فرهنگ مصادیق:رعایت غبطه وقف وظیفه شرعی، عرفی و حقوقی است
همزمان با ماه محرم کوچه خیابانهای شهرمان رنگ و بویی حسینی به خود گرفته است. هرکس در این ماه به گونهای ارادت خود را به سالار شهیدان کربلا نمایان میکند. شاید آنان که سالها در این مرز و بوم زیسته این شرایط برای شان فرهنگی معمول به شمار میآید.
ولی آن که از کشوری دیگر سوگواریها و عزاداریهای ما را مشاهده میکند، این امور برایش بسیار جذاب و شگفت انگیز است.
بگذریم از این مطلب که میزان ارادتمندان به حسین(ع) پس از گذشت سالهای متمادی پایانی ندارد و هر روز به شیفتگان شان افزوده میشود. ولی اکنون نگاهم به نهادی گره خورده که بزرگترین سازمان موقوفاتی جهان بوده و تمام همتش را برای گرامیداشت تشنه کربلا در این ایام مقدس به کار میگیرد.
معاونت امور حقوقی و موقوفات آستان قدس رضوی با نظارت و بررسی عملکرد موقوفات این نهاد مذهبی تلاش دارد تا هر ساله مراسم با شکوهی برای برافراشتن پرچم حسینی و آرمانهای والای قیام عاشورا برپا دارد. این معاونت با برعهده گرفتن کاری متمایز از دیگر ارگانها خدمتی را ایفا میکند که بسیاری از افراد از آن آگاهی کمتری دارند.
بدین ترتیب تلاش داریم تا با حجت الاسلام و المسلمین دکتر رضا دانشور ثانی در مورد این نهاد مذهبی و اقدامات آنان برای موقوفات به ویژه موقوفات ماه محرم و صفر به گفت وگو پردازیم.
حسین(ع) در میان یهود و مسیحیت، هندو و بودا، مسلمان و زرتشتی آزادمنشی و بزرگ منشی را به اوج خود رسانده و قیامش بیانگر پیامهای والای انسانیت و شرافت است، معاونت امور حقوقی و موقوفات آستان قدس رضوی چگونه در این حرکت از خود نامی برجای میگذارد؟
عزاداری ایام شهادت اهل بیت عصمت و طهارت(ع) به ویژه ایام محرم و صفر در موقوفات آستان قدس رضوی پررنگ بوده و حدود ۶۵ واقف بخشی از حاصل و درآمد رقبه یا رقبات خود را به سوگواری و عزاداری اختصاص داده که از این میان ۲۸ مورد مربوط به ماه محرم و صفر بوده است.
این معاونت تلاش دارد تا با نظارت بر موقوفات ویژه عزاداری و بررسی درآمدها و مخارجش تلاشی بی نظیر برای احیا و به کارگیری موقوفات در زمینههای مربوط به خود به کار گیرد، افزون بر این دسته بندی موقوفات، توجه به مصارف آن در موعد مقرر و تکیه بر اجرای سرفصلهای نامبرده از جمله فعالیتهای این بخش محسوب شده که این معاونت برای دست یابی به اجرای کامل غبطه وقف و عدم تضییع حقوق مردم نهایت تلاش خود را به کار میگیرد.
بررسی میزان درآمد موقوفه، میزان رشد، میزان کاهش آن و بررسی فعالیتهای انجام شده بر روی موقوفه و نظارت بر آن از جمله دیگر مواردی است که همیشه به عنوان محورهای اصلی در دستور کار قرار میگیرد.
از موقوفات ویژه ماه محرم و صفر برای مان بگویید...
با توجه به مطالبی که اشاره کردم قدیمیترین وقف نامه دارای درآمد؛ موقوفهی میرزا محمد مومن براساس وصیت نامه شاه طهماسب در سال ۱۱۳۶ هجری قمری است که برابر وقف نامه نامبرده همه ساله نصف عواید موقوفات در ایام عاشورا و نیز در هر روز و شب جمعه صرف تعزیه داری امام حسین(ع) میشود.
میتوان در میان موقوفات، جدیدترین موقوفه را مربوط به مرحوم «حاج حبیب الله شاه محمدی مهرجردی» دانست که در سال ۱۳۸۹ هجری شمسی، یک قطعه باغ مشجّر و مثمر واقع در اراضی عبدل آباد مشهد را وقف بارگاه ملکوتی حضرت رضا(ع) کرده تا بخشی از درآمد موقوفه مزبور در روز عاشورا در حرم مطهر حضرت ثامن الحجج(ع) به مصرف هزینههای مربوط به روضه خوانی سیّد الشّهداء(ع) رسد.
با بررسی سرفصلهای آن میتوان فهمید که بسیاری از سرفصلها به اموری مانند: سوگواری، عزاداری، تعظیم شعائر اسلامی، تأمین روشنایی حرم مطهر رضوی و ... اختصاص یافته است.
زیرمجموعه این معاونت اداره امور حقوقی و مدیریت موقوفات آستان قدس رضوی است، این دو بخش چگونه توانستهاند خدمات مربوطه را به انجام رسانند؟
تمام تلاش کارکنان بخشهای نامبرده بر این است تا برای صیانت و حفاظت از موقوفات آستان قدس رضوی نهایت تلاش خود را به کار گیرند و برای این امر از هیچ کوششی کوتاهی نمیکنند. افزون بر موارد نامبرده کمیسیونهایی با نام هیئت اجرایی اراضی موقوفه یا شورای سیاستگذاری اراضی موقوفه هر آن چه مربوط به موقوفه و پروندههای گوناگون مستأجرین است را به صورت کلان و تخصصی مورد بررسی قرار میدهد و تمام اهتمام خود را برای رعایت غبطه وقف به صورت کامل به کار میگیرد.
براساس مصارف موقوفات ویژه محرم سرفصلهایی از آن که متعذر المصرف شده یا نمیتوان در مورد مشخص آن را به مصرف رساند، برایش چه چارهای اندیشیدهاید؟
براساس آیین نامههای موقوفاتی که از سوی بسیاری از مراجع تقلید مورد تأیید قرار گرفته، سرفصل موقوفاتی به هیچ عنوان تغییر نمیکند. ولی در این راستا چنانچه مصرف موقوفهای متعذرالمصرف شده، جایگزینی صورت پذیرفته و در امر دیگری به مصرف میرسد.
این فرآیند طبق نظر هیئت اجرایی اراضی موقوفه یا شورای سیاستگذاری اراضی موقوفه انجام شده و در ماهیت مصرف هیچ تغییری ایجاد نمیشود ولی اگر کوتاهی در نوع مصرف صورت گیرد، این معاونت به صورت جدی با آن برخورد میکند.
نمونه این مطلب را میتوان در واقفی دانست که برای روشنایی حرم مطهر رضوی تعداد مشخصی شمع وقف کرده، در دوران کنونی بهره گیری از این روش غیرممکن است، برای همین تلاش شده تا سرفصل نامبرده را با مورد دیگری همانند: مصرف آن در روشنایی چراغها و اماکن متبرکه به صورت امروزی جایگزین کنیم.
علاقمندان به وقف برای ایام ماه محرم و صفر چگونه میتوانند اموال منقول و غیرمنقول خویش را وقف آستان قدس رضوی کنند؟
در پذیرش وقف، ملک مورد درخواست باید در ملکیت و تصرف کامل متقاضی وقف بوده و بتواند از ملکیت خود خارج و به تصرف وقف درآورد، بسیاری از متقاضیان نسبت به این اصل اهتمام نداشته و در روند انجام فرآیند پذیرش وقف به مشکل برمی خورند. آستان قدس رضوی در ۱۶ استان دارای نمایندگی بوده و درخواستهای وقف را از متقاضیان دریافت و به مدیریت موقوفات در مشهد ارسال تا در کمیسیون مربوطه مطرح و مورد بررسی قرار گیرد. پس از طرح موضوع در کمیسیون، نتیجه به صورت پیشنهاد به استحضار تولیت عظمی یا قائم مقام آستان قدس رضوی رسیده و پذیرش یا عدم آن توسط تولیت عظمی آستان قدس رضوی معین میشود.
سپس به اطلاع متقاضی میرسد و پس از پذیرش، قبض و اقباض وقف محقق میشود. در این میان دیدگاهی وجود دارد، مبنی بر اینکه ما ملزم به پذیرش وقف نیستیم. ولی در صورت پذیرش آن باید به تمام مفاد وقف نامه عمل کنیم و نیز ملزم به رعایت مفاد وقف نامه هستیم.
