصل هفتم: احکام تابلو فرش

تابلو فرش

به فرش‌هایی اطلاق می‌شود که طرح و نقشه آن برگرفته از عکس‌ها و تصاویر واقعی و مجازی و نقاشی نقاشان معروف می‌باشد. مواد اولیه در تولید تابلو فرش در هر منطقه از همان مواد اولیه‌ای می‌باشد که در فرش‌های معمول به کار برده می‌شود. تابلو فرش‌های معروف و مرغوب که طرح و نقشه آن از آثار نقاشان و طراحان معروف ایرانی و خارجی نظیر استاد فرشچیان ـ کمال الملک ـ پیکاسو و ... می‌باشد. عموماً در تبریز و بعضا در اصفهان بافته می‌شود که از استقبال بیشتری برخوردارند.

مواد اولیه مورد نیاز برای بافت تابلو فرش

مواد اولیه مورد نیاز برای بافت تابلو فرش شامل نخ چله ـ نخ ـ پودکشی ـ نخ خامه است و چله کشی، کوجی بندی، زنجیر بافی، گلیم بافی، گره زدن و ایجاد نقوش نیز مراحل بافت تابلو فرش است.

توصیف خدمات

در این کسب و کار با توجه به سلیقه مشتریان محصولات باطرح‌ها و رنگ‌های مختلف ارائه می‌شود مانند:
۱ ـ فرش تصویری: فرش نازک، با تار و پود و پرز ابریشمین و نقش‌های تصویری به طور معمول الهام گرفته از مینیاتورها، بافت این گونه فرش‌ها در ابتدا در زمان صفویه به وسیله مخملبافان کاشان آغاز شد. فرش تصویری از قرن یازدهم در اوج شکوفایی خود با قالی‌های زربافت به رقابت پرداخته شد. ولی در قرون اخیر به علت کاهش کیفیت‌ها و نقش و رنگ از نظر افتاد. فرش تصویری اینک در شمار کم در کاشان و قم بافته می‌شود و از آن بیشتر برای تزیین دیوار بهره می‌گیرند.
۲ ـ مینیاتور: طرحی که بر اساس مجالس بزم و رزم و شکار که در داستان‌های «شیرین و فرهاد»، «لیلی و مجنون»، «بهرام گور» آمده است، تهیه شده است.
بافت این گونه نقشه‌ها در نائین رواج دارد.
۳ ـ تابلو فرش کامپیوتری: نوعی تابلو فرش دستبافت است که نقشه آن به صورت عددی توسط کامپیوتر پرینت گرفته می‌شود این نقشه به وسیله بافنده و با همان سبک سنتی با دست بافته می‌شود و باید بدانید که بر خلاف تصور بعضی از افراد که فکر می‌کنند تابلو فرش کامپیوتری به وسیله دستگاه بافته می‌شود تصویری کاملا غلط است. این تابلو فرش‌ها می‌تواند شامل طرح چهره افراد یا مناظر و تصاویر مختلف باشدکه نقشه آن توسط نرم افزار تهیه می‌شود.
مناسب است افرادی که تابلو فرش می‌بافند از بافتن تصاویر غیر اخلاقی و ناهنجار دوری کرده و به بهانه داشتن مشتری ارزش‌های اخلاقی جامعه اسلامی را فراموش نکنند.
چیزهایی که شایسته است به صورت تابلو فرش در آید.
تابلو فرش خطبه حضرت زهرا(س)
محتوایی که برای تابلو فرش مناسب است.
۱ ـ آیات قرآن خصوصاً آیة الکرسی.
۲ ـ نامه تربیتی حضرت علی(ع) به امام حسن مجتبی(ع)
۳ ـ نامه حضرت علی(ع) به مالک اشتر
۴- وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی (ره)
تابلو فرش با چنین محتوایی برای کسانی که تابع آموزه‌های دینی می‌باشند مفید خواهد بود.
بدیهی است اگر این تابلو فرش‌ها مزین به آیات الهی و اسماء متبرکه شد احکامی دارد که باید رعایت گردد.
سؤال: دست زدن به تابلو فرش که مزین به اسماء متبرکه و آیات الهی است، بدون وضو چه حکمی دارد؟
جواب: اشکال دارد.
(لازم به یادآوری است تابلوفرش‌های مزین به اسماء متبرکه و آیات الهی زیر شیشه یا پلاستیک یا هر شیء دیگری که مانع دست زدن به آنها شوند قرار گیرند دست زدن به آن بدون وضو اشکال ندارد.)
شایسته است فروشندگان محترم ودست اندرکاران پر تلاش تابلو فرش و مردم دین مدار از اموری که بیان می‌شود پرهیز نمایند.

خرید و فروش تابلو فرش دزدی

سؤال: معامله تابلوفرشی که از راه دزدی و یا قمار به دست آمده باشد چه حکمی دارد ؟
جواب : حرام است.
۲ ـ خرید و فروش و تولید و نگهداری تابلو فرش‌هایی که عکسهای ناهنجار و ضد ارزشی در آن بافته شده است.
سؤال: کوپلن‌هایی با عکس‌های زنان سر برهنه یا تصاویر رقاصی دست جمعی که توسط خانم‌ها بافته می‌شود، یا عکس‌های مینیاتوری با همین مضامین یا بافتن فرش‌هایی با همین تصاویر، تهیه و تولید و خرید و فروش و یا نصب آنان در منازل و خانه‌ها یا مغازه‌ها و محل کار چه صورت دارد؟
آیة الله صافی گلپایگانی: اگر عرفاً ترتب فساد بر آن صادق باشد جایز نیست.
آیة الله سیستانی: اگر به نحوی است که موجب ترویج فساد و فحشاء است جایز نیست.
آیة الله مکارم شیرازی: با توجه به اینکه این عکس‌ها فساد است، تولید و خرید و فروش و نگهداری آن اشکال دارد. آیة الله تبریزی: بافتن آن اشکال دارد و اجرت آن نیز اشکال دارد.
آیة الله بهجت: اگر ترویج فساد صدق می‌کند، اجتناب شود.

فصل هشتم: احکام قالیشویی

آگاهی شغلی

شایسته است مالک قالی شویی، برای حفظ ارزش‌های الهی درمحل کسب و کار، که ارتباط مستقیم با زندگی مردم و عبادتهای آنها دارد، از کارگرانی استفاده کند که احکام مربوطه را دانسته و به آن عمل نمایند.
سؤال: آیا انسان با ترک فراگیری مسائل مورد ابتلای خود گناهکار محسوب می‌شود؟ جواب: در صورتی که یاد نگرفتن آن مسائل منجر به ترک واجب یاارتکاب حرام شود گناهکار است.

بلایای طبیعی

هنگامیکه فرش در قالیشویی به خاطر بلایای طبیعی از بین برود به نکات شرعی آن توجه شود.
سؤال: وظیفه شرعی مالک و مدیر قالیشویی که فرش‌های تحویل گرفته در اثر بلایای طبیعی از بین بروند را بیان نمائید؟
آیة الله خامنه‌ای: اگر در حفظ آن کوتاهی نکرده باشد ضامن نیست و الّا ضامن است.

مشتری

الف: حفظ حرمت مشتری
مالک قالیشویی و فروشندگان فرش مانند تمام مشاغل دیگر لازم است مؤدبانه با مشتریان رفتار و از گفتاری که سبب تحقیر آنها می‌شود پرهیز کنند.
ب: کنار آمدن بامشتری
اگر مشتری مشکل مالی دارد نه تنها زیادی نگیرند بلکه مبلغ کمتری دریافت نمایند.
سؤال: اگر قالیشویی اجرتی بابت شستن فرش زیادتر بگیرد چه حکمی دارد؟
آیة الله خامنه‌ای: اگر با توافق صاحب فرش باشد و در حق او اجحاف نشود و خلاف قانون نباشد اشکال ندارد.
ج: تلاش فراوان
اگر فرش را از مشتری تحویل گرفت و دسترسی به آن امکان نداشت از مرجع تقلید کسب تکلیف نماید.
سؤال: تکلیف شرعی قالیشویی که فرش را از مشتری تحویل گرفته و مشتری برای دریافت آن مراجعه نکرده و یا آدرس آن تغییر نموده که قابل شناسایی نیست را بیان فرمائید.
آیة الله خامنه‌ای: اگر امیدی به پیدا کردن صاحب آن ندارد خودش یا پول فروشش را، از طرف صاحبش به مستحق صدقه بدهد، البته می‌تواند دستمزدش را از پول فروش آن کسر نماید.
د: خسارت
قالیشویان محترم اگر فرش‌های مردم را تحویل گرفته هنگام شستن یا خشک نمودن عمدی یا سهوی خسارتی به آنها وارد شد به مشتری اطلاع دهند.
سؤال: اگر قالیشویی فرش را ازمردم تحویل گرفت به آن خسارتی وارد شد شرعاً چه تکلیفی دارد؟
آیت الله خامنه‌ای : کسی که به قالی خسارت وارد کرده ضامن است.
و: سرقت
مدیران محترم قالیشویی باید بدانند اگر به طور اتفاقی فرش مشتری در کارگاه به سرقت رفت ازلحاظ شرعی و قانونی چه وظیفه‌ای بعهده آنان می‌باشد. به فتوای حضرت آیت الله خامنه‌ای مقام معظم رهبری در این باره توجه کنید :
سؤال: تکلیف شرعی قالیشویی که فرش از مشتری تحویل گرفته، گم یا به سرقت رفته است را بیان فرمائید؟ آیة الله خامنه‌ای: اگر در حفظ آن کوتاهی نکرده باشد ضامن نیست و الا ضامن است.
سؤال: چگونگی تطهیر فرش نجس در قالیشویی و منازل را بیان فرمائید؟
آیة الله خامنه‌ای: چیزی که نجس شده است اگر در صورت بر طرف شدن عین نجاست، یک بار آن را در آب کر یا جاری فرو برند یا زیر شیری که به کر متصل است بگیرند به طوری که آب به همه جاهایی که نجس شده است برسد پاک می‌شود و در فرش و لباس و امثال آن بنابر احتیاط باید آن را پس از فرو بردن در آب فشار و یا تکان دهند.

ارتباط کارفرما و کارگر

مناسب است در قالیشویی و کارخانه‌های فرش و یا در مغازه‌ای که از کارگر استفاده می‌کنند از کسانی استفاده نمایند که حدود الهی را رعایت کنند.

الف: وظایف کارفرما نسبت به کارگر

۱ ـ پرداخت حقوق واقعی کارگر
پیامبر(ص) فرمود: مزد اجیر راپیش از آنکه عرقش خشک شود بپرداز
سؤال: ممکن است کارگری (در کارخانه فرش، قالیشویی، مغازه) به حقوق کم راضی و یا کار بدون بیمه را بپذیرد، آیا استفاده از او اشکال دارد؟ آیة الله خامنه‌ای: استفاده از او اشکال ندارد.
۲ ـ حفظ جایگاه کارگر
کارفرما سعی نماید کارگر خود را تحقیر نکند و اگراشتباهی از او سر زد. او را ببخشد پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمود: از خطای دیگران بگذر تا از خطای تو نیز بگذرند.

ب: وظایف کارگر

کارگر هم متقابلاً وظیفه‌ای دارد که نباید در آن کوتاهی کند تا حقوقی که دریافت می‌کند حلال باشد.
سؤال: آیا کارگر می‌تواند بدون اجازه از تلفن و تلویزیون صاحب کارش استفاده کند؟
آیة الله خامنه‌ای: نمی‌تواند.
سؤال: در صورتی که کارگر به خاطر کوتاهی در انجام وظیفه موجب ضرر به صاحب کارش شود چه حکمی دارد؟
آیة الله خامنه‌ای: باید جبران کند.
سؤال: گرفتن شاگردانه از مشتری چه حکمی دارد؟
آیة الله خامنه‌ای: با رضایت اشکالی ندارد.
سؤال: کار شاگردی که صاحب کار او را امر به کم فروشی و کار خلاف قانون می‌کند، جایز است؟ اجرت وی چه حکمی دارد؟
آیة الله بهجت: جایز نیست و اجرت آن هم حرام است.

فصل نهم: مباحث رفوگری و نقشه کشی و طراحی نقشه

رفوگری

رفوگری چیست؟
رفوگری هنری است که بعد از هنر قالی بافی به وجود آمده و محرک ایجاد آن نیز احتیاج بوده است زیرا هر فرش امکان دارد در معرض خرابی قرار گیرد و به مرور زمان آسیب ببیند.
وسایل مورد نیاز هر رفوگر به شرح زیر است:
۱ ـ وسایل کار از قبیل قلاب، درفش، خواب پشت، دفتین، قیچی، دم باریک، سوزن در دو اندازه کوچک و بزرگ، نخ بود، نخ پنبه‌ای (چله)، نخ ابریشمی، ظرف آب، تخته، چهار چوب کش، سیخ کش، اتو، کیله، میخ.
۲ ـ نخ‌های رنگین مطابق رنگ بافت فرش و بر حسب این که فرش کهنه و رنگ رفته باشد باید نخها نیز رنگ رفته انتخاب شود و همچنین نخ‌های چله و پودها.
۳ ـ نقشه قسمتی از فرش که از بین رفتن است باید از روی قسمتهای مشابه و سالم فرش تهیه شود.
رفوگری از نظر کلی شامل مراحل زیر است.
۱ ـ شیرازه دوزی: رفوگر باید نخ مناسب با رنگ مناسب از روی شیرازه بافی مانند فرش تهیه سپس به ترمیم خرابیها اقدام نماید.
۲ ـ پل سازی: در صورتی که چله‌های اول و آخر فرش از بین رفته باشد رفوگر باید تمام چله‌ها را با رنگی هم رنگ چله‌های اول ترمیم نماید.
۳ ـ گلیم بافی: گلیم فرش باید مطابق اول و آخر فرش اولیه زده شود.
۴ ـ بید خوردگی: رفوی پشت و روی فرش بید خورده هر کدام روش مخصوص دارد.
۵ ـ سوراخ شدگی و پارگی، سوختگی، چروک خوردگی.
۶ ـ اگر در یک طرف فرش پارگی ایجاد شود می‌توان آن را از روی نقشه طرف سالم فرش رفو نمود.
۷ ـ رنگرزی.
گاهی اتفاق می‌افتد با وجود تمام دقت‌هایی که به عمل آمده مع الوصف رنگ جای رفو شده با رنگ اصلی فرسوده کمی مغایرت داشته باشد که در این صورت رفوگر می‌تواند از رنگ‌های محلول و آماده استفاده نماید.
و پس از پایان کار رفوگر، قیچی زدن، کیله کشی، اتو کشی از آن رنگ‌ها برای تطبیق چله استفاده نماید و بعد روی قسمت رنگ شده، اتوی نیم گرم به مدت ده ثانیه قرار دهد تا نتیجه مطلوب بدست آید با این رنگ‌ها حتی می‌توان عیب‌های دیگر فرش را نیز رفع نمود اگر رنگ‌ها ثابت باشد هنگام شستن نیز از بین نخواهد رفت.

نقشه کشی و طراحی نقشه

در زمینه طراحی نقشه فرش دو بخش عمده وجود دارد.
۱ ـ طراحی نقشه سنتی
۲ ـ طراحی نقشه مدرن (کامپیوتری)
عنصر اولیه در نقوش سنتی (ختایی) برگ ساده است.
برگ در سایز‌های مختلف وجود دارد، هنرمندانی که خالق آثار مختلف بودند از همین برگهای ساده طبیعت الهام گرفتند و آنها را خلق کردند.
در طبیعت غنچه‌های متفاوتی را می‌بینیم، غنچه دارای دو قسمت است:
۱ ـ ته غنچه
۲ ـ گلبرگ غنچه.
ابتداء به آموزش ته برگ می‌پردازیم: ابتدا یک خط تقارن می‌کشیم و یک خط دیگر بر آن عمودی می‌کشیم و از خط عمود شده دو خط را به خط تقارن وصل می‌کنیم که حالت مثلث متساوی الاضلاع پیدا کند.
گلبرگ‌ها معمولا حالت تخم مرغ شکل دارند و روی ته برگ قرار می‌گیرند، برای رسم گلبرگ روی گلبرگ یک برگ را می‌کشیم که جهت این سه عنصر باید طوری باشدکه خط محوری‌ها از وسط آنها بگذرد.

طبقه بندی طرح‌های فرش ایرانی

به دلیل اینکه ایران کشوری است که فرش بافی در آن قدمت زیادی دارد چون شیوه‌های بافت و طرح‌ها در ایران زیاد است طبقه بندی آنها بسیار مشکل است. در حال حاضر ۲۰ تا ۲۵ نقشه مشخص طبقه بندی و معرفی شده است.
برخی از آنها از ابنیه تاریخی و باستانی هستند، برخی دیگر پیرامون ادبیات و اشعار هستند که با خوشنویسی و خط و احادیث و آیات همراهند، برخی دیگر از مواردی چون شکار و شکارگاه، طرحهای گلدانی، درختی، محرابی و لچک ترنج، هستند.

فصل دهم: گوناگون

قالی بزرگ است زندگی

همه بافنده‌ایم
می‌بافیم و نقش می‌زنیم
می‌بافیم و رج به رج بالا می‌بریم
می‌بافیم و می‌گستریم
دار این جهان را خدا به پا کرد
و خدا بود که فرمود ببافید، و آدم نخستین گره را بر پود زندگی زد
هر که آمد گره‌ای تازه زد و رنگی ریخت و طرحی بافت
چنین شد که قالی آدمی رنگ به رنگ شد
آمیزه‌ای از زیبا و نازیبا
سایه روشن از گناه و ثواب
گره تو هم بر این قالی خواهد ماند. طرح و نقش توَهُم نیست
و هزارها سال بعد آدمیان بر فرشی خواهند زیست که گوشه‌ای از طرح و نقش آن را تو بافته‌ای
کاش گوشه‌ای را که سهم توست زیبا تر ببافی
هر هزار سال یک بار فرشته‌ها قالی جهان را در هفت آسمان می‌تکانند
تا گرد و خاک هزار ساله اش بریزد و هر بار با خود می‌گویند
این نیست قالی، که انسان قرار بود ببافد
این فرش فاجعه است
با زمینه سرخ خون
و حاشیه‌های کبود معصیت
با طرح‌های گناه و نقش برجسته‌های ستم
فرشته‌ها گریه می‌کنند و قالی آدم را می‌تکانند
و دوباره با اندوه بر زمین پهنش می‌کنند
رنگ در رنگ گره در گره نقش در نقش
قالی بزرگی است زندگی
که تو می‌بافی و من می‌بافم و او می‌بافد.

• آدم‌ها سه دسته‌اند *
  

مثل عینک، مثل ملحفه، مثل فرش.
از حاج آقا قرائتی نقل شده است:
آد مها سه دسته‌اند
عینک
ملحفه
فرش
وقتی یک لکۀ چایی بنشیند روی عینکت، بلافاصله زود آن را با دستمال کاغذی پاک می‌کنی!
وقتی همان لکه بنشیند روی ملحفه، می‌گذاری آخر ماه که لباس‌ها و ملحفه جمع شد، همه را با هم با چنگ (زمان قدیم) می‌شویی!
وقتی لکه بنیشند روی فرش، می‌گذاری سر سال، با دسته بیل به جانش می‌افتی!!
خدا و ولی خدا هم با بنده‌های مؤمنش مثل عینک رفتار می‌کند. بنده‌های پاک و زلالی که جایشان روی چشم است، تا خطا کردند بلا فاصله حالشان را می‌گیرد (و البته در دنیا و خفیف)... دیگران را به موقعش تنبیه می‌کند، آن هم با چنگ!! و آن گردن کلفت‌هایش را می‌گذارد تا چرک هایشان جمع شود (قرآن کریم: ما به کافران مهلتی می‌دهیم تا بر کفر خویش بیافزایند) و سر سال (یا قیامت، یا هم دنیا و هم قیامت) حسابی با دسته بیل از شرمندگی شان در می‌آید.

نه نکته درباره نگهداری فرش

۱. فرش را در محیطهای مرطوب قرار ندهید. رطوبت دشمن فرش است.
۲. در صورت ریختن هر مایعی بر روی فرش سریعا نسبت به تمیز نمودن فرش و رفع لکه اقدام نمایید.
۳. فرش را در نزدیک بخاری و منابع حرارتی قرار ندهید.
۴. رول نمودن فرش هنگام جابه جایی و نگهداری بهتر از تا نمودن فرش می‌باشد.
۵. اشیاء سنگین مانند مبل، کمد و میز ناهار خوری را حتی الامکان روی فرش قرار ندهید. اگر مجبور به این کار هستید اولا در زیر پایه‌ها از یک قطعه طلق و یا موکت چند لایه استفاده نمائید ثانیا هر چند وقت یک بار این وسایل را جابه جا نمایید.
۶. به صورت هفتگی فرش را جارو نمائید.
۷. فرش را هر شش ماه یک بار سر و ته نمایید. این کار سایش فرش را به تعویق می‌اندازد.
۸. فرش ماشینی را در معرض تابش نور خورشید قرار ندهید.
۹ . برای شستشوی فرش از شرکت‌های معتبر کمک بگیرید. بهترین وقت برای شستشو اواخر بهار و تابستان است.

نمایشگاه فرش

۱- علل برگزاری نمایشگاه
در دنیای امروز ، برگزاری نمایشگاه‌ها یک امر لازم و ضروری به حساب می‌آید ( مانند تغیرات روزافزون تکنیک ، ظهور کالاهای جدید و ...)
۲- انواع نمایشگاه‌ها
نمایشگاه‌ها دارای انواع مختلفی هستند که از ابعاد و دیدگاه‌های گوناگون نیز طبقه بندی می‌شوند .
الف- انواع نمایشگاه‌ها از نظر مدت زمان برگزاری (موقت و دائمی)
ب- انواع نمایشگاه‌ها از نظر هدف (تجاری و غیرتجاری و تولیدی)
ج- انواع نمایشگاه‌ها از نظر تنوع کالا (عمومی و تخصصی)
در نمایشگاه‌های فرش بهتر است به این نکات توجه کافی بعمل آید :
۱- رعایت اخلاق اسلامی ۲- رعایت حجاب اسلامی و توجه به ارزش‌ها
۳- صداقت و راستگویی
۴- دوری از موسیقی مبتذل در نمایشگاه
۵- تعین مکان مناسب جهت انجام فریضه ی دینی
۶- به فرش‌ها ضرر وارد نشود
۷- رعایت مقررات نمایشگاه

سخنی با بازاریان محترم فرش

۱ ـ روزهای شهادت معصومین مغازه را ولو چند ساعت تعطیل نموده، در مجالس عزاداری شرکت کنید.
۲ ـ از برخورد سرد و گاه تند با مشتری پرهیز نمائید.
۳ ـ به حریم محرم و نا محرم کاملا توجه داشته باشید.
۴ ـ با سخن چینی و بدگویی کسب دیگران را خراب نکنید.
۵ ـ با فرش‌های خود سد معبر نکنید.
۶ ـ از آوردن فرش قاچاق خودداری نمائید.
۷ ـ به گرانی و تورم دامن نزنید.
۸ ـ از رقابت منفی بپرهیزید.
۹ ـ تداخل صنفی نداشته باشید.
۱۰ ـ یقین داشته باشید خداوند روزی دهنده و صاحب قدرت است « إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِینُ »
۱۱ ـ از بدست آوردن تجارت معنوی غفلت نکنید. پیامبر اسلام(ص) فرمود: تاجر دنیا خود و مالش را به خطر می‌افکند و تاجر آخرت غنیمت و سود می‌برد.
وهمچنین حضرت علی(ع) می‌فرماید: «اکتساب الحسنات من افضل المکاسب»
به دست آوردن حسنات بهترین در آمدهاست.
۱۲ ـ در پایان توجه شما را به این حدیث مبارک و نورانی پیامبر گرامی اسلام(ص) جلب می‌نمایم:
طوبی لمن اکتسب من المومنین مالاً من غیر معصیة و انفقه فی غیر معصیتهٍ ، و عاد به علی اهل المسکنه وجانبَ اهل الخیلاءو التفاخر والرغبه فی الدنیا ، المبتدعین خلاف سنتی ، العاملین بغیر سیرتی
خوشا به حال آن کس که درآمدش از راه گناه نباشد و آن را به مستمندان برساند و نیز از اشخاص از خودراضی و فخر فروش و دنیادوست و بدعت گزاران برخلاف سنت من و کارگزاران مخالف روش من ، دوری گزیند.

منابع

۱ ـ قرآن
۲ ـ نهج البلاغه با ترجمه مرحوم حجت الاسلام دشتی ، ناشر اندیشه هادی ، چاپ اول ، سال ۱۳۸۴
۳ ـ بحار الانوار، چاپ تهران، دارالکتب الاسلامیه.
۴ ـ المحجة البیضاء، ج ۵، چاپ سوم انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین
۵ ـ. سایت‌های معتبر ( سایت دین و اندیشه آکا ایران ، ویکی پدیا ، خانه ی زیبا و ملی فرش و ...
۶ ـ رسالة سیزده مرجع ج ۲ و ۱ تنظیم از سید محمد حسن بنی هاشمی خمینی ـ چاپ دوازدهم، سال ۸۴ انتشارات اسلامی، قم.
۷ ـ تفسیر نمونه، ج ۲۳ و ۲۶ چاپ دهم ـ ناشر دارالکتب الاسلامیه ـ چاپ مدرسه امیر المومنین.
۸ ـ فرهنگ فقه، ج ۵. چاپ اول ، موسسه دایره المعارف ، فقه اسلامی ، زیر نظر آیت ا... سید محمود هاشمی
۹ ـ تحف العقول با ترجمه فارسی از صادق حسن زاده چاپ نهم، سال ۱۳۸۷ ـ انتشارات آل علی.
۱۰ کاسب بهشتی ـ نوشته محمود اکبری ـ چاپ اول ـ بهار ۸۹، چاپ زلال کوثر.
۱۱ ـ آموزش فقه استاد فلاح زاده ـ چاپ ۲۹، سال ۸۶، انتشارات الهادی، ص 374.
۱۲ ـ گلستان حکمت آیة الله مشکینی، ص ۹۹، چاپ اول تابستان ۱۳۸۱ ـ انتشارات الهادی ـ گرد آورنده و تلخیص از غلامرضا حیدری.
۱۳ ـ احکام مسجد استاد فلاح زاده، ص ۵۲ ـ چاپ اول، سال ۸۴، انتشارات ستاد اقامه نماز تهران.
۱۴ ـ الحیاه ، ج ۴ ، با ترجمه فارسی احمد آرام ، چاپ هفتم ، ۱۳۸۵ ، قم ، انتشارات دلیل ما
۱۵ ـ مستدرک الوسایل، ج ۲، (حاج میرزا حسین النوری الطبرسی از مکتبه اسماعیلیه تهران، چاپ سنه ۱۳۸۳ ق)
۱۶ ـ فروع کافی، ج ۶ و ۵ ـ چاپ دارالاضواء بیروت ۱۴۰۵ ق، ۱۹۸۵ م.
۱۷ ـ مسائل جدید از دیدگاه علما و مراجع تقلید نوشته سید محسن محمودی، ج ۴، ص ۲۲۹ ـ چاپ اول ـ انتشارات علمی فرهنگی صاحب الزمان شهرستان ورامین.
۱۸ ـ مسائل جدید از دیدگاه علما ومراجع تقلید نوشته سید محسن محمودی، ج اول ص ۲۰۱ چاپ اول ـ بهار ۱۳۷۹ ـ انتشارات علمی فرهنگی صاحب الزمان شهرستان ورامین.
۱۹- مسائل جدید از دیدگاه علما ومراجع تقلید نوشته سید محسن محمودی، ج دوم ص ۲۰۱ چاپ اول ۱۳۸۰ ـ انتشارات علمی فرهنگی صاحب الزمان شهرستان ورامین.
۲۰ ـ استفتاء کتبی از دفتر آیة الله خامنه‌ای به شماره 151498/ 19791.
۲۱- تحریر الوسیله امام خمینی چهار جلدی با ترجمه فارسی ج ۲ ـ انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین با ترجمه علی اسلامی.
۲۲ ـ الحیاه. ج ۳ ، ص ۶۰ نوشته محمدرضا الحکیمی ، محمد الحکیمی ، علی الحکیمی ، الطبعه الاولی ( ۱۴۰۸ هجری قمری ، ۱۳۶۷ شمسی ) دفتر نشر فرهنگ اسلامی تهران
۲۳- وسایل الشیعه ، ج ۱۲ ، ص ۳۴۱ ، کتابفروشی اسلامی تهران ، چاپ هفتم ، ۱۳۷۲
۲۴- رساله جامع عباسی ، شیخ بهاءالدین محمد عاملی ، قم ، دفتر انتشارات اسلامی جامع مدرسین ، چاپ ۱۳۸۸

پانویس

بازگشت به مجموعه فقه و زندگی