فرهنگ مصادیق:خرید و فروش خوک: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۰۶

نویسنده:الیاس صالحی
تهیه و تدوین: پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-95/12/7
کلید واژه: خوک، خنزیر، حیوانات حرام گوشت، معاملات حرام، خرید و فروش خوک، گوشت خوک.

خوک چگونه حیوانی است؟

خوک اهلی یا همان خنزیر حیوان پستانداری از خانواده گرازسانان و راسته جفت سم سانان است. این حیوان زیرگونه‌ای از خوک وحشی (گراز) به شمار می‌رود که در حدود ۱۱ هزار سال پیش در خاورمیانه و چین اهلی شده است.خوک‌ها حیواناتی همه چیزخوار هستند و به شدت اجتماعی و باهوش می‌باشند.
خوک یک حیوان گوشت خوارِ علف خوار (همه چیزخوار) است که ویژگی‌های حیوانات گوشت خوار و علف خوار را یک جا دارد. تولید مثل این حیوان بسیار سریع و پرتعداد است. خوک ماده از سنّ چهار ماهگی آماده تولید مثل است و می‌تواند در هر سال سه مرتبه وضع حمل کند و در هر مرتبه، ۳ تا ۱۲ نوزاد به دنیا آورد. پس از تولد بچه‌ها ۲۱ روز آنها را شیر می‌دهد و پس از گذشت پنج روز مجدداً آماده بارداری می‌شود.
شاید جاذبه اقتصادی ناشی از همین تولید مثل سریع، موجب شده تاجران و پرورش دهندگان خوک به رغم بیماری‌های فراوان این حیوان، همچنان انگیزه کافی جهت تولید و مصرف آن داشته باشند.
گوشت خوک خانگی در پخت وپز مورد استفاده قرار می‌گیرد. گوشت خوک ۳۸ درصد کلّ پروتئین مصرفی روزانه در جهان را تشکیل می‌دهد. در سال ۲۰۰۶ حدود ۱۰۰ میلیون تن گوشت خوک مصرف شده که بیشترین میزان مصرف آن در کشور چین بوده است. مصرف گوشت خوک به هفت هزار سال پیش ازمیلاد مسیح بازمی گردد. ^[۱]

خوک در قرآن

در چهار آیه از قرآن کریم از گوشت خوک سخن به میان آمده است و چهار بار به حرمت آن تصریح شده است، از جمله آیه«إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ؛ «[خدا] تنها (خوردن) مردار و خون و گوشت خوک و آنچه [به هنگام سربریدن، نام] غیر خدا بر آن بانگ زده شده را بر شما حرام کرده است.» ^[۲] این آیه در دو جای از قرآن کریم ذکر شده است. و دو آیه دیگر یکی آیه ۳ سوره مائده و دیگری آیه ۱۴۵ سوره انعام نیز به حرمت گوشت خوک پرداخته است.

خوک در روایات

در مورد حرمت خوک روایات زیادی در کتب روایی نقل شده است که می‌توان آنها را به سه دسته تقسم کرد:
دسته اول: روایاتی که احکام گوشت خوک (مانند نجاست، حرمت اکل، حرمت معامله و...) را بیان می‌کنند. ^[۳]
دسته دوم: روایاتی که به (بخشی از) حکمت خلق یا تحریم گوشت خوک اشاره می‌کنند، از جمله روایتی که از امام رضا علیه السلام نقل شده است که فرمود: « خداوند خوردن خوک را حرام فرموده چون حیوان است مهیب و زشت صورت که خدا او را برای پند و عبرت گرفتن خلق آفریده ( یعنی از دیدنش بفهمند که خدا بر هر چیزی توانا است و خدای را بر زیبایی صورت بشری خود شکر کنند ) و بترسند از شهوترانی و بی بند و باری که موجب این می‌شود که خدای تعالی صورت زیبای بشری را از ایشان گرفته و به صورت خوکشان کند و مسخ شوند ( چنانچه با جماعتی از پیشینیان در دنیا چنین فرمود و سایرین در عالم برزخ و قیامت در اثر داشتن خوی خوک بصورت او محشور می‌شوند ) و خوک را در بین بشر گذارد تا دلیلی برای گذشتگانی که با این صورت در آمده بودند باشد و جهت دیگر حرمت گوشت خوک آن است که خوراکش پلیدترین پلیدیها و کثیف‌ترین کثافتها است با مفاسد و زیانهای بسیاری که در خون او است.» ^[۴]
و همچنین در روایت دیگری از امام صادق علیه السلام نقل شده است: «و أما لحم الخنزیر فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی مَسَخَ قَوْماً فِی صُوَرٍ شَتَّی مِثْلِ الْخِنْزِیرِ وَ الْقِرْدِ وَ الدُّبِّ ثُمَّ نَهَی عَنْ أَکْلِ الْمَثُلَهِ لِکَیْلَا یُنْتَفَعَ بِهَا وَ لَا یُسْتَخَفَّ بِعُقُوبَتِهِ؛ و اما حرمت گوشت خوک بدان جهت است که خدای تعالی در ادوار گذشته مردمی را به جرم گناهانی به صورت حیواناتی چون خوک، میمون و خرس مسخ کرد. آنگاه خوردن گوشت این گونه حیوانات را تحریم نمود تا مردم آن را جزء غذاها و خوردنی‌های خود نشمارند و عقوبت گناهی را که باعث مسخ انسان‌هایی به صورت آن حیوان شد، کوچک نشمارند.» ^[۵]
دسته سوم: روایاتی که به خباثت و پلیدی این حیوان اشاره دارد، که به یک روایت از آن اشاره می‌شود:
«نقل شده است جوان نصرانی به نام زکریا بن ابراهیم که تازه مسلمان شده بود، در مدینه به حضور امام صادق علیه السلام تشرف یافت و ماجرای اسلام خود را برای آن حضرت تعریف کرد. سپس گفت: پدر و مادر و فامیل من همه نصرانی هستند و مادرم کور است. من با آنان همنشین هستم و به ناچار با آنها هم غذا می‌شوم. تکلیف من چیست؟ امام فرمود: آیا آنها گوشت خوک مصرف می‌کنند؟ گفت: نه یابن رسول الله! حتی دست هم به گوشت خوک نمی‌زنند. امام فرمود: معاشرت تو با آنها مانعی ندارد». ^[۶]
و همچنین در روایتی پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در مذمت گوشت خوک فرمود: «مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدَشِیرِ فَکَأَنَّمَا صَبَغَ (غَمَسَ) یَدَهُ فِی لَحْمِ الْخِنْزِیرِ وَ دَمِهِ». کسی که با نردشیر ^[۷] بازی کند، مانند کسی است که دست خود را در گوشت و خون خوک فرو برده است». ^[۸] وقتی دست در گوشت خوک فرو بردن این چنین سمبل انزجار و تنفّر است، مسلماً خوردن گوشت خوک بسیار مطرود و مبغوض شارع مقدس بوده است.

گوشت خوک در ادیان آسمانی

استفاده از گوشت خوک به عنوان غذا تاریخچه‌ای چندین هزار ساله دارد و همان طور که در شریعت اسلام شراب و خوک حرام است گوشت خوک و خوردن مسکرات در آئین یهود و مسیحیت نیز حرام بوده است. و این حکم در تمامی ادیان الهی که از تحریف بشر مصون مانده باشند جاری است زیرا آیین اسلام همان آیین، ابراهیم حنیف است. آیین ابراهیم حنیف ـ علیه السلام ـ پیش از یهودیت و نصرانیت بوده، و آنان نیز تابعی از آن آیین حنیف بوده‌اند.
در تورات خوردن گوشت خوک برای یهودیان حرام شمرده شده است، در سفر لاویان در مورد احکام خوراکی‌ها توضیحات مفصلی آورده شده و به صراحت به بیان حکم خوردن خوک می‌پردازد: «و خداوند موسی و هارون را خطاب کرده، به ایشان گفت: بنی اسرائیل را خطاب کرده، بگویید: این‌ها حیواناتی هستند که می‌باید بخورید، از همه بهایمی که بر روی زمین اند... و خوک، زیرا شکافته سم است و شکاف تمام دارد لیکن نشخوار نمی‌کند، این برای شما نجس است. از گوشت آن‌ها مخورید و لاش آن‌ها را لمس مکنید، این‌ها برای شما نجس اند. ^[۹] این حکم، امروزه نیز توسط یهودیانی که خود را مقید به اجرای شریعت می‌دانند، رعایت می‌شود.
در مسیحیت نیز خوک به عنوان حیوان پلید مطرح است، در انجیل حضرت عیسی (ع) گناهکاران به خوک تشبیه شده‌اند. ^[۱۰] ولی مسیحت امروز که شریعت یهود را برای خود منسوخ می‌دانند و اعتقادی به اصل شریعت ندارند و همچنین به دلیل تحریفاتی که در آیین مسیحیت رخ داده است گوشت خوک حلال است، چنان چه گفته‌اند: پولس خوردن گوشت خوک وشراب را بر مسیحیان حلال کرد و گرنه در اصل آیین آن‌ها حرام بوده است. ^[۱۱] با این همه تاکید از طرف ادیان الهی، هنوز مصرف این ماده غذائی در برخی از نقاط دنیا (با وجود اثبات ضررهای جسمی و روحی آن) رواج دارد.

ویژگی‌های خوک

خوک دارای ویژگی‌هایی است که او را به عنوان حیوانی پلید می‌شناسند؛ و دارای بوی زننده‌ای است، ^[۱۲] یکی از ویژگی‌های خوک مدفوع خواری است، و او را همانند خرگوش و خوکچه هندی از حیوانات مدفوع خوار به حساب می‌آورند. گرچه خوک‌هایی که جهت تغذیه از آنها استفاده می‌شود، اجازه خوردن مدفوع را پیدا نمی‌کنند، از آنجا که این عمل خطر ابتلا به بیماری را در آنها افزایش می‌دهد.
از خصوصیات خوک، پرخور و حریص بودن است که هر چیزی که سر راهش باشد، می‌خورد. از حشرات، کرم‌ها، گیاهان، مردار، زباله، مدفوع انسان و سایر حیوانات و حتی از مدفوع خود تغذیه می‌کند! لذا معده خوک لانه انواع میکروب‌ها و امراض است و از آنجا به گوشت و شیر آن نیز سرایت می‌کند. ^[۱۳]
از دیگر صفات خوک بی غیرتی مفرط این حیوان است. جنس نر بعد از عمل مجامعت شریک جنسی خود را به جلو هدایت کرده و تحویل خوک نر دیگری می‌دهد و با تماشای این عمل لذت می‌برد. ^[۱۴] حتی برخی گفته‌اند تا زمانی که یک نر دیگر با جفت آن مجامعت نکند، سراغ او نمی‌رود. ^[۱۵]
امروزه یکی از فحش‌های اروپاییان «Pore» یا «Cochon» (هر دو به معنی خوک) می‌باشد که در معرفی اشخاص به بی غیرتی کاربرد دارد. ^[۱۶]

نجاست خوک اهلی و وحشی

خوکی که در خشکی زیست دارد از مسخ شدگان ^[۱۷]و نجس است؛ ^[۱۸]حتّی بنابر قول مشهور، مو و ناخن آن نیز که فاقد حیات است، نجس می‌باشد. ^[۱۹] چنان که نیم خورده خوک نیز نجس و خوردن آن حرام است. ^[۲۰] در اینکه استحاله (تبدیل شدن به مثل نمک) موجب طهارت آن می‌شود یا نه، اختلاف است. ^[۲۱]
در نجاست خوک فرقی بین خوک اهلی و وحشی نیست. هم چنانکه در این جهت فرقی بین رطوبات حیوان و غیر آن و نیز اجزای روح دار و بی روح آن نیست.

خوک دریایی

یکی از انواع خوک، خوک دریایی است که بنابر قول مشهور پاک، ^[۲۲] ولی جزء حیوانات حرام گوشت ^[۲۳]قرار دارد.

عدم تذکیه خوک

حیوان حرام گوشت با تذکیه(ذبح شرعی) پاک می‌شود؛ لیکن خوک به دلیل نجس العین بودن تذکیه پذیر نیست؛ بدین معنا که بدنش با تذکیه پاک نمی‌گردد. ^[۲۴] در تذکیه پذیر بودن حیوان دریایی حرام گوشت، همچون خوک دریایی اختلافی است. ^[۲۵]
برخی از مفسران بر این باورند که تصریح آیات قرآن در مورد گوشت خوک (لحم الخنزیز) بر این مطلب دلالت دارد که این گوشت حتی در صورت ذبح شرعی نیز حرام است. ^[۲۶]

حرمت گوشت و شیر خوک

در چهار آیه از قرآن کریم خوردن گوشت خوک به صراحت تحریم شده است و مسلمانان همواره از آن پرهیز کرده‌اند. در عین حال در بسیاری از کشورها گوشت خوک یک کالای پرفروش و رایج بازار است. امروزه گوشت خوک، هم به صورت تازه و هم به صورت کالباس، سوسیس و ژامبون مصرف می‌شود. گوشت خوک در دین یهود و اسلام حرام است. فروش گوشت خوک در اسرائیل و تعدادی از کشورهای اسلامی ممنوع یا شدیداً محدود است.
در کشورهای اسلامی در اثر مبارزه جدی اسلام گوشت این حیوان مصرف نمی‌شود و لذا پیامدهای بهداشتی آن نیز مشاهده نمی‌شود. اما در کشورهای غربی (اروپا و آمریکا) این ممنوعیت اعمال نمی‌شود. ولی با این حال بسیاری از مردم از مصرف آن دوری می‌گزینند. در برخی کشورها مثل برخی قسمتهای روسیه در اثر شیوع بیماری‌های وابسته به خوک (کرم ترکین ترشین) مصرف گوشت آن را ممنوع اعلام کرده‌اند. ^[۲۷]
همانطور که خوردن گوشت خوک حرام است، خوردن شیر خوک نیز حرام می‌باشد. ^[۲۸]

فلسفه حرمت گوشت خوک

خوکی که در در خشکی زندگی می‌کند از جمله حیواناتی است که در اسلام نجس العین شمرده شده و تمام اجزای آن نجس است و خوردن گوشت آن نیز حرام است. ^[۲۹]
در حکمت و فلسفه حرمت «گوشت خوک»، دلائل و فلسفه‌های مختلفی ذکر کرده‌اند و مضر بودن و ناسازگار بودن گوشت خوک برای بدن انسان بر اساس علوم تجربی که احتمال خطا نیز در آنها وجود دارد به اثبات رسیده است و شاید در آینده خلاف آن ثابت شود و مضرات فراوان دیگری نیز در مصرف گوشت خوک به اثبات برسد. ولی با این حال نمی‌توان گفت که فلان دلیل یا حکمت علت اصلی حرمت گوشت خوک است و اگر هیچ یک از این ضررها برای آن ثابت نمی‌شد و حتی اگر عکس آن نیز به اثبات می‌رسید، مسلمانان همچنان اطاعت از کتاب آسمانی و قانون پروردگار عالم را تنها راه رستگاری دانسته، به آن عمل می‌کنند، زیرا آنچه دلیل برای حرمت گوشت خوک از نظر فقهی است، دلیل نقلی و تعبّدی «فَإِنَّهُ رِجْسٌ» ^[۳۰] است که خدای متعال در قرآن کریم به صورت کلی علت این حکم را بیان می‌فرماید، و پشتوانه عقلی و اعتقادی دارد و در عین کلیّت، اشاره به پلیدی و نجاست گوشت این حیوان دارد که برای انسان مضر است؛ ^[۳۱] و این اصلی‌ترین علت برای حرمت گوشت خوک است.
اما جدای از دلیل تعبدی به حرمت گوشت خوک، در احادیث حکمت‌ها و ضررهایی برای حرام بودن گوشت خوک بیان شده است؛ مانند روایتی که امام رضا (ع) گوشت خوک را از مواردی می‌شمارد که برای جسم انسان ضرر دارد. ^[۳۲] همچنین وقتی خداوند اقوامی را به جهت انجام گناهان مسخ کرد، آنها را به شکل حیوان در آورد، از جمله آن حیوانات، خوک بوده که بعضی از انسان‌ها به شکل این حیوان در آمدند. ^[۳۳]
دلیل حرمت گوشت خوک دلایل نقلی و تعبّدی است ولی برخی از حکمت‌هایی که برای حرمت گوشت خوک نقل شده است کشف ضررها و بیماری‌هایی که بوسیله گوشت خوک به انسان منتقل می‌شود و این ضررهای بهداشتی و اخلاقی فقط می‌تواند به عنوان فلسفه و حکمت حکم نه علت انحصاری آن مطرح شود. و هنوز باید منتظر کشفیات جدید علمی در این باره باشیم. ^[۳۴]

زیان‌های گوشت خوک از منظر علمی

بنابر تحقیقاتی که دانشمندان در مورد مضرات خوک انجام داده‌اند ۲۷ بیماری وبایی از طریق خوک به انسان منتقل می‌شود. در برخی بیماری‌های دیگر نیز گرچه سایر حیوانات هم ناقل به شمار می‌آیند، اما مبدأ ایجاد آن بیماری‌ها خوک است. اینها گذشته از بیماری‌هایی است که خوردن گوشت خوک به انسان منتقل می‌کند؛ مانند تصلب شرایین، ضعف حافظه، عقیم شدن، التهاب مفاصل، انواع سرطان‌ها، و... به مرور زمان قطعاً تعداد این بیماری‌ها افزایش خواهد یافت و پیشرفت علوم در سال‌های آینده بیماری‌های جدیدی را که خوک به انسان منتقل می‌کند، کشف خواهد کرد.» ^[۳۵]
خوک را می‌توان حامل مجموعه‌ای از ویروس‌ها دانست که هر یک از آنها می‌تواند عامل بیماری برای انسان می‌باشد، بیماری‌هایی که ممکن است به واسطه خوردن گوشت خوک به انسان منتقل شود، موارد زیادی است که به تعدادی از آنها اشاره می‌شود:
از میان بیماری‌های ویروسی قابل انتقال از خوک به انسان می‌توان موارد زیر را نام برد: ۱. ویروس آنفولانزا، ۲. ویروس نیپا، ۳. ویروس سارس، ۴. ویروس التهاب دماغی ژاپنی، ۵. ویروس چرکین (عفونی) خوک، ۶. ویروس التهاب قلب، ۷. ویروس تب زرد، ۸. ویروس آبله‌ای ۹. ویروس عفونت دهان. ^[۳۶]
از جمله باکتری‌هایی بیماری زا که از خوک به انسان منتقل می‌شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. بیماری‌های باکتریایی، ۲. تب مالت، ۳. باکتری سالمونلا، ۴. باکتری لیستریا، ۵. باکتری التهاب پوست، ۶. باکتری سل ریوی، ۷. باکتری گرفتگی خون، ۸. باکتری پاسترول، ۹. ذات الریه خوکی، ۱۰. اسهال خونی. ^[۳۷]
از جمله انواع کرم‌هایی که از گوشت خوک به انسان منتقل می‌شود؛ کرم تریشین، است، در یک کیلو گوشت خوک ممکن است ۴۰۰ میلیون نوزاد کرم تریشین باشد. این کرم قادر است در یک ماه ۱۵ هزار تخم ریزی کند. ^[۳۸] از وقتی وارد معده می‌شود، هیچ دوای کرم کشی قادر به دفع آن نیست. حتی پختن گوشت نیز این کرم‌ها را نابود نمی‌سازد؛ زیرا وقتی گوشت را حرارت می‌دهند، مواد سفیدی در گوشت منقعد می‌شود و کرم در وسط این اجرام منعقده از آسیب حرارت مصون می‌ماند. این قسمت‌های منعقده که کرم‌ها را در وسط خود حفظ می‌کنند، در معده حل نمی‌شوند و به روده‌ها می‌روند. این بیماری در تمام دنیا به ویژه آمریکا، کانادا و اروپا شیوع دارد، ولی در کشورهای اسلامی به دلیل حرام بودن مصرف گوشت خوک بسیار نادر است. ^[۳۹]
کرم کدوی خوک و کرم آسکاریس از دیگر کرم‌هایی است که در گوشت خوک وجود دارد و به انسان منتقل می‌شود. ^[۴۰] و همچنین در تحقیقاتی که دانشمندان انجام داده‌اند رابطه قوی و شدیدی بین مصرف گوشت خوک و سرطان معده، پروستات، سینه، رحم، کبد، کیسه صفرا، و انواع سرطان‌های دیگر پیدا کرده‌اند. ^[۴۱]
گوشت خوک گذشته از بیماری‌های فراوانی که به انسان منتقل می‌کند، بسیار دیر هضم است و معده را به زحمت می‌اندازد، ^[۴۲] ۵۰ درصد گوشت خوک چربی است که این نسبت در گوسفند ۱۷٪ و در گوساله ۵٪ است. خطرناک‌ترین نوع چربی حیوانی برای انسان، چربی طبقه‌ای است که بین پوست و گوشت قرار گرفته و این چربی در خوک بسیار زیاد است. ^[۴۳] میزان چربی و اسید اوریک موجود در گوشت خوک خیلی زیاد است و به همین دلیل در ابتلاء به بیماری‌های بسیاری نقش دارد که از جمله آنها می‌توان به بیماری تصلب شرایین، دردهای مفصلی و مسمومیت‌ها اشاره کرد. ^[۴۴]

خرید و فروش خوک برای استفاده خوراکی

یکی از معاملاتی که حرام است خرید و فروش عین نجس است خوک نیز در شمار حیوانات نجس العین قرار دارد و خرید و فروش آن جایز نیست. ^[۴۵] از ادله حرمت خرید و فروش خوک، اجماع فقهاء است. ^[۴۶]

خرید و فروش خوک برای مصرف غیر خوراکی

خرید و فروش گوشت خوک برای استفاده‌های غذایی انسان جایز نیست هرچند خریدار مسلمان نباشد، ولی اگر دارای منفعت عقلایی حلال و قابل توجهی مانند استفاده از آن برای تغذیه حیوانات و یا بکارگیری چربی آن در صنعت صابون‌سازی و مانند آن باشد، دراین صورت خرید و فروش آن اشکال ندارد. ^[۴۷]

فروش خوک به غیرمسلمین

سوال: آیا اگر مسلمانان این گونه خوراکی‌ها را به اقلیت‌های دینی بفروشند اشکالی دارد؟ جواب: نظر آیات عظام فاضل لنکرانی، نوری همدانی، خامنه‌ای ، مکارم در این مورد این است که جایز نیست که مسلمانان این خوراکی‌ها را به اقلیت‌های دینی بفروشند. آیه الله بهجت معتقدند که خرید و فروش این‌ها توسط مسلمانان حرام است. اما آیه الله وحید خراسانی می‌فرمایند: فروش این مواد توسط مسلمانان به کسانی که مصرف این مواد را حلال می‌دانند مانند اقلیت‌های دینی، جایز است به شرط آن که مفسده‌ای نداشته باشد. ( در این جا مفسده یعنی مثلاً فروش این مواد به غیر مسلمانان باعث رواج آن‌ها در میان مسلمانان هم بشود که در این جا فروش آن‌ها حرام می‌شود.) ^[۴۸] سوال: خرید و فروش این مواد در میان اقلیت‌های دینی (بین خودشان) در حکومت اسلامی، چه حکمی دارد؟ آیه الله وحید خراسانی: تا جایی که مفسده نداشته باشد و بین مسلمانان رایج نشود اشکال ندارد. آیه الله فاضل لنکرانی: نباید خرید و فروش در بین خودشان علنی باشد آیات عظام نوری و بهجت: بین خودشان، چون در شریعت ما نیستند، اشکال ندارد. آیه الله خامنه‌ای: خرید و فروش در جامعه‌ای مانند ایران چون با قانون منافات دارد و بر خلاف قانون است جرم محسوب می‌شود. ^[۴۹]
سوال: شخصی در یک فروشگاهی (که محصولات ویتامینه دارد) مشغول به کار می‌باشد و اکثر مشتری‌های آن فروشگاه غیر مسلمان هستند. لازم به ذکر است که اکثر این ویتامین‌ها به صورت کپسول مانند ارائه می‌شوند. و بتازگی متوجه شده است این کپسولها از خوک (گوشت خوک) درست شده‌اند. حال خرید و فروش این مواد چه حکمی دارد؟
پاسخ: آیت الله مکارم شیرازی: اگر یقین به این مطلب دارید خریدو فروش آن خالی از اشکال نیست.
آیت الله صافی گلپایگانی: از جنس آنچه در سوال آمده اطلاعاتی ندارم لکن اگر آنچه درباره مواد آن نوشته‌اید صحت داشته باشد خرید و فروش آن اگر چه مشتری غیر مسلمان باشد جایز نیست و در صورت شک در مواد آن تحقیق لازم نیست. ^[۵۰]

دخالت درعرضه محصولات خوکی

عرضه و فروش مشروبات الکلی مست کننده و غذاهای حرام (مانند غذایی که محتوی گوشت خوک یا مردار است) و کار در محل فروش آنها و مشارکت در ساخت و خرید و فروش آنها و اطاعت از دیگران در این موارد، شرعاً حرام است، اعم از اینکه انسان شریک در سرمایه بوده و یا کارگر روزانه باشد و نیز اعم از آن که فقط مواد غذایی حرام و مشروبات الکلی عرضه و فروخته شوند یا اینکه فروش همراه با مواد غذایی حلال باشد و همچنین اعم از اینکه کار انسان همراه با گرفتن سود و مزد باشد و یا مجانی و دراین مورد فرقی نمی‌کند که صاحب کار یا شریک او مسلمان باشد یا غیرمسلمان و به مسلمان عرضه و فروخته شود یا به غیر مسلمان، و به طور کلّی بر هر مسلمانی واجب است که از ساخت و خرید و فروش آن دسته از مواد غذایی که خوردن آنها حرام است به منظور خوردن اجتناب کند. ^[۵۱]

خوراک دام و طیور از زائدات خوک

سوال: در کشورهای اروپایی برای تهیه خوراک دام و طیور از زائدات خوک استفاده می‌شود، استفاده از گوشت این نوع دام چه حکمی دارد؟
پاسخ: در دین اسلام چنین حکمی وجود ندارد که باید حیوان حلال گوشت همه خوراک او نیز حلال و پاک باشد(جز در مورد استثنایی مدفوع). پس در فرض سؤال، استفاده از گوشت آن دام اشکالی ندارد. زیرا هنگامی که آن گوشت‌ها جزو بدن آن حیوان شود تغییر ماهیت داده و پاک است همان گونه که آب نجس را پای درخت می‌ریزند و تبدیل به میوه آب دار می‌شود. ^[۵۲]

تصرف در ثمن معامله خوک

یکی از معاملاتی که حرام و باطل است معامله عین نجاست است که یکی از موارد آن معامله خوک می‌باشد و اگر معامله‌ای باطل بود تصرف جنس فروخته شده و عوض آن نیز اشکال دارد و طرفین مالک آن نمی‌شوند، همانطور که مراجع تقلید به این موضوع فتوا داده‌اند. ^[۵۳]

حکم ضمان، وقف و نگهداری خوک

خوک برای مسلمان مالیت ندارد؛ از این رو، قابل تملیک و تملک نیست، ^[۵۴] و تلف کردن آن ضمانت ندارد؛ ^[۵۵] چنان که گرو گذاشتن، ^[۵۶] و وقف کردن آن از سوی مسلمان ^[۵۷] و نیز وصیت به آن برایمسلمان صحیح نیست؛ ^[۵۸] لیکن وقف آن از سوی کافر، همچنین وصیت به آن برای هم کیش خود صحیح است. ^[۵۹] نگهداری آن نیز برای مسلمان حرام است. ^[۶۰] بنابر قول به صحت ازدواج مرد مسلمان با اهل کتاب ، در صورت ازدواج، مرد می‌تواند همسر کتابی خود را از خوردن گوشت خوک منع کند. ^[۶۱]

مهریه قراردادن خوک

اگر مسلمانی مهر همسرش را خوک قرار دهد، در اینکه عقد نکاح باطل می‌شود یا نه، اختلاف است. مشهور قائل به صحت عقد اند و در صورت دخول، مهر المثل بر عهده زوج ثابت می‌گردد. برخی، قائل به پرداخت قیمت خوک بر زوج شده‌اند؛ ^[۶۲] لیکن اگر مرد و زن کافر باشند، مهر قرار دادن خوک اشکالی ندارد. ^[۶۳]

هدیه دادن خوک

سوال: آیا فروش و هدیه کردن شراب یا گوشت خوک و یا هر چیزی که خوردن آن حرام است به کسی که آن را حلال می‌داند، صحیح است؟
جواب: فروش و هدیه کردن چیزی که خوردن یا آشامیدن آن حرام است، اگر به قصد خوردن و آشامیدن باشد و یا انسان بداند که خریدار آن را برای خوردن و آشامیدن مصرف می‌کند جایز نیست، هرچند خریدار خوردن آن را حلال بداند ^[۶۴].

حکم فرآورده‌های خوکی

از پوست خوک وسائلی ازجمله: دستکش، کیف، جامه دان و توپ فوتبال و از موی آن نوعی پارچه و مسواک تولید می‌کنند. ^[۶۵] همچنین از چربی آن در تولید شیرینی و شکلات، بستنی، سُس، لوازم آرایشی، صابون و خمیر دندان استفاده می‌شود. خرید و فروش مواد دارویی و آرایشی از روغن خوک و یا ژلاتین حیوانی که ذبح شرعی نشده‌اند اشکالی ندارد و همچنین تزریق و چرب کردن دست و صورت با آن اشکالی ندارد ولی برای نماز باید چربی را بشویید. در ضمن چربی خوک قطعاً نجس است.
در مورد ژلاتین‌هایی که از خارج آورده می‌شود، در موارد مشکوک که نمی‌دانید از حیوان گرفته‌اند یا گیاه، حکم، حلّیّت و طهارت است، و جستجو لازم نیست. ولی اگر یقین داشته باشید از حیوان حرام گوشت، یا حیواناتی که ذبح شرعی نشده‌اند گرفته شده و یا ذبح شرعی آنها مشکوک باشد، هرگاه تغییرات زیادی روی آن داده می‌شود تا بصورت فعلی درآید، حکم استحاله را دارد، و پاک و حلال است. در غیر این صورت (تغییرات زیاد نباشد) خوردن آن حرام است؛ مگر در موارد ضرورت. ^[۶۶]
صابون و شامپوهایی تولید شده از خوک: در خصوص نجاست یا طهارت صابون و شامپوی خارجی، اگر انسان یقین به نجس بودن آن ندارد پاک است. اگر انسان یقین دارد که صابون، شامپو، دواجات روان، عطر، روغن، واکس و … از خوک یا سگ و یا از حیوان دیگر که از طریق شرعی ذبح نشده، گرفته شده و یا دست کم مقداری از آن را تشکیل می‌دهد، در این صورت نجس است، امّا اگر به آن یقین نداشته باشد، پاک است.
مسواک تهیه شده از موی خوک: خرید و فروش و حتی استعمال فرچه مسواکی که از موی خوک فراهم شده است جایز است اما دهان بدان وسیله آلوده و نجس می‌شود و با بیرون آوردن و بر طرف کردن بقایای آن فرچه، دهان نیز پاک می‌شود. ^[۶۷]

کار در کارخانه کنسرو گوشت خوک

اشتغال به کارهای حرام مثل فروش گوشت خوک، شراب، ایجاد و اداره کاباره‌های شبانه، مراکز فساد و فحشا و قمار و شرابخواری و مانند آن، جایز نیست و کسب درآمد از طریق آنها حرام است و انسان، مالک اجرتی که در برابر آن می‌گیرد نمی‌شود. ^[۶۸]

کاردر قصابی که گوشت خوک می‌فروشد

سوال: آیا جایز است در یک مغازه قصّابی که گوشت خوک می‌فروشد کار کرد؟ حتی در این حد که مسلمانی به یکی از کارگرانش دستور بدهد که به فلان مشتری گوشت خوک بده؟
جواب: فروش گوشت خوک حتی برای کسانی که آن را حلال می‌انگارند جایز نیست و فرق نمی‌کند با واسطه و یا بی واسطه باشد و اما بدون فروش و فقط در اختیار گذاشتن گوشت خوک برای کسی که آن را حلال می‌داند آن هم اشکال دارد و احتیاط واجب ترک آن است. ^[۶۹]

نجاست خوک

۱.تماس خوک با بدن انسان بدون سرایت نجاست: در صورت تماس بدن یا لباس کسی با خوک به شرط خشک بودن هر دو، مشهور متأخران قائل به استحباب آب پاشیدن بر محل تماس شده‌اند. از برخی قدما وجوب آن نقل شده است. ^[۷۰]
۲.حکم ظرفی که خوک از آن نوشیده: ظرفی که خوک از آن نوشیده یا آب دهانش در آن ریخته شده، بنابر مشهور یا مشهور متأخران، با هفت بار شستن پاک می‌شود. برخی قدما با الحاق خوک به سگ، یک بار خاک مالی و دوبار شستن را لازم دانسته‌اند. ^[۷۱]

تغذیه حیوان حلال گوشت از شیر خوک

حیوان حلال گوشتی که از شیر خوک تغذیه کرده، چنانچه در حدّی باشد که بر اثر آن استخوانهایش محکم شده و گوشت در بدنش روییده باشد، گوشت و نسل آن حرام خواهد بود. اگر در این حدّ شیر نخورده باشد، خوردن گوشت آن مکروه و استبراء آن به مدت هفت روز مستحب است. ^[۷۲]

آمیزش خوک با حیوانی دیگر

اگر خوک با حیوانی آمیزش کند و بچه‌ای متولد گردد، اسم هر یک که بر آن صادق باشد، حکم همان را دارد؛ لیکن اگر آن حیوان نیز نجس العین باشد مانند سگ، بنابر قول برخی، بچه نیز نجس خواهد بود، هرچند اسم هیچ یک بر آن صادق نباشد. ^[۷۳]

ضمان اتلاف خوک

حرمت گوشت خوک و نجس العین بودن آن به معنای بی ارزش بودن آن نیست تا بتوان هرگونه رفتاری با آن داشت، از این باب در روایات حکایتی آمده به این صورت که وقتی مردی خوکی را کشت، امام علی (ع) حکم به ضمانت قیمت آن فرمودند. ^[۷۴] البته این ضمانت در پرداخت قیمت هیچ منافاتی با حرمت و نجاست آن در شرع اسلام ندارد، بلکه این می‌تواند اشاره به این داشته باشد که این حیوان برای غیر مسلمان مالیت دارد و نمی‌شود به اموال آنها متعرض شد.

راهکارپیشگیری

خرید و فروش خوک برای مصرف خوراکی به عنوان حیوان نجس العین یکی از منکراتی است که مورد مذمت دین اسلام و نهی ائمه معصومین علیهم السلام واقع شده است و برای مبتلا نشدن جامعه و مردم به این منکر راهکارهایی بیان می‌شود که با عمل به آن این منکر در جامعه اسلامی ترک شود و یا به حداقل برسد، از جمله راهکارهای می‌توان به این امور اشاره کرد:
۱.باید سطح آگاهی و اطلاعات دینی و فرهنگی مردم جامعه را بالا برد آنان را با حکم شرعی خرید و فروش و نگهداری خوک آشنا کرد و همچنین به مضرات و امراضی که به تبع ارتباط مستقیم با خوک متوجه افراد می‌شود توجه داد.
۲. دولت‌ها و حکومت‌های اسلامی نیز باید در تبلیغات فرهنگی و دینی مردم حساس باشند و مقدمات لازم برای توجیه اقشار مختلف جامعه در مورد خرید، نگهداری و مصرف گوشت خوک را فراهم کنند و به راه‌های مختلف آنها را از افتادن در دام این گونه اشتباهات نگه دارند.
۳.تک تک افراد جامعه نیز در قبال چنین منکری مسئول هستند، و با تذکر زبانی در مرحله اول و تذکر به مسئولین مربوطه و ... از خرید و فروش و نگهدای و مصرف گوشت خوک توسط هم کیشان خود جلوگیری کنند، زیرا در درجه اول ضرر مصرف و خرید و فروش خوک متوجه خود افراد است و در درجه بعدی سلامت دیگر افراد جامعه را با سرایت بیماری‌ها و ویروس‌ها در خطر می‌اندازد.
۴. جلوگیری از تبلیغ و آگهی خرید و فروش و پرورش خوک در نشریات خصوصی و دولتی و بستن مراکزی که به صورت غیر رسمی و به صورت مخفیانه اقدام به این عمل می‌کنند، از دیگر اقداماتی است که مسئولین مربوطه برای جلوگیری از انجام چنین منکری باید انجام دهند.
۵. جریمه و ممنوعیت خرید و استفاده و پرورش خوک از دیگر وظایفی است که دولت و دستگاه‌های اجرایی باید به طور صحیح آن را انجام دهند و باید این طرح به واسطه نیروی انتظامی و اعمال مجازات از سوی دادگستری کشور اجرا می‌شود.
۶. مصرف گوشت خوک و خرید و فروش آن نیز یکی از این حرام‌ها می‌باشد که بوسیله شبکه‌ها ماهواره‌ای در صدد قبح زدایی آن هستند و مردم را تشویق به مصرف آن می‌کنند و در قبال این عمل تمام مردم و عوامل دولتی و غیر دولتی باید دست در دست یکدیگر دهند و از آرمان‌های شریعت و حلال و حرام آن به هر نحوی که می‌توانند به خوبی حفاظت کنند.

کتب و مقالات

۱.فلسفه تحریم گوشت خوک از نظر دین و دانش، محمد رسول دریایی، تهران، بعثت، 1355.
۲.قرآن و علم، امیری، علی، بی جا: نشر مفاتیح القرآن. (۱۳۸۸ش)،
۳.فلسفه احکام، اهتمام، احمد، قم: زمزم هدایت. (۱۳۹۰ش)،
۴. بهداشت تغذیه در قرآن و حدیث، پاکدامن، محمدطاهر، پایان نامه کارشناسی ارشد، قم: مجتمع عالی امام خمینی. (۱۳۸۸ش)،
۵. پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، رضایی اصفهانی، محمدعلی، قم: انتشارات کتاب مبین. (۱۳۸۰ش)
۶. اسلام پزشک بی دارو، شیرازی، احمدامین ، قم: دفتر انتشارات اسلامی، (۱۳۷۳ش)
۷. مقاله «الاعجاز التشریعی فی تحریم الخنزیر» دکتر فهمی مصطفی محمود. برگرفته از سایت الهیئه العالمیه للاعجاز العلمی. www.eajaz.org ۸. حکمت تحریم گوشت خوک در قرآن، حدیث و علم(مقاله انتخابی) حسینعلی علایی و ابراهیم رضایی آدریانی. مجله تخصصی قرآن و علم، شماره13.
۹. رضایی اصفهانی، محمدعلی (۱۳۸۰ش)، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، قم: انتشارات کتاب مبین.

فهرست منابع

۱. ابوحیان، محمد بن یوسف (۱۴۲۰ق)، البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دار الفکر.
۲. افتخاریان، سیدجواد (۱۳۶۲ش)، قرآن و علوم روز، تهران: افتخاریان، چاپ بیستم.
۳. آلوسی، سید محمود (۱۴۱۵ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
۴. امیری، علی (۱۳۸۸ش)، قرآن و علم، بی جا: نشر مفاتیح القرآن.
۵. اهتمام، احمد (۱۳۹۰ش)، فلسفه احکام، قم: زمزم هدایت.
۶. بحرانی، سید هاشم (۱۴۱۶ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران: بنیاد بعثت.
۷. پاکدامن، محمدطاهر (۱۳۸۸ش)، بهداشت تغذیه در قرآن و حدیث، پایان نامه کارشناسی ارشد، قم: مجتمع عالی امام خمینی.
۸. حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق)، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیتD لإحیاء التراث.
۹. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲ق)، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالعلم.
۱۰. رضایی اصفهانی، محمدعلی (۱۳۸۰ش)، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، قم: انتشارات کتاب مبین.
۱۱. زمخشری، محمود (۱۴۰۷ق)، الکشاف عن حقائق، بیروت: دارالکتاب العربی، چاپ سوم.
۱۲. شیرازی، احمدامین (۱۳۷۳ش)، اسلام پزشک بی دارو، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ هفتم.
۱۳. الصفار، فاضل (۱۴۲۳ق)، موسوعه اهل البیت الکونیه (اسرار عالم الحیوان)، بیروت: مؤسسه الفکر الاسلامی.
۱۴. طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: انتشارات جامعه مدرسین، چاپ پنجم.
۱۵. طریحی، فخرالدین (۱۳۷۵ش)، مجمع البحرین، تهران: کتابفروشی مرتضوی.
۱۶. عیاشی، محمد بن مسعود (۱۳۸۰ق)، کتاب التفسیر، تهران: چاپخانه علمیه.
۱۷. فخرالدین رازی، محمد بن عمر (۱۴۲۰ق)، مفاتیح الغیب، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم.
۱۸. قرشی، سید علی اکبر (۱۳۷۷ش)، تفسیر احسن الحدیث، تهران: بنیاد بعثت، چاپ سوم.
۱۹. قرطبی، محمد بن احمد (۱۳۶۴ش)، الجامع الاحکام للقرآن، تهران: ناصر خسرو.
۲۰. کلینی، محمد بن یعقوب (۱۳۶۵ش)، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
۲۱. مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۴ق)، بحار الأنوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.
۲۲. مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴ش)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
۲۳. امام خمینی، سید روح الله (۱۳۷۹ش)، تحریر الوسیله، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
۲۴. هاشمی، احمد بن ابراهیم (۱۴۲۱ق)، جواهر البلاغه، قم: دفتر نشر نوید اسلام.
۲۵. مصطفی محمود، فهمی، «الاعجاز التشریعی فی تحریم لحم الخنزیر»، برگرفته از سایت الهیئه العالمیه للاعجاز العلمی: www.eajaz.org
۲۶. ادریسی، عمادالدین، «بیماری ویروسی نیپا»، برگرفته از سایت: www.farsvet.ir/fa/article
۲۷. جمعه زاده، حمیدرضا، «طراحی روش تشخیص باکتری سالمونلا در محموله‌های غذایی با منشأ دامی»

پانویس