فرهنگ مصادیق:اقرار به گناه نزد حاکم: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۴۸

اقرار به گناه و نجات از غضب خدا

ى‏بهره بودن از عنايت رب جليل زواياى گوناگونى دارد، به گونه‏اى كه احساس نياز را در نهاد آدمى برمى‏انگيزد كه به طور طبيعى انسان نيازمند را وادار مى‏كند كه به دنبال پناهگاه امنى برود و در نزد او زانو بزند ولى از آن جا كه نهاد آدمى حقيقتى نامحدود و نيازهاى او نيز بى‏نهايت است، تنها حقيقت نامحدود مى‏تواند ظرف بى‏نهايت را پر كند، بر اين پايه؛ ظرف ماده با همه گستردگى كه دارد چون محدود است، هيچ گاه نمى‏توان نياز حقيقى نامحدود را برآورده نمايد. ناگزير انسان براى برطرف كردن نيازمندى و كمبودهاى مادى و معنوى خود بايد به آن حقيقت بى‏انتها وصل گردد تا به صورت دعا يا مناجات عارفانه يا اعتراف به گناه؛ به خواسته‏ خويش دست يابد.

اعتراف به خطاكارى اسباب رحمت و حلم و احسان را فراهم مى‏كند و هر كه به خداوند حسن ظن داشته باشد به يقين اقرار او به عفو و گذشت الهى منجر شود و اين اقرار بايد بسيار خاضعانه و خالصانه باشد و اعتقاد بر آن كه اعمال و كردار او مانند جاهلان به قدرت خداوند يا منكران لطف حق است.

حضرت امام سجاد عليه السلام در دعا اين وضعيت روحى را چنين توصيف مى‏فرمايد:

«هَذَا مَقَامُ مَنْ تَدَاوَلَتْهُ أَيْدِي الذُّنُوبِ وَ قَادَتْهُ أَزِمَّةُ الْخَطَايَا وَ اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِ الشَّيْطَانُ فَقَصَّرَ عَمَّا أَمَرْتَ بِهِ تَفْرِيطاً وَ تَعَاطَى مَا نَهَيْتَ عَنْهُ تَغْرِيراً كَالْجَاهِلِ بِقُدْرَتِكَ عَلَيْهِ أَوْ كَالْمُنْكِرِ فَضْلَ إِحْسَانِكَ إِلَيْهِ» ^[۱] اين جايگاه كسى است كه دست‏هاى گناهان او را دست گردان كرده‏اند، و مهارهاى خطاها او را به دنبال خود كشيده‏اند، و شيطان بر او چيره شده و از باب ضايع كردن امر نسبت به آنچه امر فرمودى كوتاهى كرده، و به خاطر غفلتش از عاقبت كار، آنچه را نهى كردى مرتكب شده، مانند كسى كه قدرتت را بر وجودش جاهل و فراوانى احسانت را نسبت به خودش منكر است.

سپس حضرت در جاى ديگر طلب عفو و ترحم از درگاه خداوند مى‏فرمايد:

«مَوْلَايَ ارْحَمْ كَبْوَتِي لِحُرِّ وَجْهِي وَ زَلَّةِ قَدَمِي وَ عُدْ بِحِلْمِكَ عَلَى جَهْلِي وَ بِإِحْسَانِكَ عَلَى إِسَآءَتِي فَأَنَا الْمُقِرُّ بِذَنْبِي الْمُعْتَرِفُ بِخَطِيئَتِي وَ هَذِهِ يَدِي وَ نَاصِيَتِي أَسْتَكِينُ بِالْقَوَدِ مِنْ نَفْسِي» ^[۲] سقوط و به رو در افتادنم، و لغزش گامم را رحمت آر، و به نادانيم‏ با بردباريت و به بدكرداريم با احسانت به من بازگرد. من به گناهم اقرار دارم و به خطايم اعتراف مى‏كنم. اين دست و سر من است كه براى قصاص از نفسم آن را به زارى تسليم مى‏كنم.

و ذات حق تعالى هم همين حال را مى‏خواهد كه زمينه گذشت و مغفرت آماده گردد كه حضرت باقر عليه السلام بر اين قصد پروردگار سوگند ياد مى‏فرمايد:

لا وَ اللَّهِ ما أَرادَ اللَّهُ مِنَ النَّاسِ إِلَّا خِصْلَتَينِ أَنْ يُقِرُّوا لَهُ بِالنِّعَمِ فَيَزيدَهُمْ وَ بِالذُّنُوبِ فَيَغْفِرَها لَهُمْ. ^[۳]

نه به خدا قسم، خداوند از مردم دو چيز خواسته است: يكى اين كه اقرار به نعمت‏هاى الهى كنند تا بيفزايد و ديگر اين كه اقرار به گناهان كنند تا بيامرزد.

و مى‏فرمايد:

وَ اللَّهِ ما يَنْجُو مِنَ الذَّنْبِ إِلَّا مَنْ أَقَرَّ بِهِ. ^[۴]

به خدا سوگند از گناه نجات نيابد مگر كسى كه به آن اعتراف كند.

معاوية بن عمار گفت: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود:

إِنَّهُ وَ اللَّهِ ما خَرَجَ عَبْدٌ مِنْ ذَنْبٍ بِإِصْرارٍ وَ ما خَرَجَ عَبْدٌ مِنْ ذَنْبٍ إِلَّا بِإِقْرارٍ. ^[۵]

هر آينه به خدا سوگند هيچ بنده به اصرار بر گناه از آن بيرون نرود و هيچ بنده‏اى از گناه مگر به اعتراف بر آن خارج نشود.

سرچشمه اقرار به خطاى نفس و غلبه شهوات، اعتراف به ربوبيت اللّه و رسالت پيامبران او و آنچه كه از نزد آنان رسيده است، مى‏باشد.

لزوم ايمان به خدا و فرستادگان او در كلام امام رضا عليه السلام‏

امام رضا عليه السلام به فضل بن شاذان؛ در بيان علّت لزوم ايمان به خدا و فرستادگان او و هر چه از سوى حق آمده است، فرمود:

ايمان به دلايل فراوانى ضرورت دارد از جمله اين كه اگر كسى به وجود خداى عزوجل اعتراف نمى‏كرد و از معاصى او دورى نمى‏جست و از ارتكاب گناهان بزرگ باز نمى‏ايستاد و در پيروى از خواهش‏هاى نفسانى و لذت بردن از فساد و ستم و حق‏كشى از كسى نمى‏ترسيد، هر گاه مردم دست به اين كارها مى‏زدند و هر فردى بدون ترس و پروا از كسى دنبال هوس‏هاى خود مى‏رفت، بى‏گمان مردم همه به فساد و تبهكارى كشيده مى‏شدند و به ناحق به جان يكديگر مى‏افتادند و خون‏ها ريخته مى‏شد و به ناموس و اموال هم تجاوز مى‏كردند و به ناچار دنيا خراب شده و خلائق هلاك گشته و زراعت و نسل تباه مى‏گرديد.

يكى ديگر از دلائل اين است كه ما يافته‏ايم كه مردم در نهان و به دور از چشم مردم دست به فساد و خلاف مى‏زنند. پس اگر اقرار به وجود خدا و ترس از عالم غيب نبود، هيچ كس در خلوت خود و تنهايى خواسته نفسانى‏اش از كسى نمى‏ترسيد و ترك معصيت نمى‏كرد و به حرمت ديگران دست درازى مى‏كرد و گناهان كبيره را مرتكب مى‏شد؛ در نتيجه بين همه مخلوقات هلاكت پيدا مى‏شد.

پس قوام خلق و صلاح آنان، ممكن نيست مگر به اين كه آنان اعتراف به داناى آگاهى كنند كه از اسرار و نهان باخبر بوده و به مصلحت امر و از فساد نهى مى‏نمايد و هيچ امر نهانى از او پنهان نيست تا به اين وسيله از انواع و اقسام فساد متنفر گردند. ^[۶] البته اين اقرار قلبى به جنايت نفس و غضبناك كردن حق تعالى بايد در پوشش درونى دل باشد و تنها او و خداوند بداند و هرگز كسى را خبر نكند.

اعتراف به گناه در نزد مردم‏

اصبغ بن نباته مى‏گويد:

مردى خدمت امير المؤمنين عليه السلام رسيد و گفت: اى اميرمؤمنان! من زنا كردم مرا پاك گردان، امير روى خود را از او برگرداند، سپس فرمود: بنشين. آنگاه رو به مردم كرد و فرمود: اگر كسى از شما اين گناه را مرتكب شود آيا نمى‏تواند آن را بپوشاند، همچنان كه خدا بر او پوشانده است؟ ^[۷] پس از اين برخورد حضرت معلوم شد كه اعتراف به گناه نزد مردم به طور كلى ناپسند و شكستن حرمت بنده خداست.

از آداب دعا كردن، اقرار به گناه است، خواننده حق بايد در شروع خواسته به گناهان مقرّ و معترف و توبه كننده باشد.

حضرت صادق عليه السلام در آداب دعا چنين مى‏فرمايد:

در دعا ابتدا بايد خدا را ستود، سپس به گناه اعتراف نمود و آنگاه حاجت را خواست؛ سوگند به حق كه بنده تنها با اقرار به گناه از گناه خارج مى‏شود. ^[۸] بنابراين در اقرار به گناه پنج فايده است:

اوّل: انقطاع به خداى تعالى.

دوّم: شكستگى قلب كه فضيلت بسيار دارد.

سوّم: حصول رقّت و دلسوزى كه نشانه اخلاص است و آن هنگام پذيرفته مى‏شود.

چهارم: اقرار و اعتراف باعث گريه شود كه از بهترين آداب دعاست.

پنجم: موافقت با امر امام صادق عليه السلام است كه روايت آن گذشت. ^[۹]

پا نویس