احکام هتل داری: تفاوت بین نسخهها
(اصلاح نویسههای عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام) |
(اصلاح نویسههای عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام) |
||
| سطر ۹: | سطر ۹: | ||
|سرآیند۱ = | |سرآیند۱ = | ||
|برچسب۲ =نویسنده | |برچسب۲ =نویسنده | ||
| − | |داده۲ = حسنیه عظیمی | + | |داده۲ = حسنیه عظیمی ابرقویی |
|برچسب۳ =زبان | |برچسب۳ =زبان | ||
|داده۳ = فارسی | |داده۳ = فارسی | ||
|برچسب۴ =ناشر | |برچسب۴ =ناشر | ||
| − | |داده۴ = | + | |داده۴ = انتشارات زیّنی |
|برچسب۵ =محل انتشارات | |برچسب۵ =محل انتشارات | ||
| − | |داده۵ = | + | |داده۵ = قم - مشعر |
|برچسب۶ = تاریخ نشر | |برچسب۶ = تاریخ نشر | ||
| − | |داده۶ = | + | |داده۶ = ۱۳۹۶ |
|برچسب۷ = قطع | |برچسب۷ = قطع | ||
|داده۷ = | |داده۷ = | ||
|برچسب۸ = شابک | |برچسب۸ = شابک | ||
| − | |داده۸ = | + | |داده۸ = ۹۷۸-۹۶۴-۲۷۸۳-۴۵-۸ |
|برچسب۹ = دانلود | |برچسب۹ = دانلود | ||
|داده۹ = ؟؟؟ | |داده۹ = ؟؟؟ | ||
نسخهٔ ۱۳ خرداد ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۰۵
| 200px | |
| نویسنده | حسنیه عظیمی ابرقویی |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشر | انتشارات زیّنی |
| محل انتشارات | قم - مشعر |
| تاریخ نشر | ۱۳۹۶ |
| شابک | ۹۷۸-۹۶۴-۲۷۸۳-۴۵-۸ |
| دانلود | ؟؟؟ |
محتویات
- ۱ سخن ناشر
- ۲ پیش گفتار
- ۳ فصل اول: معماری هتل
- ۴ فصل دوم: کارکنان هتل
- ۵ فصل سوم: امکانات هتل
- ۶ فصل چهارم: وظایف هتل دار
- ۷ فصل پنجم: سخنی با میهمانان
- ۸ فصل ششم: وظایف کارکنان هتل
- ۹ پانویس
سخن ناشر
همانگونه که دین، راهنمای اندیشه، اخلاق و عبادت است، راهنمای انتخاب شغل و بایدها و نبایدها در قلمرو تولید، توزیع، مصرف، مدیریت و اقتصاد نیز هست. شناخت صنایع و مشاغل حلال و حرام ضرورت زندگی اسلامی است. مشاغل مختلف، صدها حکم واجب و مستحب و شرایط حقوقی و اخلاقی دارد که دانستن آن در سلامت روابط اجتماعی و تکامل اخلاقی و معنوی انسان اثر می-گذارد. همچنین صدها حرام و مکروه دارد که انجام آن فضای زندگی جمعی و اسلامی را آلوده میسازد و ابهام آن دلهره و تردید میآفریند.
آشنایی با احکام ویژه هر صنف برای دست اندرکاران آن ضرورت حتمی و برای مراجعان به آن مشاغل نیاز قطعی و برای اهل مطالعه دانش اجتماعی و دینی مفید است.
طرح پژوهشی «فقه و زندگی» که با سفارش «ستد احیاء امر به معروف و نهی از منکر» و همت «پژوهشکده باقر العلوم» و نظارت علمی حجه الاسلام محمد حسین فلاح زاده شکل گرفته، پاسخی است به نیازهای بشر در همه ی عرصههای زندگی، مجموعه ی حاضر نقطه ی پیوند «فقه» و «زندگی» است؛ که چگونگی تامین معیشت حلال را به مسلمانان و صاحبان مشاغل گوناگون میآموزد و فقه را از تئوری به عمل نزدیک میسازد.
آنچه در پیش رو دارید نهمین شماره از مجموعه ی «فقه و زندگی» است، که چگونگی برخورد متقابل یک «هتل دار» مسلمان و مراجعه کنندگان به این صنف را، در چارچوب اخلاق اسلامی و احکام شرعی ترسیم کرده است.
جا دارد که از ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر، به خاطر حمایتهای آن ستاد برای تداوم این طرح و بسط و گسترش «معروفها» در قالب ترویج احکام دین، سپاسگذاری شود.
اگر آنها را با ما هر گونه نقد و نظر تجربی و علمی شما را جهت تکمیل این مجموعه بر دیده ی شکر میگذاریم و مایه سپاس است اگر آنها را با ما به نشانی قم، بلوار ۱۵ خرداد، ۱۰ متری روح الله، پلاک ۳۶، یا تلفن ۷۲۲۱۹۵۹-۰۲۵۱ در میان بگذارید.
انه ولی قدیر
انتشارات نور السجاد
پیش گفتار
با پیشرفت زندگی ماشینی و تحول عمده در زندگی مردم سیر و سفر و جهانگردی نیز به دلائل مختلف چون فعالیتهای اداری، اقتصادی، تجاری و غیره به نحو چشمگیری افزایش یافته است. با توجه به اینکه امروزه معماری و نحوه اداره ی هتلها بیشتر به سبک معماری غربی و مبتنی بر ارزشهای نظام لیبرالیسم غربی برمی گردد و متاسفانه مسلمانان با فراموش کردن میراث گرانبهای خود در معماری از الگوهای غربی الهام میگیرند لازم است نهضتی فراگیر در احیای معماری اسلامی (مخصوصا نسبت به اماکن عمومی) آغاز گردد که در آن اصول شرع و مسائل فقهی در ساخت و اداره ی آن در نظر گرفته شود تا مردم مسلمان با اطمینان خاطر از رعایت احکام اسلامی و با مصونیت از آنچه ضد ارزشهای دینی است به استفاده از این گونه اماکن بپردازد.
بر همگان روشن است که مکتب غنی و پربار اسلام با توجه به تمام زوایای زندگی انسانی دارای قوانین عالی و کاملی است که همه نشات گرفته از وحی الهی میباشد که چون چراغی نورانی راه مستقیم و درست را به ما نشان میدهد.
هر کس در هر صنف و جایگاهی که قرار دارد نه تنها بی نیاز از دستورهای اسلام نیست؛ بلکه می-باید با تمام وجود، خود را پایبند و مطیع آن نیز بداند. در این نوشته سعی شده است که با استفاده از منابع معتبر فقهی و اخلاقی و همچنین آراء و فتاوای مراجع عظام به طور مختصر به برخی از مسائل مربوط به هتل داری پرداخته شود تا انشاء الله مورد استفاده هتل داران محترم و همچنین مهمانان هتل قرار بگیرد.
البته هتل داران محترم توجه داشته باشند که در این مجموعه سخن از اصول هتل داری و یا تدوین آیین نامه برای هتلها نیست؛ زیرا هتلها نیز دارای آیین نامه و ضوابط خاص خود میباشند و هتل داری خود اسلوب و اصولی دارد که در کتابهایی که در این زمینه نشر یافته از آن شده است، بلکه همان طور که ذکر شد این نوشتار تنها در بردارنده ی احکام شرعی و اخلاقی مربوط به این صنف میباشد که به جهت گستردگی مسائل فقهی و اخلاقی مرتبط با آن تنها به گزیدههایی از آن اشاره شده و مسلم آن گونه که شایسته است کامل نبوده و یا دارای نواقصی نیز باشد. امید است عزیزانی که این نوشته را مطالعه مینمایند با انتقادات سازنده و پیشنهادهای روشن گرانه ی خود موجب اصلاح آن گردند.
در پایان ضمن سپاس از خداوند منان به جهت این توفیق، از همه کسانی که در گردآوری این مجموعه زحمت کشیدهاند قدردانی و تشکر میشود؛ به ویژه از زحمات و راهنماییهای بسیار ارزشمند استاد گرانقدر حضرت حجه الاسلام و المسلمین جناب آقای فلاح زاده و انتشارات نور السجاد و دیگر عزیزانی که در این زمینه همکاری داشتهاند.
والسلام علی من اتبع الهدی
حسنیه عظیمی ابرقویی، اسفند ۱۳۸۱ ش.
فصل اول: معماری هتل
بدون شک کسی که با صرف هزینه ی بسیار اقدام به ساخت هتل میکند، سود آوری آن را در نظر دارد و به دنبال این هدف، برای ساخت آن مکانی را که مسافران بیشتری دارد، در نظر میگیرد؛ مثل اطراف زیارتگاهها، مراکز تاریخی، تفریحی و ...؛ اما برخی افراد تنها به منافع مادی و دنیوی نمینگرند، بلکه ارزشهای والاتری را در نظر میگیرند؛ هر چند در پی کسب درآمد حلال نیز هستند. یکی از این اهداف والا، رفع نیاز جامعه ی انسانی و در مرتبه ی بالاتر، اسلامی است. آنان در این مسئله، نیاز خود را بر نیاز جامعه مقدم نمیدارند؛ بلکه بیشتر به مصلحت اجتماع میاندیشند و نه به منافع شخصی خود. آنان سعی میکنند تا مناسبترین و سودمندترین مکان را برای خود و جامعه انتخاب کنند. با توجه به مطالب فوق، در این بخش دو مورد از وظائف هتل داران را بررسی خواهیم کرد.
وظایف هتل سازان
در ساخت هتل که محل رفت و آمد افراد مختلف، با فرهنگها، بینشها، منشها و حتی ملیت-های مختلف و گاه مقاصد گوناگون است، نکاتی باید در نظر گرفته شود.
انتخاب مکان مناسب
مکانی که برای احداث هتل در نظر گرفته میشود، افزون بر آنکه باید در جایی ساخته شود که یا اکنون نیاز به آن باشد و یا در آینده ی نزدیک مورد نیاز واقع شود؛ مانند اطراف زیارتگاهها، نزدیک مجتمع پزشکان و بیمارستانها، نزدیک فرودگاه، نزدیک آثار تاریخی و دیگر جاهای دیدنی و تفریحی و همچنین در مرکز شهر باید مباح باشد، یعنی زمین آن، ملک صاحب هتل باشد یا اجازه ی تصرف در آن را داشته باشد، مثلا زمین وقفی است که به او اجاره داده شده است.
معماری و هویت بخشیدن به هتلها
هر ساختمانی باید هویت ویژه خود را داشته باشد. همانطور که ساختمان مسجد معرف هویت خویش است و یا مدارس که امروزه در کشور ما، شکل و سبک خاصی دارند، معماری هتل نیز باید به گونهای باشد که به آن هویت بدهد و روح مهمان نوازی و آرام بخشی و معماری اسلامی باید در آن نمایان باشد. تعالیم اسلام بر پایه ی احترام به حقوق و حریم انسانها بنا نهاده شده است. از این رو هتل باید به گونهای ساخته شود که به هیچ وجه موجب ضایع شدن حقوق مادی و معنوی دیگران، به ویژه همسایگان هتل نشود.
اتاقها و راهروها
اتاقها و سایر امکانات رفاهی هتل باید به گونهای ساخته شود که هنگام بهره برداری از هتل، موجب انجام کار حرام و خلاف شرع نشود؛ به طور مثال راهروها و راه پلهها نباید تنگ و باریک باشد؛ زیرا در این صورت در هنگام رفت و آمد باعث اختلاط زنان و مردان نامحرم میشود و علاوه بر این برای استراحت و مطالعه ی افراد مستقر در هتل، مزاحمت ایجاد میکند و نیز معماری ساختمانی باید به گونهای صورت گیرد که مانع نفوذ صدا به اتاقهای همجوار شود و همچنین مدخل ورودی اتاقها و نیز پنجرهها باید طوری طراحی گردد که اتاقها مشرف بر یکدیگر نباشد تا موجب مزاحمت یکدیگر شوند.
موضوع دیگری که لازم است به آن توجه شود، این است که سعی شود اتاقها رو به نور ساخته شود تا علاوه بر روشن بودن ساختمان، از نظر بهداشتی هم مفید باشد. به طور کلی اگر از ابتدا، ساختمان به گونهای طراحی شود که تمام ساختمان هتل شمالی و جنوبی باشد تا در تابستان و زمستان آفتاب به آن بتابد، بسیار سودمند است.
مشرف نبودن هتل
چون اغلب هتلها دارای چندین طبقه میباشند، از این رو باید سعی شود که اتاقها طوری طراحی و ساخته شود که اشراف بر منازل اطراف هتل نداشته تا مزاحمتی برای دیگران نداشته باشد.
استفتا
س: باز کردن پنجرهای که مشرف به کوچه، خیابان، یا حیاط منزل دیگری یا حیاط خلوت آنان است، برای سازندگان مجتمعهای مسکونی، اعم از آپارتمانی یا هتل چیست؟
آیه الله خامنهای، تابع قوانین و مقررات مربوطه است.
آیه الله فاضل لنکرانی: اگر مقررات خاصی در این زمینه وجود دارد، باید رعایت شود و به نحوی نباشد که موجب اذیت و آزار همسایه شود.
راه پلهها و آسانسورها
بهتر است ساختار راه پلهها به گونهای باشد که شیب دار نبوده، فاصله پلهها کم باشد و به قدر امکان با فرش پوشیده شده باشد، زیرا برای سالمندان و بیماران مبتلا به پا درد و کمر درد و عارضههای قلبی و ...، عبور از پلهها مضر و طاقت فرساست و همچنین برای صرفه جویی در وقت، وجود آسانسور در هتلهای چند طبقه بسیار ضروری است؛ اما باید در نظر داشت که محل ورود به آسانسور در جایی پنهان و دور از دید نباشد تا استفاده از آن آسان باشد.
نمازخانهها
وجود نمازخانه در هر مکانی که مسجد ندارد، ضروری است. نمازخانه مشابه مسجد است؛ ولی احکام مسجد را ندارد. نمازخانه موجب ایجاد محیط معنوی میشود. از این رو بسیار نیکوست که در قسمتی از هتل، مکانی برای نمازخانه اختصاص داده شود تا شخصی که از هتل استفاده می-کند، بتواند با حضور قلب و با آرامش بیشتری بدون مزاحمت برای هم اتاقها و دیگران، نماز خود را بخواند. این نیاز زمانی احساس می شودکه شخص به همراه خانواده و فرزندانش در هتل به سر میبرد و روشن است که در میان چنین جمعی و با وجود سر و صدا و رفت و آمد و فضای خالی مختصر، نمیتواند نماز را آن طور که شایسته است، ادا کند. نکته قابل ذکر دیگر این که در مجتمعهای مسکونی که از چندین عتل تشکیل شده است، بهتر است که هتل داران با مشارکت یکدیگر، مسجدی در مناسبترین و بهترین مکان برای استفاده ی عموم بسازند.
سرویسهای بهداشتی
در ساخت سرویسهای بهداشتی هتل این نکته باید مورد توجه باشد که کاسه ی توالت رو به قبله و یا پشت به قبله نباشد، چون موقع تخلی باید طرف جلوی بدن، یعنی شکم و سینه رو به قبله و پشت به قبله نباشد. [۱]
معمولا در هتلها، سرویسهای بهداشتی در کنار هم اتاق میباشد و مشکلی برای کسی ایجاد نمیکند؛ اما در بیشتر مهمان پذیرها و مسافرخانهها که این سرویس عمومی است، لازم است که دستشویی و توالت برای زنان و مردان جدا از هم باشد؛ چون در غیر این صورت، موجب زحمت برای همگان؛ به ویژه زنان و نیز باعث گناه و مفسده خواهد شد.
دو استفتا
س: وضو گرفتن مرد در جایی که زن نامحرم به او نگاه میکند، چه حکمی دارد؟
ج: وضو صحیح است؛ ولی زن نباید نگاه کند. [۲]
س: در صحنهای حرم امام رضا علیه السلام و بعضی امام زادهها و مساجد عمومی، زنها کنار حوض، در حضور نامحرم وضو میگیرند؛ آیا وضوی آنها صحیح است؟
ج: در فرض سوال، لازم است بدن خود را از نامحرم بپوشانند؛ ولی در هر حال، وضوی آنها صحیح است. [۳] نکته ی دیگری که در این جا قابل ذکر است، این است که نوع توالتها به گونهای باشد که تطهیر و رعایت طهارت شرعی امکان پذیر باشد.
فضای سبز
اسلام دین نشاط و طراوت است و افسردگی را برای مسلمانان نمیپسندد. یکی از اسباب طراوت و شادابی روح و روان، فضای سبز میباشد. از این رو ایجاد فضای سبز با کاشت درختان میوه و گل-های خوشبو و زیبا، اگر با برنامه ریزی دقیق همراه باشد، علاوه بر فواید اقتصادی، باعث تقویت روحیه و آرامش درونی و از همه بالاتر، موجب معنویت و نورانیت دلها میشود.
مکان مناسب برای تفریح کودکان
با در نظر گرفتن جایی مناسب در هتل، برای نگهداری بچهها و همچنین تهیه ی وسایل بازی، مانند سرسره، تاب و ... برای سرگرمی و بازی کودکان کاری شایسته است؛ زیرا در موقع بیرون رفتن کودکان به همراه پدر و مادر، مشکلاتی برای والدین و فرزندان به وجود میآید و همراهی پدر و مادر در بعضی مواقع برای بچهها ملال آور و خسته کننده است. از این رو لازم است که مربیانی دلسوز و خوب برای نگهداری و مواظبت از بچهها در هتل به کار گرفته شود.
سخنی با هتل داران
در این بخش به چند نکته مربوط به هتلهای ساخته شده، اشاره میشود و لازم است که هتل داران محترم به آنها توجه داشته باشند.
نصب پرده
اگر هتل به گونهای احداث شده که بر ساختمانهای اطراف خود، به ویژه منازل اطراف، اشراف دارد و این ساختمانها در معرض نگاه ساکنین هتل قرار دارند، میتوان با نصب پرده و یا تغییر نوع شیشههای ساختمان، این عیب را برطرف نمود.
استفتا
س: نگاه عمدی و غیر عمدی به داخل منزل دیگران و عکس برداری یا فیلم برداری از آن چه حکمی دارد؟
آیه الله خامنهای: اگر نگاه بی اختیار باشد، مانعی ندارد و نگاه عمدی و از روی اختیار و همچنین عکس و فیلم برداری، در صورتی که مستلزم مفسده و یا موجب ارتکاب گناه باشد و یا ایجاد مزاحمت و اذیت کند جایز نیست.
آیه الله لنکرانی: جایز نیست.
تعیین جهت قبله
مسئله: «کسی که میخواهد نماز بخواند، باید برای پیدا کردن قبله کوشش کند تا یقین کند که قبله کدام طرف است و میتواند به گفته ی دو شاهد عادل که از روی نشانههای حسی شهادت میدهند، عمل کند یا به قول کسی که از روی قاعده ی علمی قبله را میشناسد و محل اطمینان است، عمل کند و اگر اینها ممکن نشد، باید به گمانی که از محراب مسجد مسلمانان یا قبرهای آنان یا از راههای دیگر پیدا میشود، عمل نماید». [۴] همان طور که از مسئله ی بالا استفاده میشود، تعیین قبله به حدس و گمان ممکن نیست و در آن، علم و یقین شرط است. بنابراین شایسته است که در ابتدا اتاقهای هتل رو به قبله ساخته شود و اگر هتل بدون توجه به ایت مسئله ساخته شده است، باید با نصب نشانه و علامتی اطمینان آور در اتاقها، میهمانها را راهنمایی کرده تا آنها با اطمینان خاطر و به آسانی جهت قبله را تشخیص دهند.
تغییر جهت دستشوییها
اگر هنگام ساخت هتلها، به جهت قبله توجه نشده و توالتها رو به قبله ساخته شده است، لازم است با تجدید بنای این قسمت از هتل، جهت توالت تغییر داده شود؛ چون در غیر این صورت، استفاده از چنین توالتی، به طور قطع کار حرامی خواهد بود.
نصب تابلوهای آموزنده
نصب تابلو بر روی دیوار، در اکثر مکانها، امری رایج است و هتل نیز از این قاعده مستثنی نیست. اگر این عمل با دقت نظر و ذوق سلیمی انجام پذیرد، علاوه بر زیبایی ساختمان، نتایج مثبت و معنوی بسیاری هم در پی خواهد داشت؛ به طور مثال در کنار مناظر زیبا و دیدنی طبیعت و همچنین آثار تاریخی، اگر آیهای از قرآن کریم یا حدیثی از معصومین – علیهم السلام – و یا شعری و شعرای گران قدر و یا سخنی از بزرگان، آورده شود، گاهی ممکن است مسیر اشتباه زندگی شخصی را اصلاح و او را به راه راست هدایت کند، یا افرادی را از ارتکاب به گناه منع کرده یا شخص ناامیدی را به زندگی امیدوار نماید که این عمل موجب رضایت و خشنودی خداوند خواهد بود؛ همچنان که میتوان با نصب تابلوهایی با مناظر زننده و شرم آور و یا جملاتی که حاکی از پوچ گرایی است، افراد را به تباهی کشاند و به خشم و غضب و عقاب پروردگار گرفتار ساخت.
آیات و احادیثی که هتل با آنها زینت داده میشود، باید متناسب با تفکر و ایده و هدف میهمانان انتخاب شود؛ مثلا آیاتی که برای زائران حرمها انتخاب میشود، با آنچه برای جهان گردان مراکز تفریحی یا تاریخی نوشته میشود، کاملا متفاوت است. به چند نمونه در موضوعات مختلف توجه کنید:
- سفر و چگونگی بهره گیری از آن
«قل سیروا فی الارض ثم انظروا کیف کان عاقبه المکذبین؛ [۵] بگو در زمین گردش کنید؛ بنگرید که عاقبت تکذیب کنندگان چگونه بوده است».
«قل سیروا فی الارض فانظروا کیف بدأ الخلق ثم الله ینشیء النشأه الاخره ان الله علی کل شیء قدیر؛ [۶] بگو در زمین گردش کنید و بنگرید (خدا) چگونه آفرینش را آغاز کرده است؛ سپس باز خواست که جهان آخرت را پدید میآورد همانا خدا بر هر چیزی تواناست».
- واقعیت دنیا
امام سجاد علیه السلام میفرماید: «انما الدنیا قنطره فاعبروها و لاتعمروها؛ [۷] دنیا پلی است که باید از آن بگذرید؛ نه این که توقف کنید و به آبادی و زرق و برق آن بپردازید».
«کل شیء هالک الا وجهه؛ [۸] هر چیزی، جزو ذات او، فانی نمیشود».
- گذشت عمر و فرصتها
افسوس بر این عمر گرانمایه که بگذشت
ما از سر تقصیر و خطا در نگذشتیم
پیری و جوانی پی هم چون شب و روزند
ما شب شد و روز آمد و بیدار نگشتیم
افسوس که عمری پی اغیار دویدیم
از یار بماندیم و به مقصد نرسیدیم
سرمایه زکف رفت، تجارت ننمودیم
جز حسرت و اندوه، متاعی نخریدیم
- انس با خدا
«و کن لله ذکرا علی کل حال؛ [۹] در هر حال خدا را یاد کن».
- افزایش دوستان
امام صادق علیه السلام میفرماید: « دوستان خود را زیاد کنید که آنان در دنیا یاور شما و در آخر شفاعت کننده ی شما هستند». [۱۰]
پاکی و پاکدامنی
در جوانی پاک بودن شیوه ی پیغمبری است
ورنه هر گبری به پیری میشود پرهیزکار
عبرت گیری از آثار تاریخی گذشتگان
هان ای دل عبرت بین، از دیده نظر کن هان
ایوان مدائن را، آیینه ی عبرت دان
سفر برای زیارت
پیامبر اسلام صل الله علیه و آله میفرماید: «من زارنی او زار احدا من ذریتی، زرته یوم القیامه، فانقدته من اهوالها؛ [۱۱] هر کس من یا یکی از فرزندانم را زیارت کند، در روز قیامت او را زیارت خواهم کرد؛ سپس از وحشت و ترس قیامت، نجاتش خواهم داد».
فایده ی سفر
امام صادق علیه السلام درباره ی فواید مسافرت میفرماید: «سافروا تصحوا، سافروا تغنموا؛ [۱۲] مسافرت کنید تا سلامتی را در یابید؛ مسافرت کنید تا به غنیمت برسید».
صدقه قبل از سفر
امام صادق علیه السلام میفرماید: «افتتح سفرک بالصدقه و اخرج اذا بدالک، فانک تشتری سلامه سفرک؛ [۱۳] سفرت را با صدقه آغاز کن و هر وقت که تصمیم گرفتی، از وطن خود خارج شو؛ پس همانا تو سلامتی سفرت را با صدقه خریداری کردهای».
سفر و کسب تجربه
تا به دکان و خانه در گروی
هرگز ای خام، آدمی نشوی
برو اندر جهان تفرج کن
پیش از آن روز، کز جهان بروی
فصل دوم: کارکنان هتل
هتلی موفق و نمونه است که به دو رکن اصلی از ارکان آن به نحو احسن توجه شده باشد؛ آن دو رکن عبارتند از:
۱. کارکنان هتل.
۲. امکانات هتل.
شرایط کارکنان هتل
گرچه ابزار امروزی از قبیل مخلوط کنهای الکتریکی، ماشینهای لباس شویی و ظرف شویی، زودپزهای پیشرفته، تابش اشعه ی مادون قرمز در نگه داشتن غذاها و دیگر وسایل، تعداد کارگران و کارکنان هتل را کاهش داده، اما باز یک هتل نمونه، برای جلب مشتری بی نیاز از کارکنان خوب و کارآمد نیست. از آن جایی که طرز برخورد و عملکرد و دیگر خصوصیات کارکنان، امری بسیار مهم است و حتی در سطح بین المللی هم مورد توجه است، از این رو در این مجموعه به نکاتی چند درباره ی شرایط کارکنان هتل اشاره میشود.
سلامت جسمی برای انجام وظیفه
تندرستی و صحت بدن از نعمتهای بزرگ پروردگار است و شخص سالم در هر حال باید سپاسگزار آن بوده، از این نعمت در راه عبادت و خدمت به خلق خدا استفاده نماید. در مراکز عمومی؛ مانند هتلها و مسافرخانهها، اگر بعضی از کارکنان هتل دارای بیماری مسری باشند، باید به معالجه و مداوای خود اقدام کنند و تا زمانی که بیماری آنها بهبود نیافته، از حضور در محیط کار خودداری کنند. علاوه بر این، لازم است که متصدیان اصلی هتل، نسبت به این موضوع مقررات و ضوابط ویژهای داشته باشند و هر چند گاه کارکنان هتل را مورد معاینه و آزمایش قرار دهند تا کارکنان هتل از جهت بیماریهای مسری در امان باشند. افرادی که در قسمت آشپزخانه مشغول کار هستند، باید دارای کارت معاینه ی بهداشتی باشند و همه موظف باشند شرایط بهداشت فردی و بهداشت وسایل کار و غیره را مراعات نمایند.
استفتا
س: شخصی دچار بیماری واگیرداری است که اگر با این وضع به محل کار حاضر شود، ممکن است دیگران نیز به آن بیماری مبتلا شوند، آیا رفتن چنین شخصی به محل مذکور و در صورتی که بیماری او به بعضی افراد انتقال پیدا کند، گناه است یا نه؟
آیه الله خامنهای: در صورتی که اطمینان به انتقال داشته باشد، اشکال دارد.
آیه الله فاضل لنکرانی: نباید به نحوی عمل شود که موجب بیماری دیگران شود.
سلامت اعتقادی و باورهای دینی
به طور یقین دین داری و دیانت، نه تنها در امر هتل داری، بلکه در همه ی امور و همه ی شغلها و پیشهها، نقش اساسی اصلی را ایفا میکند؛ به طوری که هر کس در هر لباس و شغلی اگر واقعا به دین خود شناخت پیدا کرده، و اعتقاد کامل به اصول مذهب داشته باشد و به حرام و حلال خدا آشنا باشد و بایدها و نبایدهای دین را سر لوحه ی زندگی و کار خود قرار دهد، وظیفه ی خود را به بهترین شکل ممکن انجام میدهد و از همه مهم تر اگر کسی همیشه خود را در محضر پروردگار ببیند و اهل نماز باشد همچنان که در قرآن کریم آمده: «ان الصلوه تنهی عن الفحشاء و المنکر؛ [۱۴] همانا نماز (انسان را) از کار زشت و ناپسند باز میدارد». موجب باز داشتن او از هر خطا و لغزش میشود. کسی که متعهد به دستورات حیات بخش دین باشد، به طور قطع دارای صفات نیکوی پاکدامنی، عفت، امانتداری، راست گویی، خوش رفتاری، حسن خلق و ... خواهد شد و این صفات در همه ی مشاغل و به ویژه در امر هتل داری و برای همه ی آنهایی که به نحوی در هتلها و مسافرخانهها مشغول خدمت هستند، لازم و ضروری است.
کار گرفتن افراد غیر مسلمان
چون اکثر افراد در جامعه ی ما مسلمان هستند، اگر زمانی هتل داران ناچار شوند از کارگران غیر مسلمان در کارهای هتل بهره گیرند، در حد ممکن باید سعی شود که از اهل کتاب [۱۵] استفاده شود و در صورتی که از کارگران غیر اهل کتاب بهره میگیرند، باید سعی شود تا در کارهای آشپزخانه و کارهایی که نیاز به طهارت دارد، از آنها بهره نگیرند.
دیدگاههای مراجع عظام تقلید، در مورد غیر مسلمانان
به فتوای برخی از مراجع، اهل کتاب پاک و به فتوای برخی دیگر نجس میباشند.
غیر اهل کتاب؛ همه ی مراجع آنها را نجس میدانند.
درست کاری
یکی دیگر از شرایط کارکنان هتل، درست کاری است که با توجه به دو امر حاصل میشود: ۱. آموزش و تخصص (کارآموزی و کاردانی). ۲. آشنایی به وظایف دینی (آموزشهای شرعی و دینی مربوط به کار).
لزوم آموزش کارکنان هتل
«بر هر کسی که خودش به تجارت و سایر انواع کسب مشغول است، واجب است احکام و مسائل مربوط به آن را یاد بگیرد ...» [۱۶] و روشن است که انجام هر خدمتی، اگر همراه با آموزش و همچنین تجربه باشد، نتیجهای مطلوب خواهد داشت؛ همچنان که خلاف آن هم نتیجهای نامطلوب در پی دارد. گر چه در بعضی مشاغل و حرفهها، با نبودن آموزش و تخصص کافی در آن زمینه و رشته، اساسا انجام کار غیر ممکن و یا مختل میشود. پزشکی، رانندگی و ... نمونههایی از این مشاغل است؛ اما در بعضی دیگر مانند معماری و خیاطی، شاید با کمی آموزش هم بتوان کار را انجام رساند؛ ولی آن کیفیت مطلوب به دست نخواهد آمد و هتل داری از این نوع است. پس برای این که مسافران و میهمانان در رفاه نسبی باشند و هتل از هر جهت نمونه باشد، لازم است همه ی افرادی که در هتل مشغول کار هستند، از قبل آموزشهای لازم و کافی را در هر قسمت ببینند و در کار خود ماهر باشند؛ به ویژه آموزشهای فنی و حرفهای مربوط به نحوه ی کار، مانند شیوه ی پخت و پز، نظافت هتل، برخورد با میهمانان و ... . چگونگی و نحوه ی آموزش میتواند به اشکال مختلف باشد و حتی در بعضی جاها دبیرستان هتل داری تاسیس شده است و در آن آموزش لازم به افراد داده میشود.
وظیفه شناسی و انجام مسئولیت
در همه ی مشاغل چه خصوصی و چه دولتی، هنگامی که فردی عهده دار کاری مشروع و قانونی شد، در قبال آن مسئولیت دارد که آن را همان گونه که از او خواستهاند، انجام دهد و طبق قراردادی که با صاحب آن شغل بسته است، حقوقی را نیز دریافت نماید. حال اگر کسی از بعضی موقعیتها سوء استفاده کرد و آن طور که میبایست، انجام وظیفه ننمود، علاوه بر گناه و ناخشنودی پروردگار، حقوقی هم که دریافت میکند، مال مخلوط به حرام محسوب میشود. بنابراین کار برای کارکنان عزیز و زحمتکش هتلها و مسافرخانهها، بایستی با توجه به نیاز مسافران و میهمانان و بدون هیچ توقع و انتظار و با صبر و حوصله، وظیفه ی خود را که همانا خدمت به خلق ایت، طرز شایسته و مطلوب انجام داده، در این راستا به افراد مسن و مریض توجه بیشتری مبذول دارند و بدانند که برآوردن نیاز مومن در نزد پروردگار، بسیار ارزشمند است. امام صادق علیه السلام میفرماید: «قضاء حاجه المومن خیر من عتق الف رقبه؛ [۱۷] برآوردن حاجت مومن، از آزاد کردن هزار بنده، در راه خدا بهتر است». در حدیثی دیگر از امام صادق علیه السلام آمده است: «ما قضی مسلم لمسلم حاجه الا ناداه الله تبارک و تعالی علی ثوابک و لا ارضی لک بدون الجنه؛ [۱۸] هر مسلمانی که حاجت مسلمانی را برآورد، خدای تبارک و تعالی به او خطاب میکند که ثواب تو به عهده ی من است و به کمتر از بهشت برایت راضی نباشم». امید به این که همه ی افراد شاغل در هر کجا که مشغول خدمت هستند، به تمام وظایف خود در قبال مزدی که میگیرند، عمل نمایند و خدای ناکرده کم کاری ننمایند.
س: شخصی که در آشپزخانه رستورانی مشغول کار است، بر اثر سهل انگاری و بی توجهی پوست سیب زمینی را بیش از حد معمول بگیرد و یا هنگام تمیز کردن سبزی، برای این که زودتر کارش تمام شود، مقداری سبزی خوب و قابل استفاده را از زواید آن جدا نکرده و دور بریزد، آیا علاوه بر معصیت، حقوقی که دریافت میکند، حلال مخلوط به حرام میباشد یا نه؟ آیه الله خامنهای: حقوق دریافتی حلال است؛ ولی اموالی را که تلف نموده، ضامن است. آیه الله فاضل لنکرانی: اگر بین او و صاحب کار روی انجام عملی خاص قراردادی باشد و او ناقص انجام دهد، مالک تمام حقوق نمیشود و بدون اجازه ی صاحب کار حرام است؛ اما اگر اجیر برای کار کردن در آن هتل یا آشپزخانه باشد، حقوق او حرام نیست؛ هر چند در هر مورد گناه کرده است.
س: اگر شخصی در هتل مسئول تعویض و شستن ملافه هاست و طبق مقررات هتل، بایستی بعد از رفتن میهمانان، ملافهها را اگر چه تمیز است، تعویض و آنها را بشوید. اگر بعضی مواقع در انجام این وظیفه کوتاهی کند و کار خود را انجام ندهد و مسافر هم اعتراض نکند، آیا حقوقی که دریافت میکند، حلال مخلوط به حرام میباشد یا نه؟
آیه الله خامنهای: اگر از مقداری که موظف است کار کند، کمتر کار کرده، به همان مقدار ضامن است و باید جبران نماید.
آیه الله فاضل لنکرانی: به پاسخ قبلی مراجعه شود.
ویژگیهای فردی و اخلاقی
خوش رفتاری و برخورد مناسب با مشتریان
قال رسول الله صل الله علیه و آله: «ما یوضع فی میزان امریء یوم القیامه افضل من حسن الخلق؛».
پیامبر اکرم صل الله علیه و آله فرمود: روز قیامت در ترازوی اعمال کسی، چیزی بهتر از حسن خلق گذاشته نمیشود.
تجربه نشان داده که خوش اخلاقی و حسن خلق، علاوه بر پاداش اخروی و خشنودی خداوند و همچنین سلامت قلبی و روحی که برای فرد به ارمغان میآورد، میتواند در طرف مقابل تاثیر گذاشته، باعث آرامش و نشاط وی گردد و همین طور است ادب، مهربانی و احترام به افراد که همه ی اینها از صفات پسندیده ی انسانی است. متصدیان هتل توجه دارند که بسیاری از مسافران از راه دور آمدهاند و چند روزی در هتل اقامت دارند؛ بعضی گرفتاری و مشکل دارند؛ عدهای بعد از گذراندن امتحانات و یا کارهای خسته کننده، برای رفع خستگی به مسافرت آمدهاند؛ برخی یا خود بیمارند و یا همراه بیمار و خلاصه در این میان کسانی هستند که آرامش روحی ندارند و اگر خدای ناکرده یک برخورد بد و ناپسند آنها را رنجیده خاطر کند، اثرات بدی را به دنبال خواهد داشت و اگر این مسافر از کشور دیگری باشد، در این صورت، اهمیت موضوع بیشتر میشود. پس بر همه ی کارکنان زحمتکش هتل لازم است که ادب و احترام و رفتار خوب و شایسته با همه ی مسافران داشته باشند و با چهرهای باز و بشاش که نشان دهنده ی اخوت اسلامی است، با آنان برخورد کنند و مطمئن باشند که اگر این گونه برخوردهای برای خشنودی پروردگار باشد، از اجر و ثواب فراوانب نیز بهره مند خواهند شد.
نظافت و تمیزی
با توجه به این که هتل، یکی از ارکان مهم صنعت جهانگردی است و تاثیر به سزایی نیز بر جهانگردی میگذارد و حتی میتواند رفتار و تصمیم جهانگرد را به جهت مثبت یا منفی تغییر دهد، پس بر تمامی کارکنان هتل لازم است که علاوه بر داشتن اخلاقی خوب و پسندیده، ظاهری پاکیزه، آراسته، مرتب و خوشبو داشته باشند و نظافت و بهداشت فردی را کاملا رعایت کنند. خوشبختانه در این زمینه احادیث فراوانی داریم که در راس همه ی آنها، حدیث معروف «النظافه من الایمان» [۱۹] به چشم میخورد. در همین زمینه، پیامبر عظیم الشان صل الله علیه و آله چنین میفرماید: «بنس العبد القادوره [۲۰]؛ بد بندهای است، بند ه ی کثیف». درباره ی استعمال بوی خوش، امام صادق علیه السلام میفرماید: «العطر من سنن المرسلین». [۲۱] استفاده از بوی خوش از رفتاریهای پیامبران است. در استعمال بوی خوش باید سعی شود از عطر و ادکلنهایی استفاده شود که ملایم بوده، بوی تند و زننده نداشته باشند؛ زیرا ممکن است برخی افراد نسبت به بعضی بوها حساسیت داشته باشند و ممکن است دچار ناراحتی شوند.
نکته
همان گونه که گفته شد پاکیزگی و مرتب بودن برای همه – چه زن و چه مرد – مورد تاکید و امری پسندیده میباشد؛ اما خانمها باید توجه داشته باشند که نباید خود را برای مردان نامحرم خوشبو نمایند؛ زیرا این کار، امکان به گناه افتادن آنان را فراهم میسازد و اهمیت این موضوع به حدی است که در روایت آمده است: «هر زنی که بوی خوش برای غیر شوهرش استعمال کرده باشد، هیچ نمازی از او پذیرفته نمیشود تا این که غسل نماید». [۲۲] در احکام اسلامی نیز آمده است: «یکی از غسلهای مستحب برای زنان، غسل زنی ایت که برای غیر شوهرش بوی خوش استعمال کرده است». [۲۳]
نظم در کار
از آن جا که نظم در امور باعث تسریع و پیشرفت در کارها میشود، لازم است که کارکنان هتل نیز مقید به رعایت آن، در امور مختلف شوند تا علاوه بر سرعت، دقت و صحت امور نیز رعایت گردد و در نتیجه مسافران به علت بی نظمی، دچار سر درگمی و یا تضییع وقت نگردند و با نارضایتی هتل را ترک نکنند؛ بلکه همه با آرامش و اطمینان و رضایت از هتل و امکاناتش استفاده نمایند.
صداقت و امانت
راستی کن که راستان رستند
در جهان راستان قوی دستند
صداقت و امانت از خصایص والای انسانی میباشند و انسان را به سرای سعادت نزدیک میکنند. در قرآن و روایات، به این دو خصیصه اهمیت فراوانی داده شده است. امام صادق علیه السلام می-فرماید: «لا تنظروا الی طول رکوع الرجل و سجوده فان ذلک شیء اعتاده فلو ترکه استوحش و لکن انظروا الی صدق حدیثه و اداء امانته؛ [۲۴] به رکوع و سجود کسی نگاه نکنید (به آن فریب نخورید)؛ پس همانا این امری است که به آن عادت کرده است؛ به طوری که اگر آن را ترک کند، وحشت میکند؛ اما به راست گویی و امانت داری شخص نظر کنید».
به این دو صفت او را امتحان کنید و خوبی او را در یابید. اگر متصدی ارائه ی اتاق به مشتری، در مورد وضعیت اتاق، واقعیت را نگوید و یا این که در مورد اموال مسافر، رعایت امانت نشود، مسافر نمیتواند با آرامش خاطر به هتل مراجعه و در آن جا چند روزی اقامت کند. کارکنان هتل اگر به این دو صفت آراسته باشند، علاوه بر رونق بخشیدن به کسب و کار خویش، باعث خوش نامی هتل و ارتقای کیفیت ارائه ی خدمت به مشتریان میشوند و این کار، رضای خداوند را نیز به دنبال خواهد داشت. رعایت صداقت و امانت تنها نسبت به مسافران هتل نمیباشد، بلکه امری کلی است که هر شخص باید با دقت نظر و تیز بینی، خود را در قبال آن مسئول بداند. به طور مثال کسی که در قسمت انبار هتل کار میکند، باید امانت دار باشد و اجناسی مانند مواد لبنی، گوشت و تخمه مرغ را که خیلی زود فاسد میشوند، پس از تحویل گرفتن از مسئول خرید، به موقع تحویل سرد خانه یا آشپزخانه دهد؛ چون در غیر این صورت، خیانت در امانت شده که علاوه بر ضرر مادی، باعث ضمانت و عقوبت و گناه نیز میشود. پس با توجه به نکات مذکور، لازم است افرادی برای این مسئولیت انتخاب گردند که با داشتن این دو ویژگی مهم، در ارائه ی خدمت موفق تر باشند.
لباس کارکنان هتل
در اکثر هتلها، کارکنان هتل با لباسهای مخصوص، در حالی که آرم آن هتل به آن دوخته شده است، مشغول خدمت میباشند. اگر این شیوه ی پسندیده در همه ی هتلها و مسافرخانهها پیاده شود، بسیار شایسته و نیکو خواهد بود و چه خوب است که در انتخاب این لباس، مذهب و فرهنگ کشور هم در نظر گرفته شود و از پوشیدن لباسهای زننده و لباسهایی که هیچ تناسبی با جامعه ی اسلامی ما ندارد، خودداری شود. مسئله: «بنابر احتیاط واجب، باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که میخواهد آن را بپوشد، معمول نیست، خودداری کند. [۲۵]
فصل سوم: امکانات هتل
به طور کلی در هتل و دیگر مکانهایی که برای اقامت مسافرین و میهمانان در نظر گرفته میشود، امکانات زیادی به کار گرفته میشود که در این بخش درباره ی برخی از این امکانات، به طور مختصر بحث میشود.
رستوران و بوفه
وجود رستوران و بوفه و همچنین کافی شاپ در هتل، این امکان را به مسافر میدهد که از غذای مطلوب و دلخواه خود و همچنین دیگر مواد خوردنی و نوشیدنی استفاده نماید؛ بدون آن که مجبور باشد در داخل اتاق خود به پخت و تهیه ی غذا بپردازد و یا به مغازههای اطراف هتل مراجعه نماید. رستوران و بوفه، احکام و مسائل زیادی را به خود اختصاص داده که سخن از آن در کتاب «احکام رستورانها و تالارهای پذیرایی» [۲۶] به تفصیل آمده است و علاقه مندان میتوانند به آن کتاب مراجعه نمایند.
سالن اجتماعات
وجود سالن اجتماعات در هتل، با وجود شرایطی مطلوب و خود است؛ این شرایط عبارتند از:
۱. سالن به گونهای طراحی و ساخته شود که صدا از آن به خارج نرود و آرامش مسافران و دیگر ساکنان هتل را به هم نزند و همچنین مزاحمتی برای همسایگان هتل هم نداشته باشد تا از این ناحیه ضرری متوجه دیگران نشود؛ چون آزار و ضرر رساندن به دیگران، به هر صورتی که باشد در دین مبین اسلام منع شده است و ما در این زمینه احادیث فراوانی داریم که حتی بعضی از آن-ها به صورت قاعده ی فقهی در آمده است. [۲۷]
۲. هدف و انگیزه ی اجتماع در آن، غیر شرعی نباشد، مثلا برنامههای مخالف با اهداف نظام اسلامی که موجب سست کردن پایههای فکری مردم است، در آنها برگزار نشود.
۳. اجتماع و گردهمایی افراد در آن، همراه با گناه و معصیت نباشد، و در آن اجتماع، منع شرعی وجود نداشته باشد و شئون اسلامی در آن جا رعایت شود و از وسائل لهو و لعب و موسیقیهای غیر جائز استفاده نشود و نیز در آن جا از مشروبات الکلی و دیگر چیزهایی که میتواند اجتماعی را آلوده به گناه نماید، استفاده نشود.
نکته
اگر گردهمایی در سالن اجتماعات به هر دلیلی غیر شرعی شد، موجب آن میشود که پولی را هم که از هتل دار از برگزار کننده یا برگزار کنندگان این اجتماع میگیرد، حرام باشد؛ چون یکی از شرایط اجاره را نداشته و آن استفاده مشروع از مکان مورد اجاره است. در احکام اسلامی آمده است: «استفادهای که مال را برای آن اجاره میدهند، چهار شرط دارد.
شرط اول آن که حلال باشد؛ بنابراین اجاره دادن مکانی برای شراب یا فروش یا نگه داری آن و کرایه دادن وسیله ی نقلیه برای حمل و نقل شراب باطل است ... [۲۸]». از مسئله فوق چنین استفاده میشود که اگر اتاقی از هتل در اختیار کسی قرار داده شود تا در آن گناهی صورت بگیرد (مثل فحشا یا جاسوسی بر علیه نظام اسلامی و امنیت کشور) و یا برای تعلیم چیزی که حرام است و یا فروش مواد غیر جائز و ...، این اجاره باطل و پولی که در مقابل آن اجاره گرفته میشود، حرام است. شرایط دیگر و سایر احکام اجاره به طور مفصل در کتابهای فقهی آمده است که به بعضی از سرفصلهای آن اشاره میشود: الف. اجاره دادن اماکن و احکام شرعی آن. ب. انگیزه ی اجاره کننده و اجاره دهنده و موارد حلال و حرام آن. ج. اجاره دادن وسایل و ابزار به کفار حربی و دشمنان که از موارد جرم محسوب میشود. د. شرایط مالی که آن را اجاره میدهند. ه. شرایط استفادهای که مال را برای آن اجاره میدهند. علاقه مندان میتوانند برای آشنایی بیشتر به این مباحث مراجعه نمایند.
مسئله: «اگر مستاجر ملک را دریافت داشت، ولی تا پایان مدت اجاره با اختیار خود از آن استفاده نکرد، کرایه ملک همچنان به عهده ی او بوده و باید بپردازد» [۲۹].
بنابراین اگر مشتری سالن را اجاره کند یا کلیه اتاق را تحویل بگیرد و تا مدت مقرر از آن استفاده نکند، باید کرایه آن را بپردازد.
مسئله: «چنانچه اجاره دهنده در قرارداد، حق استفاده را در شخص مستاجر منحصر نکند، مستاجر میتواند آن را با مبلغ کمتر، مساوی یا بیشتر به دیگری اجاره دهد؛ البته این حکم در غیر اجاره ی خانه، مغازه و کار کارگر است و در این سه مورد، مستاجر نمیتواند با گرفتن پول بیشتر ملک را به دیگری اجاره دهد؛ مگر این که با تعمیر یا رنگ آمیزی و غیره، چیزی بر آن افزوده باشد [۳۰]».
س: گاهی برای مسافرانی که در هتل سکونت دارند، میهمان میآید، آیا میتوانند بدون اجازه ی صاحب هتل شب را در آن جا بخوابند و از امکانات آن جا مثل حمام و ... استفاده کنند؟
آیه الله خامنهای: تابع مقررات هتل است.
اتاق همراه با سرویس بهداشتی
بهتر است هتل، دارای اتاقهایی مجهز باشد و بخشهای مختلف آن به گونهای ساخته شود که امکان استفاده از آن بهتر صورت پذیرد و طوری ساخته شود که اشراف به منازل اطراف نداشته باشد و نیز از نظر ایمنی به گونهای باشد که شخص مسافر از هر جهت در آن احساس امنیت و آرامش نماید و چون حفظ حرمت انسانها واجب است، نباید آنچه را که آنها راضی به افشای آن نیستند، افشا کرد؛ پس گوش دادن به مکالمات تلفنی آنها (استراق سمع) از نظر شرع ممنوع میباشد؛ مگر این که مهمانان هتل از افراد مشکوک و کارش خلاف قانون باشد که در این صورت از طریق قانونی و مراجع ذی صلاح باید پیگیری شود و همچنین باید از گذاشتن دوربین مخفی در راهروها و اتاقها پرهیز شود؛ چون به یقین این نیز کار حرامی است و مجازات شدید دنیوی و اخروی را در پی خواهد داشت.
یکی از امکاناتی که درون اتاقهای هتل باید برای میهمان در نظر گرفته شود، وسایل خنک کننده و گرم کننده و امکانات رفاهی است. یخچال، تلویزیون، و سایر لوازم و وسایل مورد نیاز در اتاق از قبیل تخت خواب، پتو، ملافه، چراغ مطالعه، میز، مبل، صندلی، فرش و ... از وسایلی است که در اتاق هتل، در حکم امانت هستند و مسافر، امانت دار محسوب میگردد و باید به تعهدات خود در خصوص حفظ آنها پایبند باشد.
مسئله: «عین اجاره شده در دست مستاجر در مدت اجاره، امانت است؛ بنابراین تلف شدن و معیوب شدن آن را ضامن نمیباشد؛ مگر این که زیاده روی و یا کوتاهی کند و همچنین است عینی از مستاجر در دست کسی است که خودش را برای کاری در آن، اجیر نموده است؛ مانند لباس برای خیاطی و طلا برای ریخته گری که او در صورتی که تعهدی و تفریط نکند، ضامن تلف و نقص آن نیست ... [۳۱]». از آن جایی که سکونت در هتل، در واقع یک نوع اجاره ی جامع است و شامل اجاره ی ساختمان، تخت، صندلی، تلویزیون، ظروف مختلف، پارکینگ و ... میشود، هر کدام از این امکانات وظایفی را نسبت به مشتری و وظایفی را نسبت به هتل دار ایجاب میکند که بحث از آن به طور جداگانه در دو بخش «سخنی با مشتری» و «سخنی با هتل دار» خواهد آمد.
قبول بار و امانات
امانت یکی از پیمانهای معینی است که طرفین باید به شرایط و اصول حاکم بر آن پایبند باشند. هتل دار، امین محسوب میشود و باید امانات مالک (مسافر) را مطابق توافق حفظ کند. امانت به صورتهای مختلف میتواند در هتلها برای خود جایگاهی داشته باشد که رایجترین آنها عبارتند از: امانت نقدی، سندی و کالایی.
اگر امانت به صورت وجه نقد باشد، ضرورت ندارد که حتما عین همان پول به امانت گذار برگردانده شود؛ بلکه آنچه مهم است، مبلغ پول است؛ مثلا اگر مشتری یک اسکناس ۱۰۰۰ تومانی داده است، هتل دار میتواند پنج اسکناس ۲۰۰ تومانی به او برگرداند.
امانات سندی، مانند شناسنامه، باید عینا برگردانده شود. اگر کالا شیء خاصی است، باید عینا برگردانده شود و اگر از اموال مثلی [۳۲] است، در صورتی که علم به رضایت امانت گذار داشته باشد و یا امانت گذار به او اجاره داده باشد، میتواند مشابه آن را برگرداند؛ مثلا اگر امانت گذار یک کیلو میوه را به هتل دار امانت دهد تا مثلا در یخچال نگهداری کند، او میتواند یک کیلو با همان کیفیت به او بدهد و اگر نمیداند صاحب آن راضی است یا نه، به علت تصرف در مال غیر، کار حرامی مرتکب شده است.
چند مسئله فقهی و قانونی در رابطه با امانت
«کسی که امانت را قبول میکند، اگر برای آن، جای مناسبی ندارد، باید جای مناسب تهیه نماید و طوری آن را نگه داری کند که مردم نگویند در امانت خیانت کرده و در نگهداری آن کوتاهی نموده است و اگر در جایی که مناسب نیست، بگذارد و تلف شود، باید عوض آن را بدهد [۳۳]» و «کسی که امانت را قبول میکند، اگر در نگهداری آن کوتاهی نکند و تعدی؛ یعنی زیاده روی هم ننماید و اتفاقا آن مال تلف شود، ضامن نیست ... [۳۴]».
«کاروانسرا دار و صاحب مهمان خانه و حمامی و امثال آنها نسبت به اشیا و اسباب یا البسه ی واردین، وقتی مسئول میباشند که اشیا و اسباب یا البسه نزد آنها ایداع شده باشد و یا این که بر طبق عرف بلد در حکم ایداع باشد [۳۵]».
از این مسائل میتوان نتیجه گرفت که اگر امین در حفظ امانت افراط و تفریط نکند، ضامن نیست؛ مثل این که صندوق امانت به دلیلی که خارج از اراده ی هتل دار است، آتش بگیرد و امانت بسوزد که در این جا هتل دار ضامن نیست. اگر ودیعه در جبعه سر بسته یا پاکت مختوم باشد، امین حق باز کردن آن را ندارد و هتل دار (امین) باید مال ودیعه را فقط به کسی که آن را از او دریافت کرده است یا قائم مقام قانونی او یا به کسی که اجازه گرفتن داشته باشد، برگرداند.
بانک تبدیل ارز
بانک با امکانات تبدیل ارز، از نیازهای هتل است. هتل دار میتواند ارز مسافرین را به ارز مورد نیاز آنها تبدیل کند و در مقابل آن کار مزد بگیرد و این کار منع شرعی ندارد؛ اما باید کار مزد وی، مطابق تعرفه ی دولتی باشد.
مسئله: «معاملات ارزی جایز است؛ یعنی میتوان اسکناس ایرانی را به لیره ی سوری یا ریال سعودی یا مارک یا دلار معامله کرد و کم و زیاد در آن اشکالی ندارد؛ ولی اگر کسی پولی را به دیگری قرض بدهد، خواه پول ایرانی باشد و یا پول خارجی، فقط همان مقدار را میتواند از او بگیرد و زیادتر از آن ربا و حرام است و اگر کسی مقداری پول خارجی، مثلا یک صد مارک به دیگری وام بدهد، بعد ناچار شود در مقابل آن ریال ایرانی تحویل دهد، باید به نرخ بازار متعارف و معمول حساب کند؛ مگر این که طلبکار به کمتر از آن راضی شود [۳۶] ».
س: آیا عوض کردن پول کشوری غیر از پول جمهوری اسلامی ایران، مثل روپیه، در بازار سیاه با پول جمهوری اسلامی ایران جایز است یا خیر؟
ج: باید مطابق مقررات عمل شود و تخلف جایز نیست. [۳۷]
س: نظر حضرت عالی پیرامون خرید و فروش پول چیست؟ لطفا پاسخ را همراه با دلیل مرقوم فرمایید.
ج: گر چه خرید و فروش اسکناس از نظر موازین فقهی مانعی ندارد و فرقی بین کم و زیاد و وجود و عدم مدت و کوتاه و دراز بودن مدت نمیکند؛ زیرا که اسکناس از مکیل و مرزون نیست و ربای معاوضی تنها در مکیل و موزون جریان دارد؛ ولی بهتر آن است که از انجام آن اجتناب شود. [۳۸]
مسئله: «در مثل اسکناس و دینار کاغذی و سایر پولهای کاغذی مثل دلار و لیره ی ترکی، ربای غیر قرضی تحقق پیدا نمیکند و جایز است معاوضه نقدی بعضی آنها را با بعضی به زیاده و کم و در معاوضه نسیه بعضی آنها را با بعضی به زیاده و کم، در صورتی بی اشکال است که زیاده و کم به حساب مدت نسیه نباشد و اما ربای قرضی در تمام آنها تحقق پیدا میکند و جایز نیست قرض دادن ده دینار و دوازده دینار [۳۹]».
انواع ربا
ربا دو گونه است: ۱. ربای معاملهای. ۲. ربای قرضی.
۱. «اگر مقداری از جنسی را که با وزن یا پیمانه میفروشند، به زیادتر از همان جنس بفروشند، مثلا یک من گندم را به یک من و نیم گندم بفروشد، ربا و حرام است ... [۴۰]».
۲. اگر مقداری پول به کسی بدهد و شرط کند که پس از مدتی، مثلا یک سال دیگر، زیادتر بگیرد، ربا و حرام است؛ مثلا یک صد هزار تومان بدهد و شرط کند که پس از یک سال، یک صد و بیست هزار تومان بگیرد». [۴۱]
تاکسی سرویس
ارائه خدمت از طریق تاکسی سرویس، عقد اجاره محسوب میشود و مسلتزم شرایطی است که بدون وجود آن شرایط، اجاره باطل خواهد بود؛ مثلا اگر مدت زمان استفاده از تاکسی یا مسیر حرکت رفت و برگشت و ساعات توقف در اماکن سیاحتی و زیارتی و غیره معین نشود، عقد اجاره باطل خواهد بود. در کتابهای فقهی در ضمن شرایط مالی که اجاره میدهند، آمده است: «مدت استفاده را معین نمایند [۴۲]». و چنانچه به اینگونه مسائل توجه و در عمل مراعات شود، اختلاف و نزاعی بر سر مقدار کار و خدمت و ارزش و قیمت آن پیش نخواهد آمد. بعد از توجه به مسئله فقهی اجاره ی تاکسی سرویس، باید به مسئله-ی اخلاقی آن نیز توجه داشت؛ زیرا رانندگانی که مسافران هتل را جا به جا میکنند، کارشان بسیار حساس است. و باید افرادی برای این کار انتخاب شوند که از نظر امانت و صداقت و درستکاری و پاکی کاملا مورد اطمینان باشند تا خدای نکرده، مشکلی از این جهت برای میهمانان و مسافران یا هتل داران پیش نیاید.
لباس شویی و خشک شویی
دادن لباس برای شستن به متصدی آن، چه به صورت خشک شویی باشد و یا غیر آن، منع شرعی ندارد و پرداخت اجرت در صورت نبودن تعرفه، با توافق طرفین است. در این باره رعایت چند نکته لازم و ضروری است:
۱. لباس نجس و مانند آن با خشک شویی پاک نمیشود و اگر پاک است، با استفاده از خشک شویی نجس نمیشود.
۲. لباسی که برای شستن به لباس شویی داده میشود، در صورتی که نجس باشد، پاک میشود و اگر عین نجاست، مثل خون در آن باشد، باید قبل از قرار دادن در لباس شویی، عین نجاست برطرف شده باشد.
۳. در صورتی که لباس نجس را به متصدی لباس شویی داده شود و او بگوید لباس آب کشیده شده است، باید قبول کرد؛ زیرا در احکام اسلامی نیز آمده است. «کسی که وکیل شده است لباس انسان را آب بکشد و لباس هم در تصرف او باشد، اگر بگوید آب کشیدم، آن لباس پاک است [۴۳] ».
س: آیا لباس به وسیله ی ماشین لباس شویی اتوماتیکی که خود چند بار لباس را میشورید و اب میکشد، پاک میشود؟
ج: «پاک است؛ خواه در حال شستن لباسها اتصال به آب لوله کشی داشته باشد یا بعد از قطع شدن، شروع به شست و شو کند». [۴۴]
س: ماشینهای لباس شویی که لباس را شسته و خشک تحویل میدهند، با توجه به قطع و وصل شدن آب، آیا لباس را پاک میکنند؟
ج: «به طوری که مطلعین میگویند، آب در حال اتصال به کر لباس نجس را احاطه میکند و همه ی اجزای لباس را فرا میگیرد و در صورت قطع شدن، چنانچه سه مرتبه آب لباسها را فرا بگیرد و آبها را گرفته، تخلیه کند، اگر عین نجاست در لباس باقی نمانده باشد، پاک می-شود». [۴۵]
ویدئو و تلویزیون
یکی از امکاناتی که معمولا در هتلها برای مسافرین در نظر گرفته میشود، ویدئو میباشد؛ اما باید سعی شود که از آن استفاده ی حرام و غیر شرعی نشود به این معنا که متصدیان و میهمانداران هتل چنین امکاناتی را برای میهمانان فراهم نیاورند و از این وسیله، در جهت سرگرمی، تفریحات سالم و ایجاد معنویت و بالا بردن سطح علمی مسافرین استفاده شود.
صندوق امانات خصوصی
معمولا این صندوق دارای دو کلید است که یک کلید آن در اختیار مسافر گذاشته میشود و در این صورت باید صندوق دارای ضریب اطمینان و قابل قبول برای نگهداری امانت باشد؛ به طوری که شکستن قفل آن با ساختمان کلیدی دیگر برای آن امکان پذیر نباشد و کلید دیگر آن در دست هتل دار باشد، و هتل دار باید مثل یک امین رفتار کرده، به تعهدات اخلاقی پایبند باشد.
فاکس و تلکس
فاکس و تلکس یکی دیگر از خدماتی که به افراد ساکن در هتل ارائه میشود و در این صورت بایستی مبلغ دریافتی مطابق با تعرفه ی رسمی دولت و شرکت مخابرات باشد.
میز خدمات پستی
رساندن مرسوله ی پستی و همچنین وسایلی که به وسیله ی پست ارسال میگردد، بایستی در موعد مقرر و بدون هیچ کم و کاستی انجام پذیرد.
پارکینگ
پارکینگ در واقع اجاره ی مکان برای اتومبیل است و باید مدت و میزان آن معین گردد و مبلغ اجاره، طبق توافق طرفین است یا مقررات دولتی است.
دیگر امکانات هتل
آرایشگاه مردانه، عکاسی، قنادی، کتابفروشی، گل فروشی، استخر شنا، سونا، جکوزی، سالن بدن سازی، و تلفن مستقیم از دیگر امکانات هتل میباشند. استفاده از آرایشگاه، عکاسی، قنادی، کتابفروشی و گل فروشی از مصادیق خرید و فروش و عقد بیع است؛ از این رو طرفین باید به تعهدات خود طبق مسائل و قوانین شرعی پایبند باشند. استخر شنا، جکوزی، سالن بدن سازی، کافی شاپ و تلفن مستقیم، از نوع فروش خدمت است و صحت و بطلان آنها یا با معیار تعرفه و قیمت تعیین شده از صنف مربوط معین میگردد و یا با قرارداد مشخص میشود. مسافر ساکن در هتل باید با آگاهی و اراده و توافق با فروشنده (هتل دار) به خرید آنها اقدام نماید. امکاناتی که در پایان از آنها نام برده شد، خود دارای احکام ویژهای هستند که علاقه مندان میتوانند به کتاب-هایی مانند احکام آرایشگری، عکاسی، قنادی، حمامها [۴۶] و ... مراجعه نمایند.
فصل چهارم: وظایف هتل دار
در حرفه هتل داری، هتل دار به عنوان صاحب خانه یا میزبان و شخص مسافر به عنوان میهمان است و هر یک در قبال یکدیگر وظایفی دارند که در این بخش به بعضی از آنها اشاره خواهد شد.
احترام به میهمان
در فرهنگ اسلامی میهمان جایگاه ویژهای دارد و احترام و اکرام او لازم است و این بیانگر روح انسان دوستی و روابط اجتماعی ایده آل میباشد. پیامبر عظیم الشان اسلام صل الله علیه و آله می-فرماید: «کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید میهمان خود را گرامی بدارد [۴۷] ». از این رو هتل دار باید همیشه این گونه سخنان را در نظر داشته باشد و با اکرام و احترام پذیرای میهمانان خود باشد و از بی احترامی نسبت به آنان پرهیز نماید.
فراهم نمودن وسایل رفاه و آسایش میهمان
میزبان (هتل دار) باید در حد توان، جای مناسب برای استراحت و خواب میهمانان و همچنین وسایل گرم کننده یا خنک کننده و دیگر چیزهای مورد نیاز میهمانان خود را مهیا نماید و بیشتر از توان، خود را به زحمت نیندازد. در یک حدیث نبوی آمده است: «لایتکلف احد لضیفه ما لا یقدر [۴۸]؛ هیچ کس خودش را برای میهمانش، بیش از حد توان، به زحمت نیندازد».
عدم تبعیض بین میهمانان
میزبان و هتل دار متعهد و نمونه کسی است که به میهمانانش، به یک چشم بنگرد و تفاوتی بین آنان قائل نشود و یکی را بر دیگری برتری ندهد؛ مگر با دلایلی منطقی و قابل قبول و با شرایطی ویژه که در جای خود به آن اشاره میشود.
مواردی که امکان تبعیض وجود دارد، عبارتند از:
۱. میهمان فقیر و ثروتمند.
همان گونه که در دین مبین اسلام، تبعیض بین مسلمانان جایز نیست و هیچ قشری بر قشر دیگر – حتی ثروتمند بر فقیر – برتری ندارد، هتل دار نیز نباید مسافری را به علت تمکن مالی از اجاره-ی اتاق محروم نماید و یا مسافران و جهانگردان ثروتمند را در اولویت پذیرش قرار دهد.
۲. میهمان بومی و غیر بومی
میهمان حبیب خداست؛ پس نباید به جهت این که میهمان غیر ایرانی است، به او بی توجهی شود و یا چون غیر ایرانی و خارجی است، بیشتر از یک هم وطن به او رسیدگی و توجه شود؛ بلکه خدمت به میهمان – چه ایرانی و چه غیر ایرانی – باید به طور یکسان باشد.
۳. مسلمان یا غیر مسلمان بودن میهمان
روشن است که ما مسلمانان نسبت به هم کیشان خود علاقه و محبت ویژهای داریم؛ علاقهای که شاید به غیر مسلمانان نداشته باشیم. این مسئله نباید موجب آن گردد که اگر غیر مسلمانی که با ما خصومتی ندارد و به مقررات اسلامی ما احترام میگذارد، به عنوان میهمان بر ما وارد شد، وی را از بعضی امکانات محروم کنیم و یا به او بی احترامی کنیم؛ بلکه او هم میتواند به اندازه دیگران از امکانات هتل استفاده نماید و در امان باشد. آری توجه خاص و ویژه به برادران و خواهران مسلمان و مومن و همچنین تخفیف دادن به آنها امری پسندیده و نیکوست و در احادیث و روایات هم بسیار به آن توصیه شده است و منافاتی با این مطالب ندارد.
خوش آمد گویی
یکی از وظایف اخلاقی میزبان نسبت به مهمان آن است که با چهره ی گشاده به استقبال میهمان رفته، به او خوش آمد بگوید و او را در ورود به هتل کمک نماید؛ به ویژه اگر میهمان از شهر و دیاری دور و یا کشوری دیگر بر او وارد شده باشد. این گونه برخورد میتواند آثار مثبت و خوبی بر روحیه ی طرف مقابل بگذارد. هتل داران محترم در این زمینه باید دو نکته توجه داشته باشند:
۱. به کار گرفتن اعضایی که به چند زبان زنده دنیا آشنا باشند، چنین افرادی در هتل علاوه بر خوش آمد گویی به میهمانان، میتوانند به عنوان مترجم نیز فعالیت کنند و بدین وسیله به میهمانان و مسافران خارجی بسیار مفید است؛ زیرا مترجم اولین کسی است که با مسافر برخورد میکند و نحوه ی رفتار بر او اثر مهمی در جذب مسافر دارد.
۲. خوب است مسئولان هتل با زبانها و لهجههای مخصوص رایج در ایران از قبیل کردی، لری، ترکی و ... تا حدودی آشنایی داشته باشند تا بهتر بتوانند نیاز میهمانان خود را برآورده نمایند و باعث دلگرمی آنان گردند.
تامین امنیت
مسافران با توجه به این موضوع که جان و مال ایشان در امنیت کامل است، اتاقی را اجاره می-نمایند؛ بنابراین یکی از وظایف مهم هتل دار، تامین امنیت برای ساکنان هتل میباشد.
دو مورد مهم تامین امنیت عبارتند از:
امنیت جانی
کسی که هتل را برای مدتی – هر چند کوتاه – به عنوان سر پناه خود اختیار کرده، بایستی از هر گونه خطر جانی – که به اشکال مختلف میتواند بروز کند – مصون باشد. بدین جهت لازم است که مسئولین تمام خود را در این راستا به کار گیرند تا از به وجود آمدن حوادث گوناگونی که میتواند جان میهمانان (مسافران) را تهدید نماید، جلوگیری کنند. از این رو باید از ورود افراد شرور و اشخاص مشکوک به هتل جلوگیری نمایند و همچنین به وسایلی که میتواند خطر ساز باشد، مانند وسایل برقی و گازی فرسوده، رسیدگی کنند و آنها را تعویض و تعمیر کنند تا هیچ گاه شاهد حوادث تلخ و گاهی غیر قابل جبران نباشند.
امنیت مالی
معمولا افرادی که در هتل اقامت میکنند، مقداری اموال نقدی و غیر نقدی به همراه دارند و مایل نیستند که در هر ورود و خروجی از هتل، آنها را با خود حمل نمایند؛ پس علاوه بر این که بایستی در هتل، محلی برای نگه داری امانات (پول، طلا و اشیای قیمتی) وجود داشته باشد، باید امنیت به گونهای حاکم بر محیط هتل باشد که در غیاب مسافر، تعرضی به اموال وی نشود و مسافر که همان میهمان هتل است، با راحتی و آرامش در هتل اقامت گزیند و در زمان ترک هتل نیز آسوده خاطر باشد.
ارائه ندادن سرویسهای حرام به مشتری
هتل داران مومن باید ضمن رعایت حقوق همه مسافران، احتیاط لازم را نسبت به مسافران کشورهای غیر اسلامی رعایت کنند و از هر کاری که به سلطه کفار بر مسلمانان منجر میگردد یا موجب ضعف یا سقوط اسلام و مسلمین میشود، پیش گیری نماید و همچنین باید از ارائه ی سرویسهای حرام مثل غذاها و نوشابههای حرام و دیگر چیزهایی که در اسلام تحریم شده، خودداری فرمایند. «خرید و فروش نجاسات، مانند مشروبات الکلی، گوشت خوک، گوشت حیواناتی که ذبح شرعی نشده و نجس است، حرام میباشد. [۴۹]
س: استعمال دخانیات و مواد مخدر و تهیه و توزیع آن چه حکمی دارد؟
ج: «استعمال مواد مخدر و خرید و فروش آنها حرام است و استعمال دخانیات نیز اگر زمینه ی اعتیاد را ایجاد کند، حرام است [۵۰]».
پناه ندادن به افراد قاچاقچی و شرور
در کتابهای فقهی و اخلاقی اسلام، بر عدم همکاری با مفسدان و ظالمان تاکید شده است و روشن است که در این عصر، افراد قاچاقچی و شرور و کسانی که به نحوی بر ضد منافع کشور و نظام و مردم گام برمی دارند، مصداق بارز آنان میباشند و پناه دادن به چنین اشخاصی، نوعی همکاری غیر مستقیم با آنان تلقی شده، از نظر قانون نیز جرم محسوب میگردد و هر گونه کمک به این افراد و یا مخفی کردن کالای قاچاق، پیگرد قانونی دارد و فرد متخلف مجرم شمرده خواهد شد و علاوه بر این، امنیت مسافران هتل نیز به خطر میافتد. بنابراین بر هتل داران لازم است که در این زمینه توجه و دقت کافی داشته باشند. از نظر احکام دینی نیز این عمل حرام است؛ «کمک به ظالمین در ستمی که به دیگران میکنند، بلکه در هر کار حرامی که انجام میدهند حرام است؛ بلکه از سوی پیامبر اکرم صل الله علیه و آله نقل شده است که فرمود: کسی که به سوی ظالمی برود تا او را کمک کند، در حالی که میداند او ظالم است، همانا از اسلام خارج شده است. همچنین از پیامبر صل الله علیه و آله است که فرمود: وقتی که روز قیامت بر پا شود، منادی ندا میکند که کجا هستند ستمگران و دستیاران ستمگران؛ حتی کسی که برای آنان قلمی را تراشیده و یا لیقه و دواتی را برایشان مهیا نموده است؟ پس به دنبال این ندا، همه در تابوتی از آتش نهاده میشوند؛ سپس به جهنم انداخته میشوند». [۵۱]
تلاش در جهت هدایت جهانگردان
باید توجه داشت که درآمد عمدهای از طریق جهانگردی نصیب کشور میشود؛ بنابراین فراهم کردن اماکنی که پذیرای این افراد است، باید مورد توجه بیشتری قرار گیرد. تهیه امکاناتی نظیر تعبیه سرویسهای بهداشتی (توالت فرهنگی) در هتلها، وجود مترجم و راهنما، عادلانه حساب کردن اجاره ی اتاق، در جذب جهانگردان ارزش به سزایی دارد. رفتارهای اسلامی چون راست گویی، امانت داری، خوش اخلاقی، پاکیزگی و ... باعث هدایت جهانگرد و معرفی کشور میزبان به عنوان ملتی مسلمان و متمدن خواهد شد و خوب است که در این راستا هتل داران محترم با کمک گرفتن از دیگر مراکز مسئول مانند وزارت ارشاد و یا اداره ی ایرانگردی و جهانگردی برای تبلیغ دین از راه کتاب، نوار، فیلم، نرم افزارهای رایانهای و نظایر آن به وظیفه ی اسلامی خود عمل نمایند و به طور قطع چنین حرکتی نزد پروردگار بسیار ارزشمند است.
قیمت عادلانه
تعیین قیمت و نرخ بندی هر اتاق و سوئیت در هتلها بر طبق ضوابطی که سازمان ایرانگردی و جهانگردی تعیین میکند و معمولا تخلفی در این مورد صورت نمیگیرد؛ اما گاهی مشاهده شده است که بعضی از هتل داران بر خلاف این تعرفه عمل نموده، نرخ بالاتری را از مسافر مطالبه می-کنند یا این که اتاق دو تختی را با گذاشتن یک تخت اضافه به قیمت کامل یک اتاق ۳ نفره محاسبه مینمایند که این قبیل اعمال از مصادیق بارز گران فروشی است و کاری مذموم و دور از انصاف میباشد.
رعایت بهداشت هتل
عدم رعایت اصول بهداشتی در هتل، میتواند باعث مشکلات فراوان و انتشار بعضی بیماریها برای افراد ساکن در هتل شود. متاسفانه این مشکلات، تنها به هتل ختم نمیشود، بلکه چون هتل محل رفت و آمد مسافران میباشد، امکان انتقال عوامل بیماری زا به وسیله ی مسافران به سراسر کشور و حتی خارج از کشور نیز وجود دارد. پس وظیفه ی انسانی و اسلامی مسئولین هتل ایجاب میکند که حداکثر توجه و نظارت را بر امر بهداشت و تمیزی هتل داشته باشند. طبخ بهداشتی غذا، نظافت هر روزه ی اتاقها و تعویض مرتب ملافهها، از وظایف اصلی مسئولان و میهمانداران هتل میباشد و نباید در آن تخلفی صورت بگیرد. سطلهای مخصوص جمع آوری زباله باید به تعداد کافی در تمام اتاقها، راهروها، سالنها و سایر جاهای هتل وجود داشته باشد و زبالهها به طور مرتب و هر روز جمع آوری شود و از محیط هتل خارج گردد. سرویسهای بهداشتی، به ویژه توالتها به طور مرتب بعد از شستشو، ضد عفونی گردد و از صابون مایع در داخل دست شویی استفاده گردد. همچنین باید ترتیبی اتخاذ گردد تا از ورود حشرات، به ویژه پشه، مگس و سوسک به داخل سرویسهای بهداشتی و همچنین دیگر جاهای هتل، مانند آشپزخانه جلوگیری شود.
فصل پنجم: سخنی با میهمانان
هنگامی که شخصی مکانی مانند هتل را به عنوان سر پناه و محلی برای اسکان و استراحت خود انتخاب مینماید، باید خود را در قبال آن و رعایت مقرراتش مسئول بداند و به این نکته توجه داشته باشد که جایی که اکنون در آن به طور موقت زندگی میکند، با همه ی امکاناتش در دست او امانت است و باید چون منزل خودش و بلکه بهتر از آن در حفظ و نگهداری آن کوشش نماید. در این بخش به بعضی از وظایف میهمان (مسافر) اشاره میشود.
رعایت نظافت و بهداشت محل
میهمان وظیفه شناس و محترم، علاوه بر رعایت نظافت و بهداشت فردی، بایستی تمام سعی خود را در حفظ نظافت و پاکیزگی مکانی که میخواهد مدتی – گرچه خیلی کوتاه – در آن زندگی کند، به کار گیرد؛ به ویژه نسبت به توالت و دست شویی و حمام؛ زیرا عدم رعایت پاکیزگی و بهداشت در موارد یاد شده، مشکلات فراوانی را در پی خواهد داشت و منجر به ایجاد محیطی آلوده به میکروب و در نتیجه شیوع بعضی بیماریها خواهد شد و همچنین باعث به زحمت افتادن ماموران نظافت هتل خواهد شد. اگر میهمانان محترم به دستورات حیات بخش دین توجه داشته باشند، بدون شک به مسئله، نظافت و بهداشت نیز اهمیت بیشتری خواهند داد؛ به ویژه اگر به این کلام گهر بار پیامبر صل الله علیه و آله با تعمق بیشتری بیندیشند که میفرماید: «دین در پاکیزگی پایه گذاری شده است». [۵۲] چه بسیار نیکو و پسندیده است که اولیای گرامی، فرزندان خود را راهنمایی نمایند تا آنها هم هنگام استفاده از دستشویی و توالت، محیط آن را تمیز نگه دارند. رعایت نظافت نسبت به اتاقی که شخص در آن اقامت دارد و همچنین وسایل داخل آن و نیز تمام ساختمان هتل ضروری و لازم است.
یادآوری
میهمان محترم هتل باید علاوه بر رعایت بهداشت و نظافت هتل، طهارت شرعی را هم در حد اعتدال رعایت کنند؛ به این معنا که نه آنقدر سخت بگیرند و افراط در این زمینه داشته باشند که به وسواس منجر شود و نه این که تفریط و بی اعتدالی نمایند که به بی مباحاتی منجر شود.
رعایت مقررات هتل
معمولا هتلها و دیگر اماکنی که برای اقامت مسافران در نظر گرفته میشود، دارای مقررات ویژه-ای است که مسافر ملزم به رعایت آنها میباشد. مثلا اگر در ساعت معینی از شب درب هتل بسته میشود، مسافر باید تا قبل از فرا رسیدن وقت مشخص و تعیین شده، خود را به هتل برساند و همچنین است دیگر مقررات آن.
س: آیا هر یک از مسافرین هتل میتواند از اتاق مسافر دیگر چیزی را که احتیاج دارد و آن مسافر به آن احتیاج ندارد، عاریه بگیرد؟
ج: «چیزی را که منفعتش مال انسان است، مثلا آن را اجاره کرده، میتواند عاریه بدهد. ولی اگر در اجاره شرط کرده باشند که خودش از آن استفاده کند، نمیتواند آن را به دیگری عاریه دهد.
س: آیا مسافر میتواند اتاقی که در هتل اجاره کرده، به دیگری واگذار نماید؟
ج: «اگر خانه یا دکان یا اطاقی را اجاره کند و صاحب ملک با او شرط کند که فقط خود او از آن استفاده نماید، مستاجر نمیتواند آن را به دیگری اجاره دهد و اگر شرط نکند، میتواند آن را به دیگری اجاره دهد». [۵۳]
حفظ وسایل و اشیای داخل هتل
هنگامی که میهمان با میزبان خود (هتل دار) برای اقامت در هتل به توافق رسیدند و به اصطلاح عقد اجاره بسته شد، میهمان به عنوان مستاجر، وظایفی را متقبل میشود که باید خود را نسبت به انجام آنها پایبند بداند. یکی از این وظایف، حفظ وسایل و اشیای داخل هتل است؛ زیرا این اشیا برای مسافر حکم امانت و عاریه را دارند؛ از این رو در حفظ آنها باید نهایت دقت و توجه را مبذول دارد. و کوچکترین سهل انگاری باعث ضمان است. اگر شخصی هنگام اتو کردن، از روی سهل انگاری اتوی داغ را روی فرش بگذارد، به طوری که خسارتی بر آن وارد شود، باید به هر طریق، صاحب هتل را راضی کند و اگر بخواهد آن را پنهان نماید، مدیون و بدهکار صاحب هتل است و در پیشگاه خدا مسئول است. «اگر چیزی را که اجاره کرده از بین برود، چنانچه در نگهداری آن کوتاهی نکرده و در استفاده بردن از آن هم زیاده روی ننموده، ضامن نیست». [۵۴] از حفظ وسایل و اشیا که بگذریم، مسافران و میهمانانی که از هتل استفاده مینمایند، باید مراقب باشند که از ناحیه ی آنها به ساختمان هتل هم آسیبی وارد نیابد؛ مثلا هنگام حمل چمدان یا ساک خود، طوری این کار را انجام ندهند که به در و دیوار کشیده شود و خرابی – گر چه مختصر – به وجود آید. به فرزندان خود هم تذکر دهند که روی دیوار ساختمان – اعم از اتاق، سالن و یا راهرو – چیزی ننویسند و خط و نقاشی نکشند.
استفتا
بعضی افراد به بهانه ی این که هزینه ی هتل برایشان گران بوده و اجحافی در حقشان شده، قبل از ترک هتل، به طریقی چیزی از وسایل هتل را برمی دارند تا به گمان خود، جبران آن هزینه گزاف را کرده باشند؛ لطفا حکم چنین عملی را بیان فرمایید؟
ج: آیه الله خامنهای: چنین عملی حرام و موجب ضمان است.
آیه الله لنکرانی: این کار حرام است و ضامن اشیایی برداشته، میباشد.
خودداری از اسراف
میهمانی که در هتل اقامت دارد، میتواند به اندازه ی متعارف و ضروری از آب و برق آن بهره برداری نماید و قطعا این کار هیچ منع قانونی و شرعی ندارد؛ ولی استفاده ی بیش از حد متعارف در بعضی موارد اسراف و در مواردی دیگر، تصرف عدوانی در اموال دیگران و یا غصب محسوب میشود که هر دو مورد آن کاری حرام و قبیح میباشد. در جایی که به عنوان اسراف قلمداد می-شود، فرقی نمیکند که صاحب هتل مطلع یا بی خبر باشد و با اجازه او باشد یا بدون اجازه او؛ مانند باز گذاشتن شیر آب یا روشن گذاشتن تلویزیون، بدون آن که از آن استفاده شود که این موارد، از مصادیق بارز اسراف است و چنانچه از قرآن و احادیث برداشت میشود، اسراف در هر زمینهای که باشد، کاری حرام و ناپسند میباشد؛ به طوری که در قرآن کریم به طور قاطع و در جاهای متعدد از اسراف نهی شده و برای آن وعده ی عذاب داده شده است که از آن جمله است: «... و لا تسرفوا انه لا یحب المسرفین؛ [۵۵] اسراف نکنید که خداوند اسراف کنندگان را دوست ندارد.»
س: زیاده روی در مصرف آب و برق در صورتی که موجب کمبودهایی در سطح عمومی شود، چه حکمی دارد؛ به خصوص که دولت اسلامی بر صرفه جویی تاکید نموده است؟
ج: «زیاده روی به نحو غیر متعارف، حرام است و چنانچه موجب اتلاف و ضرر باشد، موجب ضمان است.» [۵۶] در جایی که استفاده ی بیش از حد متعارف، از امکانات مثل عمل نامشروع محسوب میشود، انواع مختلفی دارد که به عنوان مثال به بعضی از موارد آن اشاره میشود:
۱. تکثیر و ضبط نوارهای کاست یا ویدئو با استفاده از برق هتل در حد غیر معمول.
۲. خشک کردن لباسهای خیس به وسیله ی اتو.
۳. شست و شوی لباسها یا وسایلی که قبل از اقامت در هتل کثیف شده است و بیش از حد معمول احتیاج به شست و شو داشته باشند. این موارد به عنوان نمونه ذکر شد و نظایر آن وقتی دزدی محسوب میشود که بدون اجازه و رضایت صاحب هتل باشد.
رعایت شئون اسلامی
در مکتب غنی اسلام در مورد همسایه و حقوق او تاکید فراوان شده است تا آن جا که از امام صادق علیه السلام نقل شده است: «از ما نیست کسی که با همسایه اش نیکویی نکند». [۵۷] در خصوص ساکنان هتل، همسایگان به دو دسته تقسیم می-شوند:
۱. ساکنان هر اتاقی نسبت به اتاق دیگر که در مجاورت و نزدیکی هم قرار دارند، همسایه هم محسوب میشوند.
۲. خانهها و مغازهها و دیگر اماکن اطراف هتل نیز همسایه محسوب میشوند و باید در این زمینه مسائلی را رعایت کند. مراعات سکوت و پرهیز از سر و صدای اضافی مانند استفاده از وسایل صوتی پر و صدا، فریاد کشیدن، صدا زدن دیگران در راهروها، رفت و آمدهای زیاد با کفشهای صدادار، به ویژه در اوقات آخر شب و مواقع استراحت . همچنین خودداری از محکم به هم زدن در اتاقها، از مسائلی است که میهمانان هتل و هر مکان عمومی باید آنها را رعایت کنند. زوجهای جوانی که در اوایل زندگی جدید خود به مسافرت میروند و گاهی در هتل اقامت میگزینند، باید شئون اسلامی را مراعات کنند و از خنده با صدای بلند و حرکات زننده پرهیز نمایند.
فصل ششم: وظایف کارکنان هتل
کارکنان هتل را این افراد تشکیل میدهند: مدیر هتل، معاون و مسئول پذیرش، مسئول تهیه ی اتاق در هتل، مسئول تالار و رستوران، مسئول تریا، رئیس خانه داری، انباردار، اطاق دار، صندوق دار، مامور خرید، کارگران داخل لابی، کارکنان قسمت آشپزخانه، رخت شویی و نظافت کننده ی هتل. در بعضی از هتلها به دلایلی ممکن است که یک فرد به تنهایی مسئولیت چند قسمت را به عهده داشته باشد. بعد از معرفی کارکنان زحمت کش هتل و قدردانی از آنان، اولین سخن خطاب به آنها راجع به ارزش کار در اسلام است تا با دلگرمی بیشتری، در انجام کار و مسئولیت خود فعال باشند.
ارزش کار در اسلام
از آیات قرآن و روایات اسلامی استفاده میشود که اگر کسی برای به دست آوردن روزی حلال، در طریق مشروع قدم گذاشت و تلاش و کوشش کرد، قطعا خداوند سبحان از این راه احتیاجات او را تامین خواهد نمود.
در قرآن آمده است: «الله یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر؛ [۵۸] خداوند روزی را برای هر کس که بخواهد، وسیع و برای هر کس که بخواهد، تنگ (محدود) قرار میدهد». «تنها آیه ی فوق نیست که میگوید کم و زیادی روزی به دست خداست؛ بلکه از آیات مختلف دیگر قرآن نیز همین معنی به خوبی استفاده میشود که خدا روزی خر کس بخواهد، وسیع و روزی هر کس را بخواهد، محدود سازد؛ اما این سخن به آن معنی نیست که بعضی جاهلان پنداشتهاند که باید دست از فعالیت کشید و در گوشهای نشست تا خدا آن قدر مقدر است، برساند؛ بلکه اراده ی خدا در زمینه ی وسعت و تنگی روزی، مشروط به شرایطی است که بر زندگی انسانها حکم فرماست. تلاشها و کوششها و اخلاقها و فداکاریها و به عکس، سستی و تنبلی، بخل و آلودگی نیتها، نقش تعیین کنندهای در آن دارد. به همین دلیل قرآن مجید انسان را در گرو سعی و تلاشش میداند». [۵۹] در روایات اسلامی به مسئله تلاش و کوشش توام با تقوا برای کسب روزی اهمیت فراوانی داده شده است. امام صادق علیه السلام میفرماید: «لا تکسلوا فی طلب معایشکم فان ابائنا کانوا یرکضون فیها و یطلبون؛ [۶۰] در تحصیل روزی تنبلی نکنید؛ زیرا پدران ما در این راه میدویدند و آن را طلب میکردند». امام موسی بن جعفر علیه السلام میفرماید: «ان الله لیبغض العبد القارع؛ [۶۱] خداوند انسان بیکار را دشمن میدارد».
خدمت به خلق
بعد از توجه به اهمیت و ارزش کار در اسلام، باید بدانیم که نتیجه ی هر کاری چه خوب و چه بد، مستقیم یا غیر مستقیم متوجه اقشار مردم است و در واقع این انسانها هستند که هر یک نسبت به دیگری خدمت و خیانت میکنند. کارکنان هتل هم جدا از این زنجیر به پیوسته نیستند و اگر بتوانند به درستی از عهده ی مسئولیتهای خود بر آیند و با کمال صداقت و امانت عمل نمایند و پشتکار داشته باشند، قطعا نتیجه ی مثبت و مطلوب آن نصیب مردم خواهد شد و به یقین ثمره ی شیرین این گونه خدمات، رضایت خدا و خلق خداست که این خود از بهترین توفیقات و عبادات محسوب میشود. در این زمینه به حدیثی کوتاه از پیام اکرم صل الله علیه و آله اشاره میشود که میفرماید: «ایما مسلم خدم قوما من المسلمین الا اعطاه الله مثل عدد هم خداما فی الجنه؛ [۶۲] هر مسلمانی که به جماعتی از مسلمین خدمت کند، خدا به شماره ی آنها در بهشت به او خدمتگزار خواهد داد.»
کسب حلال
زمانی میتوانیم بگوییم کسبی حلال است که آن کسب دارای شرایط زیر باشد:
۱. خود کسب منع شرعی و قانونی نداشته باشد.
۲. تمام مقررات و قوانینی که مربوط به آن کسب و پیشه است، از طرف مشاغل مراعات شود.
۳. اگر آن کسب و پیشه، به صورت قراردادی است و حقوق و مزایا، در مقابل مدت زمانی که شخص کاری را انجام میدهد، پرداخت میشود، پس باید کم کاری نشده و به طور مطلوب انجام وظیفه شود. اگر این موارد، مورد توجه همه ی افراد شاغل – به ویژه کارکنان هتل – قرار بگیرد، آن وقت هر مدیر، کارفرما، کارگر، پزشک، استاد، معلم و ... میتواند افتخار کند که در هر لحظه و دقیقه ی خدمتش، در واقع عبادتی انجام داده است و این کار، از بهترین عبادات است؛ چنانچه در فرمایش گهربار حضرت رسول اکرم صل الله علیه و آله آمده است: «افضل الاعمال الکسب الحلال؛ [۶۳] بهترین اعمال، کسب حلال است.»
س: آموزگاری پیمان بسته است که در مقابل ۲۴ ساعت کار در هفته، حقوق دریافت نمایند؛ حال اگر بعضی ساعتها کارهای شخصی انجام داده، و دانش آموزان بدون معلم بودهاند یا معلم دیگری به جایش بوده، آیا حق استفاده از حقوق دارد و اگر بگیرد جایز است یا خیر و اگر چنانچه مریض شود و سر کلاس حاضر نشود، گرفتن آن مقدار پولی که در برابرش هیچ گونه کاری انجام نداده است، جایز و قابل تصرف است یا خیر؟
ج: تابع مقررات استخدامی است و اگر برخلاف عمل کرده، استحقاق اجرت ندارد. [۶۴]
از این سوال و جواب به نمونهای دیگر نیز پی میبریم، بنابراین اگر کارگر یا کارمند بر خلاف مقررات استخدامی که قراردادی که بین او و کارفرما برقرار شده عمل کند، استحقاق مزد ندارد.
طهارت و نجاست
هر کدام از کارکنان محترم هتل، مسئولیتی را که به عهده ی آنان گذاشته شده، باید درست انجام دهند و احکام، طهارت و نجاست را رعایت کنند. تا مشکلی پیش نیاید. از چیزهایی که رعایت حکم اسلامی در آن لازم است، مواد آشامیدنی و خوردنی است. کارکنانی که در قسمت رستوران هتل و آشپزخانه مشغول کار هستند، باید توجه داشته باشند که اگر به نحوی مواد خوردنی یا ظرف آن نجس شده، پس از تطهیر کردن، آن را به مشتری عرضه کنند؛ اما بعضی از خوردنیها مثل شیره و چای و نوشابه که به صورت مایع است، اگر نجس شد، دیگر قابل تطهیر نیست؛ مگر این که آن را به آب شیر متصل کنند و آنقدر آب در آن بریزند که آن مایع نجس در آب مستهلک شود؛ به طوری که به آن آب مطلق بگویند. بعضی دیگر از مواد خوردنی که به واسطه تماس با چیز نجس، آلوده شده، قابل پاک شدن میباشند و بعضی از مواد هم به جهت قابلیت نفوذ پذیری که دارند، اگر باطن آنها نجس شود، پاک شدن آنها امکان ندارد؛ مانند برنج، حبوبات .... .
چند مسئله
۱. اگر موقع جوشیدن غذا، ذرهای خون در آن بیفتد، تمام غذا و ظرف آن نجس میشود و جوشیدن و حرارت و آتش، پاک کننده نیست. [۶۵]
۲. هر گاه شیره و روغن روان باشد، همین که یک نقطه از آن نجس شده، تمام آن نجس میشود؛ ولی اگر روان نباشد، نجس نمیشود. [۶۶]
۳. یعنی تمام آن نجس نمیشود؛ بلکه فقط همان قسمت که نجاست به آن رسید نجس است. «اگر ظاهر گندم و برنج و صابون و مانند اینها نجس شود، به فرو بردن در کر و جاری پاک می-گردد و اگر باطن آنها نجس شود، پاک نمیگردد.» [۶۷]
۴. خوردن و آشامیدن چیز نجس حرام است و نیز خورانیدن عین نجس به اطفال، در صورتی که ضرر داشته باشد، حرام میباشد؛ بلکه اگر ضرر هم نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب باید از آن خودداری کنند؛ ولی خوراندن غذاهایی که نجس شده است، به طفل حرام نیست. [۶۸]
۵. اگر صاحب خانه در بین غذا خوردن بفهمد غذا نجس است، باید به میهمانها بگوید؛ اما اگر یکی از میهمانها بفهمد، لازم نیست به دیگران خبر دهد؛ ولی چنانچه طوری با آنان معاشرت دارد که میداند که به واسطه ی نگفتن، خود او هم نجس میشود، باید بعد از غذا به آنان بگوید. [۶۹]
استفتا
س: آیا آرد، خمیر و شیر نجس، قابل پاک شدن هستند؟
ج: هیچ کدام قابل پاک شدن نیستند. [۷۰]
از دیگر مواردی که باید به آن توجه داشت، تطهیر زمین نجس، به ویژه کف سالن و راه پله هاست؛ در صورتی که فرش نشده باشند که آنها با تمیز کردن به وسیله مواد پاک کننده و مانند آن پاک نمیشوند و با این وسیله، فقط زدودن کثیفی حاصل میشود و تنها نجاست محل، برطرف نمیشود، بلکه جاهای دیگر هم بر اثر این کار، نجس میشود. پس اگر واقعا بخواهیم محل را تطهیر نماییم، باید به وسیله ی آبی که متصل به شیر آب شهر میباشد، آن محل را آب بکشیم و یا این که با آب قلیل، آن قدر آب بریزیم که بر زمین جاری شده و از جایی دیگر خارج شود و یا در چاه یا سوراخی فرو رود.
چند استفتا
س: آیا تینر پاک کننده است؟
ج: تینر و امثال آن پاک کننده نیستند و مطهرات همانهاست که در توضیح المسائل بیان شده است. [۷۱]
س: زمین سنگ فرش یا آجر فرش به بول و غیره نجس شده، آیا پس از آن که آب شیلنگ را به آن وصل کردیم و عین نجاست از بین رفت، پاک میشود یا لازم است غساله ی آن را جمع کنیم؟
ج: اگر آب شیلنگ متصل به آب کر یا جاری باشد، وقتی آب تمام محل نجس را احاطه کرد، پاک میشود و جمع کردن غساله شرط نیست. [۷۲]
س: کیفیت تطهیر موکت نجسی که به زمین چسبیده، چگونه است؟
ج: بعد از زوال عین نجاست، اگر توسط شیلنگ به آب کر یا جاری متصل شود و آب آن را احاطه کند و در آن فرو رود، پاک میشود و احتیاط واجب آن است که آن را طوری فشار دهند که آب داخل آن خارج شود. [۷۳] مسئله دیگری که شاید ذکر آن در این جا لازم باشد، چگونگی نجس شدن، چیزهای پاک میباشد. «اگر چیز پاک به چیز نجس برسد و هر دو یا یکی از آنها به طوری باشد که تری یکی به دیگری برسد، چیز پاک نجس می-شود و اگر تری به قدری کم باشد که به دیگری نرسد، چیزی که پاک بوده، نجس نمی-شود». [۷۴] «اگر چیز پاکی به چیز نجس برسد و انسان شک کند که هر دو یا یکی از آنها تر بوده یا نه، آن چیز پاک، نجس نمی-شود». [۷۵] از این مسائل استفاده میشود که اگر کسی دستش خونی شده، سپس این خون خشک شود، هر چند مقدار آن کم و ناچیز باشد، اگر با چیز پاک و مرطوبی تماس پیدا کند، آن چیز پاک هم (با شرایطی که در دو مسئله ی بالا گفته شد) نجس میشود.
نگاه به نامحرم
از نکات بسیار مهمی که کارکنان محترم هتل باید به آن توجه داشته باشند، حفظ چشم از نگاه به نامحرم است. «نگاه کردن مرد به بدن زن نامحرم، چه با قصد لذت و چه بدون آن، حرام است و نگاه به صورت و دستها، اگر به قصد لذت باشد، حرام است؛ ولی اگر بدون قصد لذت باشد، مانعی ندارد و نیز نگاه کردن زن به بدن مرد نامحرم حرام میباشد.» [۷۶] «زن باید بدن و موی خود را از مرد نامحرم بپوشاند؛ بلکه احتیاط واجب آن است که بدن و موی خود را از پسری هم که بالغ نشده، ولی خوب و بد را میفهمد (به حدی رسیده که مورد نظر شهوانی است) بپوشاند». [۷۷] «نگاه کردن به زنان غیر مسلمان، بدون لذت و ریبه (واقع شدن در حرام) جایز میباشد و احتیاط آن است که به جاهایی از بدن که آنها را به طور متعارف نمیپوشانند، اکتفا شود». [۷۸]
تذکر
نگاه مرد نامحرم به صورت و دستهای زن نامحرم در صورتی جایز است که با قصد لذت نباشد و همچنین صورت زن، بدون آرایش باشد و بر دستهایش زینتی مانند لاک و دستبند و امثال آن که زینت محسوب میشود، نباشد و بر زن نیز واجب است که مقدار استثنا شده از صورت و دستها را نیز بپوشاند. [۷۹]
انعام و هدیه
دادن هدیه، عیدی، انعام و به طور کلی بخششهای مالی، اگر از روی میل قلبی و از همه مهم تر برای خشنودی پروردگار و شاد کردن دل مومنی باشد، علاوه بر داشتن ثواب و اجر فراوان، باعث تشویق به حسن انجام وظیفه نیز میشود. ما در این زمینه احادیث و روایات زیادی داریم. پیامبر بزرگوار صل الله علیه و آله میفرماید: «من سر مومنا فقد سرنی و من سرنی فقد سر الله». [۸۰] هر کس مومنی را شاد و خوشحال سازد، مرا مسرور کرده و هر که مرا مسرور کند، خدا را خشنود کرده است». پس چه نیکو و پسندیده است که مسافران و میهمانانی که به نحوی از هتل استفاده میکنند، با میل خود انعام و پاداشی به هر کدام از کارکنان هتل که صلاح میدانند، بدهند تا بدین وسیله دل مومنی را شاد و او را نسبت به کارش بیش از پیش علاقه مند نمایند. در مقابل بسیار ناپسند و زشت است که انعام دادن یا به زبانی دیگر، انعام گرفتن، چهره ی اجباری به خود گرفته و ارائه دادن بعضی خدمات رایج در هتل، در قبال انعام صورت پذیرد. این قبیل حرکات، نوعی اخاذی و آزار رساندن به دیگران محسوب میشود و باید به هر طریقی که ممکن است، از آن جلوگیری شود.
اشیای به جا مانده در هتل
گاهی ممکن است که بعضی از میهمانان هتل با جا گذاشتن بعضی از وسایل خود، هتل را ترک کنند و این موضوع، مسئولیتهایی را برای آن دسته از کارکنان هتل پدید میآورد که مواجه با این اشیا میشوند. اولین وظیفه ی کارکنان هتل در این گونه موارد، این است که آن شیء پیدا شده را در جای امن و مطمئنی نگهداری کنند تا بعد از مراجعه ی مالک، آن را به برگردانند. مگر که آن چیز برایشان کم ارزش باشد و نیازی به آن نداشته باشند. به هر حال وظیفه ی کسانی که چیزی از اموال مسافر را پیدا میکنند، در مرحله ی اول، نگه داری آن است. با توجه به این که همه ی چیزها قابل نگه داری طولانی مدت و حتی کوتاه مدت نیستند، در این صورت وظیفه چیز دیگری است. «هرگاه چیزی چیزی پیدا کند که اگر بماند، فاسد میشود، باید تا مقداری که ممکن است، آن را نگه دارد؛ بعد قیمت کندد و خودش بردارد و یا بفروشد و پولش را نگه دارد و احتیاط مستحب آن است که در فروش آن به خودش یا دیگری از حاکم شرع، در صورت امکان اجازه بگیرد.» [۸۱]. اگر مسئولین هتل صاحب چیزی را که به جا مانده، میشناسند و از او آدرس یا نشانهای دارند، حتما باید به او اطلاع بدهند و در غیر این صورت اگر امکان نگهداری آن باشد، باید تا پیدا شدن صاحب اصلی آن، منتظر بماند تا آن را به او برگردانند و در صورت یاس از پیدا شدن صاحب آن، حکم المجهول المالک بر آن جاری شده، باید با اذن حاکم شرع، به نیت صاحبش آن را به فقیر صدقه دهند.
دو استفتا
س: این جانب سرپرست یک گروه فعالیتهای علمی بودم که مدتی پیش، کار گروه تعطیل شد و وسایلی از آنان در دست من ماند؛ حال وظیفه ی این جانب نسبت به وسایل چیست؟
ج: اگر آن افراد را میشناسید، باید با آنها مطرح کنید و در صورتی که راهی برای شناسایی آنها نداشته باشید، به قیمت روز بفروشید و به نیت صاحب واقعی آنها صدقه بدهید.» [۸۲]
س: در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی فروشگاه تعاونی از سهام مردم در محلی تشکیل و سالها مورد استفاده ی سهام داران بوده است؛ ولی در حدود چهار سال پیش به علت نارساییهایی، تعطیل و منحل شد و وجوه مربوط به سهام داران براساس مدارک به آنها مسترد گردید؛ تعدادی از صاحبان سهام در این مدت چهار سال برای استرداد و باز پس گرفتن حق خود مراجعه نکردهاند. و بارها به آدرسهای آنان مراجعه شده، ولی اغلب تغییر نشانی داده و آثاری از آنان بدست نیامده است؛ اکنون مبلغ سیصد هزار تومان در دست هیئت امنا مانده، تکلیف چیست؟
ج: «اگر از اطلاع به صاحبان وجوه به طور کلی مایوس باشید، مبلغ مزبور را به نیت آنها به فقرا صدقه دهید». [۸۳] و اما بعضی از اشیای به جا مانده در هتل که اگر به دست صاحبش نرسد، میتواند مشکلات و دردسرهای غیر قابل جبرانی را برای او ایجاد نماید؛ مانند گذرنامه ی مسافران خارجی که به گفته ی یکی از مسئولین هتلها، اگر گذرنامه جا بماند، برای شخص خارجی به منزله ی مرگ اوست و حتی ممکن است او را در کشور متبوعش به حبس ابد محکوم نمایند؛ پس در چنین مواردی مسئولین هتل باید تا آن جا که در توان دارند، اقدامات لازم را انجام داده، با کمال امانت داری، نهایت کوشش را در این زمینه به کار ببرند تا بتوانند شخص یا اشخاص را از ناراحتی و سرگردانی نجات دهند.
پانویس
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 59.
- ↑ . جامع المسائل، آیه الله فاضل لنکرانی، ص 51، س 133.
- ↑ . همان کتاب، ص 51، س 134.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 782
- ↑ . سوره ی انعام، آیه ی 11.
- ↑ . سوره ی عنکبوت، آیه ی 20.
- ↑ . بحار الانوار، محمد باقر مجلسی، ج 14، ص 319، حدیث 21.
- ↑ . سوره ی قصص، آیه ی 88.
- ↑ . بحار الانوار، ج 42، ص 203.
- ↑ . اخلاق اسلامی، محمد علی سادات.
- ↑ . کامل الزیارات، این قولویه، ص 11.
- ↑ . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ص 258.
- ↑ . بحار الانوار، ج 100، ص 103.
- ↑ . سوره عنکبوت، آیه 45.
- ↑ . زردتشتیان و یهودیان و مسیحیان و صائبین اهل کتاب هستند.
- ↑ . تحریر الوسیله، امام خمینی، ج 2، مبحث المکاسب المحرمه، م 21.
- ↑ . اصول کافی، کلینی، ج 3، ص 277.
- ↑ . همان، ص 279.
- ↑ . بحار الانوار، ج 62، ص 291.
- ↑ . اصول کافی، ج 6، ص 439.
- ↑ . اصول کافی، ج 6، ص 510.
- ↑ . العروه الوثقی، سید محمد کاظم یزدی، ج 1، ص 465.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، 644.
- ↑ . اصول کافی، ج 2، ص 105.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 845.
- ↑ . این کتاب هفتمین جلد از مجموعه ی فقه و زندگی که به قلم آقای جواد افتخاری تدوین شده است.
- ↑ . لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 2187.
- ↑ .تحریر الوسیله، امام خمینی، ج 2، ما به نقل از رساله ی نوین، ج 2، ص 172.
- ↑ . تحریر الوسیله، ج 1، م 25.
- ↑ . تحریر الوسیله، ج 2، ص 509، م 39.
- ↑ . مثلی به جیزی که گفته میشود که قیمت اجزاء آن در بازار متفاوت نیست، و مثل آن یافت میشود.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 2334.
- ↑ . همان، م 2335.
- ↑ . قانون مدنی، ماده 632.
- ↑ . توضیح المسائل، آیه الله مکارم شیرازی، م 2432.
- ↑ . استفاتائات، امام خمینی، ج 2، ص 59.
- ↑ . جامع المسائل، آیه الله فاضل لنکرانی، ص 264، ص 1029.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 2845.
- ↑ . همان، م 2072.
- ↑ . همان، م 2288؛ ما به نقل آموزش فقه، محمد حسین فلاح زاده.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 2187.
- ↑ . همان کتاب، م 223.
- ↑ . همان کتاب؛ م 223.
- ↑ . استفتا از آیه الله مکارم شیرازی.
- ↑ . از این کتاب نیز از مجموعه «فقه و زندگی» است اولی چاپ و منتشر شده و بقیه نیز آماده ی چاپ و انتشار است.
- ↑ . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج 16، ص 460.
- ↑ . کنز العمال، علاء الدین المتقی بن حسام الدین الهندی، ج 25876.
- ↑ . تحریر الوسیله، ج 1، ص 493، به نقل از احکام فقهی در سفرهای خارجی، محمد حسین فلاح زاده.
- ↑ . جامع المسائل، آیه الله فاضل لنکرانی، ص 25، م 964.
- ↑ . تحریر الوسیله، ج 1، مبحث فی المکاسب المحرمه، ص 497، م 14.
- ↑ . معراج السعاده، ملا احمد نراقی، ص 513.
- ↑ . همان کتاب، م 2180.
- ↑ . همان، م 2199.
- ↑ . سوره ی انعام، آیه 141 و اعراف آیه 31.
- ↑ . استفتائات، امام خمینی (ره)، ج 2، ص 621، س 23.
- ↑ . معراج السعاده، ص 232.
- ↑ . سوره ی رعد، آیه 26.
- ↑ . تفسیر نمونه، آیه الله مکارم شیرازی و دیگران، ج 10، تفسیر سوره ی رعد.
- ↑ . وسایل الشیعه، ج 12، ص 38.
- ↑ . همان، ص 37.
- ↑ . اصول کافی، ج 3، ص 296.
- ↑ . کنز العمال، ج 4، ص 8.
- ↑ . جامع المسائل آیه الله فاضل لنکرانی، ص 295، س 1114.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 103.
- ↑ . همان کتاب، م 129.
- ↑ . همان، م 164.
- ↑ . همان، م 141.
- ↑ . همان، م 145.
- ↑ . جامع المسائل آیه الله فاضل لنکرانی، ص 34، س 48.
- ↑ . همان، ص 33، س 42.
- ↑ . جامع المسائل آیه الله فاضل لنکرانی، ص 33، س 44.
- ↑ . همان، ص 33، س 46.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 125.
- ↑ . همان، م 126.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 2433.
- ↑ . همان، م 2435.
- ↑ . تحریر الوسیله، ج 2، ص 244، م 37.
- ↑ . با استفاده از عروه الوثقی، ج 1، ص 551، م 5.
- ↑ . اصول کافی، ج 2، ص 188، بحار الانوار، ج 71، ص 413.
- ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، م 2579.
- ↑ . جامع المسائل، آیه الله لنکرانی، ص 397، س 1406.
- ↑ . جامع المسائل، آیه الله لنکرانی، ص 397، س 1408.
