کتابخانه:رساله احکام برای بانوان
 | |
| نویسنده | ابوالقاسم علیاننژادی |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشر | مدرسه امام علی بن ابیطالب (علیه السلام) |
| محل انتشارات | قم |
| تاریخ نشر | ۱۳۸۰ |
| شابک | ۹۶۴-۶۶۳۲-۸۰ |
| دانلود | |
محتویات
- ۱ اهداء
- ۲ پیشگفتار
- ۳ بلوغ و نشانههای آن
- ۴ احکام تقلید
- ۵ احکام طهارت و نجاست
- ۶ مسائل وضو
- ۷ غسل حیض و احکام آن
- ۸ احکام غسل نفاس
- ۹ غسل استحاضه
- ۱۰ غسل جنابت
اهداء
این اثر را به تمام بانوان محترمهای که مشمول آیه شریفه ۳۵ سوره احزاب هستند; یعنی در زمره «مسلمات»، «مؤمنات»، «قانتات»، «صادقات»، «صابرات»، «خاشعات»، «متصدّقات»، «صائمات»، «حافظات» و «الذّاکرات» میباشند، یا در این مسیر گام بر میدارند و بدور از تبلیغات سوء دشمنان دین، در صددند که بندگان صالح خداوند باشند، اهداء میکنم.
پیشگفتار
حمد و ستایش بی پایان زیبنده خداوند عادلی است که با تشریع احکام و قوانین عادلانه، هر چیز و هر کس را در جایگاه واقعی خود قرار داد، و صلوات و سلام بی انتها بر خاتم الانبیاء، حضرت محمّد مصطفی(صلی الله علیه وآله) باد که از سوی خداوند متعال مأموریّت یافت آن احکام و قوانین را در کنار سائر معارف دینی، در قالب دین نجات بخش اسلام به مردم عرضه کند. و درود بی حدّ و حصر بر ائمّه دوازده گانه و بانوی بزرگ اسلام «صلوات اللّه علیهم اجمعین» که پاسداران شایستهای برای دین و مفسّران بایستهای برای احکام آن بوده و هستند.
متأسّفانه زن در طول تاریخ مورد بی مهری قرار گرفته است; هم در گذشته و عصر جاهلیّت قدیم و هم در زمان ما و عصر جاهلیّت مدرن و جدید!
و گاه این بی مهریها در لباس دلسوزی و إحقاق حقوق زن بوده است! آری، هم کسانی که در گذشته «زنان را در ردیف حیوانات اهلی میشمردند و به هنگام قحطی آنان را میکشتند و گوشتشان را میخوردند!» و یا «آنها را به هنگام رسیدن به سنّ ازدواج به عنوان کالا، با بهای متفاوت در معرض فروش میآوردند!» و یا «به هنگام فوت شوهر، برای رهایی روح او از تنهایی، زنشه را با جسد شوهر میسوزاندند» و یا «او را زنده زنده در گور با او دفن میکردند!»(۱) و در یک کلام، زن را انسان نمیشمردند! و به زن ظلم بی حساب کردند.
و هم کسانی که در عصر علم و دانش از زن به عنوان ابزاری برای رسیدن به اهداف نا مقدّس خویش بهره میبرند و آنان را از جایگاه واقعی شان خارج نمودند، آری هیچ کدام مقام زن را نشناختند و به او ظلم و خیانت کردند.
اسلام به عنوان نجات گر انسانها بزرگترین خدمت را به زنان دنیا ارائه نمود و با وضع قوانین و احکام عادلانه مظلومیّت و محرومیّت زنان را پایان داد، و برای آنها حقوقی شایسته شخصیّت حقیقی شان قرار داد و از آنها تکالیفی متناسب با وضع روحی و جسمی آنها طلب کرد.
مسأله مهمّی که مدّعیان «تساوی زن و مرد در همه چیز!» از آن غفلت کردهاند (یا خود را به غفلت زدهاند) عدم توجّه به این نکته است که حقوق یک انسان و تکالیف خواسته شده از او، باید متناسب با وضع روحی و جسمانی و قدرت و توان او باشد، در غیر این صورت مصداق ظلم خواهد بود!
بنابراین تفاوتهایی که در برخی احکام اسلام بین زن و مرد دیده میشود با توجّه به این نکته مهمّ کاملا قابل درک و توجیه است و تبعیض بین زنان و مردان محسوب نمیشود.
ما معتقدیم که قرار دادن زن در موقعیّتی که اسلام برای او در نظر گرفته، بهترین خدمتی است که میتوان برای این قشر مظلوم انجام داد و این خدمت جز از راه تبیین احکام و حقوق مربوط به بانوان و تحقّق و پیاده کردن آن عملی نخواهد شد. کتابی که اینک در دسترس شماست عهده دار تبیین احکام مربوط به این دسته از بندگان صالح خداوند است.
امید آن که مردان با ایجاد بستر مناسب، و زنان با عمل کردن بی کم و کاست به این احکام و قوانین نورانی، تحقّق آن را در جامعه عملی کنند.
۱. مطالب چهار گانه فوق از کتاب رساله نوین، نوشته جناب حجّة الاسلام آقای بی آزار شیرازی گرفته شده است; موارد دیگری نیز در کتاب فوق آمده که علاقمندان میتوانند به آن مراجعه کنند.
در جای جای مسائل این کتاب به ارفاقهایی برخورد میکنیم که در تشریع اسلامی برای زنان در نظر گرفته شده است، تا بارهای سنگین از دوش آنها برداشته شود، و در این شریعت سمحه سهله الهی گرفتار مشکلات نشوند.
کتاب حاضر
هر چند کتابهای متعدّدی به عنوان «احکام بانوان» تاکنون چاپ و منتشر شده است و در جای خود، در خور تقدیر است، امّا غالب این کتابها به تبیین «احکام خونهای سه گانه» و برخی، علاوه بر آن به مسائلی از نماز و ازدواج قناعت نمودهاند و تاکنون به کتابی که مشتمل بر تمام احکام اختصاصی بانوان در سراسر فقه باشد برخورد نکردهایم.
کتاب حاضر، که شامل احکام اختصاصی یا مورد ابتلا و حاجت بانوان در سراسر فقه میباشد، برای پر کردن این خلأ به رشته تحریر در آمده است.
چند تذکّر:
۱ـ مسائل این مجموعه مطابق با نظریّات و فتاوای مرجع عالیقدر جهان تشیّع، حضرت آیة اللّه العظمی مکارم شیرازی «مدّظلّه العالی» میباشد که عمدتاً از رساله «توضیح المسائل» و «مجموعه استفتائات جدید، جلد اوّل و دوم» و حواشی معظّم له بر عروة الوثقی و استفتائات شفاهی از محضر ایشان بر گرفته شده است.
۲ـ این مجموعه نه کاملا مانند رسالههای توضیح المسائل میباشد و نه کاملا به شکل کتابهای استفتائات است، بلکه در هر بحث و موضوعی که وارد شدهایم ابتدا مسائل مربوطه، از رساله توضیح المسائل یا عروة الوثقی نقل شده و سپس سؤال و جوابهای مرتبط با همان مسائل ذکر شده است.
۳ـ در پایان ضمن تقدیر و تشکّر فراوان از تمام عزیزانی که از هنگام شروع به تهیّه این مجموعه تا مرحله چاپ و نشر آن مرا یاری کردهاند، بویژه جناب حجّة الاسلام احمدی راد، که در مقابله قسمت عمده این کتاب همراهی کردند، از خوانندگان محترم میخواهم که این کتاب را با دقّت مورد مطالعه قرار داده و ما را از پیشنهادات و انتقادات خویش محروم نسازند و در صورت برخورد با مسائلی که باید در این مجموعه گنجانیده شود و از آن غفلت شده، یادآوری فرمایند تا در چاپهای بعد جبران گردد.
پروردگارا! ما را در راه شناخت احکام و قوانین نجات بخش اسلام و سپس عمل به همه آنها موفّق بدار!
آمین یا ربّ العالمین / رَبَّنا تَقَبَّل مِنّا اِنَّکَ اَنْتَ السَّمیعُ الْعَلیمْ.
قم ـ حوزه مقدّسه علمیّه / ابوالقاسم علیان نژادی / خرداد ماه ۱۳۸۰، ربیع الاوّل ۱۴۲۲.
بلوغ و نشانههای آن
مقدّمه
«بلوغ» به معنای رسیدن به سنّ خاصّی است که انسان در آن سن آمادگی انجام کار مورد نظر را دارد. البتّه «بلوغ» در همه مسائل یکسان نیست; زیرا آمادگی برای هر کاری در سنّ و سال خاصّی حاصل میشود. بنابراین سنّ بلوغ در مسائل شرعی، با حدّ بلوغ در مسائل اجتماعی، سیاسی یکی نیست، همانگونه که بلوغ جنسی با رسیدن به سنّ تصرّف در مسائل اقتصادی تفاوت دارد.
نتیجه این که هر چیزی «بلوغ» خاصّ خود را دارد و ما نمیتوانیم برای همه چیز یک سنّ بلوغ تعیین کنیم.
با توجّه به مقدّمه فوق، به احکام و نشانههای بلوغ دختران توجّه کنید:
مسأله ۱: نشانه بلوغ در دختران یکی از سه چیز است:
الف: تمام شدن نه سال قمری[۱] و وارد شدن به ده سالگی قمری.
ب: بیرون آمدن منی.
ج: روییدن موی درشت بالای عورت.
مسأله ۲: درشت شدن صدا، دلیل بر بلوغ نیست.
سؤال ۳: لطفاً در مورد بلوغ دختران، به سؤالات زیر پاسخ فرمائید:
الف: سنّ بلوغ دختران از نظر شرعی دقیقاً چه مقدار است؟
ب: آیا برای دختران از حیث بلوغ میتوان بین عبادات و عقود و ایقاعات[۲] تفاوتی قائل شد؟ حدود و قصاص در چه سنّی اجرا میشود؟
جواب : سنّ بلوغ دختران نه سال تمام قمری است و اگر سال شمسی را در دست دارند از طریق کامپیوتر براحتی تبدیل به سال قمری میشود; ولی چنانچه از نظر نیروی جسمانی، قدرت انجام بعضی از تکالیف، مانند روزه را نداشته باشند، روزه بر آنها واجب نیست و بجای هر روز، کفّاره مدّ طعام (۷۵۰ گرم گندم یا مانند آن) به فقیر میدهند. و در مورد عقود و ایقاعات مالی معیار تنها بلوغ نیست; بلکه رشد عقلی نیز لازم است. و در مورد حدود و قصاص، همانند سایر مکلّفین با آنها رفتار خواهد شد، مگر این که عقل کافی، که یکی از شرایط چهارگانه حدود و قصاص است، نداشته باشند.
و در مورد ازدواج علاوه بر بلوغ و رشد عقلی، رشد جسمانی برای این امر نیز لازم است; یعنی اگر خطر افضاء وجود داشته باشد، ازدواج جایز نیست.
بنابراین بلوغ در چهار مرحله پیاده میشود.
سؤال ۴: آیا دیدن خون حیض برای دختران،از نشانههای بلوغ شمرده میشود؟
جواب : آری، از علائم بلوغ است.
سؤال ۵: میدانیم که انجام عبادات قبل از سنّ بلوغ بر انسان واجب نیست، ولی آیا قبل از بلوغ هیچ تکلیفی ندارد؟ یا برخی مسائل وجود دارد که سنّ بلوغ در آن معتبر نیست؟ اگر جواب مثبت است، موارد آن را بیان فرمائید.
جواب : هرگاه دختران و پسران نابالغ هوشیاری کافی برای درک خوبی و بدی بعضی از کارها داشته باشند (مثلا قُبح و زشتی قتل نفس، یا لزوم آگاه ساختن کسی که نابیناست و بر لب پرتگاه است را درک کنند) موظّف هستند که به حکم عقلشان عمل کنند.
سؤال ۶: آیا رشد جسمانی، مانند افزایش طول قد، بزرگ شدن پستانها، باسنها و مانند آن، علامت بلوغ (دختران) محسوب میشود؟
جواب : این علائم کافی نیست.
سؤال ۷: خداوند دختری به من عنایت کرده که اکنون کلاس اوّل ابتدایی است، بسیار علاقه دارم که او دختری متدیّن و عفیف تربیت شود. بدین جهت نسبت به مسائل تربیتی و عبادی او حسّاسیّت خاصّی دارم. در این رابطه دو سؤال برایم مطرح شده است، پاسخ آن موجب امتنان است:
الف: آیا عبادتهای دختران در این سنّ و سال (قبل از بلوغ) صحیح است؟
ب: بطور کلی از چه سنّی دخترانمان را به انجام عبادات ترغیب و تشویق کنیم؟
جواب : هر زمان که هوشیاری کافی برای انجام عبادات داشته باشند، اعمالشان صحیح و تشویق آنها بسیار خوب است.
سؤال ۸: چرا سنِّ بلوغِ دختران، کمتر از سنِّ بلوغِ پسران است؟
جواب : رشد فکری و جسمی دختران سریعتر از رشد پسران صورت میگیرد.
سؤال ۹: وظیفه دختری که شک دارد به سنّ بلوغ رسیده یا نه، چیست؟
آیا در این حال انجام تکالیف شرعی بر او لازم است؟
جواب : واجب نیست; ولی اگر امکان تحقیق دارد، تحقیق کند.
سؤال ۱۰: هرگاه دختری قبل از نُه سالگی عادت ماهانه شود، آیا بالغ محسوب میگردد؟
جواب : آنچه قبل از نُه سالگی باشد عادت ماهانه محسوب نمیشود، هرچند دارای همان صفات بوده باشد، بنابراین نشانه بلوغ نیست.
احکام تقلید
مقدّمه
شاید برخی از خود بپرسند که در عصر و زمان ما، که بشر در همه زمینهها ترقّی و پیشرفت خیره کنندهای داشته و به ابزار و وسائل فوق العاده مدرن دست یافته، به گونهای که به حق میتوان این عصر را «عصر تحقیق و کنکاش و علم و دانش» لقب داد، آیا با همه این امور، تقلید در عصر و زمان ما امر مطلوبی است؟
آیا تقلید به معنای بسته نمودن دروازههای تحقیق به روی محقّقان نیست؟
آیا «پیروی چشم و گوش بسته» از دیگران، با روح آیات فراوانی از قرآن مجید، که انسان را به تفکّر و اندیشه و مطالعه و تحقیق دعوت میکند، سازگاری دارد؟
برای روشن شدن این «شُبهه» لازم است توضیح کوتاهی پیرامون اقسام تقلید داشته باشیم:
تقلید و پیروی از دیگران از چهار صورت خارج نیست
الف: تقلید جاهل از عالم; یعنی کسی که چیزی نمیداند از متخصّص و آگاه آن فن پیروی کند، همچون مراجعه بیمار ناآگاه از مسائل پزشکی، به پزشک آگاه و دلسوز.
ب: تقلید عالم از عالمی دیگر; یعنی مراجعه اهل فن به یکدیگر و پیروی بعضی از بعضی دیگر.
ج: تقلید عالم از جاهل; بدین معنی که یک انسان آگاه، علم و دانش خود را رها کند و چشم و گوش بسته به دنبال جاهلان بیفتد!
د: تقلید جاهل از جاهل; که گروهی نادان، پیرو گروه نادان دیگری شوند.
روشن است که از این چهار قسم، تنها قسم اوّل منطقی و عاقلانه و مشروع است و نه تنها در عصر تحقیق و علم و دانش، از آن بی نیاز نیستیم، بلکه بخاطر گسترش فراوان علوم، نیاز به آن بیشتر احساس میشود. بله، سه قسم دیگر تقلید منطقی و مورد پذیرش اسلام نیست. و تقلید در احکام از قسم اوّل است.[۳]
با عنایت به این مقدّمه، به برخی از احکام تقلید توجّه فرمائید:
مسأله ۱۱: یکی از شرایط مرجع تقلید این است که مرد باشد; بنابراین، زنان نمیتوانند مرجع تقلید دیگران، حتّی زنان، باشند.
سؤال ۱۲: چرا زنان نمیتوانند در مسائل مختلف، بویژه در مسائل مخصوص به خانمها، مانند خونهای سه گانه، مرجع تقلید باشند؟ آیا بهتر نیست زنان از خانمی که در این راه زحمت فراوان کشیده و صاحب نظر شده تقلید کنند؟
جواب : جایز نیست، زیرا کمتر اتّفاق میافتد که آنها بر فقهای بزرگ مرد در مسائل شرعی پیشی گیرند.
سؤال ۱۳: آیا زنان میتوانند علوم اسلامی را تحصیل کنند و به مقام رفیع و بلند اجتهاد، که به تعبیر بعضی از فقهای بزرگ از جنگ و جهاد سخت تر است، برسند؟
جواب : مانعی ندارد و ممکن است به مقام اجتهاد برسند.
سؤال ۱۴: اگر خانمی به مقام اجتهاد برسد، آیا تقلید بر او نیز حرام است؟
جواب : در این مسأله فرقی میان مرد و زن نیست.
سؤال ۱۵: دختری هستم که تازه به سنّ تکلیف رسیدهام، اخیراً در دبستان برایمان مراسم جشن تکلیف گرفتند. معلّم ما در مورد تقلید یکی از مراجع معظّم
تقلید را نام برد و همه بچههای کلاس مقلّد او شدند. آیا تقلید ما صحیح است؟ یا باید تحقیق میکردیم و سپس یکی از مراجع را انتخاب مینمودیم؟
جواب : اگر گفته معلّم برای شما اطمینان بخش بوده کافی است، و اگر نبوده تحقیق کنید.
سؤال ۱۶: سؤالی برایم پیش آمده، که فکر میکنم مشکل بسیاری از خانمها باشد، و آن بدین شرح است: چندی پیش مرجع تقلیدم به رحمت خدا رفت، در فکر انتخاب مرجع تقلید جدید فرو رفتم، شوهرم رساله یکی از مراجع جدید را تهیّه و به منزل آورد، و من هم طبق همان رساله عمل کردم. آیا انتخاب مرجع تقلید به این شکل صحیح است؟
جواب : در صورتی که از تحقیق شوهرتان برای شما اطمینان حاصل شده است کافی است، در غیر این صورت باید تحقیق کنید.
سؤال ۱۷: برخی از خانمهای جلسهای، در جلسات زنانه، به شرح و تبیین احکام میپردازند، که البتّه این کار لازمی است، ولی علیرغم این که خانمهای حاضر در جلسه، مقلّد مراجع مختلف هستند، آن خانم فقط فتوای یکی از مراجع محترم را بیان میکند، بدون این که نام آن مرجع تقلید را ببرد. اگر کسانی که مقلّد آن مرجع تقلید نیستند، بدون توجّه به آن فتوا عمل کنند، آیا مسئولیّتی متوجّه گوینده میباشد؟ راه جبرانش چگونه است؟
جواب : در چنین جلساتی، که مقلّدین مراجع مختلف وجود دارند، لازم است فتاوای مراجع معروف را، اگر با هم تفاوتی دارد، تبیین کند; در غیر این صورت مسئولیّت دارد.
احکام طهارت و نجاست
مقدّمه
اسلام دین پاک و پاکیزهای است و پاکیزگی را دوست دارد و به آن سفارش مینماید و براساس آن احکام و قوانینش را تنظیم میکند. نظافت و پاکیزگی در این دین مقدّس، آنقدر ارزشمند و مهم است که در برخی روایات، به عنوان بخشی از ایمان از آن یاد شده است[۴]; یعنی مسلمانی که طهارت و نجاست و نظافت را رعایت نمیکند ایمانش کامل نیست.
این دین پاک و مبرّی از هرگونه تحریف و پیرایه، هم دستوراتی در زمینه نظافت فردی دارد و هم سفارش به نظافت اجتماعی میکند، عمل کردن به این دستورات، مخصوصاً در عصر و زمان ما، لازم و ضروری است.
احکامی که در این فصل مطرح میشود، بخشی از مسائلی است که این دین پاک آسمانی، در این زمینه مطرح کرده است. امید است که بدان توجّه و سپس عمل کنیم.
تذکّر: لازم به ذکر است که مردان و زنان در بسیاری از احکام طهارت و نجاست مشترکند و تنها قسمت کمی از احکام این باب مختصّ بانوان است. در اینجا تنها به احکام اختصاصی بانوان در مسأله طهارت و نجاست میپردازیم.[۵]
سؤال ۱۸: در یکی از جلسات روضه زنانه، خانم گوینده میگفت: شستشوی لباس در دو وقت، کار خوبی نیست:
نخست به هنگام شب; زیرا موقع استراحت آب است، و دیگر روزهای جمعه; بخاطر این که آب مهریّه حضرت زهرا(علیها السلام) است; مگر این که لباس سیّدی را به همراه لباسهایتان بشوئید!
آیا این سخنان صحیح است؟ در صورت عدم صحّت، لطفاً چنین گویندگانی را نصیحت کنید.
جواب : این سخنان صحیح نیست و لازم است این خواهران بدون تحقیق عهده دار بیان مسائل نشوند، که مسئولیّت آن سنگین است.
استبراء
مسأله ۱۹: برای زنان استبراء نیست، بنابراین هرگاه رطوبت مشکوکی از آنها خارج شود، پاک است; وضو و غسل هم ندارد.
مسأله ۲۰: غیر از «بول» و «منی» رطوبتهای دیگری که از انسان خارج میشود چند قسم است:
اوّل: آبی که گاه بعد از بول بیرون میآید و کمی سفید و چسبنده است و به آن «ودی» میگویند.
دوم: آبی که هنگام ملاعبه و بازی کردن با همسر بیرون میآید و به آن «مذی» میگویند و این موضوع در مورد بانوان هم جاری است.
سوم: آبی که گاه بعد از منی بیرون میآید و به آن «وذی» میگویند.
همه این آبها در صورتی که مجرا آلوده به بول و منی نباشد، پاک است و وضوء و غسل را هم باطل نمیکند.
سؤال ۲۱: معمولا وقتی که لباس زیرم را میشویم لکّههای سفید لزجی بر روی آن مشاهده میکنم و فکر میکنم که غالب زنان به چنین مسألهای مبتلا میباشند. آیا این لکّهها پاک است؟
جواب : آری پاک است.
سؤال ۲۲: بتازگی و در کنار مرقد پاک و منّور حضرت ثامن الحجج(علیه السلام)مراسم عقدمان انجام شد. از آن پس هرگاه با شوهرم دست میدهم و یا حتّی سخن میگویم، مایعی از من خارج میشود، البتّه در این گونه موارد به اوج لذّت نمیرسم; آیا این مایع پاک است؟
جواب : آری پاک است.
مسکر مایع و الکلها
سؤال ۲۳: پرستار بخش زنان و زایمان یکی از بیمارستانها هستم و در مورد طهارت و نجاست الکل سؤالی داشتم: آیا استفاده از الکل برای ضدّ عفونی کردن محلّ تزریقات، یا ناف بچّه، موجب نجاست پوست میشود؟
جواب : اشکالی ندارد و پاک است.
سؤال ۲۴: عطرها و ادکلنها بطور گسترده، مورد مصرف خانمها قرار میگیرد، حال اگر اینها حاوی الکل باشند از نظر طهارت چه حکمی دارد؟ منظور عطرها و ادکلنهای خارجی است که در بازار به فروش میرسد، آیا برای نماز اشکال دارد؟
جواب : اشکالی ندارد.
عرق جُنب از حرام
مسأله ۲۵: نزدیکی کردن با همسر در حال عادت ماهیانه، یا در حال روزه ماه مبارک رمضان حرام است و اگر عرق کند، احتیاط واجب آن است که با آن معامله عرق جنب از حرام کند.[۶]
سؤال ۲۶: هرگاه زنی که در حال نفاس است و یا زن مستحاضه قبل از انجام دادن وظائفش (نعوذ باللّه) با همسرش نزدیکی کند و عرق نماید و یا دختری (پناه بر خدا) استمناء کند، آیا عرق اینها نیز عرق جُنب از حرام محسوب میشود؟
جواب : بنابر احتیاط واجب احکام جُنب از حرام در این موارد نیز جاری میشود و مادام که عرق در بدن یا لباس است و خشک نشده نماز خواندن با آن اشکال دارد; ولی در هر حال نجس نیست.
راههای ثابت شدن نجاست
مسأله ۲۷: نجس بودن چیزی از سه راه ثابت میشود:
اوّل آن که انسان یقین پیدا کند; ولی گمان، حتّی گمان قوی، کافی نیست.
دوم آن که کسی که چیزی در اختیار اوست (مثل صاحب خانه) خبر دهد که آن چیز نجس است.
سوم آن که دو نفر عادل و یا حتّی یک عادل گواهی دهد.
سؤال ۲۸: زنی هستم که در مورد نجاست زود حکم به نجاست میکنم، میخواستم بدانم که آیا در مسأله نجاست یقین لازم است؟ یا ظنّ و گمان کافی است؟
جواب : در مسأله نجاست یقین قطعی و صد در صد لازم است و مادامی که چنین یقینی حاصل نشود تکلیفی ندارد و اگر یقین صد در صد حاصل شد اجتناب لازم است; مگر در موارد اضطرار.
سؤال ۲۹: پس از بازگشت از مشهد مقدّس خانمهای همسایه به دیدنم آمدند، یکی از بچّههای همسایه، قسمتی از فرش منزل ما را نجس کرد، اکنون فراموش کردهام که کجای آن فرش دوازده متری نجس شده است، آیا میتوان روی این فرش نماز خواند؟ اگر دست یا پای مرطوب روی یک قسمت آن نهاده شود، آیا نجس میشود.
جواب : نماز خواندن روی آن اشکال ندارد و تماسّ با یک قسمت از آن، موجب نجاست نمیشود، ولی بهتر است فرش را بشوئید.
احکام وسواس
مسأله ۳۰: افراد وسواسی نباید به علم خود در طهارت و نجاست توجّه کنند، بلکه باید ببینند افراد معمولی در چه مورد یقین به طهارت یا نجاست پیدا میکنند و به همان ترتیب عمل کنند و برای ترک وسواس بهترین راه بی اعتنایی است.
سؤال ۳۱: اینجانب فهیمه الف مبتلا به بیماری وسواس هستم و متأسّفانه بسیار شدید و غیر قابل تحمّل است، مثلا در مورد تطهیر و غسل وسواس من به گونهای است که گاهی اوقات وقتی شب به حمام میروم نزدیک طلوع آفتاب موفّق به تطهیر و انجام غسل میشوم! باور کنید در این چند سال به اندازه بیست سال آب مصرف کردهام! برای درمان این بیماری به نزد برخی از علما رفتم، ولی مؤثّر نشد، به مشهد رفتم، با چه گرفتاریهایی که در سفر و هنگام تشرّف داشتم و بسیار دعا و تضرّع کردم، ولی متأسّفانه شفا نیافتم. این بیماری نزدیک است مرا از پای در آورد، نه تنها خود، که خانواده را نیز نگران و در زحمت انداختهام، وسواس باعث شده که نتوانم عبادتهایم را انجام دهم، بدین جهت ماه رمضان را سفر میکنم، تا مشکل روزه گرفتن نداشته باشم; اگر چه در سفر نیز هیچ چیز نمیخورم! لطفاً مرا راهنمایی کنید تا از این وضع غمبار نجات یابم و از زخم زبان اطرافیان آسوده گردم.
جواب : مشکل شما در واقع از خود شماست و مقصّر اصلی خودتان هستید و به همین دلیل دعای شما هم مستجاب نمیشود و علّت اصلی آن ندانستن مسأله است. مسأله اصلی این است که بر شما واجب نیست یقین به طهارت و غسل و مانند آن پیدا کنید، آنچه بر شما، به عنوان یک وظیفه شرعی، لازم میباشد این است که به مقدار سایر مردم آب بریزید و به همان قناعت کنید، هر چند در غسل و طهارت شک داشته باشید و ما مسؤولیّت شرعی این کار را میپذیریم.
شما از امروز فقط به مقدار مردم آب بریزید و قناعت کنید و با بدن نجس و حال جنابت (به گمان خودتان) نماز بخوانید و هیچ اشکالی هم ندارد و نماز و روزه شما کاملا صحیح است و ما به این وسیله برشما، و تمام افراد وسواسی، إتمام حجّت میکنیم و مخالفت با آن گناه است. ما از خداوند میخواهیم که به شما توفیق توجّه به این مسأله را عنایت کند و از دام شیطان نجات پیدا کنید.
سؤال ۳۲: مدّتی قبل، تقریباً در همه امور، در دام وسواس افتادم. اکنون تا حدودی آن را از خود دور کردهام، ولی مشکلی که هنوز دارم طول کشیدن غسل (در حدود چهل دقیقه) و گاهی هم تکرار الفاظ نماز است. لطفاً مرا راهنمایی کنید.
جواب : بهترین راه برای ترک وسواس، بی اعتنایی به آن است; یعنی ملاحظه کنید دیگران چه مقداری، مثلا برای غسل، معطّل میشوند، شما هم چنین کنید، مثلا ده دقیقه یا حداکثر یک ربع ساعت; اگر شیطان گفت درست نشد، اعتنا نکنید عمل شما صحیح است و نگران نباشید، و ما مسؤولیّت آن را بر عهده میگیریم.
سؤال ۳۳: آیا اعمال وسواسیها ضرری به اعتقادات آنها نمیزند؟ به عنوان مثال زن وسواسی که یک چیز نجس را ده بار آب میکشد، او در واقع وقتی دوبار با آب قلیل آب کشید معتقد است که هنوز نجس است، در حالی که خدا و پیامبر(صلی الله علیه وآله) و ائمه(علیهم السلام) میگویند پاک است، آیا چنین شخصی عملا با شرع مقدّس اسلام مخالفت نکرده است؟
جواب : عمل به وسواس کار خلافی است; ولی ضرر به اعتقادات او نمیزند.
سؤال ۳۴: در مصرف آب زیاده روی میکنم و هر چه تلاش مینمایم نمیتوانم جلوی این کار زشت خود را بگیرم. به همین جهت همواره با شوهرم مشاجره داریم.
او میگوید: «گذشته از این که کار حرامی انجام میدهی و ضامن هستی، من که شوهر تو هستم راضی به عمل تو نیستم». لطفاً بفرمائید:
الف: آیا کار من حرام و موجب ضمان است؟
ب: آیا در وضو و نمازم اشکالی ایجاد میشود؟
جواب : سعی کنید به مقدار متعارف آب مصرف کنید. اگر بیش از آن باشد و همسرتان راضی نباشد، حرام و موجب ضمان است و اگر شیطان وسوسه کند که فلان مقدار آب کافی نیست، اعتنا نکنید و اعمالتان اشکالی نخواهد داشت و ما مسئولیّت آن را به عهده میگیریم و به فرض که همسرتان هم راضی باشد اسراف در آب وضو و غسل جایز نیست.
سؤال ۳۵: دختری ۲۰ ساله هستم و به شدّت وسواس دارم، این وسواس مانع ترقّی من شده است. یک بار برای شما در این مورد نامه نوشتم و شما این گونه جواب دادید: «ما راهی نشان میدهیم که به افراد زیادی توصیه کردهایم و بسیار مؤثّر است و آن این است که شما به افراد متدیّن معمولی نگاه کنید، ببینید آنها چقدر آب میکشند، به همان مقدار قناعت کنید. بقیّه برای شما پاک است و ما مسؤولیّت آن را شرعاً میپذیریم»، در حالی که من در نامه قید کرده بودم که فقط از شما یک فتوی میخواهم و آن این که: «چیزهای نجس و متنجّس را برای مدّتی بر من پاک بدانید»; ولی شما جوابی که در بالا ذکر شد را مرقوم داشتید و من باز هم روی حرفم هستم، این فتوی را بدهید تا من چیزهای نجس و متنجّس را پاک بدانم.
جواب : شما باید تسلیم حکم خدا باشید. حکم خدا این است که به مقدار متعارف بشوئید، بقیّه برای شما «پاک» است، هر چند حالت وسواس به شما میگوید نجس است، این روشنترین راه است، و بسیاری از این طریق درمان شدهاند.
سؤال ۳۶: چند مسأله در مورد طهارت و نجاست برایم پیش آمده که همواره فکر و ذهن مرا مشغول کرده است. و مرا به شدّت عذاب میدهد، از درس و مطالعه افتادهام و خانوادهام نیز از رفتار من به تنگ آمدهاند. شما را به مقام رسول اللّه(صلی الله علیه وآله)قسم میدهم، مرا نجات دهید. اگر شما بفرمائید: «اعتنابه این موارد حرام است; و در صورت اعتنا، به جهنّم میروی» و گناهش را به گردن بگیرید، نجات پیدا میکنم.
جواب : به یقین اعتنا کردن شما به مواردی که برخواسته از وسواس است حرام میباشد و باید آن را ترک کنید و ما مسؤولیّت آن را به گردن میگیریم.
سؤال ۳۷: تکلیف من در موارد زیر چیست؟
الف: گاهی زمینی نجس میشود، بعداً برف یا باران میآید و تمام زمینها خیس میشود، مردم و وسایل نقلیّه از روی آن زمین نجس عبور میکنند و به همه جا میروند (مسجد، حرم، نانوائی، قصّابی، داخل اتوبوس شرکت واحد، مدرسه، بازار و...) و به خاطر خیس بودن زمین، نجاست را به همه آن مکانها منتقل میکنند، به همین جهت آن مکانها را نجس میدانم، همان گونه که گرد و خاکهای آن خیابانها و مکانها را نیز نجس میدانم.
ب: هرگاه توالت میروم با این که در موقع بول کردن بسیار مواظب هستم تا بول ترشّح نکند، در عین حال قطع پیدا میکنم که بول به شلوار و پایم ترشّح کرده است; لذا توالت رفتن برایم مشکل شده و تا آن موضع را آب نکشم راحت نمیشوم.
ج: در بعضی مواقع پشت و جاهای دیگر دستم به لبه میز و یا لبه کتاب و یا چیزهای زبر برخورد میکند و بدون این که دستم زخم شود، یا خونی بیرون بیاید، از گوشه و کنار ناخنها و جاهای دیگر دستم چیزی با احساس کمی درد جدا میشود و یا روی انگشتهای دستم پوستهای مختصری وجود دارد که با فرو بردن دست به داخل جیب و یا تماس گرفتن با چیز دیگر، آنها با احساس کمی درد از دستم جدا میشود، لطفاً در این موارد تکلیف مرا بیان فرمائید.
جواب : بدون شک شما گرفتار وسواس هستید; وظیفه شما این است که به سایر مردم نگاه کنید و ببینید آنها تا چه حد به این امور اعتناء میکنند و علم به نجاست پیدا میکنند (منظور قشر متدّین است) آن مقدار که آنها یقین پیدا میکنند و آب میکشند شما هم آب بکشید و نسبت به بقیّه تکلیفی ندارید; هر چند فکر شما به شما بگوید نجس است; زیرا در این گونه موارد افراد متدّین عادی، علم و یقین به نجاست پیدا نمیکنند. ضمناً پوستهائی که از دست و بدن جدا میشود محکوم به پاکی است، مگر این که شما آنها را با فشار بکنید و محلّ آن سوزش پیدا کند، که در این صورت احتیاط کنید.
سؤال ۳۸: منزل ما از نظر طهارت مشکل دارد; فرشها، دربها، دیوار اطاقها، پنجرهها، پردهها، بخاری زمینی، بخاری دیواری، جارو برقی، کمدها، بعضی از کتابها، بالشتها، رختخواب و تشکها، قاب عکسها و خلاصه تمام زندگی ما نجس است، گفتم نامهای برای شما بنویسم تا شاید در مورد من فتوای خاص (اجازه مخصوص) بدهید و اینجانب را از معافیّت مخصوصی در مورد چیزهایی که تا به حال نجس شده برخوردار سازید، تا همه چیز و همه کس برای من طاهر باشد.
جواب : شما گرفتار وسواس هستید و تنها درمان آن بی اعتنایی است. فتوای ما برای شما این است که ببینید مؤمنان دیگر چه اندازه به این امور اعتنا میکنند، به همان اندازه اعتنا کنید; بقیّه برای شما پاک است.
مسائل متفرّقه نجاسات
سؤال ۳۹: آیا مایعی که از کیسه آب جنین (مایع آمنیوتیک) خارج میشود حکم نجاست دارد؟ شایان ذکر است که کیسه آب جنین ممکن است قبل از زایمان پاره شود و از طریق مجرای تناسلی خارج گردد.
جواب : محتوی کیسه آب جنین نجس نیست; مگر این که آلوده به خون باشد.
سؤال ۴۰: چنانچه شی ای با تماسّ با نجاسات نجس شود، سپس این شیء نجس، با شیء دومی و شیء دوم با شیء سوم و... تماس پیدا کند، حال این واسطهها تا چه تعداد باعث انتقال نجاست به شیء بعدی میشود؟
جواب : تا دو واسطه باعث انتقال نجاست میشود، نه بیشتر; یعنی اگر دست نجس، مثلا، به دست دیگری بخورد آن هم نجس میشود و اگر آن، به شیء سومی بخورد نجس میشود; ولی اگر شیء سوم به چهارمی بخورد نجس نخواهد شد و این امر بسیاری از مشکلات باب طهارت و نجاست را حل میکند.
سؤال ۴۱: با توجّه با این که امروزه بسیاری از لوازم آرایشی مورد مصرف بانوان مسلمان از جفت جنین تهیّه میشود، استفاده و مصرف آن چه حکمی دارد؟ و آیا جفت جنین نجس است، یا متنجّس؟
جواب : دلیلی بر نجاست جفت نیست (همانطور که در تعلیقه بر عروة الوثقی نیز نوشتهایم) بنابراین اگر آلوده به خون نباشد، یا شک داشته باشیم، پاک است.
مطهّرات
سؤال ۴۲: شوهرم سگی را در منزل نگهداری میکند و گاهی از اوقات ته مانده برخی از غذاهایی که برای خودمان آماده میکنیم جلوی او میگذارد و حیوان آن ظرف را میلیسد، لطفاً بفرمائید:
اوّلا: نگهداشتن سگ در منزل چه حکمی دارد؟
ثانیاً: چنین ظرفهایی را چگونه تطهیر کنیم؟
جواب : اوّلا: نگه داشتن سگ در منزل در صورتی جایز است که برای حفظ منزل و مانند آن لازم باشد.
ثانیاً: هر گاه سگ ظرفی را لیسیده یا از آن آب یا مایع دیگری خورده باشد، ابتدا باید آن را با خاک پاک که مخلوط با کمی آب باشد خاک مال کرد و سپس دو مرتبه در آب قلیل، یا یک مرتبه در آب کر یا جاری شست.
سؤال ۴۳: در جلسه هفتگی خانمهای محّله ما، این سؤال مطرح شده است: در احکام آمده است که اگر سگ به ظرفی زبان بزند باید آن را خاک مال کرد، حال با وجود موادّ بهداشتی و پاک کنندهای مثل الکل، مایعات ظرفشوئی، انواع مایعات و پودرهای پاک کننده، آیا باز هم خاک مال کردن لازم است؟
جواب : آری لازم است.
سؤال ۴۴: متأسّفانه شوهرم مبتلا به یکی از گناهان کبیره خطرناک، یعنی شرابخواری است، ظرفهایی را که با شراب نجس میکند، چگونه پاک کنم؟
جواب : ظرفی را که با شراب نجس شده، باید با آب قلیل سه مرتبه بشویند و دست در آن بمالند و مستحبّ است هفت مرتبه شسته شود.
مسأله ۴۵: هر گاه چیزی با بول پسر یا دختر شیر خواری که غذاخور نشده نجس گردد، چنانچه یک مرتبه آب روی آن بریزند پاک میشود و در لباس و فرش و مانند آن فشار لازم نیست، ولی احتیاط مستحب آن است که دو مرتبه بریزند.
سؤال ۴۶: من در بخش تزریقات بانوان کار میکنم، در برخی موارد پس از تزریق آمپول به داخل رگ و با یقین به تماسّ سوزن با خون داخل رگ، وقتی که تزریق تمام میشود، اثری از خون بر روی سوزن دیده نمیشود، آیا این سوزن پاک است، یا نجس میباشد؟
جواب : پاک است.
سؤال ۴۷: برای آماده کردن نان میهمانی، که جهت بازگشت شوهرم از مکّه مکرّمه داشتیم، تصمیم گرفتم خودم در منزل آن را بپزم، بدین جهت آرد زیادی را خمیر کردم، ناگهان خون دماغ شدم و قطرهای خون به داخل خمیرها افتاد، آیا راهی برای تطهیر این همه خمیر نجس، که همه آنها را مخلوط کردهام، وجود دارد؟
جواب : ظاهراً راه قابل ملاحظهای ندارد.
مسائل وضو
مقدّمه
بدون شک «وضو» دارای دو فایده روشن است:
«فایده بهداشتی» و «فایده اخلاقی و معنوی» از نظر بهداشتی شستن صورت و دستها، آن هم پنج بار یا یا لااقل سه بار در شبانه روز، اثر قابل ملاحظهای در نظافت بدن دارد، مسح کردن بر سر و پشت پاها، که شرط آن رسیدن آب به موها، یا پوست بدن است، سبب میشود که این اعضا را نیز پاکیزه بداریم، ضمن این که تماسّ آب با پوست بدن، اثر خاصّی در تعادل اعصاب «سمپاتیک» و «پاراسمپاتیک» دارد.
و از نظر اخلاقی و معنوی چون با قصد قربت و برای رضای خدا انجام میشود، اثر تربیتی دارد; زیرا مفهوم کنائی وضو این است که: «از فرق تا قدم در راه اطاعت تو گام بر میدارم.» در روایتی از امام هشتم(علیه السلام) اشاراتی به این مطلب شده است.[۷]
سؤال ۴۸: من در وضو دستهایم را سه بار میشستم، پس از ازدواج شوهرم گفت: «این کار اشکال دارد» حال اگر شخصی در وضو، صورت و دستها را سه بار بشوید، وضو و عباداتش چه حکمی دارد؟
جواب : وضو و عباداتش اشکال دارد. و لکن باید توجّه کرد که منظور از سه بار، یا دوبار شستن این است که عضو مورد نظر یک بار کاملا شسته شود، سپس بار دوم را شروع کند و کامل بشوید، و همچنین بار سوم. امّا ریختن آب بر عضوی، دوبار، یا بیشتر، تا زمانی که از شستن کامل آن فارغ نشده اشکالی ندارد.
سؤال ۴۹: مسح سر خانمها، که موی سر آنها بلند است، باید چگونه باشد؟
جواب : کسی که موی سر او به اندازهای بلند است که اگر مثلا شانه کند به صورتش میریزد، یا به جاهای دیگر سر میریزد، باید بیخ موها را مسح کند و بهتر است که قبل از وضو، فرق سر را باز کند تا پس از شستن دست چپ، بین موها، یا پوست سر را براحتی مسح نماید.
سؤال ۵۰: لطفاً وظیفه خانمهایی که موی مصنوعی کشت کردهاند را به هنگام مسح سر بیان فرمائید؟
جواب : در صورتی که آب به پوست سر برسد مسح آنها صحیح است، در غیر این صورت حکم جبیره را دارد.
سؤال ۵۱: طلبه حوزه علمیّه خواهران یکی از شهرستانها هستم که در یک مدرسه موقوفه حجرهای به ما دادهاند. گاهی از اوقات میهمانی برای ما میآید و از آب این مدرسه برای وضو استفاده میکند، آیا برای میهمانان ما استفاده از آب مدرسه جهت وضو و مانند آن جایز است؟
جواب : اشکال دارد; مگر این که پذیرفتن چنان میهمانی برخلاف شرایط وقف نباشد.
مسأله ۵۲: هر گاه زن در جایی وضو بگیرد که نامحرم او را ببیند، وضوی او باطل نیست; هر چند گناه کرده است.
سؤال ۵۳: مشغول وضو بودم که ناگهان غذایم سر رفت، وضو را رها کردم و به سراغ اجاق گاز رفتم و زیر غذا را خاموش کردم و سپس وضو را ادامه دادم. آیا وضویم صحیح است؟
جواب : این مقدار اشکالی ندارد.
سؤال ۵۴: مدّتی بود که دخترم با آفتابه آب میریخت و من وضو میگرفتم، در یکی از جلسات زنانه گفته شد: «هر کس باید خودش وضو بگیرد و نباید کسی کمکش کند» آیا وضوهای من به شکل فوق اشکال دارد؟ نمازهائی که با چنین وضوئی خواندهام چه حکمی دارد؟
جواب : در صورتی که آب را در دست شما میریخته و شما آن را به صورت یا دستها میزدهاید وضوی شما باطل نبوده، ولی این کار کراهت دارد.
سؤال ۵۵: ناخنهایم بیش از حدّ معمول بلند است، آیا برای وضو اشکالی ندارد؟
جواب : اشکالی ندارد.
سؤال ۵۶: در آرایشگاههای زنانه، خطّ ابروی خانمها را ترمیم میکنند، حکم این عمل چیست؟ آیا برای وضو و غسل اشکالی دارد؟
جواب : اگر منظور از ترمیم، کاشتن مو است و آب به پوست بدن برای وضو و غسل میرسد، اشکالی ندارد، و اگر منظور خالکوبی با رنگ است، که زیر پوست قرار میگیرد، آن هم اشکالی ندارد.
سؤال ۵۷: آیا جوهرِ خودکار، ماژیک، رنگ و مانند آن، مانع رسیدن آب به پوست بدن میگردد؟ رنگی که خانمها برای موی سر استفاده میکنند چطور؟
جواب : اگر جرم نداشته باشد مانع نیست; در مورد خودکار، که رنگ غلیظ تری دارد، تجربه کردهاند و به این نتیجه رسیدهاند که جرم ضعیفی دارد که مانع آب نمیباشد.
سؤال ۵۸: زنانی که خود را برای شوهرانشان آرایش کردهاند، آیا باید به هنگام وضو صورت و دستهای خویش را با صابون و مانند آن بشویند، یا میتوانند به همان شکل وضو بگیرند؟
جواب : در صورتی که موادّ آرایشی مورد استفاده جرم زیادی، که مانع از رسیدن آب به پوست صورت است، نداشته باشد وضو صحیح است. و شستن با صابون لازم نیست.
سؤال ۵۹: آیا لاکی که خانمها روی ناخن پاهایشان میزنند، برای مسح پا اشکالی دارد؟
جواب : آری اشکال دارد. آنها میتوانند یکی از ناخنها را آزاد بگذارند و روی آن انگشت مسح کنند.
مسأله ۶۰: وجود انگشتر و دستبند و مانند آن، اگر مانع رسیدن آب نباشد، برای وضو ضرری ندارد و میتواند آن را جابجا کند تا آب به زیر آن برسد و شسته شود.
سؤال ۶۱: برخی از فقها معتقدند که مردها به هنگام وضو و شستن دست راست و چپ، از پشت دست و زنها از داخل دست آب بریزند، نظر حضرتعالی در این زمینه چیست؟
جواب : چنانچه این کار را به قصد رجا انجام دهند خوب است.
غسل حیض و احکام آن
مقدّمه
اقوام پیشین در مورد عادت ماهیانه زنان عقائد مختلفی داشتند. یهودیان فوق العاده سخت گیری میکردند و در این ایّام به کلّی از زنان در همه چیز از جمله، در خوردن و آشامیدن و بستر و مجلس جدا میشدند، در تورات کنونی احکام شدیدی در این باره دیده میشود.[۸]
به عکس آنان، مسیحیان هیچ گونه ممنوعیّت و محدودیّتی برای خود، در برخورد با زنان، در این ایّام قائل نبودند. و امّا بت پرستان عرب، دستور و سنّت خاصّی در این زمینه نداشتند، ولی ساکنان مدینه و اطراف آن، بعضی از آداب یهود را در این زمینه اقتباس کرده بودند و در معاشرت با زنان در حال حیض سختگیریهایی داشتند، در حالی که سایر عربها چنین نبودند و حتّی شاید آمیزش جنسی را در این حال جالب میدانستند و معتقد بودند که اگر فرزندی نصیب آنها شود بسیار خون ریز خواهد بود، و این از صفات بارز و مطلوب نزد اعراب بادیه نشین خون ریز بود![۹]
امّا اسلام، که در همه مسائل از افراط و تفریط پرهیز میکند و آن را نشانه نادانی و جهالت معرّفی مینماید، دستور عادلانهای در مورد عادت ماهیانه زنان داد و ضمن حفظ کرامت و شخصیّت زنان، آنها را در این وضعیّت از برخی مسئولیّتهای دینی معاف نمود. شرح این مطلب را در مسائل آینده مطالعه فرمائید.
ماهیّت خون حیض
مسأله ۶۲: حیض، که گاهی از آن تعبیر به «عادت ماهیانه» و گاهی «پریود» و برخی اوقات «رگل» میشود، خونی است که غالباً در هر ماه چند روزی از رحم زنان خارج میشود و به هنگام انعقاد نطفه، غذای فرزند است.
زن را در موقع دیدن این خون «حائض» میگویند و در شرع مقدّس اسلام احکامی دارد که در مسائل آینده خواهد آمد.
سؤال ۶۳: در مسأله شماره ۴۲۶ توضیح المسائل مرقوم فرمودهاید: «حیض خونی است که در هر ماه چند روزی از رحم زن خارج میشود و به هنگام انعقاد نطفه غذای فرزند است» انطباق این مسأله با توجّه به نکات مشروحه ذیل، با موازین علمی مبهم است. لذا خواهشمند است توضیحات بیشتری مرقوم فرمایید:
یک دوره عادت ماهیانه در یک زن بالغ قبل از یائسگی معمولا دارای مراحل ذیل میباشد:
۱ـ مرحله افزایش حجم رحم، در این مرحله رحم زن در اثر ترشّح هورمون استروژن ضخیم میشود، ضخیم شدن دیواره رحم به منظور آمادگی رحم برای پذیرفتن جنین میباشد.
۲ـ در صورتی که آبستنی صورت پذیرد و جنین تشکیل شود، جنین موجود در لایه ضخیم و پرخون لانه گزینی میکند، در اینجا جنین تا مدّتی از موادّ غذایی که به وسیله خون حمل میگردد تغذیه میکند و رشد مینماید; در واقع جنین از خود خون به عنوان غذا تغذیه نمینماید; بلکه از اکسیژن و موادّ غذایی که به وسیله خون حمل میشود استفاده میکند.
۳ـ تقریباً سه هفته پس از لانه گزینی، جفت تشکیل میشود، در اینجا وظیفه جفت، گرفتن موادّ غذایی و اکسیژن از بافت ضخیم شده رحم و انتقال آن به جنین از طریق بند ناف میباشد، همین طور گاز کربنیک حاصل از فعّالیّتهای حیاتی، جنین را به خون مادر انتقال میدهد و... وظیفه دیگر جفت، ترشّح هورمون مادری یا پرژسترون میباشد که از عادت ماهیانه جلوگیری میکند.
۴ـ در صورتی که آبستنی اتّفاق نیفتد دیواره ضخیم و پرخون شده رحم تخریب و شروع به ریزش مینماید که به نام عادت ماهیانه معروف میباشد. پس از پایان خونریزی، دیواره رحم مجدّداً خود را برای پذیرش جنین بعدی آماده میکند; یعنی شروع به ضخیم شدن و پرخون شدن مینماید و لذا وقتی یک زن آبستن میشود معمولا به دلیل ترشّح هورمونهای مخصوص، که شرح آن گذشت، اصولا قاعدگی اتّفاق نمیافتد (نه این که جنین آن خون را میخورد) یعنی اصولا خونریزی وجود ندارد که جنین آن را بخورد.
۵ـ کلّیه مراحل فوق به وسیله ترشّح هورمونهای مختلف کنترل میشود و اگر این هورمونها را توسّط تزریق یا خوراکی به یک زن بدهند قاعده نمیشود; با توجّه به مطالب فوق چگونه میتوان خوردن خون را به عنوان غذای بچّه محسوب داشت؟
جواب : منظور این نیست که دیواره رحم خونریزی میکند و جنین آن را میبلعد، بلکه منظور این است که در موقع بارداری خون در عروق مادر ذخیره میشود و از طریق جفت یا غیر آن به جنین منتقل میگردد و جنین موادّ غذایی و اکسیژن موجود را از همان خون مادر میگیرد، همان گونه که در مدّت شیرخوارگی غالباً عادت ماهانه نیست، زیرا قسمتهایی از خون تبدیل به شیر میشود و غذای نوزاد میگردد; پس اگر بگوییم: «خون غذای بچّه است» منظور این معنی است، نه آنچه نوشتهاید.
نشانهها و علامتهای خون حیض
مسأله ۶۴: خون حیض نشانههایی دارد، در بیشتر اوقات:
۱ـ غلیظ.
۲ـ گرم.
۳ـ تیره، یا سرخ رنگ.
۴ـ بافشار.
۵ـ و کمی سوزش خارج میشود.
مسأله ۶۵: زنی که مبتلا به خونریزی است، اگر به طبیب مراجعه کند و او تشخیص دهد خون حیض یا خون زخم و مانند آن است، چنانچه از گفته پزشک اطمینان حاصل کند میتواند بر طبق احکام آن عمل کند.
سؤال ۶۶: آیا نشانههایی که برای خون حیض ذکر کردید، اختصاص به کسانی دارد که شک در حیض بودن خون موجود دارند، یا شامل همه زنان میشود؟
جواب : این نشانهها مربوط به کسانی است که شک دارند.
شرایط خون پریود
خون حیض شرایط خاصّی دارد که با فراهم آمدن همه آنها، احکام حیض جاری میشود; خون مذکور با هفت شرط ـ به شرح ذیل خون حیض است.
الف ـ بلوغ
مسأله ۶۷: خونی را که دختر پیش از تمام شدن نُه سال قمری و زن بعد از یائسه شدن میبیند حکم حیض ندارد و اگر مربوط به زخم و جراحتی نباشد، استحاضه است که احکام آن خواهد آمد.
مسأله ۶۸: دختری که شک دارد نُه سال قمری او تمام شده یا نه، اگر خونی ببیند که نشانههای حیض نداشته باشد، حیض نیست و اگر نشانههای قاعدگی داشته باشد و اطمینان حاصل کند که حیض است، دلیل بر این است که نُه سالش تمام و بالغ شده است.
سؤال ۶۹: آیا فقط تمام شدن نُه سال قمری از شرایط قاعدگی محسوب میشود، یا سایر علامتهای بلوغ نیز از شرایط قاعدگی است، هر چند نُه سال قمری او تمام نشده باشد؟
جواب : اگر خونی قبل از نُه سالگی دیده شود، خون حیض نیست.
ب ـ نرسیدن به سن یائسگی
مسأله ۷۰: زنان سیّده و غیر سیّده هر دو بعد از تمام شدن پنجاه سال قمری[۱۰]یائسه میشوند، یعنی اگر در این سنّ و سال خونی ببینند خون حیض نیست، مگر زنانی که از قبیله «قریش» محسوب میشوند که آنها بعد از تمام شدن شصت سال قمری[۱۱] یائسه میشوند.
سؤال ۷۱: حضرتعالی در توضیح المسائل، مسأله ۴۲۸، در مورد سنّ یائسگی تفاوتی بین زنان سیّده و غیر سیّده نمیگذارید و فقط زنان قبیله قریش را استثناء کردهاید، لطفاً تفاوت زنان قریش را با سایر زنان سیّده بیان فرمائید. آیا در کشور ما زنان قریش وجود دارند، یا زنان سیّده کشور ما در این حکم با سایر زنان تفاوتی ندارند؟
جواب : در کشور ما زنانی از قبیله قریش وجود ندارند، قبیله قریش یک قبیله عربی خاصّی است و رابطه این زنان از آن قبیله قطع شده است.
مسأله ۷۲: زنی که شک دارد یائسه شده یا نه، هرگاه خونی ببیند و نداند حیض است یا نه، باید بنا بگذارد که حیض است و هنوز یائسه نشده است.
مسأله ۷۳: زنان باردار، یا زنانی که بچّه شیر میدهند ممکن است حائض شوند.
ج _کمتر از سه روز نباشد
مسأله ۷۴: مدّت حیض کمتر از سه روز نمیشود، حتّی اگر مختصری کمتر باشد حیض نیست.
مسأله ۷۵: لازم نیست شب اوّل و شب چهارم را خون ببیند، ولی باید در شب دوم و سوم قطع نشود و ادامه داشته باشد.
مسأله ۷۶: اگر کمتر از سه روز خونی ببیند و پاک شود، بعداً سه روز یا بیشتر ـ با نشانههایی که گفته شد ـ خون ببیند، فقط خون دوم حیض است.
سؤال ۷۷: در بعضی از اوقات، عادت ماهانه زنان در اثر مصرف دارو دچار اختلال میشود، از آن جمله این که در ایّام عادت خون کمرنگ و گاهی به صورت لک مشاهده میکنند، در این صورت وظیفه زن نسبت به نماز و روزه و طواف چیست؟
جواب : خون کمرنگ و لک در ایّام عادت، اگر سه روز متوالی ادامه یابد، در حکم عادت است، ولی اگر سه روز متوالی ادامه نیابد حکم استحاضه را دارد.
سؤال ۷۸: خانمی که عادت وقتیّه و عددیّه دارد، در وقت معیّن عادت ماهیانه اش شروع میشود، ولی در روز دوم یا سوم با خوردن قرص، از ادامه عادت جلوگیری میکند، با توجّه به این که در ایّام عادت ماهیانه همیشگی است و خودش مانع ادامه عادت ماهیانه شده، چه حکمی دارد؟
جواب : حکم استحاضه بر آن جاری میشود.
دـ بیشتر از ده روز نباشد
مسأله ۷۹: مدّت حیض بیشتر از ده روز نمیشود، بنابراین اضافه بر ده روز استحاضه است.
مسأله ۸۰: هر گاه سه روز پشت سر هم خون ببیند و پاک شود، چنانچه دوباره خون ببیند و ایّامی که خون دیده روی هم رفته از ده روز بیشتر نشود، تمام روزهایی را که خون دیده حائض است، ولی روزهایی را که در وسط پاک بوده، حکم زنان پاک را دارد
سؤال ۸۱: حضرتعالی معتقد هستید که زن حائض اگر در بین روزهای ایّام عادت پاک شود، باید عبادتهای خویش را پس از غسل انجام دهد، هرچند بداند دوباره خون میبیند.
آیا پاکی مذکور (طُهر متخلّل) از نظر زمانی حدّاقلّی دارد؟
مثلاً اگر زن حائض سه ساعت در بین عادت پاک شد و این مسأله بعد از اذان ظهر باشد، آیا باید نماز ظهر و عصر را بخواند؟
جواب : آری، هرگاه زمان مذکور به اندازه غسل و نماز باشد باید عبادت خود را به جا آورد.
سؤال ۸۲: زنی برای جلوگیری از بچّه دار شدن از دستگاه استفاده میکند، به همین علّت روزهای عادتش کم و زیاد میشود و موقع معیّنی ندارد، وظیفه او چیست؟ آیا عباداتی که انجام داده باطل است؟ توضیح این که: قبل از استفاده از دستگاه، ایّام عادت او هفت روز بوده است. آیا بعد از هفت روز میتواند غسل کند و عباداتش را انجام دهد؟
جواب : اگر چند مرتبه در مواقع مختلف، یا ایّام مختلف، بر خلاف عادت اوّل خون ببیند جزء مضطربه است و در این حال اگر ده روز یا کمتر خون ببیند همه اش حیض است، و اگر بیش از ده روز ببیند چنانچه نشانه حیض داشته باشد و از سه روز کمتر و از ده روز بیشتر نباشد حیض محسوب میشود و اگر همه اش یک جور باشد مطابق عادت خویشاوندان خود عمل میکند
سؤال ۸۳: همانطور که در مسأله ۴۳۲ توضیح المسائل حضرتعالی، آمده است خون حیض بیشتر از ده روز نمیباشد، آیا منظور ده شبانه روز میباشد، یا فقط روزها معیار است؟ در صورت دوم اگر خون تا شب یازدهم ادامه داشته باشد، چه حکمی دارد؟
جواب : روزها معیار است و شب آخر جزء نیست و باید طبق احکام استحاضه رفتار کند.
سؤال ۸۴: برخی از خانمها برای جلوگیری از بچّه دار شدن از دستگاههای درون رحمی استفاده میکنند، این دستگاهها در بعضی از بانوان باعث خونریزی اضافی میگردد. اگر عادت ماهیانه چنین خانمی بخاطر وجود دستگاه فوق در رحم، بیش از ده روز شود چه حکمی دارد؟
جواب : هر گاه خون مزبور بر اثر جراحتی باشد که بخاطر آن دستگاه حاصل میشود هیچ حکمی جز آب کشیدن محل ندارد.و اگر عادت ماهیانه را تحریک و طولانی کند احکام عادت ماهیانه بر آن جاری میشود، ولی در هر حال بیش از ده روز خون حیض محسوب نمیشود. حتّی اگر عادت او کمتر از ده روز باشد، باید همان را عادت قرار دهد. مگر این که بر اثر گذشت زمان مقدار زمان عادت او عوض شود.
هـ ـ استمرار
مسأله ۸۵: سه وز اوّل حیض باید پشت سر هم باشد، بنابراین اگر مثلا دو روز خون ببیند و یک روز پاک شود و دوباره خون ببیند، حیض نیست. و این که میگوییم باید پشت سر هم باشد، معنایش این نیست که در تمام سه روز خون بیرون آید، بلکه اگر در فضای داخل فرج خون باشد کافی است.
وـ موالات
سؤال ۸۶: آیا «توالی» در سه روز اوّل حیض، که در بعضی از کتابها آمده است، همان «استمرار خون در سه روز اوّل» است، یا معنای دیگری دارد؟ لطفاً توضیح فرمائید.
جواب : منظور همان استمرار خون در سه روز اوّل است.
زـ بین دو حیض باید حدّاقل ده روز فاصله باشد
مسأله ۸۷: زنی که معمولا ماهی یک مرتبه خون میبیند اگر در یک ماه دوبار خون ببیند و آن خون نشانههای حیض داشته باشد، چنانچه روزهایی که در وسط پاک بوده کمتر از ده روز نباشد، باید هر دو را حیض قرار دهد.
مسأله ۸۸: هرگاه سه روز یا بیشتر خونی ببیند که نشانههای حیض دارد و بعد ده روز یا بیشتر خونی ببیند که نشانههای استحاضه دارد و مجدّداً خونی ببیند که نشانه حیض دارد، باید تمام خونهایی که نشانه حیض داشته است حیض قرار دهد.
محرّمات حائض
کارهایی بر زن حائض در ایّام عادت ماهیانه حرام است و باید از آنها اجتناب کند. امور مذکور به شرح زیر است:
الف: انجام عبادتها
مسأله ۸۹: تمام عبادتهایی که شرط صحّت آن وضو، یا غسل، یا تیمّم است; مانند نمازهای روزانه، روزه و طواف خانه خدا، بر حائض حرام است; ولی بجا آوردن عباداتی که طهارت (یعنی وضو، یا غسل، یا تیمّم) در آن شرط نیست، مانند نماز میّت، مانعی ندارد.
مسأله ۹۰: هر گاه زن در وسط نماز حائض شود، نماز او باطل است و نباید ادامه دهد، ولی اگر شک کند که حائض شده یا نه، نماز او صحیح است.
مسأله ۹۱: هر گاه وقت نماز داخل شود و بداند یا گمان داشته باشد که اگر نماز را تأخیر بیندازد حائض میشود، باید فوراً نماز را بخواند.
مسأله ۹۲: هر گاه زن در اوّل وقت به اندازه انجام واجبات یک نماز پاک باشد و نماز نخواند و حائض شود، آن نماز را باید بعداً قضا کند و در اندازه «وقت برای انجام واجبات» باید ملاحظه حال خود را نماید، مثلا برای مسافر به اندازه دو رکعت و برای حاضر به اندازه چهار رکعت و کسی که وضو ندارد، وقت وضو را نیز باید در نظر بگیرد و همچنین تطهیر لباس و بدن، و اگر فقط به اندازه خود نماز وقت داشته باشد احتیاط قضا کردن نماز است.
مسأله ۹۳: مستحبّ است زن حائض در وقت نماز خود را از خون پاک کند و دستمال و نوار بهداشتی را عوض نماید و وضو بگیرد، و اگر نمیتواند وضو بگیرد تیمّم کند و در جای نماز خود رو به قبله بنشیند و مشغول ذکر خدا و دعا و صلوات شود، امّا خواندن قرآن و همراه داشتن آن و دست زدن به حواشی و فاصله میان خطوط آن (بدون این که دست او به خطهای قرآن بخورد) و نیز خضاب کردن به حنا برای حائض شایسته نیست.
سؤال ۹۴: اگر زنی به وسیله خوردن قرص از عادت ماهانه خود جلوگیری کند، آیا میتواند با آن حال قرآن بخواند و یا روزه وحجّ و سایر عباداتی که نیاز به طهارت دارد را انجام دهد؟
جواب : میتواند، و اعمال او اشکالی ندارد.
سؤال ۹۵: زنان و دخترانی که در حال گذراندن عادت ماهانه هستند و از خواندن نماز معذور میباشند، آیا میتوانند جهت شکوه و عظمت بیشتر نماز جمعه، در این آئین پرشکوه شرکت کنند؟
جواب : در صورتی که در مسجد نباشد و نیّت نماز نکنند مانعی ندارد; هر چند بظاهر همراه جمعیّت بصورت نماز برخیزند.
ب: انجام تمام کارهایی که بر جُنُب حرام است
مسأله ۹۶: پنج کار بر جنب حرام است:
اوّل: تماسّ با خطّ قرآن، یا اسم خداوند و پیامبران(علیهم السلام) و امامان معصوم(علیهم السلام) و حضرت زهراء(علیها السلام) بنابر احتیاط واجب بر حائض حرام است; ولی ترجمه قرآن به زبانهای دیگر این حکم را ندارد.
دوم: رفتن به مسجدالحرام و مسجد پیامبر(صلی الله علیه وآله) (مسجد النبیّ)، هر چند از یک در داخل و از در دیگر خارج شود.
سوم: توقّف کردن در مساجد دیگر; امّا اگر از یک در داخل و از در دیگر خارج شود، یا برای برداشتن چیزی برود، مانعی ندارد و احتیاط واجب آن است که در حرم امامان(علیهم السلام) نیز توقّف نکند.
چهارم: داخل شدن در مسجد برای گذاشتن چیزی در آن.
پنجم: خواندن یکی از آیات سجده; ولی خواندن غیر آیه سجده، از سوره سجده، مانعی ندارد.[۱۲]
سؤال ۹۷: آیا زن حائض میتواند به رواقهای اطراف ضریح مطهّر امام رضا(علیه السلام)داخل شود، هرچند قبر مطهّر را ببیند و به ضریح نزدیک باشد؟
جواب : مانعی ندارد، ولی وارد حرم نشود.
سؤال ۹۸:پس از مدّتها به قصد زیارت حضرت معصومه(علیها السلام) به شهر مقدّس قم سفر کردم; ولی متأسّفانه در اثناء راه عادت شدم. آیا با این وضعیّت میتوانم به حرم مطهّر آن حضرت مشرّف شوم؟ به طور کلّی تشّرف به حرم امامزادگان در این حالت چه حکمی دارد؟
جواب : تشرّف به حرم امامزادگان اشکالی ندارد، ولی بهتر آن است که تنها به رواقها اکتفا کنند و وارد محوطه اصلی، که ضریح در آن است، نشوند. البتّه قسمتهائی که به عنوان مسجد معروف است از این حکم مستثنی است.
سؤال ۹۹: بطور کلّی ورود به چه قسمتهایی از حرم مطهّر معصومین «سلام الله علیهم اجمعین»برای جنب و حائض حرام است؟ آیا حتّی وارد شدن به رواقها، حیاتها و سایر مکانهای وابسته به حرم حرام است، یا محدوده ممنوعه قسمت خاصّی از حرم است؟
جواب : محدوده ممنوعه فقط قسمتی است که ضریح در آن است و اطراف آن.
سؤال ۱۰۰: آیا حضور زنان حائض و جُنب در حسینیّهها به هنگام عزاداری و رفتن به گلزار شهداء و قرائت فاتحه بر مزار پاک آن عزیزان سفر کرده و شرکت در جلسات قرآن جایز است؟
جواب : اشکالی ندارد; ولی آیات سجده را نخوانند.
سؤال ۱۰۱: با توجّه به این که دعای شریف کمیل، مشتمل بر آیهای از سوره سجده است،[۱۳] آیا قرائت این دعا برای زنان حائض جایز است؟
جواب : اشکالی ندارد; زیرا تنها قرائت آیه سجده برای چنین افرادی جایز نیست، هر چند بهتر آن است که کلّ سوره، و از جمله همان آیه موجود در دعای کمیل، را در آن حالت نخوانند.
سؤال ۱۰۲: شوهرم در سالگرد عقد ازدواجمان پلاک طلائی، که مزیّن به لفظ جلاله «اللّه» بود، به من هدیه کرد. پلاک فوق را به گردن آویختهام، آیا استفاده از آن در ایّام عادت ماهیانه جایز است؟
جواب : در صورتی که با پوست بدن تماسّ نداشته باشد اشکالی ندارد.
سؤال ۱۰۳: نام شوهر من محمّد است، آیا دست زدن به نام او، که همنام پیامبر بزرگوار اسلام(صلی الله علیه وآله) است، در هنگام عادت ماهیانه جایز است؟ حکم سایر نامهایی که از اسامی مبارک پیامبران و معصومان(علیهم السلام) گرفته شده چه میباشد؟
جواب : اشکالی ندارد; مگر این که نام «اللّه» مثل «عبداللّه» و امثال آن در آن باشد.
سؤال ۱۰۴: خانمهای محلّه ما جلسه هفتگی دارند، یکی از برنامههای این جلسه، قرائت زیارت با شکوه عاشوراست. این زیارت را بر روی کارت کوچکی چاپ کردهاند و لایه بسیار نازکی از پلاستیک بر روی آن کشیدهاند، آیا برای زنان حائض جایز است که به این نوع کارتها دست بزنند؟ آیا در این حالت میتوانند سجده آخر زیارت را بجا آورند؟
جواب : دست زدن به این کارتها اشکالی ندارد و بجا آوردن سجده آخر هم خوب است.
سؤال ۱۰۵: با توجّه به این که شرکت در انتخابات، در مراحل مختلف، از اهمیّت خاصّی برخوردار است و از سوی دیگر، صندوقهای اخذ رأی معمولا در مساجد مستقرّ است، آیا رفتن زنان حائض به مسجد جهت عمل کردن به این وظیفه مهمّ سیاسی عبادی جائز است؟
پاسخ: باید به مناطقی بروند که صندوق در غیر مسجد باشد.
سؤال ۱۰۶: آیا گوش دادن به آیات سجده واجب، همانند تلاوت کردن آنها، برای شخص حائض حرام است؟ و اگر گوش کند، آیا سجده بر او نیز لازم است؟
جواب : گوش دادن جایز است و اگر آیه سجده را بشنود باید در همان حال سجده کند.
ج: آمیزش جنسی
مسأله ۱۰۷: آمیزش جنسی و نزدیکی کردن به هنگام عادت، هم بر زن حرام است و هم برای مرد.
مسأله ۱۰۸: هرگاه مرد در حال حیض با همسر خود نزدیکی کند مستحبّ است کفّاره دهد; و کفّاره آن در ثلث اوّل روزهای حیض، یک مثقال طلای سکّه دار، یا قیمت آن است (مثقال شرعی ۱۸ نخود میباشد) و اگر در ثلث دوم باشد، نیم مثقال و اگر در ثلث سوم باشد یک چهارم مثقال است، بنابر این اگر ایّام عادت شش روز است دو روز اوّل یک مثقال، دو روز وسط نیم مثقال و دو روز آخر یک چهارم مثقال کفّاره دارد.
مسأله ۱۰۹: هر گاه بخواهد قیمت طلا را بپردازد باید به قیمت روزی که میپردازد حساب کند; نه قیمت روزی که آمیزش کرده.
مسأله ۱۱۰: بازی کردن با همسر در حال حیض حرام نیست و کفّاره هم ندارد.
مسأله ۱۱۱: هرگاه نزدیکی را تکرار کند مستحبّ است کفّاره را نیز تکرار کند.
مسأله ۱۱۲: اگر مرد در حال نزدیکی بفهمد زن حائض شده، باید فوراً از او جدا شود و اگر جدا نشود، گناه کرده و بنابر احتیاط مستحب باید کفّاره نیز بپردازد.
مسأله ۱۱۳: اگر مرد با زن حائض زنا کند، یا با زن حائض بیگانهای به گمان این که همسر خود اوست نزدیکی نماید، احتیاط آن است که کفّاره دهد.
مسأله ۱۱۴: کسی که نمیتواند کفّاره بدهد بهتر آن است که صدقهای بدهد و اگر نمیتواند، باید از گناه خود استغفار کند.
سؤال ۱۱۵: مردی با همسرش، که در حال عادت ماهیانه است، مشغول ملاعبه میشود، اگر شک کند که بی اختیار دخول صورت گرفته یا نه، چه حکمی دارد؟ آیا کار حرامی کرده و باید کفّاره بپردازد؟
جواب : مادام که یقین ندارد، کار حرامی انجام نشده و کفّارهای ندارد.
سؤال ۱۱۶: آیا حرمت جماع و نزدیکی در حال حیض و کفّاره آن، شامل آمیزش جنسی غیر اختیاری هم میشود؟ اگر از روی فراموشی باشد چطور؟ آیا انزال نیز شرط است؟
جواب : این حکم شامل صورت فراموشی نمیشود و انزال شرط نیست.
سؤال ۱۱۷: آیا حرمت آمیزش در حال حیض و کفّاره آن، اختصاص به شوهر دارد؟ یا شامل زن هم میشود؟
جواب : حرمت مربوط به هر دو میباشد; ولی کفّاره مخصوص مرد است.
سؤال ۱۱۸: زنی در روزهای پایانی عادت ماهیانه است، ولی شک دارد که پاک شده یا نه، آمیزش جنسی در چنین صورتی چه حکمی دارد؟
جواب : جایز نیست.
سؤال ۱۱۹: آیا نزدیکی با همسر در حال عادت ماهیانه، پس از قطع خون و قبل از غسل، جایز است؟
جواب : جایز است; ولی احتیاط مستحب در ترک آن است.
سؤال ۱۲۰: از حضرتعالی نقل شده است که آمیزش با حائض پس از قطع عادت ماهیانه و قبل از غسل جایز است، آیا این حکم در سایر محرّمات حائض (مانند طلاق، مسّ خطّ قرآن، داخل نشدن در مسجد و...) نیز جاری است؟
جواب : موارد مختلف است; رفتن به مسجد، مسّ خطّ قرآن و نماز و مانند آن مشروط به غسل است، ولی طلاق مشروط به غسل نیست.
مسأله ۱۲۱: هر گاه زن بگوید: «حائض هستم» یا «از حیض پاک شدهام» حرف او قبول است; مگر این که مورد سوءظن باشد.
د: طلاق
مسأله ۱۲۲: طلاق دادن زن در حالت حیض باطل و بی اثر است.
مسأله ۱۲۳: طلاق دادن زن در حال حیض یا نفاس در سه صورت صحیح است:
۱ـ شوهر بعد از ازدواج مطلقاً با او نزدیکی نکرده باشد.
۲ـ زن باردار باشد (همانطور که گذشت زنان باردار گاهی عادت میشوند).
۳ـ زن غایب باشد و مرد نتواند، یا برایش مشکل باشد، پاک بودن زن را بفهمد.
مسأله ۱۲۴: هر گاه زن را از خون حیض پاک میدانسته و طلاقش بدهد، سپس معلوم شود که به هنگام طلاق در حال حیض بوده، طلاق او باطل است. و به عکس، اگر او را در حال حیض بداند و طلاق دهد، بعد معلوم شود پاک بوده، طلاق او صحیح است.
مسأله ۱۲۵: هر گاه کسی میداند که همسرش در حال حیض یا نفاس بوده، اگر غایب شود، مثلا مسافرت کند و بخواهد او را طلاق دهد و نتواند از حالش با خبر شود، باید تا مدّتی که معمولا از حیض یا نفاس پاک میشود صبر کند.
سؤال ۱۲۶: آیا ازدواج و مراسم عقد در حال عادت ماهیانه جایز است؟
جواب : مانعی ندارد.
سؤال ۱۲۷: آیا بخشیدن باقیمانده عقد موقّت (که بمنزله طلاق است) در زمان عادت ماهیانه زوجه جایز است؟
جواب : مانعی ندارد.
مسأله ۱۲۸: هنگامی که زن از خون حیض پاک شود طلاق او صحیح است و همسرش نیز میتواند با او نزدیکی کند، هر چند هنوز غسل نکرده باشد; ولی احتیاط مستحب آن است که پیش از غسل از نزدیکی خود داری کند، ولی کارهای دیگری که در وقت حیض بر او حرام بوده، مانند توقّف در مسجد و مسّ خط قرآن، تا غسل نکند بر او حلال نمیشود، بنابر احتیاط واجب.
اقسام زنان حائض
مسأله ۱۲۹: زنان حائض بر شش گونهاند:
۱ـ صاحب عادت وقتیّه و عددیّه: یعنی زنی که دو ماه پشت سر هم، در وقت معیّن، خون حیض ببیند و شماره روزهایی که در هر دو ماه خون دیده یک اندازه باشد، مثل این که دو ماه پشت سر هم از اوّل تا هفتم ماه خون ببیند.
۲ـ صاحب عادت وقتیّه: و آن زنی است که دو ماه پشت سر هم در وقت معیّن خون حیض ببیند، ولی شماره روزهای عادت او به یک اندازه نباشد، مثلا یک ماه پنج روز و ماه دیگر هفت روز خون ببیند.
۳ـ صاحب عادت عددیّه: و آن زنی است که شماره روزهای عادت او در دو ماه پشت سر هم یک اندازه است (مثلا هفت روز)، ولی وقت دیدن آن مختلف است، مثلا یک بار از اوّل ماه و بار دیگر از دهم ماه شروع میشود.
۴ـ مضطربه: و آن زنی است که چند ماه حائض شده، ولی عادت معیّن پیدا نکرده و یا اگر سابقاً عادت داشته، به هم خورده و عادت تازهای جانشین آن نشده است.
۵ـ مبتدئه: و آن زنی است که برای اوّلین بار حائض میشود.
۶ـ ناسیه: و آن زنی است که عادت خود را فراموش کرده است.
هر کدام از اینها احکامی دارند که در مسائل آینده گفته میشود.
صاحب عادت وقتیّه و عددیّه
مسأله ۱۳۰: زنانی که عادت وقتیّه و عددیّه دارند همین که در ایّام عادت خون ببینند حائض میشوند و تا پایان ایّام عادت، احکام حائض را دارند، خواه نشانههای خون حیض در آن بوده باشد، یا نه.
مسأله ۱۳۱: هر گاه زنی در تمام ماه پاک نشود، ولی در دو ماه پشت سر هم چند روز معیّن (مثلا از اوّل تا هفتم ماه) خونی را که میبیند، نشانههای حیض دارد، امّا بقیّه چنین نیست، او نیز باید همان ایّام را عادت قرار دهد.
مسأله ۱۳۲: زنانی که عادت وقتیّه و عددیّه دارند، اگر یکی دو سه روز جلوتر از زمان عادت یا بعد از آن خون ببینند، بطوری که بگویند: «عادت را جلو یا عقب انداخته» باید به احکام زن حائض عمل کنند، خواه آن خون نشانههای حیض را داشته باشد یا نه.
مسأله ۱۳۳: زنی که «عادت وقتیّه و عددیّه» دارد، اگر چند روز پیش از عادت و چند روز بعد از عادت خون ببیند (بطوری که در میان زنها معمول است که گاهی عادت را جلو یا عقب میاندازند) و روی هم رفته از ده روز بیشتر نشود همه حیض است و اگر ده روز بیشتر شود، فقط خونی را که در روزهای عادت دیده حیض است و قبل و بعد از آن استحاضه میباشد، همین طور اگر چند روز قبل از ایّام عادت به اضافه تمام عادت را خون ببیند، یا فقط چند روز بعد از عادت به اضافه تمام ایّام عادت را خون ببیند که اگر از ده روز تجاوز نکند، همه اش حیض است و اگر تجاوز کند فقط ایّام عادت حیض محسوب میشود.
مسأله ۱۳۴: زنی که عادت دارد هرگاه سه روز یا بیشتر خون ببیند و پاک شود و دوباره خون ببیند و فاصله بین دو خون، کمتر از ده روز باشد و تمام روزهایی را که خون دیده، بیش از ده روز نباشد، همه آن حیض است (امّا ایّامی که در وسط پاک بوده، پاک محسوب میشود) و اگر زیادتر از ده روز باشد آن خونی که در عادت بوده حیض و دیگری که نبوده، استحاضه است و اگر هیچ کدام در عادت نبوده آن خونی که دارای صفات حیض است حیض و دیگری استحاضه است و اگر هر دو صفات حیض دارد، تا ده روز حیض محسوب میشود و بعد از آن استحاضه است.
مسأله ۱۳۵: زنی که «عادت وقتیّه و عددیّه» دارد اگر در وقت عادت، خون نبیند و در غیر آن، به شماره روزهای حیضش خون ببیند، باید همان را حیض قرار دهد، چه پیش از وقت عادت باشد، یا بعد از آن، به شرط این که نشانههای حیض را داشته باشد.
مسأله ۱۳۶: زنی که «عادت وقتیّه و عددیّه» دارد، اگر در وقت عادت خون ببیند; ولی شماره روزهای آن کمتر یا بیشتر از ایّام عادت باشد و قبل از وقت عادت، یا بعد از آن، به شماره روزهای عادت خون ببیند، فقط خونی را که در وقت عادت دیده حیض قرار میدهد.
مسأله ۱۳۷: زنانی که «عادت وقتیّه و عددیّه» دارند اگر بیشتر از ده روز خون ببینند، آنچه را در روزهای عادت دیدهاند حیض است (خواه نشانههای حیض را داشته باشد یا نه) و آنچه بعد از روزهای عادت دیدهاند استحاضه است (خواه نشانههای حیض داشته باشد یا نه).
صاحب عادت وقتیّه
مسأله ۱۳۸: زنانی که فقط «عادت وقتیّه» دارند، یعنی دو ماه پشت سر هم در وقت معیّن خون حیض میبینند و سپس پاک میشوند، ولی شماره روزهای آن یک اندازه نمیباشد، باید تمام آن را حیض قرار دهند، به شرط آن که از سه روز کمتر و از ده روز بیشتر نباشد.
مسأله ۱۳۹: زنی که از خون پاک نمیشود، ولی دو ماه پشت سر هم در وقت معیّن خون او نشانههای حیض دارد، امّا شماره روزهای خونی که نشانه حیض دارد یک اندازه نیست، چنین زنی باید تمام آنچه را نشانه حیض دارد، حیض قرار دهد.
مسأله ۱۴۰: زنی که دو ماه پشت سر هم در وقت معیّن، سه روز یا بیشتر خون حیض ببیند و بعد پاک شود، دو مرتبه سه روز یا بیشتر خون ببیند و مجموع روزهایی که خون دیده از ده روز بیشتر نشود (ولی ماه دوم کمتر یا بیشتر از ماه اوّل باشد) چنین زنی نیز باید تمام آنچه را دیده حیض قرار دهد، ولی در روزهای وسط که پاک است حکم طاهر را دارد.
مسأله ۱۴۱: زنی که «عادت وقتیّه» دارد اگر در وقت عادت خود، یا دو سه روز قبل، یا بعد از عادت خون ببیند، بطوری که بگویند: «حیض را جلو یا عقب انداخته» باید به حکم زنهای حائض عمل کند، خواه آن خون نشانههای حیض داشته باشد یا نه.
مسأله ۱۴۲: زنی که عادت وقتیّه دارد اگر بیشتر از ده روز خون ببیند و نتواند تعداد روزهای حیض را به واسطه نشانههای آن تشخیص دهد، باید مطابق تعداد روزهای عادت زنان خویشاوند خود حیض قرار دهد (اعمّ از خویشاوندان پدری یا مادی، زنده یا مرده) و این در صورتی است که همه، یا اکثریّت قریب به اتّفاق آنها یکسان باشند، امّا اگر در میان آنها اختلاف است، مثلا بعضی پنج روز و بعضی هشت روز عادت میبینند، احتیاط واجب آن است که در هر ماه هفت روز را ایّام عادت خود قرار دهد.
صاحب عادت عددیّه
مسأله ۱۴۳: زنانی که «عادت عددیّه» دارند، یعنی شماره روزهای حیض آنها در دو ماه پشت سر هم یک اندازه است، ولی وقت آن تغییر میکند، آنها باید در همان چند روز به احکام حائض عمل کنند.
مسأله ۱۴۴: زنانی که از خون پاک نمیشوند، ولی دو ماه پشت سر هم چند روز از خونی را که میبینند نشانه حیض و بقیّه نشانههای استحاضه دارد و شماره روزهایی که نشانه حیض دارد در هر دو ماه یک اندازه است، امّا وقت آن یکی نیست، باید آن چند روزی را که نشانه حیض دارد، حیض قرار دهند.
مسأله ۱۴۵: زنی که «عادت عددیّه» دارد اگر بیشتر از شماره عادت خود، خون ببیند و از ده روز بیشتر شود چنانچه همه خونهایی که دیده یک جور باشد باید از موقع دیدن خون به شماره روزهای عادتش حیض و بقیّه را استحاضه قرار دهد و اگر چند روز آن نشانه حیض دارد باید همان را حیض قرار دهد و اگر بیشتر از ایّام عادت او باشد از آخر آن کم میکند و اگر کمتر از ایّام عادت اوست، باید آن روزها را با چند روز بعد از آن که روی هم رفته به اندازه عادتش شود، حیض قرار دهد و بقیّه را استحاضه.
مضطربه
مسأله ۱۴۶: «مضطربه» یعنی زنی که چند ماه خون دیده، ولی عادت معیّنی پیدا نکرده است، اگر ده روز یا کمتر خون ببیند همه اش حیض است و اگر بیشتر از ده روز ببیند چنانچه بعضی نشانه حیض داشته باشد و از سه روز کمتر و از ده روز بیشتر نباشد، حیض محسوب میشود و اگر همه اش یک جور باشد مطابق عادت خویشاوندان خود عمل میکند (اگر عادت همه یا اکثریّت قاطع آنها یکسان باشد) و هرگاه عادت آنها مختلف باشد، احتیاط آن است که عادت خود را هفت روز قرار دهد.
مبتدئه
مسأله ۱۴۷: «مبتدئه» یعنی زنی که دفعه اوّل خون دیدن اوست، اگر ده روز یا کمتر خون ببیند همه اش حیض است و اگر بیشتر از ده روز ببیند و همه اش یک جور باشد باید عادت خویشاوندان خود را، بطوری که در مسأله قبل گفته شد، حیض قرار دهد و بقیّه را استحاضه.
مسأله ۱۴۸: اگر «مبتدئه» بیشتر از ده روز خون ببیند که چند روز آن نشانه حیض دارد، چنانچه خونی که نشانه حیض دارد کمتر از سه روز و بیشتر از ده روز نباشد، آن خون حیض و بقیّه استحاضه است و اگر کمتر از سه روز باشد باید آنچه را نشانه حیض دارد بگیرد و باقیمانده را به عادت خویشاوندان خود حیض قرار میدهد و همچنین اگر آنچه نشانه حیض دارد بیش از ده روز باشد به تعداد عادت خویشاوندان خود حیض قرار میدهد و بقیّه استحاضه است.
ناسیه
مسأله ۱۴۹: «ناسیه» یعنی زنی که عادت خود را فراموش کرده، اگر ده روز یا کمتر خون ببیند همه اش حیض است و اگر بیشتر از ده روز ببیند، باید روزهایی که خون او نشانه حیض دارد حیض قرار دهد (به شرط این که کمتر از سه روز و بیشتر از ده روز نباشد) و اگر بیشتر باشد، یا همه روزها یک جور دیده، احتیاط واجب آن است که هفت روز اوّل را حیض قرار دهد و بقیّه را استحاضه.
احکام گروههای ششگانه فوق
مسأله ۱۵۰: «مبتدئه» و «مضطربه» و «ناسیه» و زنی که «عادت عددیّه» دارد، اگر خونی ببیند که نشانههای حیض داشته باشد، باید فوراً عبادت را ترک کند و چنانچه بعد بفهمد حیض نبوده، باید عبادتهایی را که به جا نیاورده قضا کند، ولی اگر نشانههای حیض نداشته باشد بر طبق حکم مستحاضه عمل میکند تا ثابت شود که خون حیض است، ولی زنی که عادت «وقتیّه» یا «وقتیّه و عددیّه» دارد به محض دیدن خون در ایّام عادت، عبادت را ترک میکند.
مسأله ۱۵۱: زنی که دارای عادت است (خواه وقتیّه و عددیّه باشد، یا فقط عادت وقتیّه و یا عادت عددیّه)، هر گاه دو ماه پشت سر هم بر خلاف عادت خود، خونی ببیند عادتش برمی گردد به آنچه در آن دو ماه دیده است.
نشانه پایان یافتن عادت ماهیانه
سؤال ۱۵۲: نشانه پایان یافتن عادت ماهیانه چیست؟ آیا گذشتن زمان خاصّی از دیدن آخر لکّه معتبر است، یا ملاک چیز دیگری است؟
جواب : در صورتی که زمان و ایّام عادت معلوم باشد و در حدود همان زمان خون قطع شود و لکّهای پیدا نباشد عادت پایان یافته است و انتظار بیشتری لازم نیست.
سؤال ۱۵۳: اگر خون حیض قطع شود و حائض نتواند خود را آزمایش کند (مثل این که باکره است، یا خوف ضرر دارد) وظیفه اش چیست؟
جواب : آزمایش مزبور چیز سادهای است که نه خوف ضرر دارد و نه مزاحمتی برای بکارت، بلکه با مختصر پنبه یا دستمال کاغذی میتوان آزمایش کرد.
سؤال ۱۵۴: استعلام وظیفه چه گروهی از زنان حائض است؟
جواب : وظیفه همه کسانی است که شکّ در پایان یافتن عادت خود دارند.
وظیفه حائض پس از پایان عادت
مسأله ۱۵۵: هنگامی که زن از حیض پاک شود باید برای انجام عبادات خود غسل کند و اگر دسترسی به آب ندارد تیمّم نماید، غسل حیض همانند غسل جنابت انجام میشود و از وضو نیز کفایت میکند، ولی احتیاط مستحب آن است که وضو هم بگیرد (خواه قبل از غسل باشد یا پس از آن).
مسأله ۱۵۶: هر گاه پیش از ده روز پاک شود و بداند که در باطن خون نیست، باید غسل کند و عبادتهای خود را انجام دهد، اگر چه یقین داشته باشد پیش از تمام شدن ده روز دوباره خون میبیند.
مسأله ۱۵۷: هر گاه زن پیش از ده روز پاک شود، ولی احتمال دهد که در باطن خون است باید به وسیله قدری پنبه خود را امتحان کند، چنانچه پاک بود غسل کند و عبادتهای خود را انجام دهد و اگر پاک نبود، هر چند به خونابه آلوده باشد، باید مطابق احکامی که سابقاً درباره حائض گفته شد عمل نماید.
مسأله ۱۵۸: نمازهای روزانه که زن در حال حیض نخوانده قضا ندارد، ولی روزه واجب را باید قضا کند.
مسأله ۱۵۹: اگردر حال عادت ماهیانه یا نفاس، آفتاب یا ماه بگیرد و تا آخر مدّتی که خورشید یا ماه باز میشود از خون حیض و نفاس پاک نشده باشد نماز آیات بر او واجب نیست و قضا هم ندارد.
مسأله ۱۶۰: هر گاه در آخر وقت نماز پاک شود باید غسل کند و نماز را بخواند، حتّی اگر به اندازه یک رکعت نماز وقت داشته باشد احتیاط واجب خواندن نماز است و در صورت نخواندن، قضای آن را به جا آورد.
مسأله ۱۶۱: هر گاه در آخر وقت پاک شود، امّا برای غسل وقت ندارد و فقط میتواند تیمّم کند و یک رکعت نماز را در وقت و بقیّه را در خارج وقت به جا آورد نماز بر او واجب نیست، ولی اگر گذشته از تنگی وقت تکلیفش تیمّم است، مثل این که آب برای او ضرر دارد، باید تیمّم کند و نماز را به جا آورد.
مسأله ۱۶۲: هر گاه زن پاک شود و شک کند که به مقدار کافی وقت برای نماز باقی مانده یا نه، باید نمازش را بخواند.
سؤال ۱۶۳: زنی که در بین مسافرت، مثلا در هواپیما یا قطار، از حیض پاک میشود و نمیتواند غسل کند چه وظیفهای دارد؟
جواب : چنانچه بتواند تیمّم میکند و نماز خود را با همان حال انجام میدهد و اگر نتواند تیمّم کند نماز را احتیاطاً با همان حال میخواند و بعد قضا میکند (این در حال تنگی وقت است).
مسائل متفرّقه غسل حیض
سؤال ۱۶۴: در برخی از مناطق معروف است که غسل حیض فقط در روزهای زوج صحیح است; یعنی حتّی اگر عادت ماهیانه در روز فرد قطع شود و زن پاک شود نمیتواند در آن روز غسل کند و باید به روز بعد موکول کند! آیا این مطلب ریشه شرعی دارد؟
جواب : هیچ فرقی بین روزها نیست، باید در اوّلین فرصت غسل کنند و وظائف شرعی خود را انجام دهند.
سؤال ۱۶۵: هر گاه زن جُنب بوده و عادت ماهیانه او فرا برسد، یا در حال عادت ماهیانه محتلم یا جنب شود، یا به مردهای دست بزند، و بطور کلّی غسلی بر او واجب شود، آیا میتواند در همان حال غسل کند؟
جواب : مانعی ندارد و با غسل جنابت از جنابت پاک میشود و همچنین غسلهای مستحب را نیز میتواند انجام دهد.
سؤال ۱۶۶: شیر دادن بچّه شیر خوار در ایّام عادت ماهیانه چه حکمی دارد؟ اگر اثر نامطلوبی دارد چه کاری میتوان انجام داد تا آن اثر از بین برود؟
جواب : هیچ اثر نامطلوبی ندارد.
سؤال ۱۶۷: برخی از خانمها معتقدند که پس از تمام شدن عادت، باید تمام لباسهایی را که در طول عادت پوشیدهاند، حتّی لباسهایی مانند چادر را آب بکشند، هر چند تماسّی با محلّ نجس نداشته باشد، آیا این سخن صحیح است؟
جواب : این گونه سخنها هیچ اعتبار شرعی ندارد، تا لباسها نجس نشود آب کشیدن آن لازم نیست.
سؤال ۱۶۸: اصلاح صورت، رنگ کردن مو و آرایش به هنگام عادت ماهیانه چه حکمی دارد؟ یکی از خانمها میگفت: «به هنگام عادت زنانگی موهایتان را رنگ
نکنید; زیرا در این وضعیّت رنگ جذب مو نمیشود!» آیا این مطلب صحیح است؟
جواب : این مطلب جزء خرافات است و اعتباری ندارد.
سؤال ۱۶۹: آیا عرق زن حائض نجس است؟
جواب : نجس نیست.
سؤال ۱۷۰: بعضی از خانمها نسبت به مخفی نمودن نوارهای بهداشتی استفاده شده در ایّام عادت، از چشم نامحرمان، دقّت کافی نمینمایند. آیا دیدن این نوارها توسّط نامحرم اشکالی دارد؟
جواب : شرعاً حرام نیست، ولی پنهان کردن آن جزء آداب اخلاقی است.
سؤال ۱۷۱: علیرغم سعی فراوان در پاک کردن کهنههایی که در ایّام عادت مورد استفاده قرار میگیرد، غالباً رنگ خون باقی میماند، آیا این کهنهها پس از تطهیر پاک میشود؟
جواب : در صورتی که جرم خون در آن نباشد، باقی ماندن رنگ ضرری ندارد.
احکام غسل نفاس
خون نفاس چیست؟
مسأله ۱۷۲: از موقعی که نخستین جزء بچّه از شکم مادر بیرون میآید، هر خونی که زن میبیند خون «نفاس» است و زن را در این حال «نُفَساء» میگویند.
سؤال ۱۷۳: خانمهایی که فرزندهای چند قلو بدنیا میآورند، شروع نفاس بچّه اوّل است، یا بچّههای بعدی؟ ابتدای ده روز از چه زمانی است؟
جواب : شروع نفاس از بچّه اوّل است و پایان آن پس از ده روز کامل میباشد، ولی احتیاط آن است که در مقدار زائد بر آن نسبت به بچّه اخیر، میان احکام حائض و مستحاضه جمع کند.
سؤال ۱۷۴: آیا لازم است خون نفاس، همانند خون حیض و استحاضه، از نظر رنگ، سرعت، حرارت و برودت و مانند آن، شرایط خاصّی داشته باشد؟
جواب : خون نفاس در حقیقت باقیمانده خون حیض است و معمولا دارای صفات آن میباشد; ولی بودن آن صفات در آن شرط نیست.
شرایط خون نفاس
مسأله ۱۷۵: خون نفاس باید شرایط زیر را داشته باشد و گرنه احکام نفاس را نخواهد داشت:
الف: خون ناشی از زایمان باشد، بنابراین خونی که زن قبل خارج شدن طفل میبیند، نفاس نیست.
ب: خون نفاس ممکن است یک لحظه بیشتر نباشد، ولی بیشتر از ده روز نمیباشد.
ج: احتیاط واجب آن است که خلقت بچّه تمام باشد، بنابراین اگر خون بستهای از رحم خارج شود و بداند که اگر در رحم میماند انسان میشد، باید میان اعمال زنی که از خون پاک است و کارهایی را که حائض ترک میکند جمع نماید.[۱۴]
مسأله ۱۷۶: هر گاه شک کند چیزی از او ساقط شده یا نه، یا چیزی که ساقط شده اگر میماند انسان میشد یا نه؟ خونی که از او خارج میشود خون نفاس نیست و لازم نیست جستجو کند.
سؤال ۱۷۷: آیا استمرار در خون نفاس هم شرط است؟ اگر زنی به هنگام تولّد بچّه خون ببیند و سپس پاک شود و روز پنجم دوباره خون ببیند، آیا همه این پنج روز نفاس محسوب میشود؟
جواب : استمرار در خون نفاس شرط نیست، ولی اگر در اثناء کاملا پاک شود، باید عبادتهای خود را انجام دهد.
سؤال ۱۷۸: ده روز نفاس از چه زمانی شروع میشود؟ اگر خدایی ناکرده بچّهای در ماه نهم در شکم مادر بمیرد و چارهای جز قطعه قطعه کردن او نباشد و این عمل چندین ساعت طول بکشد، آیا معیار در شروع ده روز، خارج شدن اوّلین قطعه است، یا خروج قطعه آخر معیار است؟
جواب : جواب این مسأله مانند جواب مسأله چند قلوهاست.
سؤال ۱۷۹: امروزه مسأله «مادر جانشینی» و پرورش نطفه شوهر و تخمک همسرش پس از بارور نمودن در رحم زن دیگر، امری امکان پذیر و مرسوم است. آیا مادر جانشین هم به هنگام تولّد آن بچّه «نفساء» محسوب میشود، یا احکام نفاس مخصوص مادران حقیقی است؟
جواب : احکام نفاس دارد.
سؤال ۱۸۰: آیا آخرین جزء بچّه، شامل جفت هم میشود؟
جواب : شامل جفت نمیشود.
سؤال ۱۸۱: در صورت شک بین خون نفاس و خون زخم، تکلیف زن چیست؟
جواب : در این موارد احتیاط کند; یعنی عبادات را انجام دهد و از آنچه بر حائض حرام است پرهیز کند تا وضع او روشن شود.
کارهایی که بر «نُفَساء» حرام است
مسأله ۱۸۲: تمام کارهایی که بر حائض حرام است بر «نفساء» نیز حرام است و آنچه بر حائض واجب، یا مستحب، یا مکروه میباشد، برای او نیز همین حکم را دارد.
مسأله ۱۸۳: نزدیکی کردن با زن در حال «نفاس» حرام است و اگر شوهر با او نزدیکی کند، احتیاط مستحب آن است که مطابق دستوری که در مورد «حائض» گفته شد کفّاره دهد، طلاق او نیز در این حال باطل است.
سؤال ۱۸۴: کدام یک از محرّمات زن در حال نفاس، پس از قطع خون، و کدام یک پس از غسل بر او حلال میشود؟
جواب : مقاربت بعد از قطع خون حلال میشود، ولی داخل شدن در مسجد و عبادات بعد از غسل جایز است.
وظیفه «نفساء» پس از قطع خون.
مسأله ۱۸۵: هر گاه زن ظاهراً از خون نفاس پاک شود و احتمال دهد که در باطن خون وجود دارد، باید با کمی پنبه خود را امتحان کند و اگر پاک بود غسل کند و عبادتهای خود را انجام دهد.
سؤال ۱۸۶: خانمی علامت پاکی از خون را در حیض و نفاس، گذشتن ۲۴ ساعت از آخرین لکّهای که دیده قرار میداده و تنها در این صورت غسل نموده و سپس به وظائفش عمل میکند، آیا این کار صحیح است؟
جواب : گذشتن ۲۴ ساعت لازم نیست، بلافاصله پس از قطع خون غسل میکند و وظائف خود را انجام میدهد.
مسأله ۱۸۷: هنگامی که زن از خون نفاس پاک شد باید غسل کند و عبادتهای خود را انجام دهد و هر گاه قبل از گذشتن ده روز از ولادت، دوباره خون ببیند چنانچه روزهایی که خون دیده روی هم رفته ده روز یا کمتر از ده روز است، تمام آن نفاس میباشد و روزهایی که در وسط پاک بوده عباداتش صحیح است.
خونی که زن پس از ایّام نفاس میبیند
مسأله ۱۸۸: هر گاه خون نفاس از ده روز بگذرد، چنانچه در حیض عادت عددیّه دارد به اندازه آن نفاس است و بقیّه استحاضه، و اگر عادت ندارد تا ده روز نفاس و بقیّه استحاضه است.
مسأله ۱۸۹: زنی که عادت او در حیض کمتر از ده روز است، اگر بیشتر از روزهای عادتش خون نفاس ببیند باید به اندازه روزهای عادت خود نفاس قرار دهد و بعد از آن، تا روز دهم بنابر احتیاط واجب عبادت را ترک کند، اگر خون از ده روز گذشت فقط به اندازه روزهای عادتش نفاس است و بقیّه استحاضه و عباداتی را که در این چند روز ترک کرده، باید قضا کند.
مسأله ۱۹۰: بسیاری از زنان بعد از وضع حمل یک ماه یا بیشتر خون میبینند، چنین زنانی اگر در حیض عادت دارند باید به تعداد روزهای عادتشان «نفاس» قرار دهند و بعد از آن تا ده روز حکم استحاضه دارد، بعد از گذشتن ده روز اگر همزمان با ایّام عادت حیضش باشد باید مطابق احکام حائض عمل کند (خواه نشانههای خون حیض را داشته باشد یا نه) و اگر همزمان با ایّام عادتش نباشد حکم استحاضه دارد، مگر این که خون دارای نشانههای حیض باشد.
مسأله ۱۹۱: زنانی که تا یک ماه یا بیشتر بعد از وضع حمل خون میبینند، اگر عادت ماهیانه ندارند ده روز اوّل نفاس است و ده روز دوم استحاضه و بعد از آن اگر نشانههای حیض را داشته باشد، حیض و گرنه آن هم استحاضه است.
مسائل متفرّقه نفاس
سؤال ۱۹۲: آیا در ایّام نفاس نیز تنها «روز» ملاک است، یا شبانه روز ملاک میباشد؟
جواب : تنها روز ملاک است.
سؤال ۱۹۳: میگویند زن «زائو» بایستی روز چهلم غسل «چلّه» انجام دهد. لطفاً بفرمائید غسل «چلّه» چیست؟ و آیا تا آن زمان نباید غسلی انجام دهد؟
جواب : این گونه سخنان اعتباری ندارد و حکم نفاس همان است که در مسائل بالا گذشت.
سؤال ۱۹۴: آیا ابتلاء زنان به خونهای سه گانه دلیل بر نقصان ایمان یا عدم کمال آنها محسوب میشود، یا این خونها فلسفه دیگری دارد؟
جواب : این خونها مربوط به وظائف پر افتخار مادری است و دلیلی بر نقصان آنها نمیباشد.
غسل استحاضه
نشانهها و علامتهای خون استحاضه
مسأله ۱۹۵: یکی از خونهایی که از زن خارج میشود خون «استحاضه» است و در این موقع زن را «مستحاضه» میگویند، بطور کلّی تمام خونهایی که غیر از حیض، نفاس، زخم و دُمَل است و از رحم زن خارج میشود خون استحاضه است.
مسأله ۱۹۶: خون استحاضه غالباً کم رنگ و سرد و رقیق است و بدون فشار و سوزش بیرون میآید، ولی ممکن است گاهی تیره رنگ یا سرخ و گرم و غلیط باشد و با فشار و سوزش خارج شود.
مسأله ۱۹۷: هر خونی که از زن خارج شود و شرایط حیض و نفاس را نداشته باشد و مربوط به بکارت یا زخم یا جراحتی در رحم نبوده باشد، خون استحاضه است.
مسأله ۱۹۸: هر گاه شک کند که خون، از زخم است یا نه و ظاهر حال او سلامت است، خون استحاضه حساب میشود; امّا اگر وضع حال او مشکوک باشد، که خون از زخم است یا غیر آن، احکام استحاضه ندارد.
سؤال ۱۹۹: آیا استحاضه، همچون حیض و نفاس، حدّاقل و حدّاکثر دارد؟
جواب : استحاضه حدّاقل و اکثر ندارد.
سؤال ۲۰۰: آیا ابتدای استحاضه باید خون مشاهده شود و یا بودن خون در محل کافی است؟ و آیا استمرار در استحاضه نیز معتبر میباشد؟
جواب : بودن خون در محل کافی است و استمرار نیز در آن شرط نیست.
سؤال ۲۰۱: خانمی که در سنّ کسی است که عادتاً حیض میبیند، عمل جرّاحی کرده و رحم او را برداشتهاند، اگر خونی ببینند حکم حیض دارد یا استحاضه؟ در صورتی که احتمال بدهد و یا این که یقین نماید خون از زخم و عمل جرّاحی است چه صورت دارد؟
جواب : اگر یقین داشته باشد، یا احتمال بدهد خون زخم یا جرّاحی است، تکلیفی برای او ایجاد نمیکند، تنها خود را میشوید و غسل و وضو به خاطر آن واجب نیست.
سؤال ۲۰۲: همانطور که در توضیح المسائل آمده، خانمها در سنّ ۵۰ سال قمری، که تقریباً مطابق با ۴۸ سال و ۶ ماه شمسی است، یائسه میشوند. حال اگر بعد از این سن هر ماه، مثل زمان عادت ماهیانه، خون ببینند، آیا باید آن را حیض قرار دهند، یا استحاضه؟ عبادات خود را انجام دهند، یا ترک نمایند؟
جواب : خونهایی که زنان بعد از ۵۰ سال قمری میبینند استحاضه محسوب میشود; خواه به شکل و صفات حیض باشد یا نباشد.
اقسام استحاضه
مسأله ۲۰۳: استحاضه فقط دو قسم است: «قلیله» و «کثیره».
استحاضه قلیله آن است که هر گاه زن پنبهای را داخل کند، خون آن را آلوده نماید، ولی از طرف دیگر خارج نشود، خواه خون در پنبه فرو رود یا نه.
و استحاضه کثیره آن است که خون در پنبه فرو رود و از آن بگذرد و جاری شود.
سؤال ۲۰۴: آیا در بین فقهای بزرگوار زمان ما، یا مراجع گذشته(رحمهم اللّه) کسی همانند حضرتعالی منکر استحاضه متوسّطه شده است؟
جواب : بزرگان از قدماء و متأخّرین، که معتقد هستند استحاضه دو قسم بیشتر نیست، متعدّد بودهاند.
وظیفه مستحاضه قلیله
مسأله ۲۰۵: زن باید در استحاضه قلیله:
۱ـ برای هر نماز بنابر احتیاط واجب یک وضو بگیرد (مثلا برای نماز ظهر یک وضو و برای عصر وضوی دیگر).
۲ـ واجب است از سرایت خون به سایر اعضا جلوگیری کند، امّا عوض کردن نوار بهداشتی و مانند آن واجب نیست; هر چند احتیاط است.
سؤال ۲۰۶: فرمودهاید که مستحاضه قلیله برای هر نماز یک وضو بگیرد، حال اگر بعد از نماز ظهر هیچ خونی نبیند و بخواهد نماز عصر را بخواند، باز هم باید وضو بگیرد؟
جواب : در این صورت وضو گرفتن لازم نیست.
سؤال ۲۰۷: اگر مستحاضه قلیله نماز عصر خود را بخواند و تا نماز مغرب خون نبیند، آیا میتواند با همان وضوی نماز عصر نماز مغربش را بخواند؟
جواب : آری میتواند با همان وضو، نماز مغرب و عشا را بخواند.
مسأله ۲۰۸: در استحاضه «قلیله» اگر قبل از اذان صبح برای نماز شب وضو بگیرد و نماز شب را بخواند، احتیاط واجب آن است که بعد از داخل شدن وقت نماز صبح، دو مرتبه وضو بگیرد.
مسأله ۲۰۹: هر گاه زن مستحاضه قلیله، نماز ظهر و عصر، یا مغرب و عشا را از هم جدا بخواند باید برای هر کدام یک وضو بگیرد و همچنین برای نمازهای مستحبّی; ولی برای مجموع نماز شب یک وضو یا غسل کافی است و برای خواندن نماز احتیاط و سجده فراموش شده و تشهّد فراموش شده و سجده سهو، که بلافاصله بعد از نماز بجا میآورد، غسل و وضو لازم نیست.
سؤال ۲۱۰: مستحاضه قلیله اگر بخواهد کاری انجام دهد که شرط آن طهارت است; مانند رساندن جایی از بدن به خطّ قرآن، یا طواف واجب خانه خدا و مانند آن، آیا یک وضو کافی است، یا وظیفه دیگری دارد؟ و اگر بخواهد یکی از این کارها را تکرار کند، لازم است وضو هم تکرار شود؟
جواب : برای انجام طواف باید وضو بگیرد و همچنین تکرار آن وضو دارد; ولی برای نافلههای نمازهای واجب وضوی اضافی لازم نیست و همچنین برای نماز شب که پشت سر هم بجا میآورد یک وضو کافی است.
سؤال ۲۱۱: آیا مستحاضه قلیله پس از پاک شدن از خون باید غسل کند؟
جواب : غسل بر او واجب نیست.
سؤال ۲۱۲: آمیزش، طلاق، رفتن به مسجد الحرام و حرم ائمّه(علیهم السلام) و عبور از سایر مساجد برای مستحاضه قلیله چه حکمی دارد؟
جواب : اشکالی ندارد.
وظیفه مستحاضه کثیره
مسأله ۲۱۳: برزن واجب است که در استحاضه کثیره:
۱ـ سه غسل انجام دهد، یک غسل برای نماز صبح و دیگر برای نماز ظهر و عصر و سوم برای مغرب و عشا.
۲ـ و باید میان این نمازها جمع کند.
۳ـ و احتیاط مستحب آن است که علاوه بر این، برای هر نماز یک وضو بگیرد، قبل از غسل یا بعد از آن.
مسأله ۲۱۴:در استحاضه کثیره اگر قبل از اذان صبح برای نماز شب غسل کند و نماز شب را بخواند احتیاط واجب آن است که بعد از داخل شدن صبح، دو مرتبه غسل را انجام دهد.
مسأله ۲۱۵: مستحاضه کثیره، هر گاه غسلهای روزانه خود را انجام دهد برای اعمال دیگر، مانند طواف، نماز قضا، نماز آیات و نماز شب، غسل دیگری بر او واجب نیست، تنها باید وضو بگیرد.
تبدیل استحاضه قلیله به کثیره و بالعکس
مسأله ۲۱۶: هرگاه استحاضه قلیله بعد از نماز صبح کثیره شود، باید برای نماز ظهر و عصر غسل کند و اگر بعد از نماز ظهر و عصر کثیره شود، باید برای نماز مغرب و عشا غسل کند.
مسأله ۲۱۷: اگر در بین نماز، استحاضه قلیله زن کثیره شود، باید نماز را رها کند و غسل نماید و از نو بخواند و در صورتی که برای غسل وقت ندارد تیمّم کند; ولی اگر برای تیمّم هم وقت ندارد باید همان نماز را تمام کرده و بنابر احتیاط واجب قضا نماید.
مسأله ۲۱۸: هر گاه استحاضه کثیره زن قلیله شود، باید برای نماز اوّل غسل کند و برای نمازهای بعد وضو بگیرد.
سؤال ۲۱۹: من حامله هستم و مدّت سه ماه است که پشت سر هم خون میبینم، به سونوگرافی مراجعه کردم خونریزی را ازناحیه جفت تشخیص دادهاند، دکتر هم همین عقیده را دارد و میگوید: «چون جفت پائین تر از حدّ معمول است خونریزی میکنید، اگر جفت بالا رود خون قطع خواهد شد» تا حال به وظیفه مستحاضه عمل کردهام، چون خون کم بود; حتّی بعضی اوقات فقط ترشحّ زردرنگی میآمد. ولی امروز یک ساعت مانده به سحری ناگهان خون زیادی آمد، یعنی به اندازه استحاضه کثیره خون دیدم، برای نماز صبح غسل کردم، ولی باز خون قطع نشد و هر بار بعد از غسل بلافاصله خون میآمد ناچاراً وضو گرفتم و نماز خواندم. لطفاً به دو سؤال من پاسخ دهید:
۱ـ وظیفهام را بیان فرمائید.
جواب : مطابق دستور مستحاضه عمل کنید و اگر غسل کردن برای شما ضرر دارد یا موجب مشقّت شدیده است تیمّم نمائید; ولی در ایّام عادت آن خون در حکم عادت ماهیانه است.
۲ـ چون دکترها خون را از جفت میدانند، آیا باز هم حکم استحاضه دارد؟
وانگهی سه ماه پی در پی، حتّی بدون یک روز فاصله، خون دیدهام، آیا استحاضه این قدر طول میکشد؟
جواب : خون مزبور حکم استحاضه را دارد و استحاضه حدّ معینی ندارد و انجام اعمال آن ساده است.
روزه در حال استحاضه
مسأله ۲۲۰: زن مستحاضه باید روزه ماه رمضان را بگیرد و در صورتی روزه او صحیح است که غسل نماز مغرب و عشای شبی که میخواهد فردای آن را روزه بگیرد بجا آورد و همچنین غسلهای روزی را که روزه است (بنابر احتیاط واجب).
سؤال ۲۲۱: آیا شرط صحّت روزه مستحاضه کثیره فقط انجام غسل است؟ یا شرائط دیگری، از قبیل تعویض نوار بهداشتی آلوده و جلوگیری از سرایت خون به سایر اعضا، نیز معتبر است؟ شرط صحّت روزه برای مستحاضه قلیله چیست؟
جواب : انجام غسل کافی است و روزه مستحاضه قلیله شرط خاصّی ندارد.
مسأله ۲۲۲: هر گاه زن روزه دار بعد از نماز ظهر و عصر مستحاضه شود برای روزه آن روز غسلی ندارد.
سؤال ۲۲۳: هرگاه زن مستحاضه وظائفش را انجام دهد، آیا میتواند برای زنان امام جماعت شود؟ یا روزه نذری بگیرد؟ یا برای میّتی روزه استیجاری انجام دهد؟
جواب : مانعی ندارد.
مسائل دیگر استحاضه
مسأله ۲۲۴: هر گاه قبل از داخل شدن وقت نماز، وضو یا غسل را انجام داده باشد باید در موقع نماز، بنابر احتیاط واجب، آن را اعاده کند.
مسأله ۲۲۵: در تمام مواردی که غسل بر زن مستحاضه واجب میشود اگر غسل کردن مکرّر برای او ضرر دارد، یا مایه مشقّت زیاد است، میتواند به جای آن تیمّم کند.
مسأله ۲۲۶: زن مستحاضه بعد از آن که خونش قطع شد، فقط برای اوّلین نماز باید کارهای استحاضه را انجام دهد.
مسأله ۲۲۷: هر گاه نداند استحاضه او قلیله است یا کثیره، بنابر احتیاط واجب باید قبل از نماز، خود را وارسی کند و اگر نمیتواند خود را وارسی کند، احتیاط آن است که هم وظیفه استحاضه کثیره را انجام دهد و هم قلیله، امّا اگر حالت سابق او معلوم است کثیره یا قلیله بوده، میتواند به وظیفه همان حالت سابق ادامه دهد.
مسأله ۲۲۸: هر گاه زن مستحاضه بعد از نماز، خود را وارسی کند و خون نبیند، با وضویی که دارد میتواند نماز دیگر را بخواند، هر چند بعد از مدّتی دوباره خون بیاید.
مسأله ۲۲۹: هر گاه زن مستحاضه بداند پیش از گذشتن وقت نماز بکلّی پاک میشود و یا به اندازه خواندن نماز، خون قطع میگردد، بنابر احتیاط واجب باید صبر کند و هنگامی که پاک شد غسل کند، یا وضو بگیرد و نماز را بخواند.
مسأله ۲۳۰: مستحاضه باید بعد از غسل یا وضو فوراً مشغول نماز شود، ولی گفتن اذان و اقامه و خواندن دعاهای قبل از نماز، بلکه انتظار جماعت به اندازه معمول، اشکال ندارد و در نماز نیز میتواند مستحبّات، مثل قنوت و مانند آن، را انجام دهد.
مسأله ۲۳۱: هر گاه خون به بیرون جریان دارد چنانچه برای او ضرر نداشته باشد، باید پیش از غسل و بعد از آن، بوسیله پنبه و مانند آن، از بیرون آمدن خون جلوگیری کند، ولی اگر این کار مشقّت زیاد دارد، لازم نیست.
مسأله ۲۳۲: هر گاه در موقع غسل خون قطع نشود، ضرری برای غسل ندارد، خواه ترتیبی باشد یا ارتماسی.
مسأله ۲۳۳: زن مستحاضه میتواند نماز قضا بخواند، ولی برای هر نماز بنابر احتیاط واجب باید یک وضو بگیرد، ولی برای خواندن نوافل روزانه، همان وضوی نماز واجب کافی است و همچنین برای تمام نماز شب یک وضو کفایت میکند، به شرط این که پشت سرهم بجاآورد.
سؤال ۲۳۴: آیا زن در ایّام استحاضه میتواند قرآن تلاوت نماید؟
جواب : اگر وظائف مستحاضه را انجام دهد در حکم طاهر است، و همه عبادات را میتواند انجام دهد.
سؤال ۲۳۵: چه چیزهایی بر زن مستحاضه حرام است؟ به عنوان مثال، آیا آمیزش با او جایز است؟
جواب : در صورتی که غسلهای خود را انجام دهد در حکم زن طاهر است.
سؤال ۲۳۶: تکلیف خانمی که چند ماه پی در پی لکّه میبیند چیست؟ لازم به ذکر است که اطبّاء احتمال میدهند که این خونها مربوط به زخمهای درونی باشد.
جواب : مسأله دو صورت دارد، اگر ثابت شود که خون مربوط به زخم یا دمل است غسل ندارد و طبق معمول باید وضو بگیرد و نماز بخواند و اگر خون مربوط به عوارض رحم بوده باشد استحاضه است، چنانچه کم باشد، در حدود دیدن لکّههای مختصر، باید برای هر نماز وضو بگیرد و غسل ندارد و باید بدن را بشوید و نماز بخواند. و اگر جریان دارد غسل واجب میشود (یک غسل برای نماز صبح و غسل دیگر برای ظهر و عصر و غسل سوم برای مغرب و عشا) و اگر غسل برای او ضرر یا مشقّت شدید دارد میتواند تیمّم کند.
سؤال ۲۳۷: طلاق زن مستحاضه چه حکمی دارد؟ و با چه شرایطی صحیح است؟
جواب : در صورتی که غسلهای خود را انجام داده باشد، طلاق او در طُهر غیر مواقَع صحیح است.
سؤال ۲۳۸: آیا زن مستحاضه میتواند داخل مسجد الحرام یا مسجد النبی شود و یا در بقیّه مساجد توقّف داشته باشد؟ ورود او به حرم ائمّه اطهار «علیهم السلام» چه حکمی دارد؟
جواب : در صورتی که غسلهای خود را انجام داده باشد ورود و توقّف در این مکانها برای او اشکالی ندارد.
سؤال ۲۳۹: آیا استحاضه (همانند نفاس) اختصاص به زنان دارد، یا دوشیزگان هم مستحاضه میشوند؟ لطفاً توضیح دهید.
جواب : در این مسأله فرقی میان زنان متأهّل و غیر متأهّل نیست.
غسل جنابت
سؤال ۲۴۰: آیا زنان و دختران نیز محتلم میشوند؟ یا احتلام مخصوص مردان است؟
جواب : در صورتی که به اوج شهوت جنسی برسند و رطوبتی از آنان خارج شود محتلم شدهاند.
سؤال ۲۴۱: آیا آمیزش با وسائلی مانند «کاندوم» که از تماسّ مستقیم جلوگیری میکند و مانع ریختن نطفه میشود، نیز موجب غسل جنابت میشود؟
جواب : آری موجب غسل جنابت است.
نشانههای احتلام
مسأله ۲۴۲: اگر رطوبتی از انسان خارج شود و نداند منی است یا رطوبت دیگر، چنانچه با «جستن» و «شهوت» بوده باشد آن رطوبت حکم منی دارد و اگر این دو نشانه، یا یکی از آنها را نداشته باشد حکم منی ندارد، ولی در زن و مریض لازم نیست که با جستن بیرون آید، بلکه اگر رطوبت هنگامی بیرون آید که به اوج شهوت جنسی رسیده است، حکم منی دارد.
سؤال ۲۴۳: خانمها معمولا ترشّحات سفیدرنگی میبینند، آیا این ترشّحات غسل دارد؟
جواب : این ترشحات غسل ندارد، مگر با شرائطی که در مسأله اوّل این فصل بیان شد.
سؤال ۲۴۴: مدّتی است که عقد بسته هستم و هنوز عروسی نکردهایم. در مورد احتلام سؤالی داشتم که فکر میکنم که این مشکل برای بسیاری از دخترانی که در شرایط من هستند مطرح باشد و آن تشخیص «اوج شهوت جنسی است»، به هنگام ملاعبه و حتّی به هنگام احوالپرسی با شوهرم مایعی از من خارج میشود، امّا نمیدانم اوج شهوت جنسی هست یا نه؟
به هر حال این مسأله برایم مبهم و مخصوصاً در ماه مبارک رمضان مشکل ساز شده است، بدین جهت سعی میکنم او را در طول ماه مبارک ملاقات نکنم، لطفاً حکم مسأله را کاملا توضیح دهید.
جواب : مادام که شک دارید چیزی بر شما نیست.
سؤال ۲۴۵: هر گاه در مورد احتلام شک حاصل شود، بویژه در مورد دختران که «اوج شهوت جنسی» برای اکثریّت آنها قابل درک نیست، وظیفه چیست؟ آیا غسل واجب میشود؟
جواب : مادام که شک دارند غسل بر آنها واجب نیست.
سؤال ۲۴۶: زنی پس از آمیزش با همسرش بلافاصله غسل میکند و بعد از غسل باقیمانده منی از او خارج میشود، ولی نمیداند که از خود اوست، یا از شوهرش میباشد، آیا باید دوباره غسل کند؟
جواب : غسل لازم نیست.
سؤال ۲۴۷: اگر رطوبتی از زن خارج شود که نداند منی است یا آب دیگر، آیا ملاحظه این رطوبت و تفحّص درباره آن جهت فهمیدن ماهیّت آن لازم است؟ یا بدون مشاهده میتواند بگوید انشاءاللّه پاک است و غسل ندارد؟
جواب : اگر با مختصر بررسی روشن میشود باید بررسی کند و الّا لازم نیست.
کارهایی که بر جُنب حرام است
تذکّر: مشروح کارهایی که بر جنب حرام است در بحث محرّمات زن حائض گذشت; بدین جهت از تکرار آن صرفنظر میکنیم.
کارهایی که بر جُنب مکروه است
مسأله ۲۴۸: شایسته است جُنب چند چیز را ترک کند:
۱ و ۲ـ خوردن و آشامیدن; ولی اگر وضو بگیرد مکروه نیست.
۳ـ خواندن بیشتر از هفت آیه قرآن، حتّی از سورههایی که سجده واجب ندارد.
۴ـ تماسّ بدن با جلد، حاشیه و فاصله سطور (و خطهای) قرآن مجید و همراه داشتن آن.
۵ـ خوابیدن بدون وضو.
۶ـ رنگ کردن موها به حنا و مانند آن.
۷ـ مالیدن روغن و انواع کرمها به بدن.
۸ـ جماع کردن بعد از محتلم شدن.[۱۵]
سؤال ۲۴۹: آیا کارکردن (مثل پخت و پز یا شیردادن بچّه) قبل از غسل جنابت کراهت دارد؟
جواب : امور مزبور کراهتی ندارد، هر چند بهتر است انسان درهمه حال با طهارت باشد.
سؤال ۲۵۰: آیا نوشتن آیات قرآن و اسماء متبرکّه برای زن حائض یا جنب حرام است؟
جواب : اگر آن را لمس نکند حرام نیست، ولی بعید نیست مکروه باشد.
سؤال ۲۵۱: در رساله توضیح المسائل فرمودهاید: «خوردن و آشامیدن برای جنب مکروه است» آیا منظور خوردن و آشامیدن مفصّل مثل شام و ناهار است، یا خوردن و آشامیدنهای مختصر مثل نوشیدن آب و چای، خوردن قرص و دارو و حتّی چشیدن مزّه غذا به هنگام آشپزی را هم شامل میشود؟
جواب : خوردن و آشامیدنهای جزئی مانند چشیدن غذا و امثال آن را شامل نمیشود.
سؤال ۲۵۲: با توجّه به این که قرائت بیش از هفت آیه برای جنب و حائض مکروه است، آیا ترک این کار بهتر است، یا منظور این است که ثواب آن نسبت به زمانی که پاک است کمتر میباشد؟
جواب : یعنی ثواب آن کمتر است.
سؤال ۲۵۳: آیا آرایش کردن برای همسر در حال جنابت کراهت دارد؟
جواب : اشکالی ندارد، مگر اینکه سبب انجام کار خلافی شود.
احکام جنابت
مسأله ۲۵۴: مستحّب است بعد از بیرون آمدن منی بول کند تا ذرّات باقیمانده خارج شود و اگر نکند و بعد از غسل رطوبتی از او بیرون آید که نداند منی است یا رطوبت دیگر، حکم منی دارد و باید دوباره غسل کند.
سؤال ۲۵۵: آیا استبراء از منی، همانند استبراء از بول، مخصوص آقایان است، یا شامل خانمها نیز میشود؟ و به تعبیر دیگر آیا استبراء از منی برای زنان مستحب است؟
جواب : احتیاط مستحب آن است که زنان نیز بوسیله بول کردن قبل از غسل استبراء کنند.
سؤال ۲۵۶: آیا زن پس از نزدیکی با شوهر و قبل از غسل باید صبر کند تا منی شوهر از او خارج شود؟ و اگر فوراً غسل کند و پس از غسل آب یا رطوبت مشکوکی از او خارج شود، تکلیفش چیست؟
جواب : غسل ندارد; ولی اگر یقیناً منی است باید خود را آب بکشد.
سؤال ۲۵۷: متأسّفانه برخی از دختران دست به خود ارضائی میزنند و با حال جنابت و بدون انجام غسل، نماز میخوانند و روزه میگیرند و سایر کارهایی که نیاز به غسل جنابت دارد را بدون غسل انجام میدهند. لطفاً بفرمائید:
اوّلا: خود ارضایی چه حکمی دارد و آثار آن چیست؟
ثانیاً: عبادتهایی که به شکل فوق انجام شده چه حکمی دارد؟
جواب : خودارضایی بدون شک حرام است[۱۶] و اگر کسی به آن دست بزند و در همان حال رطوبتی از او خارج شود واجب است برای نماز و روزه خود غسل کند و اگر غسل نکرده باید اعمال خود را قضا کند.
سؤال ۲۵۸: اگر نعوذ باللّه به دختر یا پسری در کودکی تجاوز شده باشد و پس از رسیدن به سنّ تکلیف متوجّه وجوب غسل نباشد، تکلیف مدّتی که با این حال نماز خوانده و روزه گرفته چیست؟
جواب : در صورتی که دخول حاصل نشده، یا مشکوک باشد، تکلیفی ندارد و اگر یقین به دخول داشته باشد فقط باید نمازهای خود را اعاده کند.
سؤال ۲۵۹: اینجانب دختر ۱۶ سالهای هستم، میخواستم نظر حضرتعالی را در مورد کوتاه نمودن موهای زائد بدن قبل از ازدواج جویا شوم; زیرا مادرم من را از این کار منع میکند، ولی دبیران دینی و قرآن در مدرسه همواره به کوتاه نمودن موهای زائد سفارش میکنند و میگویند: «بلند بودن این موها باعث باطل شدن غسل میگردد» حال وظیفه من چیست؟
- ↑ نه سال قمری سه ماه و چند روز از نُه سال شمسی کمتر است.
- ↑ تفاوت بین عقود و ایقاعات در این است که «عقد» نیاز به دو طرف دارد، «موجب» و «قابل»; ولی ایقاع نیازی به «قابل» ندارد و ایجاب تنها کافی است. عقد ازدواج هم صیغه ایجاب لازم دارد و هم صیغه قبول، و «طلاق» که از ایقاعات است، نیازی به قبول ندارد و اجرای صیغه طلاق کافی است.
- ↑ برگرفته شده از پیام قرآن، جلد اوّل، صفحه ۳۴۶.
- ↑ بحارالانوار، ج ۵۹، صفحه ۲۹۱.
- ↑ این تذکّر در ابواب و فصول دیگر نیز جاری است.
- ↑ منظور از عرق جُنب از حرام، عرقی است که در آن حال، یا بعد از آن و پیش از آن که غسل نماید، از بدن او بیرون میآید.
- ↑ برگرفته شده از تفسیر نمونه، جلد چهارم، صفحه ۲۹۱.
- ↑ مثلا در باب ۱۵ از سِفر لاویان تورات چنین میخوانیم: «اگر زنی صاحبه جریان باشد و جریان از بدنش خون حیض باشد تا هفت روز جدا خواهد بود و هر کس او را مس کند، تا به شام ناپاک باشد و هر چیزی که وقت جدا ماندنش بر آن بخوابد ناپاک باشد و هر چه که بر آن نشسته باشد ناپاک باشد و هر کسی که بسترش را لمس نماید (باید) لباس خود را بشوید و خویشتن را با آب شستشو دهد و تا به شام ناپاک باشد...» (به نقل از تفسیر نمونه، جلد دوم، صفحه ۱۴۳).
- ↑ تفسیر نمونه، جلد ۲، صفحه ۱۴۳.
- ↑ پنجاه سال قمری تقریباً ۵۴۳ روز و ۱۸ ساعت، یعنی هجده ماه و سه روز، کمتر از پنجاه سال شمسی است، بنابراین سنّ یائسگی به سال شمسی ۴۸ سال و ۶ ماه میشود.
- ↑ شصت سال قمری تقریباً ۶۵۲ روز و ۱۲ ساعت، یعنی ۲۱ ماه و ۲۲ روز و ۱۲ ساعت از شصت سال شمسی کمتر است، بنابر این زنان قریش طبق سال شمسی در پنجاه و هشت سال و دو ماه و هفت و نیم روز یائسه میشوند.
- ↑ سورههایی که سجده واجب دارد به شرح زیر است: الف: سوره الم سجده (سوره سی و دوم). ب: سوره حم سجده (سوره چهل و یکم). ج: سوره والنّجم (سوره پنجاه و سوم). د: سوره اقرأ (سوره نود و ششم).
- ↑ منظور جمله «اَفَمَنْ کانَ مُؤْمِناً کَمَنْ کانَ فاسِقاً لایَسْتوُون» است، که آیه هیجدهم سوره الم سجده میباشد.
- ↑ یعنی دست به نام خدا و خطّ قرآن و نام پیامبران و ائمّه ـ علیهم السّلام ـ نزند، داخل مساجد نشود، به حرم پیامبر(صلی الله علیه وآله) و ائمّه ـ علیهم السّلام ـ مشرّف نگردد، طلاق نگیرد، آیات سجده را نخواند، آمیزش جنسی نکند و عبادتهای خویش را انجام دهد و بعداً روزههایش را نیز قضا بنماید.
- ↑ یعنی اگر در خواب و مانند آن بی اختیار منی از او خارج شود و محتلم گردد مکروه است قبل از غسل جنابت با همسر خود آمیزش کند، امّا آمیزش با همسر برای بار دوم حتّی قبل از غسل کراهت ندارد.
- ↑ مشروح مباحث مربوط به این موضوع و آثار زیانبار آن و راههای نجات از این بیماری بزرگ را در کتاب «مشکلات جنسی جوانان» مطالعه فرمائید.
