احکام تالار های پذیرایی: تفاوت بین نسخه‌ها

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
(اصلاح ارقام)
سطر ۲۶: سطر ۲۶:
 
}}
 
}}
  
 +
== سخن ناشر ==
 +
از نظر اسلام، همان گونه که دین راهنمای اندیشه، اخلاق و عبادت است، راهنمای انتخاب شغل و بایدها و نبایدها در قلمرو تولید، توزیع،مصرف،مدیریت و اقتصاد نیز هست. شناخت صنایع و مشاغل حلال و حرام ضرورت زندگی اسلامی است. مشاغل مختلف، صدها حکم واجب و مستحب و شرایط حقوقی و اخلاقی دارد که دانستن آن در سلامت روابط اجتماعی و تکامل اخلاقی و معنوی انسان اثر می‌گذارد. همچنین صدها حرام و مکروه دارد که انجام آن فضای زندگی جمعی و اسلامی را آلوده می‌سازد و ابهام آن دلهره و تردید می‌آفریند.<br/>
 +
آشنایی با احکام ویژه هر صنف برای دست اندرکاران آن ضرورت حتمی و برای مراجعان به آن مشاغل نیاز قطعی و برای اهل مطالعه دانش اجتماعی و دینی مفید است.<br/>
 +
طرح پژوهشی «فقه و زندگی» که با سفارش «ستاد احیاء [[امر به معروف]] و نهی از منکر» و نظارت علمی حجج اسلام محمدحسین فلاح زاده و محمود مهدی پور شکل گرفته، پاسخی است به نیازهای بشر در همه عرصه‌های زندگی. مجموعه حاضر نقطه پیوند «فقه» و «زندگی» است؛ که چگونگی تأمین معیشت حلال را به مسلمانان و صاحبان مشاغل گوناگون می‌آموزد و فقه را از تئوری به عمل نزدیک می‌سازد.<br/>
 +
انتشارات نورالسجاد مفتخر است که با چاپ هفتمین شماره از این مجموعه، تداوم و تکمیل آن را به‌عهده دارد و امیدوار است که همچنان از حمایتهای فکری و مالی ستاد احیای [[امر به معروف]] و نهی از منکر بهره‌مند گردد. به امید آن که بتوانیم گامی هر چند کوچک در راستای ترویج احکام متعالی اسلام برداریم. انشاءالله.<br/>
 +
خواهشمند است هر گونه نقد و نظر تجربی و علمی خود را جهت تکمیل این مجموعه با ما به نشانی قم ـ خ معلم ۱۶ متری عباس آباد، جنب مدرسه شهیدین، یا تلفن ۷۸۳۵۵۵۴ ـ۰۲۵۱ در میان بگذارید.<br/>
 +
انه ولیٌ قدیر<br/>
 +
انتشارات نورالسجاد<br/>
  
 +
== مقدمه ==
 +
از منظر اسلام، کار و کسب امری مقدس و عبادت است. رسول اکرم  صلی الله علیه و آله می‌فرماید: کسی که برای خانواده‌اش زحمت می‌کشد مانند شخصی است که در راه خدا [[جهاد]] می‌کند.<ref>. قال رسول الله  صلی الله علیه و آله : الکاد علی عیآله کالمجاهد فی سبیل الله. بحارالانوار، ج93، ص 324، روایت 13 </ref><br/>
 +
کار در تالارها و سالن‌های غذاخوری، در کنار این ارزش عمومی، دو ویژگی نیز دارد؛ یکی آماده سازی غذا برای مصرف کنندگان؛ که موجب آسایش و راحتی آنان می‌شود واز این جهت مصداق حدیث رسول اکرم  صلی الله علیه و آله قرار می‌گیرد که فرمود: کسی که نیاز مؤمن را برآورده سازد، مانند کسیاست که یک عمر خدا را عبادت کرده است.<ref>. قال رسول الله  صلی الله علیه و آله : من قضی لاخیه المومن حاجه کان کمن عبدالله دهراً. همان، ج 9، ص 383، باب 26، روایت 4.</ref><br/>
 +
ویژگی دوم، تهیه جا و مکان لازم برای برگزاری مراسم شادی یا عزاداری است. چنین کارکردهایی موجب می‌شود که از طرفی آشنایی با مسائل شرعی و اخلاقی برای کارکنان این صنف ضرورت یابد تا احتمال لغزش و [[گناه]] به حداقل برسد، همان خطری که امام علی  علیه‌السلام در مورد آن این گونه هشدار می‌دهد: ای تجار! ابتدا مسائل فقهی مربوط به تجارت را بیاموزید، بعد به خرید و فروش مشغول شوید. و سه مرتبه تکرار نمودند.<ref>. قال علی  علیه‌السلام: الفقه ثم المتجر. فروغ کافی، ج 50، ص 150، باب آداب التجاره روایت 1.</ref><br/>
 +
از طرف دیگر، آشنایی با منکراتی که ممکن است در حین کار رخ دهد، نیز تأثیر زیادی در جلوگیری از معصیت و [[گناه]] دارد.<br/>
 +
با درک این ضرورتهاست که نوشته حاضر تقدیم می‌شود تا راهگشای کارکنان این صنف باشد و سبب شود آنان علاوه بر کسب روزی دنیوی، از برکات معنوی کار نیز بهره‌مند گردند. <br/>
 +
 +
== فصل اول: احکام غذا و مواد غذایی ==
 +
در رستورانها و تالارهای پذیرایی، مواد غذایی عامل ارتباط کارکنان رستوارنها و مشتریان است. به همین خاطر مناسب است که بحث را با مواد غذایی و احکام آن آغاز کنیم.<br/>
 +
=== بخش اول:  انواع مواد غذایی ===
 +
انواع خوراکی‌ها عبارتند از:<br/>
 +
الف ـ گیاهی، شامل میوه‌ها و سبزیجات.<br/>
 +
ب ـ حیوانی، شامل چهارپایان (اهلی ،وحشی)، پرندگان و آبزیان <br/>
 +
==== الف) غذاهای گیاهی ====
 +
تمام میوه‌ها و سبزیجات پاک و حلال است، مگر آن که نجس شده باشد، یا برای بدن ضرر مهم داشته باشد، یا از غیر راه حلال به دست آمده باشد.<br/>
 +
غذاهای غیر گوشتی اعم از سبزیجات، حبوبات، میوه‌ها و فراورده‌های لبنیاتی، مانند پنیر، ماست، کره و خامه که از حیوان حلال گوشت گرفته می‌شود، تخم مرغ و سایر پرندگان حلال گوشت، نان، بیسکویت، شکلات، آدامس، شیرینی وسایر خوردنی‌هایی که از گوشت حیوان نیست، پاک و خوردن آنها حلال است، مگر آن که ثابت شود که نجس شده یا بدن کافر با رطوبت به آن رسیده است.<ref>. استفتائات امام ره، ج 2، ص 507.</ref><br/>
 +
==== ب) غذاهای گوشتی (چهارپایان)<ref>. تحریر الوسیله، ج 1، ص 156، م 5.</ref> ====
 +
چهارپایان اهلی سه قسم‌اند:<br/>
 +
۱ـ حلال گوشت:انواع گوسفندان، گاو و شتر. <br/>
 +
۲ـ مکروه: اسب، قاطر و الاغ.<br/>
 +
۳ـ حرام گوشت: سگ و گربه .<br/>
 +
چهارپایان  وحشی نیز دو قسم‌اند:<br/>
 +
۱ـ حلال گوشت: آهو، گاو، بزکوهی و گورخر.<ref>. بزکوهی نوعی گوسفند است و گاومیش هم نوعی گاو است.</ref>
 +
۲ـ حرام گوشت: تمام حیوان‌های درنده مانند گرگ و پلنگ... .<br/>
 +
مسئله:<br/>
 +
۱ـ تمام حیوان‌های درنده حرام گوشت هستند، هر چند از نظر قدرت و درندگی ضعیف باشند، مانند روباه.<br/>
 +
۲ـ خوردن گوشت خرگوش حرام است.<ref>. استفتائات آیت الله فاضل، ج 1، س 1362و تحریر الوسیله ج 2، ص 156،م5.</ref><br/>
 +
۳ـ گوشت تمام انواع حشرات حرام می‌باشد.<ref>. تحریر الوسیله، ج 2، ص 156، م 5.</ref><br/>
 +
===== پرندگان =====
 +
پرندگان حلال گوشت عبارتند از:<br/>
 +
۱ـ  تمام اقسام کبوترها (قمری هم نوعی کبوتر است)، <br/>
 +
۲ـ تمام اقسام گنجشک‌ها (بلبل هم نوعی گنجشک است)، <br/>
 +
۳ـ مرغ، خروس، اردک و مرغابی.<ref>. همان، م 6.</ref><br/>
 +
پرندگان حرام گوشت عبارتند از:<br/>
 +
خفاش، طاوس، کلاغ (زاغ هم نوعی کلاغ است) و تمام پرندگانی که چنگال دارند، مانند عقاب و... .<ref>. همان، م 6 و 7.</ref><br/>
 +
مسئله:<br/>
 +
۱ـ خوردن گوشت هدهد مکروه است.<ref>. توضیح المسائل امام، م 2624.</ref><br/>
 +
۲ـ تخم مرغ و سایر پرندگان حلال گوشت، حلال است و تخم پرندگان حرام گوشت، حرام.<ref>. تحریر الوسیله، ج 2، ص 158، م 12.</ref><br/>
 +
۳ـ ملخ از پرندگان است و حلال گوشت می‌باشد.<ref>. توضیح المسائل امام، م 2632.</ref><br/>
 +
سؤال: راه شناختن پرندگان حلال گوشت و حرام گوشت چیست؟<br/>
 +
جواب: دو راه دارد:<br/>
 +
۱ـ پرنده‌ای که هنگام پرواز بال زدنش بیشتر باشد تا نگه داشتن بال، حلال است.<br/>
 +
۲ـ پرندگانی که سنگدان یا چینه دان یا انگشت جدایی مانند انسان شصت دارند، حلال است و پرندگان دریایی و غیر دریایی دراین حکم مساوی هستند.<ref>. تحریر الوسیله، ج 2، ص 157، م 8.</ref><br/>
 +
===== آبزیان =====
 +
۱ـ از حیوان‌های دریایی تنها ماهی پولک‌دار و برخی از پرندگان دریایی حلال گوشت هستند.<ref>. همان، ص 155، م 1 و 2.</ref><br/>
 +
۲ـ میگو همان ملخ دریای و از پرندگان است<ref>. فرهنگ دانشگاهی، احمد سیاح، ص 502.</ref> و حلال گوشت می‌باشد.<ref>. توضیح المسائل امام، م 2622.</ref> <br/>
 +
=== بخش دوم: پاک و نجس بودن مواد غذایی ===
 +
==== الف. احکام نجاسات ====
 +
مسئله ۱. خوردن و آشامیدن چیز نجس، حرام است و نیز خورانیدن عین نجس به کودکان در صورتی که ضرر داشته باشد حرام است، بلکه اگر ضرر هم نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب باید از آن خودداری کند.<ref>. همان، م 141.</ref><br/>
 +
مسئله ۲. اگر میزبان در بین غذا خوردن بفهمد غذا نجس است، باید به مهمان‌ها بگوید، اما اگر یکی از مهمان‌ها فهمید، لازم نیست به دیگران خبر دهد، ولی چنانچه طوری با آنان معاشرت دارد که می‌داند به واسطه نگفتن خود او هم نجس می‌شود باید بعد از غذا به آنان بگوید.<ref>. همان، م 145، غذای نجس را می‌توان به حیوان داد. از استفتائات امام ج 2،ص 504.</ref><br/>
 +
بنابراین، اگر رستوران داران متوجه شدند غذایی نجس شده نمی‌توانند آن غذا را به مشتریان عرضه کنند. حتی اگر برخی از مشتریان مشغول استفاده از چنین غذایی باشند،  بر میزبان (رستوران دار و عوامل دست اندرکار) واجب است به آنها اطلاع دهند و قیمت چنین غذایی را هم نباید دریافت کند.<br/>
 +
==== ب. راه ثابت شدن نجاست ====
 +
راه ثابت شدن نجاست آن است که :<br/>
 +
۱ـ خود انسان یقین کند و اگر شک، گمان داشته باشد، لازم نیست دوری نماید.<br/>
 +
۲ـ کسی که چیزی در اختیار اوست، بگوید آن چیز نجس است، مثلاً آشپز بگوید لوازم آشپزخانه نجس شده است.<br/>
 +
۳ـ دو مرد عادل بگویند چیزی نجس است ونیز یک نفر عادل هم بگوید بنابر احتیاط واجب باید اجتناب کرد. <br/>
 +
==== ج. نجاسات و مواد غذایی ====
 +
هر چند قانون کلی اسلام در اشیاء پاک بودن آنهاست و همه عالم، بجز چند مورد استثنایی، همگی پاک می‌باشد، ولی از آنجا که ممکن است در تهیه مواد غذایی برخی از آنها نجس شود، آشنایی با برخی از آلودگی‌ها و نجاساتی که مورد نیاز می‌باشد لازم می‌نماید.<br/>
 +
مسئله ۱. ادرار و مدفوع هر حیوان حرام گوشت که خون جهنده دارد، نجس است. فضله حیوانات کوچک مانند پشه و مگس که گوشت ندارند، پاک است.<ref>. همان، م 84.</ref><br/>
 +
مسئله ۲. فضله پرندگان حرام گوشت، نجس است.<ref>. همان، م 85.به فتوای برخی از مراجع تقلید، پاک است.</ref> <br/>
 +
مسئله ۳. گربه و موش پاک‌اند؛ ولی ادرار و مدفوع‌شان نجس است.<ref>. همان، م 83.</ref><br/>
 +
سؤال: اگر شک داریم که شیئی سیاه رنگ که در غذا دیده شده فضله موش است یا نه، آیا غذا نجس است؟<br/>
 +
جواب: در فرض شک، پاک است و تفحص لازم نیست. <ref>. همان، م 123.</ref> <br/>
 +
سؤال: اگر برنج را تازه خیس کرده‌ایم و فضله موش در آن دیده شد، راه پاک شدن دارد، یا نه؟<br/>
 +
جواب: اگر آب نجس به باطن برنج نفوذ نکرده، می‌شود آن را  آب کشید.<ref>. همان، م 164.</ref><br/>
 +
سؤال: در فرض بالا اگر شک کنیم که آب نجس به باطن رسیده یا نه، چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: باطن برنج پاک است.<ref>. همان، م 165.</ref><br/>
 +
سؤال: اگر بعد از پخته شدن برنج و دم کشیدن آن، فضله موش ببینم و ندانیم هنگام خیس کردن بوده یا بعد از پخته شدن افتاده است، چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: اگر احتمال می‌دهید بعد از پخته شدن و تمام شدن آب برنج افتاده، همان جای نجس و مقداری از اطراف آن را بردارید، بقیه پاک است.<ref>. همان، 129.</ref><br/>
 +
سؤال: اگر فضله موش یا خون یا نجاست دیگری در آبگوشت و خورشت دیده شود، چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: آب آبگوشت و خورشت نجس است ولی مواد دیگر اگر در آب نجس نجوشیده و آب نجس در آن نفوذ نکرده، با آب کشیدن پاک می‌شود.<ref>. همان، 164.</ref><br/>
 +
==== د. مردار ====
 +
مرده حیوانی که خون جهنده دارد، نجس است... ماهی مرده چون خون جهنده ندارد، پاک است.<ref>. همان، م 884 و 2615.</ref><br/>
 +
سؤال: حکم بچه مرده حیوان که از شکم حیوان زنده بیرون آمده، چیست؟<br/>
 +
جواب: اگر از شکم حیوان زنده بچه مرده‌ای بیرون آید یا آن را بیرون آورند، خوردن گوشت آن حرام است.<ref>. همان، م 259.</ref><br/>
 +
سؤال: حکم بچه مرده حیوان که از شکم حیوان ذبح شده بیرون آید چیست؟<br/>
 +
جواب: اگر حیوانی را شکار کنند یا سر ببرند و بچه مرده‌ای از شکمش بیرون آورند، چنانچه خلقت آن بچه کامل باشد و مو یا پشم در بدنش روییده، پاک و حلال است.<br/>
 +
سؤال: حکم بچه زنده از حیوانی که شکار شده یا سر آن را بریده‌اند، چیست؟<br/>
 +
جواب: اگر حیوانی را شکار کنند یا سر ببرند و بچه زنده‌ای از آن بیرون آید، چنانچه آن بچه را به دستوری که در شرع، معین شده سر ببرند حلال و اگر بدون سر بریدن بمیرد، حرام می‌باشد.<ref>. همان، م 2607.</ref><br/>
 +
سؤال: حکم ماهی‌های خارجی چیست؟<br/>
 +
جواب: صید کننده ماهی لازم نیست مسلمان باشد، ولی انسان باید بداند ماهی را زنده از آب گرفته‌اند و در خارج از آب جان داده است.<ref>. استفتائات امام، ج 2، ص 15.</ref><br/>
 +
===== احکام کشتن و شکار حیوانات =====
 +
گاه مشاهده می‌شود که هتل داران و صاحبان رستورانهای خارج از شهر، خود اقدام به ذبح حیوانات می‌کنند. از این رو مناسب است که نگاهی داشته باشیم به شیوه‌های کشتن و شکار حیوانات مختلفی که برای تهیه غذا مورد استفاده قرار می‌گیرند.<br/>
 +
===== احکام ذبح =====
 +
مسئله ۱. دستور سر بریدن حیوان آن است که چهار رگ بزرگ گردن را از پایین برآمدگی زیر گلو به طور کامل ببرند و اگر بشکافند، کافی نیست.<ref>. توضیح المسائل امام، م 2591.</ref><br/>
 +
مسئله ۲. سر بریدن حیوان پنج شرط دارد (که اگر مراعات نکند حیوان حرام می‌شود):<br/>
 +
۱. کسی که سر حیوان را می‌برد باید مسلمان باشد و اظهار دشمنی با اهل بیت پیمغبر  صلی الله علیه و آله نکند. <br/>
 +
۲. سر حیوان را با چیزی ببرند که از آهن باشد، ولی اگر آهن پیدا نشود و طوری باشد که اگر سر حیوان را نبرند، می‌میرد، با چیز تیزی که چهار رگ را ببرد، مانند شیشه و سنگ تیز می‌شود سر آن را برید.<br/>
 +
۳. جلوی بدن حیوان رو به قبله باشد، ولی در صورت فراموشی، ندانستن مسئله، اشتباه کردن قبله، ندانستن طرف قبله، یا در صورت عدم توانایی در رو به قبله کردن حیوان، اشکال ندارد.<br/>
 +
۴. نام خدا را بردن به نیت سر بریدن، ولی در صورت فراموشی اشکال ندارد.<br/>
 +
۵. حرکت کردن حیوان بعد از سر بریدن، مثل حرکت چشم، دم و پا، که معلوم شود زنده بوده است.<ref>. همان، م 2594.</ref><br/>
 +
سؤال: آیا با چاقوی استیل جایز است سر بریدن یا نه؟<br/>
 +
جواب: جایز است.<ref>. استفتائات آیت الله فاضل.ج 1، ص 376، س 344. برخی از مراجع تقلید سربریدن حیوان با چاقوی استیل را صحیح نمی‌دانند.</ref><br/>
 +
مسئله. چند چیز از حیوان حلال گوشت حرام است:<br/>
 +
۱) خون ۲) مدفوع ۳) بچه دادن ۴) غدد ۵) دنبلان ۶) چیزی که در مغز کله است و به شکل نخود می‌باشد ۷) مغز حرام که در میان تیره پشت است، ۸) پیه که در دو طرف تیره پشت است، ۹) زهره دادن ۱۰) سپرز(طحال) ۱۱) بول دان (مثانه) ۱۲) حدقه چشم ۱۳) چیزی که در میان سُم است و به آن ذات الاشاجع می‌گویند و ۱۴) آلت تناسلی.<ref>. توضیح المسائل امام، م 2626.</ref><br/>
 +
===== شکار =====
 +
اگر حیوان حلال گوشت وحشی با شرایطی که در رسآله‌های عملیه آمده است، به وسیله سگ شکاری یا اسلحه شکار شود، حلال است.<ref>. ر.ک: همان، م 2614 تا 2583.</ref><br/>
 +
==== دستور کشتن شتر ====
 +
اگر بخواهند شتر را بکشند باید با پنج شرطی که برای سر بریدن حیوانات گفته شد، کارد یا چیز دیگری را که از آهن و برنده باشد، در گودی بین گردن و سینه‌اش فرو کنند.<ref>. همان، م 2595.</ref><br/>
 +
===== صید ماهی =====
 +
مسئله ۱ـ اگر ماهی پولک دار را زنده از آب بگیرند و یرون آب جان دهد پاک و خوردن آن حلال است و چنانچه در آب بمیرد پاک است، ولی خوردن آن حرام  می‌باشد.<ref>. همان، م 2615.</ref><br/>
 +
مسئله ۲ـ ماهی بی فلس را اگر چه زنده از آب بگیرند و بیرون آب جان دهد، حرام است.<ref>. همان، م 2615</ref><br/>
 +
مسئله ۳ـ کسی که ماهی را صید می‌کند لازم نیست مسلمان باشد و در موقع گرفتن هم لازم نیست نام خدا را ببرد، ولی شخص مسلمان باید بداند که آن را زنده از آب گرفته‌اند و در خارج آب مرده است. بنابراین در کشورهای غیراسلامی درصورتی که انسان بداند ماهی را زنده از آب می‌گیرند و بیرون آب جان می‌دهد، پاک و حلال است.<ref>. همان، م 2617.</ref><br/>
 +
مسئله ۴ـ ماهی مرده‌ای که معلوم نیست آن را زنده از آب گرفته‌اند یا مرده، چنانچه در دست مسلمان باشد، حلال است و اگر در دست کافر باشد اگر چه بگوید زنده گرفته‌ام حرام می‌باشد.<ref>. همان، م 2618.</ref><br/>
 +
مسئله ۵ـ لازم نیست ماهی پس از بیرون آمدن از آب خودش بمیرد، بلکه اگر آن را قطعه قطعه کنند و بدین سبب بمیرد، حلال است.<ref>. تحریر الوسیله، ج 2، ص 145، م 30.</ref><br/>
 +
سؤال: خوردن  تخم خاویار چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: اگر از ماهی فلس دار باشد و یا معلوم نیست فلس دار است یا نه، خوردن آن اشکال ندارد، وگرنه حرام است.<ref>. استفتائات ج 2، ص 504.</ref><br/>
 +
سؤال: خوردن ماهی زنده چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: اشکال ندارد.<ref>. توضیح المسائل امام، م 2619. یادآوری می‌شود که خوردن ماهی زنده به فتوای برخی از مراجع معظم تقلید جایز نیست.</ref><br/>
 +
سؤال: حکم بریان (کباب) کردن ماهی زنده چیست؟<br/>
 +
جواب: اگر ماهی زنده را بریان کنند یا بیرون آب، قبل از جان دادن بکشند خوردن آن اشکال ندارد.<ref>. همان، م 2620.</ref><br/>
 +
==== ه. خون ====
 +
مسئله ۱ـ خونِ هر حیوانی که جهنده باشد، نجس است. پس خون حیوانی که مثل ماهی و پشه جهنده نیست، پاک است.<ref>. همان، م 96.</ref><br/>
 +
مسئله ۲ـ اگر حیوان حلال گوشت را به دستوری که قبلاً گفته شد بکشند...اگر به علت نفس کشیدن یا به واسطه این که سر حیوان در جای بلندی بوده، خون به بدن حیوان برگردد آن خون نجس است.<ref>. همان ، م 67.</ref> <br/>
 +
مسئله ۳ـ گوشت خریده شده از بازار اگر به خون آلوده باشد و یقین نداشته باشد که از خونهای پاک است یا نجس، حکم به طهارت می‌شود.<ref>. همان، م 122.</ref><br/>
 +
مسئله ۴ـ خونی که در تخم مرغ است، نجس نیست ولی خوردن آن حرام است.<ref>. همان، م 984. برخی از مراجع تقلید، خون در تخم مرغ را نجس می‌دانند.</ref><br/>
 +
سؤال: اگر در برنج خیس خورده قطره خونی بیفتد، چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: اگر تازه افتاده و آب نجس به باطن آن نرسیده، می‌شود آن را آب کشید، ولی اگر به باطن آن رسیده، قابل پاک شدن نیست  و اگر شک داریم آب نجس به باطن رسیده یا نه، باطن پاک است.<ref>. همان، م 164 و 165.</ref><br/>
 +
سؤال: اگر خون در برنج پخته شده که آب ندارد، افتاد چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: همان جای نجس و مقداری از اطراف آن را بردارد، بقیه پاک است.<ref>. همان، م 129. به نظر برخی از مراجع تقلید آب کشیدن آن ممکن است.</ref><br/>
 +
تذکر: خون گردن گوسفند بعد از سر بریدن نجس است و باید آب بکشند.<ref>. همان، م 96 و 97.</ref> <br/>
 +
==== ز. سگ و خوک ====
 +
سگ و خوک که در خشکی زندگی می‌کنند، حتی مو، استخوان، پنجه، ناخن و رطوبت آنها نجس است. بنابراین در صورت برخورد هر یک از این قسمت‌ها به مواد غذایی اگر در یکی رطوبت باشد، نجس خواهند شد بنابراین لازم است. رستورانهای بین راه و حتی شهری که سگ‌ها در اطراف آنها هستند، در تماس با محیط آشپزخانه و رستوران و مواد غذایی نباشند و ظروف و لوازم رستوران را از دسترس آنها دور نگهدارند.<br/>
 +
سؤال: خوراکی که امروزه در آمریکا برای رشد سریع به مرغها داده می‌شود ۸۰٪ پروتئینی است که از گوشت خوک و گاو درست شده است. خوردن چنین مرغهایی که از اینگونه غذاها استفاده می‌کنند چه حکمی دارد؟  <br/>
 +
جواب: اشکالی ندارد.<ref>. استفتائات، ج 2، ص 505.</ref><br/>
 +
==== ح. کافر ====
 +
مسئله ۱ـ کافر کسی است که: منکر خدا است؛ یا برای خدا شریک قرار می‌دهد؛ یا پیغمبری خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله را قبول ندارد یا نسبت به یکی از اینها شک داشته باشد؛ یا یکی از ضروریات دین را که می‌داند ضروری است انکار کند به طوری که انکار آن به انکار خدا یا توحید و نبوت برگردد. مسئله ۲ـ تمام بدن کافر نجس است. بنابراین در صورت برخورد با مواد غذایی (اگر یکی از آن دو تر باشد) موجب نجس شدن مواد غذایی خواهد شد.<ref>. توضیح المسائل امام، مسئله 106.</ref>
 +
سؤال: همان طور که اطلاع دارید، برادران اهل سنت مرغهایی که کشتار کشورهای غیرمسلمان است مصرف می‌کنند، به دلیل این که چنانچه ذابح اهل کتاب باشد، کافی می‌دانند و روی پاکت این مرغها جمله «ذبح علی حسب الشریعه الاسلامیه»، کشته شده به دستور اسلام، نیز نوشته شده، آیا استفاده کردن یک فرد شیعه از این مرغها جایز است یا خیر؟<br/>
 +
جواب: تا احراز تذکیه <ref>. تذکیه: کشتن حیوان به دستور اسلام.</ref> نشود، و لو این که احتمال داده شود که وارد کننده مسلمان رعایت تذکیه شرعی را نموده و در اختیار مردم مسلمان برای استفاده گذاشته، حرام است.<ref>. استفتائات، ج 2، ص 499، س 16.</ref><br/>
 +
سؤال: در یکی از شهرهای آمریکا برادران ایرانی از عربهای مسلمان گوشت، به اصطلاح ذبح اسلامی، می‌خریدند، ولی بعداً معلوم شده که خود عربها از گوشت ذبح شده یهودی‌ها استفاده می‌کنند و با استناد به آیه‌ای از قرآن (سوره مائده) می‌گویند که ما می‌توانیم از ذبح اهل کتاب استفاده کنیم، لطفاً در مورد این آیه توضیح بفرمایید و در این صورت رابطه ما با کسانی که از این گوشت‌ها استفاده می‌کنند از نظر پاکی و نجسی چگونه است؟<br/>
 +
جواب: ذابح باید مسلمان باشد و منظور از طعام در آیه شریفه حبوب بخصوص گندم است و گوشتی که ذابح آن غیر مسلمان است در حکم میته است و نجس و نجس کننده است.<ref>. همان، س 20. </ref><br/>
 +
سؤال: توسط اتحادیه چلوکبابیهای ایران گوشت یخ زده در کارتن‌هایی که معلوم نیست صادره از کدام کشور می‌باشد به چلوکبابیها جهت مصرف برای مشتریان داده می‌شود خواهشمند است بفرمایید مصرف این گوشتها از نظر شرع اسلام بلامانع است یا خیر؟ جواب: در فرض مذکور محکوم به حلّیت است.<ref>. همان، ص 498، س 14.</ref> سؤال: آیا مصرف کنسروهای ماهی که در بازار مسلمین به فروش می‌رسد جایز است یا خیر؟<br/>
 +
جواب: اگر ندانند از کجا وارد شده یا بدانند که از بلاد مسلمین است، مانع ندارد و اگر بدانند از بلاد کفر وارد می‌شود در صورتی محکوم به حلیت است که احتمال بدهند وارد کننده مسلمان احراز تذکیه آن را کرده و در دسترس مسلمین قرار داده است.<ref>. همان، س 15، صید.</ref><br/>
 +
سؤال: روغنهای خارجی چه حکمی دارد؟ جواب: تا یقین ندارد که از حیوان حرام گوشت گرفته شده و یقین ندارد که با رطوبت با بدن کافر تماس گرفته، پاک و حلال است.<ref>. همان، ج 2، س 13 و توضیح المسائل امام، م 259 و م 94.</ref><br/>
 +
سؤال: استفاده از لبنیات خارجی مانند پنیر، کره، شیر و ماست چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: تا یقین به ملاقات (برخورد) چیزی با رطوبت با بدن کافر پیدا نکنید، پاک است.<ref>. همان، ص 508، س 11.</ref><br/>
 +
سؤال: استفاده از نان، لوبیا، رب گوجه فرنگی، سبزی و امثال آن که در خارج هست یا از خارج وارد می‌شود چه حکمی دارد؟<br/>
 +
جواب: در موارد غیرگوشتی تا یقین به نجاست آن ولو از طریق تماس آنها با بدن کافر با رطوبت ندارند، پاک است.<ref>. همان، س 14.</ref><br/>
 +
==== ط. شراب و فقاع ====
 +
مسئله. شراب و هر چیزی که انسان را مست می‌کند، چنانچه به خودی خود روان باشد نجس و خوردن آن حرام است و اگر مثل بنگ و حشیش روان نباشد، اگر چه چیزی در آن بریزند که روان شود پاک است، ولی مصرف آن حرام است.<ref>. توضیح المسائل امام، م 111.</ref><br/>
 +
مسئله. خرما و موز و کشمش و آب آنها اگر جوش بیایند پاک و خوردن آن حلال است. <br/>
 +
مسئله. فقاع که از جو گرفته می‌شود و به آن آبجو می‌گویند، نجس و خوردن آن حرام است، ولی آبی که به دستور پزشک از جو می‌گیرند و به آن ماءالشعیر می‌گویند، پاک و خوردن آن حلال می‌باشد.<ref>. همان، م 114، برخی از مراجع معظم تقلید، آن را نجس می‌دانند.</ref><br/>
 +
=== روش پاک کردن مواد نجس شده ===
 +
مطابق احکام اسلامی مواد غذایی غیرگوشتی، پاک است، مگر آن که یقین به نجاست آن داشته باشیم، پس :<br/>
 +
ـ اگر انسان می‌داند چیزی نجس نشده، پاک و حلال است.<br/>
 +
ـ اگر شک دارد، نجس است یا نه، پاک است؛<br/>
 +
ـ اگر احتمال می‌دهد نجس شده، ولی یقین ندارد، پاک است.<ref>. احکام فقهی در سفرهای خارجی، محمد حسین فلاح زاده، ص 129.</ref><br/>
 +
==== ظروف نجس شده ====
 +
 +
== پانویس ==
 +
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
 
<div class="hold">
 
<div class="hold">
 
<div class="return">بازگشت به [[مجموعه فقه و زندگی]] </div>
 
<div class="return">بازگشت به [[مجموعه فقه و زندگی]] </div>
 
</div>
 
</div>

نسخهٔ ‏۲ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۰۹

احکام تالار های پذیرایی
مشخصات کتاب
Talarhavarestouranha.jpg
نویسنده جواد افتخاری
زبان فارسی
ناشر نورالسجاد
محل انتشارات قم
تاریخ نشر ۱۳۸۱
قطع جیبی
شابک ۹۶۴-۷۱۶۳-۲۸-۲
دانلود PDF

سخن ناشر

از نظر اسلام، همان گونه که دین راهنمای اندیشه، اخلاق و عبادت است، راهنمای انتخاب شغل و بایدها و نبایدها در قلمرو تولید، توزیع،مصرف،مدیریت و اقتصاد نیز هست. شناخت صنایع و مشاغل حلال و حرام ضرورت زندگی اسلامی است. مشاغل مختلف، صدها حکم واجب و مستحب و شرایط حقوقی و اخلاقی دارد که دانستن آن در سلامت روابط اجتماعی و تکامل اخلاقی و معنوی انسان اثر می‌گذارد. همچنین صدها حرام و مکروه دارد که انجام آن فضای زندگی جمعی و اسلامی را آلوده می‌سازد و ابهام آن دلهره و تردید می‌آفریند.
آشنایی با احکام ویژه هر صنف برای دست اندرکاران آن ضرورت حتمی و برای مراجعان به آن مشاغل نیاز قطعی و برای اهل مطالعه دانش اجتماعی و دینی مفید است.
طرح پژوهشی «فقه و زندگی» که با سفارش «ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر» و نظارت علمی حجج اسلام محمدحسین فلاح زاده و محمود مهدی پور شکل گرفته، پاسخی است به نیازهای بشر در همه عرصه‌های زندگی. مجموعه حاضر نقطه پیوند «فقه» و «زندگی» است؛ که چگونگی تأمین معیشت حلال را به مسلمانان و صاحبان مشاغل گوناگون می‌آموزد و فقه را از تئوری به عمل نزدیک می‌سازد.
انتشارات نورالسجاد مفتخر است که با چاپ هفتمین شماره از این مجموعه، تداوم و تکمیل آن را به‌عهده دارد و امیدوار است که همچنان از حمایتهای فکری و مالی ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر بهره‌مند گردد. به امید آن که بتوانیم گامی هر چند کوچک در راستای ترویج احکام متعالی اسلام برداریم. انشاءالله.
خواهشمند است هر گونه نقد و نظر تجربی و علمی خود را جهت تکمیل این مجموعه با ما به نشانی قم ـ خ معلم ۱۶ متری عباس آباد، جنب مدرسه شهیدین، یا تلفن ۷۸۳۵۵۵۴ ـ۰۲۵۱ در میان بگذارید.
انه ولیٌ قدیر
انتشارات نورالسجاد

مقدمه

از منظر اسلام، کار و کسب امری مقدس و عبادت است. رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرماید: کسی که برای خانواده‌اش زحمت می‌کشد مانند شخصی است که در راه خدا جهاد می‌کند.[۱]
کار در تالارها و سالن‌های غذاخوری، در کنار این ارزش عمومی، دو ویژگی نیز دارد؛ یکی آماده سازی غذا برای مصرف کنندگان؛ که موجب آسایش و راحتی آنان می‌شود واز این جهت مصداق حدیث رسول اکرم صلی الله علیه و آله قرار می‌گیرد که فرمود: کسی که نیاز مؤمن را برآورده سازد، مانند کسیاست که یک عمر خدا را عبادت کرده است.[۲]
ویژگی دوم، تهیه جا و مکان لازم برای برگزاری مراسم شادی یا عزاداری است. چنین کارکردهایی موجب می‌شود که از طرفی آشنایی با مسائل شرعی و اخلاقی برای کارکنان این صنف ضرورت یابد تا احتمال لغزش و گناه به حداقل برسد، همان خطری که امام علی علیه‌السلام در مورد آن این گونه هشدار می‌دهد: ای تجار! ابتدا مسائل فقهی مربوط به تجارت را بیاموزید، بعد به خرید و فروش مشغول شوید. و سه مرتبه تکرار نمودند.[۳]
از طرف دیگر، آشنایی با منکراتی که ممکن است در حین کار رخ دهد، نیز تأثیر زیادی در جلوگیری از معصیت و گناه دارد.
با درک این ضرورتهاست که نوشته حاضر تقدیم می‌شود تا راهگشای کارکنان این صنف باشد و سبب شود آنان علاوه بر کسب روزی دنیوی، از برکات معنوی کار نیز بهره‌مند گردند.

فصل اول: احکام غذا و مواد غذایی

در رستورانها و تالارهای پذیرایی، مواد غذایی عامل ارتباط کارکنان رستوارنها و مشتریان است. به همین خاطر مناسب است که بحث را با مواد غذایی و احکام آن آغاز کنیم.

بخش اول: انواع مواد غذایی

انواع خوراکی‌ها عبارتند از:
الف ـ گیاهی، شامل میوه‌ها و سبزیجات.
ب ـ حیوانی، شامل چهارپایان (اهلی ،وحشی)، پرندگان و آبزیان

الف) غذاهای گیاهی

تمام میوه‌ها و سبزیجات پاک و حلال است، مگر آن که نجس شده باشد، یا برای بدن ضرر مهم داشته باشد، یا از غیر راه حلال به دست آمده باشد.
غذاهای غیر گوشتی اعم از سبزیجات، حبوبات، میوه‌ها و فراورده‌های لبنیاتی، مانند پنیر، ماست، کره و خامه که از حیوان حلال گوشت گرفته می‌شود، تخم مرغ و سایر پرندگان حلال گوشت، نان، بیسکویت، شکلات، آدامس، شیرینی وسایر خوردنی‌هایی که از گوشت حیوان نیست، پاک و خوردن آنها حلال است، مگر آن که ثابت شود که نجس شده یا بدن کافر با رطوبت به آن رسیده است.[۴]

ب) غذاهای گوشتی (چهارپایان)[۵]

چهارپایان اهلی سه قسم‌اند:
۱ـ حلال گوشت:انواع گوسفندان، گاو و شتر.
۲ـ مکروه: اسب، قاطر و الاغ.
۳ـ حرام گوشت: سگ و گربه .
چهارپایان وحشی نیز دو قسم‌اند:
۱ـ حلال گوشت: آهو، گاو، بزکوهی و گورخر.[۶] ۲ـ حرام گوشت: تمام حیوان‌های درنده مانند گرگ و پلنگ... .
مسئله:
۱ـ تمام حیوان‌های درنده حرام گوشت هستند، هر چند از نظر قدرت و درندگی ضعیف باشند، مانند روباه.
۲ـ خوردن گوشت خرگوش حرام است.[۷]
۳ـ گوشت تمام انواع حشرات حرام می‌باشد.[۸]

پرندگان

پرندگان حلال گوشت عبارتند از:
۱ـ تمام اقسام کبوترها (قمری هم نوعی کبوتر است)،
۲ـ تمام اقسام گنجشک‌ها (بلبل هم نوعی گنجشک است)،
۳ـ مرغ، خروس، اردک و مرغابی.[۹]
پرندگان حرام گوشت عبارتند از:
خفاش، طاوس، کلاغ (زاغ هم نوعی کلاغ است) و تمام پرندگانی که چنگال دارند، مانند عقاب و... .[۱۰]
مسئله:
۱ـ خوردن گوشت هدهد مکروه است.[۱۱]
۲ـ تخم مرغ و سایر پرندگان حلال گوشت، حلال است و تخم پرندگان حرام گوشت، حرام.[۱۲]
۳ـ ملخ از پرندگان است و حلال گوشت می‌باشد.[۱۳]
سؤال: راه شناختن پرندگان حلال گوشت و حرام گوشت چیست؟
جواب: دو راه دارد:
۱ـ پرنده‌ای که هنگام پرواز بال زدنش بیشتر باشد تا نگه داشتن بال، حلال است.
۲ـ پرندگانی که سنگدان یا چینه دان یا انگشت جدایی مانند انسان شصت دارند، حلال است و پرندگان دریایی و غیر دریایی دراین حکم مساوی هستند.[۱۴]

آبزیان

۱ـ از حیوان‌های دریایی تنها ماهی پولک‌دار و برخی از پرندگان دریایی حلال گوشت هستند.[۱۵]
۲ـ میگو همان ملخ دریای و از پرندگان است[۱۶] و حلال گوشت می‌باشد.[۱۷]

بخش دوم: پاک و نجس بودن مواد غذایی

الف. احکام نجاسات

مسئله ۱. خوردن و آشامیدن چیز نجس، حرام است و نیز خورانیدن عین نجس به کودکان در صورتی که ضرر داشته باشد حرام است، بلکه اگر ضرر هم نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب باید از آن خودداری کند.[۱۸]
مسئله ۲. اگر میزبان در بین غذا خوردن بفهمد غذا نجس است، باید به مهمان‌ها بگوید، اما اگر یکی از مهمان‌ها فهمید، لازم نیست به دیگران خبر دهد، ولی چنانچه طوری با آنان معاشرت دارد که می‌داند به واسطه نگفتن خود او هم نجس می‌شود باید بعد از غذا به آنان بگوید.[۱۹]
بنابراین، اگر رستوران داران متوجه شدند غذایی نجس شده نمی‌توانند آن غذا را به مشتریان عرضه کنند. حتی اگر برخی از مشتریان مشغول استفاده از چنین غذایی باشند، بر میزبان (رستوران دار و عوامل دست اندرکار) واجب است به آنها اطلاع دهند و قیمت چنین غذایی را هم نباید دریافت کند.

ب. راه ثابت شدن نجاست

راه ثابت شدن نجاست آن است که :
۱ـ خود انسان یقین کند و اگر شک، گمان داشته باشد، لازم نیست دوری نماید.
۲ـ کسی که چیزی در اختیار اوست، بگوید آن چیز نجس است، مثلاً آشپز بگوید لوازم آشپزخانه نجس شده است.
۳ـ دو مرد عادل بگویند چیزی نجس است ونیز یک نفر عادل هم بگوید بنابر احتیاط واجب باید اجتناب کرد.

ج. نجاسات و مواد غذایی

هر چند قانون کلی اسلام در اشیاء پاک بودن آنهاست و همه عالم، بجز چند مورد استثنایی، همگی پاک می‌باشد، ولی از آنجا که ممکن است در تهیه مواد غذایی برخی از آنها نجس شود، آشنایی با برخی از آلودگی‌ها و نجاساتی که مورد نیاز می‌باشد لازم می‌نماید.
مسئله ۱. ادرار و مدفوع هر حیوان حرام گوشت که خون جهنده دارد، نجس است. فضله حیوانات کوچک مانند پشه و مگس که گوشت ندارند، پاک است.[۲۰]
مسئله ۲. فضله پرندگان حرام گوشت، نجس است.[۲۱]
مسئله ۳. گربه و موش پاک‌اند؛ ولی ادرار و مدفوع‌شان نجس است.[۲۲]
سؤال: اگر شک داریم که شیئی سیاه رنگ که در غذا دیده شده فضله موش است یا نه، آیا غذا نجس است؟
جواب: در فرض شک، پاک است و تفحص لازم نیست. [۲۳]
سؤال: اگر برنج را تازه خیس کرده‌ایم و فضله موش در آن دیده شد، راه پاک شدن دارد، یا نه؟
جواب: اگر آب نجس به باطن برنج نفوذ نکرده، می‌شود آن را آب کشید.[۲۴]
سؤال: در فرض بالا اگر شک کنیم که آب نجس به باطن رسیده یا نه، چه حکمی دارد؟
جواب: باطن برنج پاک است.[۲۵]
سؤال: اگر بعد از پخته شدن برنج و دم کشیدن آن، فضله موش ببینم و ندانیم هنگام خیس کردن بوده یا بعد از پخته شدن افتاده است، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر احتمال می‌دهید بعد از پخته شدن و تمام شدن آب برنج افتاده، همان جای نجس و مقداری از اطراف آن را بردارید، بقیه پاک است.[۲۶]
سؤال: اگر فضله موش یا خون یا نجاست دیگری در آبگوشت و خورشت دیده شود، چه حکمی دارد؟
جواب: آب آبگوشت و خورشت نجس است ولی مواد دیگر اگر در آب نجس نجوشیده و آب نجس در آن نفوذ نکرده، با آب کشیدن پاک می‌شود.[۲۷]

د. مردار

مرده حیوانی که خون جهنده دارد، نجس است... ماهی مرده چون خون جهنده ندارد، پاک است.[۲۸]
سؤال: حکم بچه مرده حیوان که از شکم حیوان زنده بیرون آمده، چیست؟
جواب: اگر از شکم حیوان زنده بچه مرده‌ای بیرون آید یا آن را بیرون آورند، خوردن گوشت آن حرام است.[۲۹]
سؤال: حکم بچه مرده حیوان که از شکم حیوان ذبح شده بیرون آید چیست؟
جواب: اگر حیوانی را شکار کنند یا سر ببرند و بچه مرده‌ای از شکمش بیرون آورند، چنانچه خلقت آن بچه کامل باشد و مو یا پشم در بدنش روییده، پاک و حلال است.
سؤال: حکم بچه زنده از حیوانی که شکار شده یا سر آن را بریده‌اند، چیست؟
جواب: اگر حیوانی را شکار کنند یا سر ببرند و بچه زنده‌ای از آن بیرون آید، چنانچه آن بچه را به دستوری که در شرع، معین شده سر ببرند حلال و اگر بدون سر بریدن بمیرد، حرام می‌باشد.[۳۰]
سؤال: حکم ماهی‌های خارجی چیست؟
جواب: صید کننده ماهی لازم نیست مسلمان باشد، ولی انسان باید بداند ماهی را زنده از آب گرفته‌اند و در خارج از آب جان داده است.[۳۱]

احکام کشتن و شکار حیوانات

گاه مشاهده می‌شود که هتل داران و صاحبان رستورانهای خارج از شهر، خود اقدام به ذبح حیوانات می‌کنند. از این رو مناسب است که نگاهی داشته باشیم به شیوه‌های کشتن و شکار حیوانات مختلفی که برای تهیه غذا مورد استفاده قرار می‌گیرند.

احکام ذبح

مسئله ۱. دستور سر بریدن حیوان آن است که چهار رگ بزرگ گردن را از پایین برآمدگی زیر گلو به طور کامل ببرند و اگر بشکافند، کافی نیست.[۳۲]
مسئله ۲. سر بریدن حیوان پنج شرط دارد (که اگر مراعات نکند حیوان حرام می‌شود):
۱. کسی که سر حیوان را می‌برد باید مسلمان باشد و اظهار دشمنی با اهل بیت پیمغبر صلی الله علیه و آله نکند.
۲. سر حیوان را با چیزی ببرند که از آهن باشد، ولی اگر آهن پیدا نشود و طوری باشد که اگر سر حیوان را نبرند، می‌میرد، با چیز تیزی که چهار رگ را ببرد، مانند شیشه و سنگ تیز می‌شود سر آن را برید.
۳. جلوی بدن حیوان رو به قبله باشد، ولی در صورت فراموشی، ندانستن مسئله، اشتباه کردن قبله، ندانستن طرف قبله، یا در صورت عدم توانایی در رو به قبله کردن حیوان، اشکال ندارد.
۴. نام خدا را بردن به نیت سر بریدن، ولی در صورت فراموشی اشکال ندارد.
۵. حرکت کردن حیوان بعد از سر بریدن، مثل حرکت چشم، دم و پا، که معلوم شود زنده بوده است.[۳۳]
سؤال: آیا با چاقوی استیل جایز است سر بریدن یا نه؟
جواب: جایز است.[۳۴]
مسئله. چند چیز از حیوان حلال گوشت حرام است:
۱) خون ۲) مدفوع ۳) بچه دادن ۴) غدد ۵) دنبلان ۶) چیزی که در مغز کله است و به شکل نخود می‌باشد ۷) مغز حرام که در میان تیره پشت است، ۸) پیه که در دو طرف تیره پشت است، ۹) زهره دادن ۱۰) سپرز(طحال) ۱۱) بول دان (مثانه) ۱۲) حدقه چشم ۱۳) چیزی که در میان سُم است و به آن ذات الاشاجع می‌گویند و ۱۴) آلت تناسلی.[۳۵]

شکار

اگر حیوان حلال گوشت وحشی با شرایطی که در رسآله‌های عملیه آمده است، به وسیله سگ شکاری یا اسلحه شکار شود، حلال است.[۳۶]

دستور کشتن شتر

اگر بخواهند شتر را بکشند باید با پنج شرطی که برای سر بریدن حیوانات گفته شد، کارد یا چیز دیگری را که از آهن و برنده باشد، در گودی بین گردن و سینه‌اش فرو کنند.[۳۷]

صید ماهی

مسئله ۱ـ اگر ماهی پولک دار را زنده از آب بگیرند و یرون آب جان دهد پاک و خوردن آن حلال است و چنانچه در آب بمیرد پاک است، ولی خوردن آن حرام می‌باشد.[۳۸]
مسئله ۲ـ ماهی بی فلس را اگر چه زنده از آب بگیرند و بیرون آب جان دهد، حرام است.[۳۹]
مسئله ۳ـ کسی که ماهی را صید می‌کند لازم نیست مسلمان باشد و در موقع گرفتن هم لازم نیست نام خدا را ببرد، ولی شخص مسلمان باید بداند که آن را زنده از آب گرفته‌اند و در خارج آب مرده است. بنابراین در کشورهای غیراسلامی درصورتی که انسان بداند ماهی را زنده از آب می‌گیرند و بیرون آب جان می‌دهد، پاک و حلال است.[۴۰]
مسئله ۴ـ ماهی مرده‌ای که معلوم نیست آن را زنده از آب گرفته‌اند یا مرده، چنانچه در دست مسلمان باشد، حلال است و اگر در دست کافر باشد اگر چه بگوید زنده گرفته‌ام حرام می‌باشد.[۴۱]
مسئله ۵ـ لازم نیست ماهی پس از بیرون آمدن از آب خودش بمیرد، بلکه اگر آن را قطعه قطعه کنند و بدین سبب بمیرد، حلال است.[۴۲]
سؤال: خوردن تخم خاویار چه حکمی دارد؟
جواب: اگر از ماهی فلس دار باشد و یا معلوم نیست فلس دار است یا نه، خوردن آن اشکال ندارد، وگرنه حرام است.[۴۳]
سؤال: خوردن ماهی زنده چه حکمی دارد؟
جواب: اشکال ندارد.[۴۴]
سؤال: حکم بریان (کباب) کردن ماهی زنده چیست؟
جواب: اگر ماهی زنده را بریان کنند یا بیرون آب، قبل از جان دادن بکشند خوردن آن اشکال ندارد.[۴۵]

ه. خون

مسئله ۱ـ خونِ هر حیوانی که جهنده باشد، نجس است. پس خون حیوانی که مثل ماهی و پشه جهنده نیست، پاک است.[۴۶]
مسئله ۲ـ اگر حیوان حلال گوشت را به دستوری که قبلاً گفته شد بکشند...اگر به علت نفس کشیدن یا به واسطه این که سر حیوان در جای بلندی بوده، خون به بدن حیوان برگردد آن خون نجس است.[۴۷]
مسئله ۳ـ گوشت خریده شده از بازار اگر به خون آلوده باشد و یقین نداشته باشد که از خونهای پاک است یا نجس، حکم به طهارت می‌شود.[۴۸]
مسئله ۴ـ خونی که در تخم مرغ است، نجس نیست ولی خوردن آن حرام است.[۴۹]
سؤال: اگر در برنج خیس خورده قطره خونی بیفتد، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر تازه افتاده و آب نجس به باطن آن نرسیده، می‌شود آن را آب کشید، ولی اگر به باطن آن رسیده، قابل پاک شدن نیست و اگر شک داریم آب نجس به باطن رسیده یا نه، باطن پاک است.[۵۰]
سؤال: اگر خون در برنج پخته شده که آب ندارد، افتاد چه حکمی دارد؟
جواب: همان جای نجس و مقداری از اطراف آن را بردارد، بقیه پاک است.[۵۱]
تذکر: خون گردن گوسفند بعد از سر بریدن نجس است و باید آب بکشند.[۵۲]

ز. سگ و خوک

سگ و خوک که در خشکی زندگی می‌کنند، حتی مو، استخوان، پنجه، ناخن و رطوبت آنها نجس است. بنابراین در صورت برخورد هر یک از این قسمت‌ها به مواد غذایی اگر در یکی رطوبت باشد، نجس خواهند شد بنابراین لازم است. رستورانهای بین راه و حتی شهری که سگ‌ها در اطراف آنها هستند، در تماس با محیط آشپزخانه و رستوران و مواد غذایی نباشند و ظروف و لوازم رستوران را از دسترس آنها دور نگهدارند.
سؤال: خوراکی که امروزه در آمریکا برای رشد سریع به مرغها داده می‌شود ۸۰٪ پروتئینی است که از گوشت خوک و گاو درست شده است. خوردن چنین مرغهایی که از اینگونه غذاها استفاده می‌کنند چه حکمی دارد؟
جواب: اشکالی ندارد.[۵۳]

ح. کافر

مسئله ۱ـ کافر کسی است که: منکر خدا است؛ یا برای خدا شریک قرار می‌دهد؛ یا پیغمبری خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله را قبول ندارد یا نسبت به یکی از اینها شک داشته باشد؛ یا یکی از ضروریات دین را که می‌داند ضروری است انکار کند به طوری که انکار آن به انکار خدا یا توحید و نبوت برگردد. مسئله ۲ـ تمام بدن کافر نجس است. بنابراین در صورت برخورد با مواد غذایی (اگر یکی از آن دو تر باشد) موجب نجس شدن مواد غذایی خواهد شد.[۵۴] سؤال: همان طور که اطلاع دارید، برادران اهل سنت مرغهایی که کشتار کشورهای غیرمسلمان است مصرف می‌کنند، به دلیل این که چنانچه ذابح اهل کتاب باشد، کافی می‌دانند و روی پاکت این مرغها جمله «ذبح علی حسب الشریعه الاسلامیه»، کشته شده به دستور اسلام، نیز نوشته شده، آیا استفاده کردن یک فرد شیعه از این مرغها جایز است یا خیر؟
جواب: تا احراز تذکیه [۵۵] نشود، و لو این که احتمال داده شود که وارد کننده مسلمان رعایت تذکیه شرعی را نموده و در اختیار مردم مسلمان برای استفاده گذاشته، حرام است.[۵۶]
سؤال: در یکی از شهرهای آمریکا برادران ایرانی از عربهای مسلمان گوشت، به اصطلاح ذبح اسلامی، می‌خریدند، ولی بعداً معلوم شده که خود عربها از گوشت ذبح شده یهودی‌ها استفاده می‌کنند و با استناد به آیه‌ای از قرآن (سوره مائده) می‌گویند که ما می‌توانیم از ذبح اهل کتاب استفاده کنیم، لطفاً در مورد این آیه توضیح بفرمایید و در این صورت رابطه ما با کسانی که از این گوشت‌ها استفاده می‌کنند از نظر پاکی و نجسی چگونه است؟
جواب: ذابح باید مسلمان باشد و منظور از طعام در آیه شریفه حبوب بخصوص گندم است و گوشتی که ذابح آن غیر مسلمان است در حکم میته است و نجس و نجس کننده است.[۵۷]
سؤال: توسط اتحادیه چلوکبابیهای ایران گوشت یخ زده در کارتن‌هایی که معلوم نیست صادره از کدام کشور می‌باشد به چلوکبابیها جهت مصرف برای مشتریان داده می‌شود خواهشمند است بفرمایید مصرف این گوشتها از نظر شرع اسلام بلامانع است یا خیر؟ جواب: در فرض مذکور محکوم به حلّیت است.[۵۸] سؤال: آیا مصرف کنسروهای ماهی که در بازار مسلمین به فروش می‌رسد جایز است یا خیر؟
جواب: اگر ندانند از کجا وارد شده یا بدانند که از بلاد مسلمین است، مانع ندارد و اگر بدانند از بلاد کفر وارد می‌شود در صورتی محکوم به حلیت است که احتمال بدهند وارد کننده مسلمان احراز تذکیه آن را کرده و در دسترس مسلمین قرار داده است.[۵۹]
سؤال: روغنهای خارجی چه حکمی دارد؟ جواب: تا یقین ندارد که از حیوان حرام گوشت گرفته شده و یقین ندارد که با رطوبت با بدن کافر تماس گرفته، پاک و حلال است.[۶۰]
سؤال: استفاده از لبنیات خارجی مانند پنیر، کره، شیر و ماست چه حکمی دارد؟
جواب: تا یقین به ملاقات (برخورد) چیزی با رطوبت با بدن کافر پیدا نکنید، پاک است.[۶۱]
سؤال: استفاده از نان، لوبیا، رب گوجه فرنگی، سبزی و امثال آن که در خارج هست یا از خارج وارد می‌شود چه حکمی دارد؟
جواب: در موارد غیرگوشتی تا یقین به نجاست آن ولو از طریق تماس آنها با بدن کافر با رطوبت ندارند، پاک است.[۶۲]

ط. شراب و فقاع

مسئله. شراب و هر چیزی که انسان را مست می‌کند، چنانچه به خودی خود روان باشد نجس و خوردن آن حرام است و اگر مثل بنگ و حشیش روان نباشد، اگر چه چیزی در آن بریزند که روان شود پاک است، ولی مصرف آن حرام است.[۶۳]
مسئله. خرما و موز و کشمش و آب آنها اگر جوش بیایند پاک و خوردن آن حلال است.
مسئله. فقاع که از جو گرفته می‌شود و به آن آبجو می‌گویند، نجس و خوردن آن حرام است، ولی آبی که به دستور پزشک از جو می‌گیرند و به آن ماءالشعیر می‌گویند، پاک و خوردن آن حلال می‌باشد.[۶۴]

روش پاک کردن مواد نجس شده

مطابق احکام اسلامی مواد غذایی غیرگوشتی، پاک است، مگر آن که یقین به نجاست آن داشته باشیم، پس :
ـ اگر انسان می‌داند چیزی نجس نشده، پاک و حلال است.
ـ اگر شک دارد، نجس است یا نه، پاک است؛
ـ اگر احتمال می‌دهد نجس شده، ولی یقین ندارد، پاک است.[۶۵]

ظروف نجس شده

پانویس

  1. ↑ . قال رسول الله صلی الله علیه و آله : الکاد علی عیآله کالمجاهد فی سبیل الله. بحارالانوار، ج93، ص 324، روایت 13
  2. ↑ . قال رسول الله صلی الله علیه و آله : من قضی لاخیه المومن حاجه کان کمن عبدالله دهراً. همان، ج 9، ص 383، باب 26، روایت 4.
  3. ↑ . قال علی علیه‌السلام: الفقه ثم المتجر. فروغ کافی، ج 50، ص 150، باب آداب التجاره روایت 1.
  4. ↑ . استفتائات امام ره، ج 2، ص 507.
  5. ↑ . تحریر الوسیله، ج 1، ص 156، م 5.
  6. ↑ . بزکوهی نوعی گوسفند است و گاومیش هم نوعی گاو است.
  7. ↑ . استفتائات آیت الله فاضل، ج 1، س 1362و تحریر الوسیله ج 2، ص 156،م5.
  8. ↑ . تحریر الوسیله، ج 2، ص 156، م 5.
  9. ↑ . همان، م 6.
  10. ↑ . همان، م 6 و 7.
  11. ↑ . توضیح المسائل امام، م 2624.
  12. ↑ . تحریر الوسیله، ج 2، ص 158، م 12.
  13. ↑ . توضیح المسائل امام، م 2632.
  14. ↑ . تحریر الوسیله، ج 2، ص 157، م 8.
  15. ↑ . همان، ص 155، م 1 و 2.
  16. ↑ . فرهنگ دانشگاهی، احمد سیاح، ص 502.
  17. ↑ . توضیح المسائل امام، م 2622.
  18. ↑ . همان، م 141.
  19. ↑ . همان، م 145، غذای نجس را می‌توان به حیوان داد. از استفتائات امام ج 2،ص 504.
  20. ↑ . همان، م 84.
  21. ↑ . همان، م 85.به فتوای برخی از مراجع تقلید، پاک است.
  22. ↑ . همان، م 83.
  23. ↑ . همان، م 123.
  24. ↑ . همان، م 164.
  25. ↑ . همان، م 165.
  26. ↑ . همان، 129.
  27. ↑ . همان، 164.
  28. ↑ . همان، م 884 و 2615.
  29. ↑ . همان، م 259.
  30. ↑ . همان، م 2607.
  31. ↑ . استفتائات امام، ج 2، ص 15.
  32. ↑ . توضیح المسائل امام، م 2591.
  33. ↑ . همان، م 2594.
  34. ↑ . استفتائات آیت الله فاضل.ج 1، ص 376، س 344. برخی از مراجع تقلید سربریدن حیوان با چاقوی استیل را صحیح نمی‌دانند.
  35. ↑ . توضیح المسائل امام، م 2626.
  36. ↑ . ر.ک: همان، م 2614 تا 2583.
  37. ↑ . همان، م 2595.
  38. ↑ . همان، م 2615.
  39. ↑ . همان، م 2615
  40. ↑ . همان، م 2617.
  41. ↑ . همان، م 2618.
  42. ↑ . تحریر الوسیله، ج 2، ص 145، م 30.
  43. ↑ . استفتائات ج 2، ص 504.
  44. ↑ . توضیح المسائل امام، م 2619. یادآوری می‌شود که خوردن ماهی زنده به فتوای برخی از مراجع معظم تقلید جایز نیست.
  45. ↑ . همان، م 2620.
  46. ↑ . همان، م 96.
  47. ↑ . همان ، م 67.
  48. ↑ . همان، م 122.
  49. ↑ . همان، م 984. برخی از مراجع تقلید، خون در تخم مرغ را نجس می‌دانند.
  50. ↑ . همان، م 164 و 165.
  51. ↑ . همان، م 129. به نظر برخی از مراجع تقلید آب کشیدن آن ممکن است.
  52. ↑ . همان، م 96 و 97.
  53. ↑ . استفتائات، ج 2، ص 505.
  54. ↑ . توضیح المسائل امام، مسئله 106.
  55. ↑ . تذکیه: کشتن حیوان به دستور اسلام.
  56. ↑ . استفتائات، ج 2، ص 499، س 16.
  57. ↑ . همان، س 20.
  58. ↑ . همان، ص 498، س 14.
  59. ↑ . همان، س 15، صید.
  60. ↑ . همان، ج 2، س 13 و توضیح المسائل امام، م 259 و م 94.
  61. ↑ . همان، ص 508، س 11.
  62. ↑ . همان، س 14.
  63. ↑ . توضیح المسائل امام، م 111.
  64. ↑ . همان، م 114، برخی از مراجع معظم تقلید، آن را نجس می‌دانند.
  65. ↑ . احکام فقهی در سفرهای خارجی، محمد حسین فلاح زاده، ص 129.
بازگشت به مجموعه فقه و زندگی
برگرفته از «https://wiki.imaroof.ir/index.php?title=احکام_تالار_های_پذیرایی&oldid=29199»