فرهنگ مصادیق:آرایش زن برای نامحرم: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۷ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۲۷

نویسنده: صالح ویسی
تهیه و تدوین : پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-23-10-95
واژگان کلیدی: آرایش، آراستن، زینت، نامحرم

مقدمه

آرایش کردن به عنوان پدیده‌ای اجتماعی مختص جامعه و فرهنگ خاصی نیست و استفاده بیش از پیش بانوان و برخی مردان، سوداگران این عرصه را به طمع انداخته تا در این بازار گرم و پر مخاطب سرمایه گذاری کنند و سود‌های کلانی بدست آورند.
بهره برداری نظام سرمایه داری از رواج مد، و آرایش‌های گوناگون منجر به تغییرات فرهنگی ـ اجتماعی در کشورهای مخاطب می‌گردد. در دیدگاه روانشناسی نیاز انسان‌ها به خودنمایی و زیبایی زمینه مدگرایی و آرایش را فراهم می‌سازد.
ایران رتبه دوم را در مصرف لوازم آرایشی در میان کشورهای خاورمیانه دارد. همچنین در کل جهان رتبه هفتم مصرف لوازم آرایشی از آن ایرانیان است. با این آمار، کشور ما یکی از بهترین بازارها برای لوازم آرایشی است؛ آن هم نه از راه قانونی، که بیشتر از راه قاچاقی. چرا که به گفته مسئولان، ۸۰ درصد از کالاهای آرایشی وارد شده به ایران از راه قاچاق وارد کشور می‌شوند. ^[۱]

ازدیاد مصرف مواد آرایشی و آرایش کردن در میان جوامع امروزی، ما را بر آن داشته تا این فعل را از دیدگاه دینی مورد بررسی قرار داده و آیات و روایات مربوطه را مورد کاوش قرار دهیم و فواید و مضرات آرایش کردن با توجه به نظر علماء و فقهاء را تبیین نموده و موارد جواز و عدم جواز آن را بررسی کنیم.

مفهوم شناسی

آرایش در لغت به معنای زینت، زیور، و اسم مصدر آراستن و آرایش کردن به معنای آراستن و جلوه کردن آمده است. ^[۲]همچنین زینت را آرایش و زینت کردن را آرایش کردن و پیراستن و بزک کردن معنی کرده‌اند.
براساس این مفهوم، بدن زن زینت به شمار می‌آید. گرایش فطری زن به آرایش، آثار روانی بسیار مثبتی برای وی دارد. و بی میلی به آراستگی نشانه اختلال شخصیتی و روانی در افراد است. بنابراین پوشیدن جامه زیبا، شانه زدن مو، خوش بو بودن، استفاده از انگشتر و آراستن خویش هنگام عبادت جزو مستحبات موکد است. ^[۳]

جایگاه زیبایی و آرایش در اسلام

دین اسلام اهمیت ویژه‌ای به آراستن و زیبایی ظاهری مومنان داده است و از آیات و روایات و سیره حضرات معصومان (ع) چنین بر می‌آید که زیبایی و آرایش کردن برای زنان و مردان از جمله مستحبات موکد است که در اعمال عبادی همچون نماز ثواب بسیار دارد.
قرآن کریم آفرینش وسائل تجمل را از لطفهای خدا نسبت به بندگانش قلمداد کرده است و تحریم زینتهای دنیا بر خود سخت مورد انتقاد قرآن قرار گرفته است:
«قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ»
«در احادیث اسلامی آمده است که ائمۀ اطهار با متصوّفه کراراً مباحثه کرده و مرام آنان را با استناد به همین آیه باطل نشان داده‌اند اسلام التذاذ و کام جویی زن و شوهر از یکدیگر را نه تنها تقبیح نکرده است، ثوابهایی هم برای آن قائل شده است. شاید برای یک نفر فرنگی شگفت انگیز باشد اگر بشنود اسلام مزاح و ملاعبۀ زن و شوهر، آرایش کردن زن برای شوهر، پاکیزه کردن شوهر خود را برای زن مستحب می‌داند. در قدیم که به پیروی از کلیسا همه گونه التذاذات شهوانی را تقبیح می‌کردند این حرفها را تخطئه کرده حتی مسخره می‌دانستند». ^[۴]
اسلام التذاذات جنسی در غیر محدودۀ ازدواج قانونی را به شدت منع فرموده است و آن خود فلسفۀ خاصی دارد ولی لذت جنسی در حدود قانون را تحسین کرده است تا جایی که فرموده دوست داشتن زن از صفات پیغمبران است: «مِنْ اخْلاقِ الْانْبیاءِ حُبُّ النِّساءِ» ^[۵]در اسلام زنی که در آرایش و زینت خود برای شوهر کوتاهی کند نکوهش شده است کما اینکه مردانی که در ارضاء زن خود کوتاهی می‌کنند نیز نکوهش شده‌اند. ^[۶]
بر طبق احادیث زیبایی و آرایش برای مردان باعث پاکدامنی زنان انها می‌شود و همچنین آرایش زنان سبب می‌شود تا مردان عفت پیشه کرده و دیگر نیازی به نگاه‌های حرام پیدا نکنند.
در این باره حسن بن جهم می‌گوید: بر حضرت موسی بن جعفر علیه السلام وارد شدم، دیدم خضاب فرموده است. گفتم رنگ مشکی به کار برده‌اید؟ فرمود: بلی، خضاب و آرایش در مرد موجب افزایش پاکدامنی در همسر اوست. برخی از زنان به این جهت که شوهرانشان خود را نمی‌آرایند عفاف را از دست می‌دهند. ^[۷]
آرایش نمودن از جمله اعمالی است که در سیره معصومان (ع) مکرراً در برخورد با مومنان و یا هنگام عبادت دیده شده است. از جمله:
هنگامی که رسول اکرم (ص)می‌خواست نزد اصحابش برود به آئینه نگاه می‌کرد، موهای خود را شانه و مرتب می‌ساخت و می‌گفت خداوند دوست می‌دارد بنده اش را که وقتی که به حضور دوستان خود می‌رود خود را آماده و زیبا سازد یعنی لباس سفید بپوشد که زیباتر و پاکیزه تر است. ^[۸]
زنان بر خلاف مردان به زینت، زیور و جمال و آرایش و مدهای مختلف علاقۀ بیشتری دارند چرا که با فطرت آنها سازگاری بیشتری دارد. لذا برای آراستن خود وقت بسیاری را صرف می‌نمایند و در برخی مواقع رنج بسیار می‌کشند( اصلاح و کندن موهای زائد و ...)
ولی آنچه در اسلام بر آن تاکید شده است این می‌باشد که هر چیزی را به موقع و در محل خود باید انجام داد و لذا آرایش بانوان نیز جایگاه مخصوص و نیز مخاطب مخصوص دارد. که بر طبق آیه شریفه- که در بحث قرآنی خواهیم خواند- مخاطب یک زن آرایش شده فقط شوهر و محارم او می‌توانند باشند و لا غیر.
چرا که وقتی خانمی با آرایش و لباس‌های زیبا و وضع جذاب به حریم جامعه وارد شود باعث فساد بسیاری از جوانان مجرّد حتی متاهلین، می‌شود آنچه که امروز به وفور قابل مشاهده است.
«آری باید زن ایرانی به بهانۀ «تجدد» و «تقدم» و «مقتضیات زمان» هر روز و هر ساعت با وسائلی که در دنیای سرمایه داری تهیه می‌شود خود را در معرض نمایش بگذارد تا بتواند چنین مصرف کنندۀ لایقی برای محصولات کارخانه‌های اروپایی باشد. اگر زن ایرانی بخواهد خود را فقط برای همسر قانونی و یا برای حضور در مجالس اختصاصی زنان بیاراید، نه مصرف کنندۀ لایقی برای سرمایه داران غربی خواهد بود و نه وظیفه و مأموریت دیگری را که عبارت است از انحطاط اخلاق جوانان و ضعف ارادۀ آنان و ایجاد رکود در فعالیت اجتماعی، به نفع استعمار غرب انجام خواهد داد». ^[۹]

آرایش در قرآن

قرآن زن را تشویق کرده است که از آرایش برای طنازی و عشوه گری استفاده نکند. و مخصوصاً تأکید کرده که این گونه از آرایش را به غیر از همسر و محارم خود نشان ندهند و بر طبق داستان رویارویی دختران حضرت شعیب با حضرت موسی (علیهما السلام) می‌فرماید: زن هر اندازه متین تر و باوقارتر و عفیف تر حرکت کند و خود را در معرض نمایش برای مرد نگذارد بر احترامش افزوده می‌شود.
قرآن برای حس خود نمایی زنان و نشان دادن جذابیت آنها حد و مرز مشخصی را تعریف نموده که در صورت اطاعت از آن سعادت دنیوی و اخروی را در پیش داشته و در صورت عدم اطاعت عقوبت دنیوی و اخروی را در پیش دارد.( برای توضیح بیشتر به حدیث معراج رجوع شود.)
دراین باره در سوره نور می‌خوانیم:
«وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَی جُیُوبِهِنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلَی عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یُخْفِینَ مِنْ زِینَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَی اللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ»(32).
و ظاهر نگردانند بر نامحرمان زیور خود را مگر آن چه ظاهر باشد از زیور ایشان و باید که بیندازند مقنعه‌های خود را بر بالای چاکهای گریبانهای خود و باید که ظاهر نگردانند زیور خود را مگر از برای شوهران خود یا پدران خود یا پدران شوهران خود یا پسران خود یا پسران شوهران خود یا برادران خود یا پسران برادران خود یا پسران خواهران خود یا زنان هم کیش خود که زنان مسلمانانند یا آن چه مالک شده است دستهای راست ایشان یا خدمتکاران که احتیاج نداشته باشند به زنان به سبب ابلهی و حماقت یا به سبب پیری و سقوط شهوت از جملۀ مردان یا کودکانی که مطلع نشده باشند هنوز بر کیفیت اعضای شهوت زنان و باید که نزنند زنان پایهای خود را بر زمین تا معلوم شود آن چه پنهان می‌دارند از زیورهای خود مثل خلخال و توبه کنید و باز گردید بسوی خدای تعالی همه شما ای گروه مؤمنان شاید که شما رستگاری یابید.
قرآن کریم در بعد تشریع به مسلمانان دستور می‌دهد خویش را بیارایند و بر جمال خود بیافزایند و هنگام عبادت و حضور در بارگاه ربوبی با ادب کامل و لباسهای پاکیزه و نو و با ظاهری آراسته و بوی خوش حاضر شوند در این باره در سوره اعراف می‌خوانیم:
«یَا بَنِی آدَمَ خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَکُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ» (31)
«ای فرزندان آدم! زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد، با خود بردارید! و(از نعمتهای الهی) بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی‌دارد!»

آرایش در روایات

روایات بسیاری در کتب حدیثی اشاره به بحث آرایش مردان و زنان دارد تا آنجا که برخی از حدیث نگاران باب جداگانه‌ای برای آراستن و آرایش نمودن نوشته‌اند که از جمله آنها کتاب شریف کافی باب «التَّجَمُّلِ وَ إِظْهَارِ النِّعْمَه» و کتاب شریف وسایل الشیعه است که باب «اسْتِحْبَابِ التَّجَمُّلِ وَ کَرَاهَهِ التَّبَاؤُس‏» را به صورت مفصل ذکر می‌کند. از جمله آنها عبارتند از:
«عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: وَقَفَ رَجُلٌ عَلَی بَابِ النَّبِیِّ ص یَسْتَأْذِنُ عَلَیْهِ قَالَ فَخَرَجَ النَّبِیُّ ص فَوَجَدَ فِی حُجْرَتِهِ رَکْوَهً فِیهَا مَاءٌ فَوَقَفَ یُسَوِّیَ لِحْیَتَهُ وَ یَنْظُرُ إِلَیْهَا فَلَمَّا رَجَعَ دَاخِلًا قَالَتْ لَهُ عَائِشَهُ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْتَ سَیِّدُ وُلْدِ آدَمَ وَ رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَقَفْتَ عَلَی الرَّکْوَهِ تُسَوِّی لِحْیَتَکَ وَ رَأْسَکَ قَالَ یَا عَائِشَهُ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ إِذَا خَرَجَ عَبْدُهُ الْمُؤْمِنُ إِلَی أَخِیهِ أَنْ یَتَهَیَّأَ لَهُ وَ أَنْ یَتَجَمَّل‏» ^[۱۰]
امام صادق علیه السّلام فرمود: مردی به خانه رسول اعظم صلّی الله علیه وآله آمد و درخواست ملاقات داشت. موقعی که حضرت خواست از حجره خارج شود و به ملاقات آن مرد برود به جای آئینه، جلوی ظرف بزرگ آبی که در داخل اطاق بود، ایستاد و سر و صورت خود را مرتّب کرد. عایشه از مشاهدۀ این کار تعجب کرد. در مراجعت حضرت عرض کرد یا رسول اللَّه، چرا در موقع رفتن در برابر ظرف آب ایستادید و موی و روی خود را منظّم کردید. حضرت صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: عایشه، خداوند دوست دارد که وقتی مسلمانی برای دیدار برادرش می‌رود؛ خود را بسازد و خویشتن را برای ملاقات او بیاراید.
«دَخَلَتْ مَاشِطَهٌ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَ لَهَا هَلْ تَرَکْتِ عَمَلَکِ أَوْ أَقَمْتِ عَلَیْهِ فَقَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْمَلُهُ إِلَّا أَنْ تَنْهَانِی عَنْهُ فَأَنْتَهِیَ عَنْهُ فَقَالَ لَهَا افْعَلِی فَإِذَا مَشَطْتِ فَلَا تَجْلِی الْوَجْهَ بِالْخِرَقِ فَإِنَّهَا تَذْهَبُ بِمَاءِ الْوَجْهِ وَ لَا تَصِلِی الشَّعْرَ بِالشَّعْرِ.» ^[۱۱]
ابن ابی عمیر از امام صادق علیه السلام روایت می‌کند که: «فرمود: زن آرایشگری نزد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله رفت. رسول خدا صلی الله علیه و آله از وی پرسید: آیا شغلت را رها کردی یا به آن ادامه می‌دهی؟
زن آرایشگر پاسخ داد: ای رسول خدا! آن را ادامه می‌دهم مگر آن که شما مرا از آن بازداری، در این صورت از آن دست برمی دارم.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به وی فرمود: انجام بده ولی هنگام آرایش چهره را با پارچه جلا نده؛ زیرا آن طراوت و شادابی صورت را از بین می‌برد و مو را به مو وصل نکن.»
در حدیث دیگری پیامبر گرامی اسلام (ص) می‌فرمایند:
«إِذَا أَنْتِ قَیَّنْتِ الْجَارِیَهَ فَلَا تَغْسِلِی وَجْهَهَا بِالْخِرْقَهِ فَإِنَّ الْخِرْقَهَ تَشْرَبُ مَاءَ الْوَجْه‏»
«هنگامی که دختری را آرایش می‌کنی، صورتش را با پارچه نشوی؛ زیرا پارچه آب صورت را می‌نوشد [و طراوت و شادابی آن را از میان می‌برد]. ^[۱۲]
در کتاب فقه الرضا آمده است:
« لَعَنَ النَّبِیُ ص سَبْعَهً الْوَاصِلَ شَعْرَهُ بِشَعْرِ غَیْرِهِ وَ الْمُشْتَبِهَ مِنَ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ وَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ وَ المُفَلِّجَ بِأَسْنَانِهِ وَ الْمُوشِمَ بِبَدَنِهِ وَ الدَّعِیَّ إِلَی غَیْرِ مَوْلَاهُ وَ الْمُتَغَافِلَ عَنْ زَوْجَتِهِ وَ هُوَ الدَّیُّوث‏» ^[۱۳]
« پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هفت گروه را لعنت کرد: وصل کنندۀ موی دیگری به موی خودش، زنانی که خود را شبیه مردان گردانند، مردانی که خود را شبیه زنان نمایند، فاصله اندازنده میان دندان‌هایش، خال کوبی کننده به بدنش، برده‌ای که به غیر صاحبش نسبت داده شود و کسی که خود را از همسرش به بی خبری می‌زند و او دیوث است.»
و همینطور درمورد درآمد حاصل از شغل آرایش گری در کتاب من لا یحضره الفقیه آمده است که امام علیه السلام فرمود: درآمد زن آرایشگر اشکال ندارد، اگر نرخ معین نکند و هرچه به وی داده شد، بپذیرد و موی زنی را به موی زن دیگری وصل نکند؛ ولی اشکال ندارد موی بز را به موی زن وصل کند.» ^[۱۴]
علی بن غراب از امام صادق علیه السلام از پدرش- امام باقر علیه السلام- از پدرش- امام سجاد علیه السلام- از پدرش- امام حسین علیه السلام- از پدرش- حضرت علی علیه السلام- روایت می‌کند که: «پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، نامصه، منتمصه، واشره، مستوشره، واصله، مستوصله، واشمه و مستوشمه را لعنت کرد.
«لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ص النَّامِصَهَ وَ الْمُنْتَمِصَهَ وَ الْوَاشِرَهَ وَ الْمُوتَشِرَهَ وَ الْوَاصِلَهَ وَ الْمُسْتَوْصِلَهَ وَ الْوَاشِمَهَ وَ الْمُسْتَوْشِمَهَ.
قَالَ الصَّدُوقُ قَالَ عَلِیُّ بْنُ غُرَابٍ النَّامِصَهُ الَّتِی تَنْتِفُ الشَّعْرَ وَ الْمُنْتَمِصَهُ الَّتِی یُفْعَلُ ذَلِکَ بِهَا وَ الْوَاشِرَهُ الَّتِی تَشِرُ أَسْنَانَ الْمَرْأَهِ وَ تُفَلِّجُهَا وَ تُحَدِّدُهَا وَ الْمُوتَشِرَهُ الَّتِی یُفْعَلُ ذَلِکَ بِهَا وَ الْوَاصِلَهُ الَّتِی تَصِلُ شَعْرَ الْمَرْأَهِ بِشَعْرِ امْرَأَهٍ غَیْرِهَا وَ الْمُسْتَوْصِلَهُ الَّتِی یُفْعَلُ ذَلِکَ بِهَا وَ الْوَاشِمَهُ الَّتِی تَشِمُ وَشْماً فِی یَدِ الْمَرْأَهِ وَ فِی شَیْ‌ءٍ مِنْ بَدَنِهَا وَ هُوَ أَنْ تَغْرِزَ یَدَیْهَا أَوْ ظَهْرَ کَفِّهَا أَوْ شَیْئاً مِنْ بَدَنِهَا بِإِبْرَهٍ حَتَّی یُؤَثِّرَ فِیهِ ثُمَّ تَحْشُوَهُ بِالْکُحْلِ أَوْ بِالنُّورَهِ فَتَخْضَرَّ وَ الْمُسْتَوْشِمَهُ الَّتِی یُفْعَلُ ذَلِکَ بِهَا.» ^[۱۵]
نامصه، زنی است که موهای صورت را می کَنَد و منتمصه، زنی است که موهای صورتش کنده می‌شود.
و واشره، زنی است که میان داندان‌های زنان فاصله ایجاد می‌کند و آن‌ها را مرتب می‌نماید و مستوشره، زنی است که این کار با او انجام می‌شود.
و واصله، زنی است که موهای زنی را به موهای زن دیگری وصل می‌کند و مستوصله، زنی است که موهای زن دیگری به موهایش وصل می‌شود.
واشمه، زنی است که بر روی دست و یا محل دیگری از بدن زن دیگری خال کوبی می‌کند و آن به این صورت است که در دستان یا پشت دست یا جای دیگری از بدن او سوزن را فرو می‌برد تا اثرش بر جای بماند سپس آن را با سرمه یا آهک پر می‌کند تا سبز و تیره شود و مستوشمه، زنی است که روی بدنش را خال کوبی می‌کند.»
«وَ نَهَی اِن تَتَزَیَّنَ لِغَیرِ زَوجِها، فَاِن فَعَلَت کانَ حَقّاً عَلَی اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَن یُحرِقَها بِالنَّارِ.» ^[۱۶]
پیامبر (ص) از اینکه زن برای غیرشوهرش آرایش کند، نهی کرد. اگر زن چنین کند، بر خداوند حق است که او را با آتش بسوزاند<br/

آرایش کردن از منظر فقه

فتوای مشترک فقهاء در مورد آرایش کردن اینگونه است که آرایش کردن زن اگر زینت محسوب شود باید از نامحرم پوشیده شود. از نظر علماء زن فقط می‌تواند برای شوهر و محارمش زینت کرده و خود را آرایش دهد. اما در هنگام بیرون رفتن از منزل و بین نامحرمان این کار جایز نیست و باید خود را کاملاً بپوشاند و اگر عمدا برای نامحرم باشد کار حرام مرتکب شده و گناه بزرگی کرده است.

مشّاطگی

آیا جایز است که زنی مشّاطگی بکند؛ یعنی زنان را آرایش بکند.؟
هرگاه مشّاطه در آرایش تلبیس نکند، مزد او حلال است و اگر تلبیس کند، مزدی که می‌گیرد حرام است. و حرام است که در مشّاطگی تدلیس کند؛ یعنی به نحوی بکند که بعضی عیب‌ها که در زنان است، پنهان کند و به این جهت بر مردم مشتبه کند و شوهر از برای وی پیدا کند. ^[۱۷]
و مکروه است که نقش خضاب بکنند. و نقش خضاب، احتمال دارد که عبارت باشد از نقش‌های حنا، که او را «نگار» گویند و احتمال دارد که عبارت باشد از آنچه متعارف است در میان زنان عرب، که سوزن به دست می‌زنند و سرمه یا خاکستر در آن می‌ریزند. ^[۱۸]

شغل آرایشگری

سؤال: این جانب دختری هستم که علاوه بر کار منزل به آرایش زنان مشغول هستم. تقاضا دارم پاسخ‌های زیر را مرحمت بفرمایید:
الف- آیا درآمد حاصل از آرایش اشکال شرعی دارد یا خیر؟
ب- اگر اشکال ندارد آیا حق شرعی به عنوان کفاره یا غیره به آن تعلق می‌گیرد یا خیر؟
جواب: در صورتی که علم به آرایش برای اجنبی یا تدلیس مشتری نداشته باشید اشکال ندارد و اجرت عمل خود را حق دارید و اگر چیزی از درآمد شما در آخر سال باقی بماند واجب است خمس آن را بپردازید. ^[۱۹]
سؤال: بعضی از زنان برای تأمین هزینه‌های زندگی خانوادگی خود در آرایشگاه‌ها کار می‌کنند، آیا این کار ترویج بی عفّتی و یا تهدیدی برای عفّت جامعه اسلامی محسوب نمی‌شود؟
جواب: آرایش کردن زنان فی نفسه و اجرت گرفتن در برابر آن اشکال ندارد به شرطی که به منظور نشان دادن به نامحرم نباشد. ^[۲۰]
سؤال: زنی که خود را به نامحرم نشان می‌دهد، آیا می‌تواند زن آرایشگر آن را آرایش نماید و اجرت بگیرد؟
جواب: گرفتن اجرت مانعی ندارد، و آرایش کردن این شخص (زن) اگر آرایشگر بداند خودش را به نامحرم نشان می‌دهد داخل اعانه بر اثم است، و الله العالم. ^[۲۱]

حدود آرایش

سؤال: آیا زن مسلمان باید خود را در برابر زن غیر مسلمان بپوشاند؟ حدود این پوشش چقدر است؟
جواب: پوشاندن بهتر است، و منظور پوشاندن مواضعی است که پوشاندن آن در برابر زن مسلمان لازم نیست. ^[۲۲]
سؤال: استثنای دست و قرص صورت از حجاب بانوان و جواز نگاه بدون ریبه و مفسده، با آرایش است یا ساده؟ و آیا زینتهائی مانند انگشتر جائز است إظهار شود؟ و اگر صورت آرایش شده باشد پوشاندن واجب است یا خیر؟
جواب: اگر در صورت آرایش موجود باشد باید پوشانده شود، و بر مرد أجنبیّ نیز نگاه کردن جائز نیست و همچنین در کفّین اگر دارای زینت و لو مثل انگشتر باشد. ^[۲۳]
سؤال: آیا صلاح است برای زنها تمام گردی صورت (چه إصلاح کرده و چه إصلاح نکرده) نمایان باشد؟
جواب: در صورت نداشتن مفسده مانع ندارد، ولی نباید با زینت باشد.
سؤال: حدیثی را دیدم که نوشته بود: سه طائفه‌اند که خداوند در روز قیامت با آنان سخن نمی‌گوید: یکی از آنان کسانی هستند که موی صورت خود را می‌کنند. آیا منظور از این حدیث فقط مردان هستند یا این که شامل زنان هم می‌شود؟ و با توجّه به این که یکی از آرایشهای زنان برداشتن موی صورت است آیا این کار إشکال دارد؟
جواب: آرایش به نحو مزبور حرام نیست، مگر آن که فساد داشته باشد.
سوال: آرایش کردن زن در مجلس زنانه چگونه است؟
جواب: اگر مفسده نداشته باشد إشکال ندارد. ^[۲۴]
سؤال: چنانچه زن با خود زینت داشته باشد مانند حلقۀ ازدواج یا انگشتری در دست یا چهره آراسته کرده باشد، آیا واجب است وجه و کفّین را بپوشاند؟
جواب: در مورد حلقه و انگشتر مانعی ندارد ولی در مورد آرایش مشکل است. ^[۲۵]

نشوز

«نشوز» در زوجه، خروج او از اطاعت شوهر است که بر زن واجب می‌شود، از اینکه خود را تمکین نکند و چیزهایی را که تنفرآور است و ضدیّت با تمتع و لذت بردن از او دارد از خود برطرف نکند بلکه ترک نظافت و آرایش خود با اینکه شوهر آنها را می‌خواهد از این قبیل است.
اگر زن در برابر شوهر خود تمکین نکند و یا خود را برای شوهرش آرایش نکند، و شوهر بترسد که به گناه بیفتد وظیفه اش چیست؟ آیا می‌تواند برای جلوگیری از افتادن در گناه زنش را کتک بزند؟ یا او را طلاق بدهد؟ و یا بدون رضایت او زن دیگری بگیرد؟
جواب: اختیار طلاق با شوهر است، و باید خود را از گناه نگهدارد، و زن اگر تمکین نکند ناشزه است و استحقاق نفقه ندارد.
از منظر حقوق مدنی نشوز زن چه مواردی را شامل می‌شود؟
هرگاه زن یکی از تکالیف مشترک و یا اختصاصی خود را انجام ندهد، مانند آنکه بنظافت خود نپردازد و آرایش ننماید که موجب تنفر شوهر را از خود فراهم آورد و یا آنکه رفتار خود را با شوهر تغییر دهد و بد خلقی کند و قرقر نماید و یا ناسزا گوید ناشزه می‌گردد.
همچنین است هرگاه زن مانع از نزدیکی جنسی شوهر یا استمتاعات دیگر با خود شود و یا بدون اجازۀ شوهر از منزل خود خارج گردد، زیرا تمامی آنها از وظایفی است که ماده «۱۱۰۴» و «۱۱۰۵» ق. م بکلمۀ حسن معاشرت و تشیید مبانی خانوادگی تعبیر نموده است. ^[۲۶]

وسایل آرایشی

سؤال: با توجّه به اینکه امروزه بسیاری از لوازم آرایش مورد مصرف بانوان مسلمان از جفت جنین تهیه می‌گردد استفاده و مصرف آن چه حکمی دارد ضمناً بفرمایید جفت نجس است یا متنجّس؟
جواب: دلیلی بر نجاست جفت نیست بنابراین اگر آلوده به خون نباشد یا شک داشته باشیم پاک است. ^[۲۷]

آرایش مجریان تلویزیون

سؤال: آیا نگاه کردن به موی گوینده تلویزیون که آرایش کرده و سر و سینه اش پوششی ندارد، جایز است؟
جواب: مجرّد نگاه کردن چنانچه از روی لذّت نبوده و خوف ارتکاب حرام و فساد در آن نباشد و به صورت پخش مستقیم هم نباشد، اشکال ندارد. ^[۲۸]
سؤال: استفاده زنان از انواع کِرم و لوازم آرایش در تئاترها و نمایش‌هایی که توسط مردان هم دیده می‌شوند، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر آرایش توسط خود آنان یا زنان و یا یکی از محارم ایشان صورت بگیرد و فسادی هم بر آن مترتّب نشود، اشکال ندارد و در غیر این صورت جایز نیست. البته صورت آرایش شده باید از نامحرم پوشانده شود. ^[۲۹]

آرایش به سبک غربی

سؤال: آیا خانمها می‌توانند در خانه برای شوهر آرایش به سبکهای غربی و مدلهای غربی اعم از لباس، چهره، مو انجام دهند؟
جواب: جایز است هرچند این مقدار تشبّه به کفار هم شرعا مذموم است، و اللّه العالم. ^[۳۰]
سؤال: این روزها مدل لباس و آرایش ویژۀ غربیها در کشور رواج یافته و برخی جوانان نیز خود را به آن می‌آرایند، آیا جایز است؟ همچنین بستن کراوات و پاپیون که مسلمان را به کفار شبیه می‌کند، چگونه است؟
جواب: مؤمن باید از کاری که موجب ترویج فساد بین جامعه مسلمین است یا جامعه را در معرض فساد قرار می‌دهد اجتناب کند، و الله العالم.
جواب: با توجّه به این که این امور بخشی از فرهنگ منحط بیگانگان است، مسلمانان باید از آن پرهیز کنند و فرهنگ خود را زنده کنند. ^[۳۱]
سؤال: اکنون لباسهایی با رنگها و شکلهای مختلف در بازار موجود است، این لباسها ارمغان فرهنگ غرب است، پوشیدن اینها چه حکمی دارد؟
جواب: سزاوار است مسلمان از کافر امتیاز داشته باشد، و تشبّه به کفار پیدا نکند، و الله العالم. ^[۳۲]

خط لب و خط ابرو ( تاتو)

سؤال: کاشتن خط لب و ابرو آیا مانع از رسیدن آب می‌شود؟ وضو در این صورت صحیح است؟
جواب: وضو صحیح است. ^[۳۳]
سؤال: نمایان بودن ابروی اصلاح شده در برابر نامحرم چه حکمی دارد؟
جواب: بر زن جایز نیست که آرایش خود را بر اجنبی نمایان کند، و لکن پوشاندن آنچه که بین زنها و پیر زنها متعارف است مانند ابرو گرفتن واجب نیست، اگر چه احتیاط مستحب در پوشاندن است، و اللّه العالم. ^[۳۴]
سؤال: آیا آرایش تاتو برای وضو و غسل، مانع به حساب می‌آید؟ (تاتو نوعی آرایش است که خانم‌ها انجام می‌دهند به طوری که رنگ ابرو، خط چشم و لب تا مدت‌ها ثابت می‌ماند)؟
جواب: اگر عرفاً رنگ باشد، مانند رنگ حنا پس از شستن مانع ندارد و مانع وضو و غسل نیست و اگر جسمیت دارد نباید انجام دهند، چون مانع رسیدن آب برای وضو و غسل می‌شود، ولی اگر احیاناً انجام دادند باید غسل و وضو جبیره‌ای انجام دهند؛ بدین معنا که روی آن محل آب بریزند و دست نیز بمالند و اگر مانند خال کوبی زیر پوست باشد به طور کلی اشکال ندارد. ^[۳۵]

آرایش در حد کم

سؤال: آیا آرایش به مقدار خیلی کم، در حدّی که صورت انسان از بی حالی دربیاید، اشکال دارد؟
جواب: در مقابل نامحرم اشکال دارد. ^[۳۶]
جواب: اگر به حدی کم باشد که جلب توجه نکند اشکال ندارد. ^[۳۷]

خال کوبی

سؤال: آیا خال کوبی دست و صورت که در بعضی از زنان دیده می‌شود، زینت است و پوشاندن آن از نامحرم لازم است؟
جواب: زینت بودن مربوط به صدق عرفی است، پس اگر عرف آن را زینت محسوب کند، پوشاندن آن از نامحرم لازم است. ^[۳۸]

میکاپ

آیا زنی که صورت خود را با جراحی پلاستیک قشنگ کرده است، آیا حکم تزیین یافته و باید آن را از نامحرم پنهان بکند؟
جواب: چنانچه باعث توجه و برانگیخته نامحرم باشد، باید پنهان بکند و تزیین بودن بنابر صدق عرفی است. ^[۳۹]

ناخن مصنوعی

سؤال: استفاده از ناخن‌های مصنوعی چه حکمی دارد؟ و آیا جزو زینت حساب می‌شود؟
جواب: اگر ناخن بلند باشد، زینت محسوب می‌شود.
سؤال: آیا بلند گذاشتن ناخن برای زنان جایز است؟ و آیا این عمل زینت به شمار می‌آید و باید از نامحرم پوشیده شود؟
جواب: بله، باید بپوشاند. ^[۴۰]
سؤال: آیا بلند گذاشتن ناخن برای مرد از زینت‌های اختصاصی بانوان محسوب شده و حرام است؟
جواب: اگر عرفاً صدق تشبّه به زن کند، اشکال دارد. ^[۴۱]

آرایش بدن ( حکم اپیلاسیون)

سوال: حکم اپیلاسیون عورت زن توسط خانم دیگری که این کار شغل اوست چیست؟
پاسخ :نگاه به عورت دیگری، خواه برای زائل کردن مو باشد یا چیز دیگر جایز نیست، ولی زایل کردن موهای زیر بغل و مانند آن، به وسیله ی هم جنس مانعی ندارد. ^[۴۲]
اپیلاسیون با لحاظ دو شرط جایز است:
اول اینکه این کار ضرری نداشته باشد. اگرچه این برمی¬ گردد به تشخیص خود مکلف یا متخصصان؛ دوم اینکه مستلزم کار حرامی نباشد؛ یعنی نگاه یا لمس حرام در بین نباشد. اما اگر ضرر داشته باشد یا مستلزم کار حرامی مثل لمس و نظر حرام باشد جایز نیست. ^[۴۳]

زینت کردن بانوان برای حضور در مسجد

سوال :آیا استحباب آراستگی و خوش بو نمودن در موقع حضور در مسجد، اختصاص به آقایان دارد یا این که خانم‌ها نیز در این حکم مشترک هستند؟
جواب :استعمال عطر برای خواهران در خارج از منزل، طبق روایات اشکال دارد ولی زینت‌هایی که آشکار نباشد، عیبی ندارد. ^[۴۴]

آرایش زنان در مجالس اهل بیت

سؤال: در برخی از مجالس سرور اهل، بیت زنان در مجالس زنانه خود را آرایش می‌کنند، آیا این عمل جایز است؟
جواب: اگر در مقابل نامحرم نباشد و مستلزم حرامی نباشد، جایز است.

هزینه خرید لوازم آرایش

سؤال: آیا تهیه لوازم آرایش، جزء نفقه واجب زن محسوب می‌شود؟
همه مراجع: آری، تهیه لوازم آرایش در حد متعارف، جزء نفقه واجب زن محسوب می‌شود. ^[۴۵]

مضرات آرایش بانوان

آسیبهایی که آرایش بانوان بر روح و روان افراد جامعه وارد می‌کند باعث انحرافات اخلاقی در بین مردان و زنان می‌شود که از جمله آنها بی بندباری و بی عفتی‌های اجتماعی است آرایش‌های غلیظ برای خودنمایی و جلب توجه کردن، فکر و ذهن جوانانی که در سن بلوغ و بالاتر و کسانی که توانایی ازدواج را ندارند را درگیر کرده و آثار بسیار مخربی بر فعالیتهای آنها دارد.
قرآن کریم می‌فرماید:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ وَمَنْ یَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ فَإِنَّهُ یَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَکَی مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَکِنَّ اللَّهَ یُزَکِّی مَنْ یَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ»(21)
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از گامهای شیطان پیروی نکنید! هر کس پیرو شیطان شود(گمراهش می‌سازد، زیرا) او به فحشا و منکر فرمان می‌دهد! و اگر فضل و رحمت الهی بر شما نبود، هرگز احدی از شما پاک نمی‌شد؛ ولی خداوند هر که را بخواهد تزکیه می‌کند، و خدا شنوا و داناست‏»
امروزه در جهان استفاده از انواع رنگ مو، لوازم آرایشی و لاک‌های ناخن در بین زنان و حتی دختر خانم‌های کم سن و سال رواج بسیاری دارد. اکثر مصرف کنندگان این وسایل و محصولات تنها به جنبه زیبایی آن نگاه می‌کنند و توجهی به آسیب‌های احتمالی بر سلامتی ندارند.

رنگ مو: شغل آرایشگری را می‌توان یکی از حرفه‌های پر خطر دانست. محققان سازمان بهداشت جهانی براین عقیده‌اند که مصرف مداوم مواد و رنگ‌های شیمیایی می‌تواند موجب بروز سرطان و دیگر مشکلات سلامتی مانند آسم یا آلرژی‌های پوستی شود. ذرات معلق مواد شیمیایی که در هوای سالن‌های آرایشی پراکنده است ممکن است سبب حالت تهوع و میگرن شود. این حالات پس از قرار گرفتن طولانی مدت در معرض این مواد احساس می‌شود.
لاک ناخن: لاک‌های ناخن حاوی بسیاری عوامل شیمیایی خطرناک برای سلامتی هستند. این مواد ممکن است باعث آسم، مشکلات پوستی وحتی سرطان سینه شوند. یکی از اصلی‌ترین مواد موجود درلاک به عنوان تغییردهنده غدد درون ریز شناخته شده است. دیگرترکیبات موجود در لاک نیز تاثیرات جدی بر سلامتی دارد.

لوازم آرایش: کرم‌ها، مداد چشم و لب، سایه چشم و... محصولات آرایشی متنوعی در بازار دیده می‌شوند. معمولا آنها خطر جدی برای سلامتی ندارند اما باید در ترکیبات آنها به دو ماده الکل و پارابن( استر اسید پاراهیدروکسی بنزوئیک) توجه کرد. پارابن به عنوان ماده سرطان زا و آلرژی زا شناخته می‌شود. تجمع این مواد در بافت پستان می‌تواند عامل بروز سرطان سینه باشد. آنها به راحتی جذب می‌شوند و تاثیر مستقیمی دارند. در مورد الکل نیز باید گفت که پوست را ضعیف و آن را بیش از پیش آسیب پذیر می‌کند. ^[۴۶]

دلایل آرایش‌های حرام و راهکار اصلاح اندیشه

دلایلی بسیاری برای آرایش کردن وجود دارد که می‌توان به برخی از آنها اشاره نمود. این دلایل اقتباس شده از مقاله « آرایش و زندگی اجتماعی دختران جوان » است که با تحقیق میدانی و مصاحبه‌های بسیار با زنان و دختران آرایش کرده بدست آمده است که مختصرا به این دلایل می‌پردازیم .

دلایل اجتماعی

این دلایل شامل مواردی است که به نوعی به اجتماع و جامعه بـرمی گردد. مـهم‌ترین دلایل اجـتماعی شامل افزایش سرمایه ی اجتماعی، اجبار یا هم نوایی گروهی، کسب فرصت‌های اجتماعی و تبدیل شـدن آرایش بـه جـزئی از سبک زندگی است. ^[۴۷]

الف) افزایش سرمایه اجتماعی

عده‌ای از افراد با آرایش کردن به دنبال افزایش گستره ی ارتـباطی خـود هـستند و گروهی از آنها خواهان برقراری ارتباط بهتر و موثرتر با دیگران اند. برخی از آنها می‌گوید:
«وقتی آرایش دارم بـقیه نـگاه بهتری به من دارند، دوست دارند با من ارتباط برقرار کرده و سر صحبت را باز کنند»
راهکار: غالب این افراد به دلیل ضعف شخصیتی که دارند تن به این کار می‌دهند و اگر این نیاز در خانه و از طریق محارم بدست می‌آمد دیگر آرایش این بانوان سر از خیابان و بازارها در نمی‌آورد. توجه زیاد به بانوان و به اصطلاح عامیانه«تحویل گرفته شدن» در خانه باعث پاکدامنی هرچه بیشتر آنها می‌شود. همانطور که در حدیثی از امام کاظم (ع) بیان شد. ^[۴۸]

ب)اجبار یا هم نوایی اجتماعی

استفاده ی افراد از ضرب المثل‌هایی مثل«خواهی نشوی رسوا، هم رنگ جماعت شو» یا «اگر رفتی شهر کورها، تو هم دسـتت را بـگذار روی یک چشمت» جهت بیان دلایل آرایش خود، دلالت روشنی بر تمایل افراد به هم نوایی اجتماعی دارد. ^[۴۹]
عده‌ای دیگر معتقدند رسانه‌ها با نشان دادن زنان زیبا و آرایش کرده آن‌ها را مشتاق همانند سازی می‌نمایند. یکی از آن‌ها می‌گوید:
«وقتی برنامه‌های تلویزیون و یا ماهواره را می‌بینم و به زنان توی برنامه‌ها نگاه می‌کنم به آن‌ها حـسادت مـی کنم و دوست دارم مثل آن‌ها باشم، من که از آن‌ها کمتر نیستم لذا ساعت‌ها جلوی آینه می‌ایستم و آن آرایش را تمرین می‌کنم چون می‌خواهم مثل آن‌ها زیبا و جذاب شـوم.»
راهکار: بسیار کسانی بودند که همرنگ جماعت نشدند و نامشان در تاریخ ماندگار شد که حتی قرآن آنها را الگو برای بانوان تا روز قیامت معرفی نموده است که از جمله آنها آسیه زن فرعون و مریم مادر حضرت عیسی و ... می‌باشند که در آن شرایط زندگی کرده و همرنگ جماعت نشدند.در ثانی مگر جماعت را چه کسانی تشکیل داده‌اند اگر انسان برای خود سازی از خود شروع کند می‌تواند خانواده‌ای را، و خانواده می‌تواند محله‌ای را، و محله می‌تواند شهری را، و شهر می‌تواند استانی را، و استان می‌تواند کشوری را، تحت تاثیر قرار دهد. و تمام این تاثیرات به برکت خودسازی یک شخص می‌باشد.

ج)آرایش بـه مـثابه سبک زندگی

گروهی از بانوان به آرایش کردن به عنوان شیوه و سبکی خاص از زندگی یا حتی جزئی از زندگی نگاه می‌کنند. این گروه آرایش کردن را بـخشی از فعالیت‌های بهداشتی و جزئی از مدیریت بدن می‌دانند و معتقدند آرایش باعث می‌شود پاکیزگـی بیشتر به چشم بیاید و انسان خود را مرتب تر احساس کند.
راهکار: در جواب این نوع نگرش باید گفت: سبک زندگی را ما برای خود می‌سازیم، و به راحتی به سبک زندگی دینی قابل تغییر است. البته باید دانست میان پاکیزه بودن و آرایش کردن فرق است. بانوانی هستند که با لباس‌های پاکیزه و بدون هیچگونه آرایشی بسیار بهتر و تمییز تر از زنانی که ساعتها وقت را صرف آرایش خود نموده‌اند می‌باشند.

دلایل فردی

الف)ساخت هویت جدید

بعضی از افراد به این دلیل آرایش می‌کنند که می‌خواهند هویت فـردی جدید و آرمانی را که مطلوب می‌دانند، بسازند. این گروه از افراد با آرایش کردن و ظاهرسازی در جهت ارائه ی شخصیتی مطلوب و القای تصورات مثبت و ارزش مند در جامعه بـه دیگـران هستند. ^[۵۰]
راهکار: فرار از هویت خویش کار بیهوده و باطلی است. هرچند شاید این آرایش بتواند چهره او را تغییر بدهد و به عبارت بهتر القای تصورات بکند اما با لحظه‌ای تامل درمیابد که در خیال خود زندگی می‌کند و از واقعیت‌ها فرسنگ‌ها دور شده است.

ب)نـفی یا پنهان کردن خود

نـفی خـود یا پنهان کردن خود یکی دیگر از دلایل بانوان برای گرایش به آرایش است. برای این گروه ساختن هویت جدید مهم نیست، بلکه بیشتر پنهان کردن خود و هویت خود حـتی ویژگـی‌های جسمی و روحی شان مطرح اسـت. آنها آرایش را مانند ماسکی می‌دانند که بر چهره و هویت خود می‌زنند تا آن را از دید سایرین مخفی نگه دارند .یکی ازآنها که دختری روستایی است می‌گوید:
«چهره ی من خیلی راحت به دیگران می‌فهماند که مـن روسـتایی ام. من از این مسئله رنج می‌برم و دلم نمی‌خواهد بقیه مرا عقب مانده بدانند.»
راهکار: بهترین راه حل برای این افراد تمرین اعتماد به نفس است که اگر باز هم نتیجه‌ای درآن حاصل نشد با راهنمایی پزشکان روانشناس می‌توانند براین ضعف غلبه پیدا کنند.

دلایل روانی

الف)افزایش اعتماد به نفس

این گروه کسب اعتماد به نفس را دلیلی برای آرایش کردن خود ذکر می‌کردند. آن‌ها این تصور را دارند که با آرایش کردن اعتماد به نفس پیدا می‌کنند، جسارت صحبت کردن می‌یابند، اجتماعی تر می‌شوند، قدرت اعتراض و اظهار نظر می‌یابند. ^[۵۱]
راهکار: اعتماد به نفس در دوران کودکی شکل می‌گیرد و در بلوغ به نهایت خود می‌رسد. لذا خانواده‌ها باید دراین باره بسیار با ظرافت عمل نمایند تا در آینده فرزندشان دچار ضعف اعتماد به نفس نشود. اما برای این ضعف راه‌های بهتری نیز می‌باشد که از جمله آنها تمرین کردن و القا مثبت به خود می‌باشد چرا که داشتن اعتماد به نفس بالا اکتسابی است و با راهنمایی افراد خبره می‌توان به آن دست یافت.

ب)ساخت چهره و بدن مطلوب

عده‌ای معتقدند بـا آرایش کردن بـه دنبال بالا بردن رضایت خـود از بـدن شان هـستند. آن‌ها می‌گویند با آرایش کردن احساسی بهتر از بدن خود دارند و اجزایی از چهره و بدن خود را که رضایت ندارند تغییر می‌دهند و به احساس رضایتی بالاتر دسـت می یابند. ^[۵۲]
راهکار: نگاه کردن به فیلم‌ها و مستنداتی که در آنها انسانهایی با معلولیتهای جسمی دارای مشاغلی چون استاد دانشگاهی و نیز بانوان معلولی که هنر نقاشی خود را به رخ تمام نقاشان می‌کشند می‌تواند بهترین جایگزین برای این حس باشد چرا که انسان با دیدن افراد معلول، احساس رضایت کامل نسبت به بدن خود پیدا می‌کند و شکرگذار تر نیز می‌شود. در ثانی انجام فعالیتهای مفید می‌تواند حس مفید بودن در انسان را بالا ببرد بگونه‌ای که دیگر نیازی به بزک کردن خویش نباشد.

ج)تغییر وضعیت روحی

عده‌ای دلیل آرایش کردن خود را تغییر وضعیت روحی شان ذکر می‌کنند. بعضی از اینـان مـعتقدند بـا آرایش کردن خستگی شان برطرف می‌شود، بعضی انرژی می‌گیرند، بعضی شاداب تر مـی شوند و بعضی دیگر احساس آرامش می‌کنند، عده‌ای هم احساس جوانی می‌کنند.
راهکار: اینگونه احساس‌ها کاذب بوده و هیچگونه دوامی نداشته و ندارد و تنها راه آرامش در قرب الهی و ذکر و یاد خداوند است. برای مثال بسیار دیده شده در مواقع حساس زندگی یا مرگ عزیزان تنها راه برای آرامش ذکر و یاد خداوند باری تعالی است. پس چگونه آرایش می‌تواند جایگزین برای این آرامش باشد؟

د)لذت جویی،تـنوع طـلبی و بـرتری جویی

عده‌ای از افراد در آرایش کردن به دنبال لذت جویی، تنوع طلبی و برتری جویی هستند. چـنان چـه یکی از این بانوان می‌گوید:
««وقتی آرایش می‌کنم این احساس را دارم که از همه زیباترم، احساس می‌کنم از همه بهترم
راهکار: حس لذت جویی و برتری طلبی و نیز تنوع را می‌توان در کارها و اعمال دیگر جست و جو کرد برای مثال علاقه داشتن به یک ورزش و نیز پیشرفت در آن تا مرحله حرفه‌ای و نیمه حرفه‌ای می‌تواند بسیار لذت بخش و دارای تنوع باشد و در ادامه تخلیه حس برتری جویی را به دنبال دارد.

کتاب شناسی

پوشش و آرایش از دیدگاه پیامبر اعظم(ص)، مریم معین الاسلام، نشر : تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهشهای اسلامی ۱۳۸۶
حجاب و حقوق زن در ترازوی اندیشه و ایمان، مهدی طیب، نشر: تهران: سفینه ۱۳۸۸
حیا و خودآرایی و نقش آن‌ها در سلامت روانی زن، عباس رجبی، قم : موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان ، 1387
زن در چشم پیامبر(ص)، ناهید طیبی، نشر : قم : بهشت بینش ۱۳۸۵
نقش و جایگاه زینت و تجمل در سبک زندگی اسلامی، مهدی عارفی جو، نشر قایمیه اصفهان.

مقاله شناسی

آرایش و زندگی اجتماعی دختران جوان، نویسندگان : مجید موحد، اسفندیار غفاری نسب، مریم حسینی، مجله زن در توسعه و سیاست بهار ۱۳۸۹ - شماره28 http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/947835
هفت قلم آرایش لوازم آرایش ایرانیان، مژگان محمدیان نمینی،مجله کتاب ماه هنرخرداد و تیر ۱۳۸۱ - شماره ۴۵ و 46.
http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/947835
هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد، مریم رفعت جاه،مجله مطالعات راهبردی زنان زمستان ۱۳۸۶ - شماره38. http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/947835
حکم آرایش زنان در فقه شیعه، محمد رضا فلاح، مجله پیام اجتهاد، زمستان 1393 http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/947835
نگاهی کوتاه به زینت و خودآرایی از منظر آیات و روایات، فرزانه فخرایی و حسن اسلام پور کریمی، مباحث بانوان شیعه، بهار۱۳۸۹ شماره 23 . http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/947835

سایت شناسی

http://fararu.com/fa/news
https://fa.wikipedia.org/wiki
http://portal.anhar.ir/node/7294#gsc.tab=0
http://www.beytoote.com/attire/service-attire/hair3-polish-cosmetics.html
http://article.tebyan.net/105900
http://article.tebyan.net/134565
http://www.nooreaseman.com/forum67/thread48757.html
http://saliha.blogfa.com/post-29.aspx
http://goharenab.blogfa.com/post-178.aspx
http://hadana.ir/?p=23905
http://www.talab.ir/makeup/beauty/terrifying-painful-consequences-makeup.html
http://wiki.5040.ir/fa/content/article/2135.html
http://www.askdin.com/showthread.php?t=38336
http://fararu.com/fa/news/232116

فهرست منابع

استفتاءات جدید، جواد بن علی تبریزی ، قم - ایران، اول، ه‍ ق
استفتاءات جدید، ناصر مکارم شیرازی، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم - ایران، دوم، ۱۴۲۷ ه‍ ق
استفتاءات، سید روح اللّٰه موسوی خمینی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، پنجم، ۱۴۲۲ ه‍ ق
استفتاءات، محمد تقی بهجت فومنی گیلانی، دفتر حضرت آیه الله بهجت، قم - ایران، اول، ۱۴۲۸ ه‍ ق
أنیس التجار نراقی، محمد مهدی بن ابی ذر مولی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، قم - ایران، اول، ۱۴۲۵ ه‍ ق
بحار الأنوار( ط- بیروت)،مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی‏، محقق / مصحح: جمعی از محققان‏، تعداد جلد: ۱۱۱، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، سال چاپ: ۱۴۰۳ ق، ‏چاپ: دوم
تفسیر شاهی، سید امیر ابو الفتح حسینی جرجانی، انتشارات نوید، تهران - ایران، اول، ۱۴۰۴ ه‍ ق
توضیح المسائل ، سید روح اللّٰه موسوی خمینی ، (محشّٰی )، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، هشتم، ۱۴۲۴ ه‍ ق
حقوق مدنی، سید حسن امامی، انتشارات اسلامیه، تهران - ایران، ه‍ ق
رساله استفتاءات، حسین علی منتظری نجف آبادی، قم - ایران، اول، ه‍ ق
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، نویسنده: جمعی از پژوهشگران زیر نظر شاهرودی، سید محمود هاشمی، ناشر: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، ۱۴۲۶ ه‍ ق، چاپ: اول، قم- ایران، محقق/ مصحح: محققان مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی
الفقه المنسوب إلی الإمام الرضا علیه السلام‏، منسوب به علی بن موسی، امام هشتم علیه السلام‏، مؤسسه آل البیت علیهم السلام چاپ: مشهد۱۴۰۶ ق‏
فقه و حقوق (مجموعه آثار)، شهید مرتضی مطهری، قم - ایران، اول، ه‍ ق
الکافی( ط- الإسلامیه)، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفاری علی اکبر و آخوندی، محمد، دار الکتب الإسلامیه، تهران‏، ۱۴۰۷ ق‏، چاپ: چهارم.
لغت نامه دهخدا، علی اکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷، چاپ دوم.
مجمع المسائل ، سید محمد رضا موسوی گلپایگانی، دار القرآن الکریم، قم - ایران، دوم، ۱۴۰۹ ه‍ ق
مکارم الأخلاق‏، حسن بن فضل طبرسی، ناشر: الشریف الرضی‏، قم‏۱۴۱۲ ق / ۱۳۷۰ ش‌چاپ: چهارم‏
من لا یحضره الفقیه‏، ابن بابویه، محمد بن علی‏، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، ناشر: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم‏، ۱۴۱۳ ق‏، چاپ: دوم
منابع فقه شیعه، آقا حسین طباطبایی بروجری، مترجمان: حسینیان قمی، مهدی - صبوری، م، انتشارات فرهنگ سبز، تهران - ایران، اول، ۱۴۲۹ ه‍ ق
الوافی‏، محمد محسن بن شاه مرتضی‌فیض کاشانی،کتابخانه امام أمیر المؤمنین علی علیه السلام‏، اصفهان‏۱۴۰۶ ق‏
وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، محمد بن حسن‏، محقق / مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، ناشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، قم‌چاپ: ۱۴۰۹ ق.

پانویس