کتابخانه:حج و عمره در آیینه عترت

حج و عمره در آیینه عترت

مشخصات کتاب

نویسنده	تالیف محمد محمدی ری شهری؛ تلخیص و بازنویسی علی رسولی.
زبان	فارسی
ناشر	نشرمشعر ‫
محل انتشارات	تهران
تاریخ نشر	۱۳۹۱
شابک	‫۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۳۷۲-۸‬
دانلود	PDF

(خلاصه و بازنویسی کتاب حج و عمره در قرآن و حدیث)

دیباچه

حج فریضه‌ای مهم است و ویژگی‌ها و ابعاد گوناگون فردی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و. . . دارد. از جمله این دست آوردها، پالایش روح و پاک شدن از آلودگی‌های روحی و اخلاقی است. ره آورد دیگر سفر حج آشنایی با اماکن و آثار اسلامی مکه و مدینه، است.
اهدافی که به آنها اشاره شد، در سایه آشنایی با معارف اهل بیت (ع) محقق می‌شود و انتقال این معارف بر عهده روحانیون کاروان‌ها است.
مجموعه حاضر برای زمینه سازی جهت دستیابی به اهداف فوق تهیه گردیده است تا درگام اول، روحانیون و معین‌های کاروان‌های حج و عمره بر آگاهی‌های خود در این زمینه بیفزایند و آن گاه آن را به زائران حج و عمره منتقل نمایند.
امیدواریم روحانیون محترم کاروان‌ها با مطالعه این مجموعه و همراه داشتن این اثر، از آغاز تا پایان سفر، در موقعیت‌های مختلف از احادیث معصومین (ع) برای آموزش مناسک، معرفی اماکن مقدس و تزکیه روحی زائران استفاده نمایند.
در پایان از محقق محترم حجت الاسلام علی رسولی که در جمع آوری احادیث قصار معصومین (ع) جهت بهره گیری روحانیون کاروان‌ها تلاش کردند، تشکر می‌کنیم و توفیق همگان را از خداوند متعال خواستاریم.
إنّه ولی التوفیق / مرکز تحقیقات حج / گروه اخلاق و اسرار.

مقدمه

اسلام ارکانی دارد که بدون آن خیمه اسلام فرو می‌ریزد. یکی از این ارکان «حج» است. امام باقر (ع) فرمود:
«بُنِی الاسلامُ علی خَمسهِ أشیاء: عَلی الصَّلاهِ والزَّکاهِ وَالصَّومِ والْحَجِّ وَالوِلایَهِ»؛ «اسلام بر پنج پایه بنا شده است: نماز، زکات، روزه، حج و ولایت» .
بنابراین کسی که با داشتن توانایی و از روی عمد حج نرود، رکنی از ارکان دین الهی خویش را نابود کرده و در نتیجه نمی‌توان وی را مسلمان حقیقی دانست. حج مهم‌ترین تجلی گاه دو اصل کلیت و دوام اسلام است و به همین دلیل از مبانی و ارکان مهم اسلام محسوب می‌شود. حج، اولین مرکز جهانی برای عبادت است:
إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّهَ مُبارَکاً وَ هُدیً لِلْعالَمِینَ * فِیهِ آیاتٌ بَیِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِیمَ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ (آل عمران: ۹۶و ۹۷)
خداوند در قرآن، شهر مکه را به دلیل قدمت تاریخی آن «بیت عتیق» می‌خواند.
از سوی دیگر، حج محور هدایت، و در قرآن کریم نیز محور بندگی جهانیان معرفی شده است.
در پرتو توجه به کعبه، کار مردم سامان می‌گیرد و استوار می‌شود: ( جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَهَ الْبَیْتَ الْحَرامَ قِیاماً لِلنَّاسِ (مائده:۹۷) و این استواری نیست، مگر برای قسط و عدل الهی: ( . . . لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ ) (حدید:۲۵ ازاین رو، امام صادق (ع) فرمود:
«لایَزالُ الدّینُ قائِماً ما قامَتِ الکَعبَهُ»؛ «همواره دین پروردگار، قائم و زنده است، مادامی که کعبه پابرجاست» .
به یقین، قیام دین به وسیله مؤمنان خواهد بود؛ همچنان که قیام کعبه به قیام زائران آن است. ازاین رو برای آشناکردن زائران عزیز با آثار، اماکن و مناسک مربوط به خانه دوست، به جمع آوری کلمات قصار معصومین در این باره پرداختیم تا روحانیون کاروان‌ها با بهره گیری از آن بتوانند درباره حج تمتع و عمره مفرده، معارف اهل بیت (ع) را به زائران منتقل کنند.
این اثر تلخیص کتاب «حج و عمره در قرآن و حدیث» ، تألیف حضرت آیت الله ری شهری می‌باشد که کوشیده‌ایم با دسته بندی جدیدی از کلمات قصار معصومین، اثر مختصری را برای استفاده روحانیون آماده کنیم. اگرچه متن بعضی احادیث از منابع اصلی نقل شده است، ولی بیشتر ترجمه براساس ترجمه کتاب آیت الله ری شهری است. ازاین رو، لازم می‌دانم از تلاش ایشان در تألیف این کتاب گران سنگ سپاسگزاری نمایم.
علی رسولی.

فصل اوّل: آداب پیش از سفر حج

آمادگی

الامام علی (ع) :
إذا أرَدتُمُ الْحَجَّ فَتَقَدَّمُوا فی شِرَی الْحَوائج بِبَعضِ مایقَوّیکُم علَی السَّفَر، فإنّ الله َ عزّوجلّ یقول: وَ لَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّهً.
امام علی (ع) فرمود: هرگاه خواستید به حج بروید، ابتدا برخی از آنچه شما را در سفر، تقویت می‌کند، خریداری کنید؛ زیرا خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: «اگر تصمیم به بیرون رفتن داشتند، برای آن، امکانات فراهم می‌کردند» .
الامام الصادق (ع) لعیسی بن أبی منصورٍ:
یا عیسی إنّی أُحِبُّ أنْ یَراکَ اللهُ عزّوجلّ فیما بَینَ الْحَجِّ إلَی الحَجِّ وأنت تَتَهَیّأُ لِلْحَجِّ.
امام صادق (ع) به عیسی بن ابی منصور فرمود: ای عیسی! دوست دارم که خداوند تو را در فاصله بین دو حج، در حال آماده شدن برای حج ببیند.
الامام الصادق (ع) :
مَن أرادَ الْحَجَّ فَتَهَیّأَ لَهُ فَحُرِمَه، فَبِذَنْبٍ حُرِمَه.
امام صادق (ع) فرمود: کسی که تصمیم به رفتن حج دارد و برای آن آماده شده، ولی از آن محروم می‌شود، به خاطر گناهی از حج محروم شده است.

اخلاص

رسول الله (ص) :
یَاتی عَلَی النَّاسِ زمانٌ یَکونُ فیهِ حَجُّ المُلوکِ نُزهَهً و حَجُّ الأغنیاءِ تِجارهً و حَجُّ الْمَساکینِ مَسألَهً.
پیامبر خدا (ص) فرمود: زمانی بر مردم خواهد آمد که زمام داران برای تفریح، ثروتمندان برای تجارت و فقیران برای نیازخواهی حج به جای آورند.
عن أنَسِ ٍ: حَجَّ النّبی (ص)
عَلی رَحْلٍ رَثٍّ وقَطیفَهٍ تُساوی أربعَهَ دَراهِمَ أولا تُساوی، ثمّ قال: أللَّهمَّ حَجَّهٌ لا ریاءَ فیها ولا سُمْعَهَ.
انس می‌گوید: پیامبر (ص) با وسایلی کهنه و قطیفه‌ای که چهار درهم می‌ارزید یا به آن هم نمی‌ارزید، حج انجام داد. سپس فرمود: خدایا! حجی است که در آن ریا و خودنمایی نیست.
الامام الباقر (ع) : إنَّ النّبی (ص)
حَمَلَ جَهازَه عَلی راحِلَتِهِ، قالَ: هذِهِ حَجَّهٌ لاریاءَ فیها وَلا سُمْعَهَ.
امام باقر (ع) فرمود: پیامبر اکرم (ص) ، بار و وسایل خود را بر روی مرکب نهاد و فرمود: این حجی است که در آن، ریا و خودنمایی نیست.
الامام الصادق (ع) :
اَلْحَجُّ حَجّانِ: حَجٌّ لِلّهِ وَحَجٌّ لِلنّاسِ، فمَنْ حَجَّ لِلّهِ کانَ ثَوابُه عَلَی اللهِ الجنّهَ ومَنْ حَجَّ لِلنّاسِ کان ثوابُه عَلَی النّاسِ یَومَ القِیامهِ.
امام صادق (ع) فرمود: حج دو گونه است: حجی برای خدا و حجی برای مردم است. پس کسی که برای خداوند حج گزارد، خداوند پاداش او را بهشت قرار می‌دهد و کسی که برای مردم حج به جا آورد، در قیامت، پاداش او بر عهده مردم است.

شتاب

رسول الله (ص) :
مَن أرادَ الْحَجَّ فَلْیتَعَجَّلْ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: هرکس می‌خواهد به حج برود، پس بشتابد.
رسول الله (ص) : عَجِّلُوا الْخُروجَ إلی مکَّهَ، فإنَّ أحدَکُم لایدری مایعرِضُ له مِن مَرَضٍ أو حاجهٍ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: برای مکه رفتن شتاب کنید؛ زیرا کسی نمی‌داند چه برایش پیش می‌آید؛ بیماری یا کاری.
رسول الله (ص) :
مَن أرادَ الْحَجَّ فلیتعجَّل، فانّه قَدْ یَمْرِضُ المَریضُ وتَضِلُّ الضالَّهُ وتَعرِضُ الحَاجهُ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: هرکس می‌خواهد حج برود، پس بشتابد؛ چون شاید بیمار شود، راه گم کند یا کاری پیش آید.

آموختن مناسک حج

رسول الله (ص) :
تَعَلَّمُوا مَناسِکَکُم، فإنَّها مِنْ دینِکُم.
پیامبر خدا (ص) فرمود: مناسک خود را بیاموزید که جزو دین شماست.
عَن ابنِ عُمَرَ: کانَ رسولُ اللهِ (ص)
إذا کانَ قبلَ التَّرویهِ بِیوْمٍ خَطَبَ النّاسَ فَأخْبَرَهُم بِمَناسِکِهِم.
به نقل از ابن عمر: پیامبر خدا (ص) ، یک روز پیش از ترویه برای مردم سخن می‌گفت و آنها را از مناسکشان خبر می‌داد.
الامام الباقر أو الامام الصادق (ع) :
إنَّ الله أمَرَ إبراهیمَ بِبَناءِ الکَعبهِ و أنْ یَرفَعَ قَواعِدَها و یُرِیَ النَّاسَ مناسِکَهُم.
امام باقر یا امام صادق (ع) فرمود: خداوند عزوجل به ابراهیم (ع) فرمان داد که کعبه را بسازد و پایه‌های آن را بالا آورد و به مردم، مناسک و اعمالشان را نشان دهد.
عَن زُرارهَ: قُلتُ لأبی عَبدِالله: جَعَلَنی اللهُ فِداکَ، أسألُکَ فِی الْحَجِّ مُنذُ أربعینَ عاماً فَتُفتینی! فَقالَ: یا زُرارهَ، بَیتٌ یحَجُّ قبلَ آدمَ بألفَی عامٍ، تریدُ أن تَفنی مسائلُه فی أرْبعینَ عاماً.
زراره می‌گوید: به امام صادق (ع) گفتم: فدایت شوم، چهل سال است که درباره حج از تو می‌پرسم و به من فتوا می‌دهی! فرمود: «ای زراره خانه‌ای که از دو هزار سال پیش از آدم (ع) ، حج و زیارت می‌شده می‌خواهی مسائل آن در چهل سال تمام شود.
الامام الصادق (ع) :
إنّما لَبَّی النَّبیُّ (ص) عَلَی الْبَیداءِ لِأنّ النَّاسَ لم یَکُونُوا یَعرفونَ التَّلبیهَ فأَحبَّ أنْ یُعَلِّمَهم کَیفَ التَّلبیهُ.
امام صادق (ع) فرمود: پیامبر خدا در صحرای بیدا لبیک گفت؛ زیرا مردم لبیک گفتن را نمی‌دانستند. دوست داشت که چگونگی لبیک گویی را به آنها بیاموزد.
رُوی عَن أبی حَنیفهَ النُّعمانِ بنِ ثابتٍ أنّه قالَ: لَوْلا جَعفرُ بنُ محُمَّدٍ ماعَلِمَ النَّاسُ مناسِکَ حَجِّهِم.
از نعمان بن ثابت، معروف به ابوحنیفه نقل شده که گفت: اگر جعفر بن محمّد (ع) نبود، مردم مناسک حج خود را نمی‌دانستند.

تهیه مال حلال

رسول الله (ص) :
مَنْ تَجَهَّزَ فی جَهازِهِ عَلَمٌ حرامٌ لَمْ یقبَلِ اللهُ مِنهُ الْحَجَّ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: هرکس خود را [برای سفر حج] آماده سازد و در وسایلش [حتی] پرچم حرامی باشد، خداوند حجش را نمی‌پذیرد.
رسول الله (ص) :
إذا حَجَّ الرَّجُلُ بمالٍ مِن غَیرِ حِلِّهِ فَقالَ: «لبّیک اللّهمَّ لبّیک» قال اللهُ: لا لبّیکَ ولا سَعدیکَ، هذا مَردودٌ عَلیکَ.
پیامبر (ص) فرمود: هرگاه کسی با مال غیر حلال به حج برود، چون «لبیک اللهم لبیک» بگوید، خداوند می‌فرماید: لا لبیک ولا سعدیک! این به خودت برمی گردد.
الائمه (ع) : مَنْ حَجَّ بمالٍ حَرامٍ نُودِی عِندَ التَّلْبیهِ: لا لَبّیکَ عَبدی ولاسَعْدَیکَ.
هرکس با مال غیرحلال به حج برود، خداوند هنگام لبیک گفتنش می‌فرماید: چه لبیکی؟ ! و چه خوشامدی؟ !
الامام الصادق (ع) :
أربعَهٌ لایَجُزنَ فی أرْبعٍ: الخِیانهُ والغُلولُ والسَّرِقهُ والرِّبا لایَجُزنَ فی حَجٍّ ولا عُمْرَهٍ ولا جِهادٍ ولا صَدَقَهٍ.
امام صادق (ع) فرمود: چهار چیز در چهار مورد جایز نیست: خیانت، اختلاس، دزدی و ربا؛ اینها در حج و عمره و جهاد و صدقه جایز نیستند.
الامام الصادق (ع) :
إذا اکتَسبَ الرَّجلُ مالاً مِن غَیرِ حِلِّه، ثُمَّ حَجَّ فَلَبَّی نُودِیَ: لا لبَّیک ولا سَعْدَیک وَإنْ کانَ مِنْ حِلِّه فَلَبَّی نُودِی: لبّیکَ وسَعْدَیکَ.
امام صادق (ع) فرمود: کسی که از راه غیرحلال مالی به دست آورد، پس حج برود و لبیک بگوید، ندا می‌رسد: «لا لبیکَ ولا سعدیکَ» و اگر از راه حلال باشد، ندا می‌رسد: «لبیک و سعدیک» .
الامام الکاظم (ع) : إنّا أهلُ بیتٍ، حَجُّ صَرورَتِنا ومُهورُ نِسائِنا وأکفانُنا مِن طُهورِ أموالِنا.
امام کاظم (ع) فرمود: حج خاندان ما و مهریه زنانمان و کفن‌های ما از دارایی پاکیزه ماست.

ره توشه پاکیزه

رسول الله (ص) :
کُلُّ نَعیمٍ مَسئولٌ عَنهُ صاحِبُه، إلاّ ما کانَ فی غَزْوٍ أوْ حجٍّ.
پیامبر خدا (ص) می‌فرماید: هر صاحب نعمتی از آن نعمت، سؤال خواهد شد [که چگونه خرج کرده است] مگر آنچه در جهاد یا حج، مصرف شود. رسول الله (ص) :
ما مِن نَفَقَهٍ أحَبُّ إلی اللهِ عزَّوجَلَّ مِنْ نفَقهِ قَصْدٍ ویُبغِضُ الإِسْرافَ إلاّ فی الْحَجِّ وَالعُمرهِ، فَرَحمَ اللهُ مُؤمناً کَسَبَ طَیّباً وأنفقَ مِن قَصدٍ، أوقَدَّمَ فَضْلاً.
پیامبر خدا (ص) فرمود: هیچ خرجی نزد خدای عزوجل، محبوب تر از میانه روی در خرج کردن نیست و خداوند از اسراف نفرت دارد؛ مگر در حج و عمره. پس رحمت خدا بر مؤمنی که مال پاکیزه به دست آورد و به میانه روی خرج کند، یا نیکی و احسان را پیش فرستد.
الامام الصادق (ع) :
کانَ عَلیُّ بنُ الْحسینِ (ع) إذا سافَرَ إلَی الحَجِّ والعُمرهِ تَزَوَّدَ مِنْ أطیَبِ الزَّادِ، مِنَ اللَّوزِ والسُّکَّرِ والسَّویقِ المُحَمَّصِ والمُحَلّی.
امام صادق (ع) فرمود: هرگاه امام زین العابدین (ع) برای حج و عمره به سفر مکه می‌رفت، از بهترین ره توشه‌ها با خود برمی داشت؛ از بادام، شکر و قاووت‌های ترش و شیرین.

خواندن دعا هنگام خروج

الامام الصادق (ع) :
إذا خَرَجْتَ مِن بَیتِکَ تُریدُ الحَجَّ وَالعُمرهَ إن شَاءالله فَادعُ دُعاءَ الفَرَجِ وهو: لا إلهَ الاَّ اللهُ الحلیمُ الکریمُ، لااله الاّالله العَلیُّ العَظیمُ، سُبحانَ اللهِ رَبِّ السَّماواتِ السَّبعِ ورَبِّ الأرَضینَ السَّبعِ وَ ربِّ الْعَرشِ العَظیمِ، وَالحَمدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمین.
امام صادق (ع) فرمود: هرگاه از خانه ات به قصد سفر حج و عمره بیرون می‌روی، دعای فرج را بخوان که چنین است: هیچ خدایی جز خدای بردبار بزرگوار نیست. هیچ خدایی جز خدای والا و بزرگ نیست. منزه است خدای آسمان‌های هفتگانه و زمین‌های هفتگانه و پروردگار عرش بزرگ! و ستایش، مخصوص پروردگار جهانیان است.

فصل دوّم: اهمیت عمره و حج

فضیلت عمره

رسول الله (ص) :
إنَّ العُمرَهَ الحَجُّ الأصْغَرُ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: عمره، حج اصغر است.
رسول الله (ص) : الحَجَّهُ ثَوابُها الجَنَّهُ وَالعُمرَهُ کَفّارَهٌ لِکُلِّ ذَنبٍ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: پاداش حج بهشت است و عمره، کفاره هرگناهی است.
رسول الله (ص) :
العُمرَهُ إلَی العُمرَهِ کَفّارَهٌ لِما بَینَهُما.
پیامبر خدا (ص) فرمود: عمره تا عمره دیگر، کفاره [گناهانِ] میان آن دو عمره است.
رسول الله (ص) :
العُمرَهُ مِنَ الحَجِّ بِمَنزِلَهِ الرَّأسِ مِنَ الجَسَدِ وبِمَنزلَهِ الزَّکاهِ مِنَ الصِّیامِ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: عمره نسبت به حج، همچو جایگاه سر است به پیکر و همچو زکات [فطره] است به روزه.
الصادق (ع) :
السَّنَهُ اثناعَشَرَ شَهراً، یُعْتَمَرُ لِکُلِّ شَهرٍ عُمرَه ٌ.
امام صادق (ع) فرمود: سال دوازده ماه است، برای هر ماه یک عمره انجام می‌شود.

الف) عمره در ماه رجب

رسول الله (ص) :
أفضَلُ العُمرَهِ عُمرَهُ رَجَبٍ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: برترین عمره، عمره رجب است.
عنهم (ع) : إنَّ العُمرَهَ فی رَجَبٍ تَلِی الحَجَّ فی الفَضلِ.
از امامان معصوم (ع) روایت شده: عمره ماه رجب، در فضیلت، پس از حج است.
الامام الصادق (ع) : المُعتمِرُ یَعتَمِرُ فی أیِّ شُهورِ السَّنَهِ شاءَ وأفضلُ العُمرهِ عمرهُ رجبٍ.
امام صادق (ع) فرمود: عمره گزار، در هر یک از ماه‌های سال می‌تواند عمره انجام دهد و برترین عمره، عمره ماه رجب است.
الامام الصادق (ع) - انّه سُئِلَ: أی العُمرَهِ أفضَلُ، عُمرهٌ فی رَجَبٍ، أو عُمرهٌ فی شهرِ رمضانَ؟ -: لا بَل عُمرهٌ فی شهرِ رجبٍ أفضلُ.
امام صادق (ع) - هنگامی که پرسیده شد: کدام عمره، برتر است؟ عمره در ماه رجب یا عمره در ماه رمضان؟ - فرمود: نه، بلکه عمره در ماه رجب بافضیلت تر است.
الامام الصادق (ع) : إذا أحرَمتَ وعلیکَ مِن رَجَبٍ یَومٌ ولَیلهٌ فَعُمرتُکَ رَجَبیَّهٌ.
امام صادق (ع) فرمود: اگر احرام بستی و از ماه رجب هنوز یک شبانه روز باقی است، عمره تو رجبیه است.

ب) عمره گزاردن در ماه مبارک رمضان.

عَن حمّادِ بنِ عثُمانَ: کان أبو عَبدِالله (ع) إذا أرادَ العُمرَهَ إنتَظَرَ إلی صَبیحَهِ ثَلاثٍ وعشرینَ مِنْ شَهرِ رَمضانَ ثُمَّ یخرُجُ مُهِّلاً فی ذلکَ الیومِ.
حماد بن عثمان می‌گوید: هرگاه امام صادق (ع) می‌خواست به عمره برود، منتظر صبح روز بیست وسوم ماه رمضان می‌شد، آن گاه همان روز، احرام بسته، بیرون می‌رفت.
عن وَلید بنِ صبیحٍ: قُلتُ لأبی عَبدِالله (ع) : بَلَغَنا أنَّ عُمرهً فی شَهرِ رمضانَ تَعْدِلُ حَجَّهً، فقالَ: إنَّما کان ذلکَ فی إمرأهٍ وَعَدَها رسولُ اللهِ (ص) فقال لها: إعْتَمِری فی شهرِ رمضانَ فَهِی لکِ حَجَّهٌ.
ولید بن صبیح می‌گوید: به امام صادق (ع) گفتم: به ما چنین رسیده که عمره در ماه رمضان با حج برابر است، فرمود: «این، در مورد زنی است که پیامبر خدا به او وعده داد و فرمود: در ماه رمضان، عمره بگزار، که برای تو یک حج است.
عن علی بنِ حدیدٍ: کَتبتُ إلی أبی جعفرٍ (ع) : أسأَلُهُ عَنِ الخُروجِ فی عُمرَهِ شهرِ رمضانَ أفضَلُ أو اُقیمُ حَتَّی ینقَضِی الشَّهرُ واُتِمَّ صَومی؟ کَتبَ إلی عُمرَهُ شهرِ رمضانَ أفضَلُ یرحَمُکَ الله.
علی بن حدید می‌گوید: به امام جواد (ع) نوشتم: برای عمره ماه رمضان بیرون شوم برتر است یا آنکه صبر کنم تا ماه تمام شود و همه روزه‌هایم را بگیرم؟ حضرت نوشتند: عمره ماه رمضان برتر است. خدای رحمتت کند.

وجوب حج و شرایط آن

الإمام علی (ع) : فَرَضَ عَلیکُم حَجَّ بَیتِهِ الحرامِ الَّذی جَعلَه قِبلَهً لِلأنامِ. . . فَرَضَ حقَّهُ وأوجَبَ حَجَّهُ وکَتَبَ علیکم وِفادَتَهُ، فقال سبحانه: وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ.
امام علی (ع) فرمود: خداوند حج خانه خویش را بر شما واجب کرده است؛ خانه‌ای که آن را قبله مردم قرار داده. . . حق آن را فریضه و حج آن را واجب کرده و زیارتش را بر شما نوشته [لازم دانسته] است. خداوند سبحان در قرآن می‌فرماید: «برای خداست، به عهده مردم، حج خانه خدا؛ هرکس که بتواند راهی بدان بیابد و هر که کفر ورزد، همانا خداوند از جهانیان بی نیاز است» .
الإمام الباقر (ع) :
بُنِی الإسلامُ عَلی خَمسهِ أشیاءَ: عَلَی الصَّلاه والزَّکاهِ والحَجِّ والصَّومِ والوِلایهِ.
امام باقر (ع) فرمود: اسلام بر پنج چیز استوار شده است: بر نماز، زکات، حج، روزه و ولایت.
عن عُمَرَ بنِ اُذَینَه قال: سَألتُه عن قولِ الله عزّوجلّ: وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَهَ لِلَّهِ، قال: یعنی بِتمامِهما أداءَهما واتِّقاءَ مایتَّقی المُحرِمُ فیهما.
عمر بن اذینه می‌گوید: از امام صادق (ع) درباره این سخن خداوند پرسیدم: حج و عمره را برای خدا تمام کنید، فرمود: مقصود از تمامیت این دو، انجام آنها و پرهیز از هر چیزی است که محرم در این دو، از آن پرهیز می‌کند.

الف) حکمت و فلسفه حج

الامام علی (ع) : وفَرضَ عَلیکُم حَجَّ بَیتهِ الْحرامِ عَلامَهً لِتَواضُعِهم لِعَظمَتِه وَإذعانِهم لِعزَّتِه وَاخْتارَ مِنْ خَلقِه سُمَّاعاً أجابُوا إلیه دَعوَته و صَدَّقوا کَلِمَتَهُ وَ وَقَفوا مَواقِفَ أنبیائه و تشَبَّهوا بمَلائِکَتِهِ المُطیفین بِعَرشِهِ.
امام علی (ع) فرمود: خدای سبحان، حج را نشانه تواضع مردم در پیشگاه عظمتش و [نشانه] پذیرش آنها نسبت به شکوهش قرار داده است و از بندگان خویش، شنوایانی را برگزیده که دعوت او را لبیک گفته و سخن او را پذیرفته‌اند و در جایگاه‌های پیام آوران او ایستاده‌اند و شبیه فرشتگانی شده‌اند که برگرد عرش خدا در طواف اند.
فاطمه (س) :
فَرضَ اللهُ الایمانَ تَطهیراً مِنَ الشِّرکِ. . . والْحَجَّ تَسنِیهً لِلدّینِ.
حضرت فاطمه (س) فرمود: خداوند، ایمان را برای پاک شدن از شرک. . . و حج را به خاطر جلوه بخشی دین واجب کرده است.
عن أبانِ بنِ عثمانَ: عمَّن أخبَرَه عن الإمامِ الباقِر (ع) قالَ: قُلتُ لَه: لِمَ سُمِّی الحَجُّ حَجّاً؟ قالَ: حجَّ فلانٌ: أی أفلحَ فلانٌ.
ابان بن عثمان می‌گوید: با یک واسطه، از امام باقر (ع) پرسیدم: چرا به حج، حج گفته می‌شود؟ فرمود: فلانی حج کرد، یعنی رستگار شد.
الإمام الباقر (ع) : فی قولِ الله عزّوجلّ: لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ قال: الْعفوَ.
امام باقر (ع) فرمود: منظور از منافع در آیه «تا شاهد منافعی برای خودشان باشند» ، عفو است.
الامام الصادق (ع) : . . .
وهذا بیتٌ اِستَعبدَ اللهُ بِهِ خَلقَه لِیَختَبِرَ طاعَتَهُم فی اتیانِهِ، فَحَثَّهُم علی تَعظیمِهِ و زیارَتِهِ وجَعَلَهُ مَحَلَّ أنبیائِهِ وقبلَهً لِلمُصَلّینَ إلیه. . . .
امام صادق (ع) فرمود: این خانه‌ای است که خداوند به وسیله آن، بندگانش را به پرستش خود فراخوانده است تا در انجام آن، میزان طاعتش را بیازماید. ازاین رو، بندگان را به بزرگ داشت و زیارت آن تشویق کرده و آن را جایگاه پیامبران و قبله گاه نمازگزاران قرار داده است.
الإمام الصادق (ع) :
لایَزالُ الدّینُ قائماً ماقامتِ الْکَعبهُ.
امام صادق (ع) فرمود: «تا وقتی کعبه برپاست دین هم برپاست» .

ب) فضیلت حج

رسول الله (ص) : الحَجُّ جِهادُ الضَّعیفِ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: حج، جهاد هر ناتوان است.
رسول الله (ص) : لَحَجَّهٌ مَقبولَهٌ خیرٌ من عِشرینَ صلاهً نافِلَهً وَمَن طافَ بهذا البیتِ طَوافاً أحْصَی فیهِ اُسبوعَهُ وأحسَنَ رَکعَتَیهِ غَفَرَ اللهُ لَهُ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: به حقیقت، یک حج پذیرفته بهتر از بیست نماز مستحب است و هرکس این خانه را طواف کند و هفت شوطش را بشمارد و دو رکعت آن را نیکو بجا آورد، خداوند او را می‌آمرزد.
رسول الله (ص) :
النَّفَقَهُ فی الحَجِّ کالنَّفَقَهِ فی سَبیل اللهِ بِسَبعمِائَهِ ضِعفٍ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: انفاق در حج، هفتصد برابرِ انفاق در راه خدا پاداش دارد.
الامام الصادق (ع) :
ما سَبیلٌ مِن سُبُلِ اللهِ أفضَلَ مِنَ الحَجِّ إلا رَجُلٌ یَخرُجُ بِسَیفِهِ فیُجاهِدُ فی سَبیلِ اللهِ حَتَّی یُستَشهَدَ.
امام صادق (ع) فرمود: هیچ راهی از راه‌های خدا، برتر از حج نیست، مگر آنکه کسی با شمشیر قیام کند و در راه خدا بجنگد تا به شهادت برسد.

ج) پاداش حج

رسول الله (ص) : لیس لِلحَجَّهِ المَبرورَهِ ثوابٌ الاّ الجَنَّهَ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: پاداش حج نیکو، جز بهشت نیست.
رسول الله (ص) :
ما سَبَّحَ الحاجُّ مِن تَسبیحَهٍ ولا هَلَّلَ مِن تَهلیلهٍ ولا کبَّرَ مِنْ تَکبیرهٍ إلاّ بُشِّرَ بها تَبشیرهً.
پیامبر خدا (ص) فرمود: حج گزار، هیچ تسبیح و تکبیری نمی‌گوید، مگر آنکه به سبب آن بشارتی به او داده می‌شود.
رسول الله (ص) :
الحاجُّ ثَلاثهٌ: فَأفضَلُهم نَصیباً رَجلٌ غُفِرَ لَهُ ذنبُه ماتَقدَّمَ مِنْه وما تأخَّرَ ووَقاهُ اللهُ عَذابَ الْقبرِ وَأمّا الَّذی یَلیهِ فرجلٌ غُفِرَ لَه ذَنبُه ماتَقَدَّمَ مِنه ویَستأنِفُ الْعَملَ فیما بَقِیَ مِن عُمرِه وأمَّا الَّذی یَلیهِ فرَجُلٌ حُفِظَ فی أهلِه ومالِه.
پیامبر خدا (ص) فرمود: حاجیان سه گونه‌اند و بیشترین بهره، از آنِ کسی است که گناهان گذشته و آینده اش بخشوده شود و خداوند، از عذاب قبر نگاهش دارد. پس از او، کسی است که گناهان گذشته اش آمرزیده شود و باید برای باقی مانده عمرش، عمل از سرگیرد. پس از او کسی است که تنها خانواده و مالش حفظ می‌شوند.
رسول الله (ص) :
عندَما نَظَرَ إلی قِطارِ جمالِ الحَجیجِ: لاتَرفَعُ خُفّاً الاّ کُتِبَتْ لَهُم حَسَنَهٌ، ولا تَضَعُ الاّ مُحِیَتْ عَنهم سَیّئهٌ وإذا قَضَوا مناسِکَهم قیلَ لهم: بَنَیتُم بِناءً فَلا تَهدِموهُ، کُفِیتُم مامضی فأحسِنوا فیما تَستقْبِلونَ.
پیامبر خدا (ص) هنگامی که به کاروان شترهای حاجیان نگاه کرد، فرمود: هیچ گامی برنمی دارند، مگر آنکه برایشان حسنه نوشته شود و هیچ گامی نمی‌گذارند، مگر آنکه گناهی از آنها محو می‌شود و هرگاه اعمال حج خود را به پایان برند، به آنها گفته می‌شود: بنایی ساختید، پس ویرانش نکنید. گناهان گذشته شما بخشوده شد، برای آینده کار نیک انجام دهید.
الامام الصادق (ع) : إنَّ العَبدَ المؤمِنَ حینَ یَخرُجُ مِن بیتِهِ حاجّاً لایَخطُو خُطوَهً ولا تَخْطُو بِهِ راحِلَتُهُ إلاّ کَتَبَ اللهُ لَهُ بها حَسَنَهً ومَحا عنه سَیئَهً وَرَفَعَ لَهُ بِها دَرَجَهً.
امام صادق (ع) فرمود: بنده مؤمن وقتی به قصد حج از خانه اش بیرون می‌آید، خود و مرکبش گامی برنمی دارند، مگر اینکه خداوند حسنه‌ای برای او می‌نویسد و گناهی را از او محو می‌کند و درجه‌ای برایش می‌افزاید.
الامام الصادق (ع) :
الحُجّاجُ یَصدُرونَ علی ثلاثَهِ أصنافٍ: صِنفٌ یُعتَقُ مِنَ النّار وصنِفٌ یَخرُجُ مِنْ ذنوبِهِ کَهَیئهِ یومٍ وَلَدتهُ اُمُّهُ وصِنفٌ یُحفَظُ فی أهلِهِ ومالِهِ، فذاکَ أدنی مایرجِعُ بِهِ الحاجُّ.
امام صادق (ع) فرمود: حاجیان سه گونه از حج بازمی گردند: یک گروه از آتش نجات می‌یابند؛ گروهی از گناهانشان پاک می‌شوند، مانند روزی که از مادر زاده شده‌اند و گروهی هم تنها خانواده و مالشان حفظ می‌شود. این کمترین چیزی است که حج گزار، آن را با خود می‌آورد.

د) هزینه در راه حج

رسول الله (ص) :
النَّفَقَهُ فِی الحَجِّ کَالنَّفَقَهِ فی سَبیلِ اللهِ سَبعمِائَهِ ضِعفٍ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: انفاق در حج، هفتصد برابر انفاق در راه خدا پاداش دارد.
الإمام علی (ع) : - فی حَدیثِ الأربَعمِائَه: . . . دِرهَمٌ ینفِقُه الرَّجُلُ فی الحَجِّ یعدِلُ ألفَ دِرهَمٍ.
امام علی (ع) - در حدیث چهارصد موعظه - فرمود: یک درهم که کسی در راه حج خرج کند، برابر با هزار درهم است.
الإمام الصادق (ع) :
دِرهَمٌ فی الحَجِّ أفضَلُ مِن ألفَی ألفٍ فیما سِوی ذلِکَ مِن سَبیلِ اللهِ.
امام صادق (ع) فرمود: یک درهم در حج، برتر از دو میلیون درهم در غیر آن است که در راه خدا داده شود.
الإمام الصادق (ع) :
دِرهمٌ تُنفِقُهُ فی الحجِّ أفضلُ مِن عشرینَ ألفَ درهمٍ تُنفِقُها فی حقٍّ.
امام صادق (ع) فرمود: یک درهم که در راه حج خرج می‌کنی، برتر از بیست هزار درهم است که در راه حق انفاق می‌کنی.
الإمام الصادق (ع) :
مَن أنفَقَ درهماً فی الحجِّ کان خیراً له من مائهِ ألفِ درهمٍ یُنفِقُها فی حقٍّ.
امام صادق (ع) فرمود: کسی که در راه حج یک درهم خرج کند، برای او بهتر از صد هزار درهم است که در راه حق انفاق کند.

ه) قرض برای حج

جاءَنی سدیرُ الصَّیرَفی فَقالَ: إنَّ أبا عبداللهِ یقرَأُ عَلَیکَ السَّلامَ ویقولُ لَکَ: مالَکَ لاتَحُجُّ؟ ! اِستَقرِض و حُجَّ.
[عقبه می‌گوید]: سدیر صیرفی، نزد من آمد و گفت: امام صادق (ع) به تو سلام می‌رساند و به تو می‌فرماید: چرا حج نمی‌روی؟ ! قرض کن و به حج برو.
عن معاویهَ بنِ وَهَبٍ عَن غیرِ واحدٍ: قُلتُ لأبی عبدالله (ع) : إنّی رجلٌ ذو دَینٍ، أفَأتدینُ وأحُجُّ؟ فقال: نَعَم، هُو أقْضَی لِلدِّین.
از معاویه بن وهب با سندهای متعدد: به امام صادق (ع) گفتم: من مردی بدهکارم. آیا وام بگیرم و به حج بروم؟ ! فرمود: آری! حج، بهتر قرض را ادا می‌کند.

و) دشواری حج

عن عبدالله بن یحیی الکاهلِی: سَمِعتُ أبا عبداللهِ یقولُ ویذکُرُ الحَجَّ، فَقالَ: قالَ رَسولُ اللهِ: هُوَ أحدُ الجِهادَینِ وَما مِنْ مَلِک ولا سُوقَهٍ یصِلُ إلَی الحَجِّ إلاَّ بِمَشَقَّهٍ؛ فی تَغییرِ مَطعَمٍ أو مَشرَبٍ أو ریحٍ أو شَمسٍ لایستَطیعُ رَدَّها وذلِکَ قَولُهُ وَ تَحْمِلُ أَثْقالَکُمْ إِلی بَلَدٍ لَمْ تَکُونُوا بالِغِیهِ إِلاَّ بِشِقِّ الْأَنْفُسِ إِنَّ رَبَّکُمْ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ.

عبدالله بن یحیی کاهلی می‌گوید: از امام صادق (ع) شنیدم که از حج یاد می‌کرد و فرمود: پیامبر خدا (ص) فرمود: حج، یکی از دو جهاد است. نه شاه و نه رعیت، جز با رنج و زحمت به حج نمی‌توانند رسید؛ جایگاه غذا و آبخوری و نیز آب و هوا تغییر می‌کند و کسی را یارای جلوگیری از آن نیست و این است سخن خداوند که: «بارهایتان را به شهری می‌برند که جز با رنجوری جان‌ها، توان رسیدن به آن را ندارید. به قطع پروردگارتان، دلسوز و مهربان است» .