فرهنگ مصادیق:سرگذشت حدیث در دوره معاویه: تفاوت بین نسخهها
(اصلاح نویسههای عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام) |
جز (Golafshan صفحهٔ سرگذشت حدیث در دوره معاویه را به فرهنگ مصادیق:سرگذشت حدیث در دوره معاویه منتقل کرد) |
(بدون تفاوت)
| |
نسخهٔ ۱۹ دی ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۰۰
از دیگر اعمال ناشایست معاویه در این زمینه، سیاست تحریف حدیث و تغییر در مضمون و محتوای روایات بود. این تحریف که به منظور تحکیم، تثبیت و تقویت پایههای لرزان حکومت وی و سرکوب مخالفان انجام میگرفت، بر دو محور اساسی تکیه داشت: نخست، تحریف معنایی و محتوایی احادیث؛ و دیگری، تحریف لفظی و تصحیف عبارات و الفاظ حدیث.
اتّخاذ این سیاست، موجب شد که در پارهای لحظات حسّاس، از خطر حتمی رهایی پیدا کند و در کوتاه مدت، به اهداف شوم خود برسد. به نمونههایی از هر دو نوع تحریف، اشاره میکنم:
تحریف لفظی
الف. ابن ابی الحدید مینویسد:
معاویه به سَمُرة بن جُندب، مبلغ صد هزار درهم پیشنهاد کرد تا بگوید آیه «ومن الناس من یعجبک قوله فی الحیاة الدنیا و هو ألَدُّ الخصام» [۱] که در شأن کفّار و مشرکان است، در شأن علی(ع) نازل شده است و آیه «ومن الناس من یشری نفسه ابتغاء مرضات اللّه» [۲] که در خصوص علی(ع) و به سبب حادثه «لیلة المبیت» نازل شده، مربوط به ابن ملجم مرادی، قاتل آن حضرت است.
سَمُرة بن جندب، از آن جا که این مبلغ را برای چنین تحریف آشکاری که متضمّن مایه گذاشتن وی از دین خود بود، کافی نمیدانست، آن قدر با معاویه چانه زد تا بالاخره هر دو به چهارصد هزار درهم رضایت دادند و او نیز طبق خواست معاویه عمل کرد. [۳]
بد نیست به این نکته درباره سمره اشاره شود که او همان کسی است که در واقعه کربلا در صف لشکریان عبیداللّه بن زیاد قرار داشت و مردم را به جنگ با سبط پیامبر(ص)، تشویق میکرد و پیش از آن نیز در بصره به عنوان معاون زیاد بن ابیه، انجام وظیفه میکرد و همان کسی است که پیامبر(ص) درباره مشکل آفرینیهای وی، سالها پیش از آن، سخن مشهور «لاضَررَ و لاضِرارَ فی الاسلام» را فرموده بود. [۴]
ب. تحریف لفظی دیگری که آشکارتر از نمونه اوّل است، تغییری است که معاویه در حدیث منقول از پیامبر(ص) ایجاد کرد. آن حضرت، در نقل صریحی درباره معاویه چنین فرمود:
اذا رأیتم معاویة علی منبری فاقتلوه. [۵]
هرگاه معاویه را بر فراز منبر من دیدید، او را بکشید.
حدیث مذکور به دستور معاویه به این شکل تغییر پیدا کرد:
اذا رأیتم معاویة علی منبری فاقبلوه فإنّه أمین مأمون. [۶]
هرگاه معاویه را بر منبر من دیدید ، او را بپذیرید، که او شایسته امانت و امانتدار است.
چنانچه مشاهده میشود، در متن سخن پیامبر(ص)، دو تحریف آشکار صورت پذیرفته است: نخست، تغییر عبارت «فاقتلوه»، به عبارت بی تناسب «فاقبلوه» است که در عین حال، به کنایه میفهماند که حکومت جابرانه معاویه، مقبولیت عمومی نداشته؛ ولذا سعی میکرده است با سوء استفاده از ارزشهای دینی و نام مقدس پیامبر(ص) خود را به مردم بقبولاند. دوم، افزودن عبارت «فإنه أمین مأمون» به حدیث است که بسیاری از بزرگان حدیث، بر ساختگی بودن آن (و عبارات همانندش) تصریح کردهاند. [۷]
پانویس
- ↑ سوره بقره، آیه 204.
- ↑ سوره بقره، آیه 207.
- ↑ شرح نهج البلاغة، ج1، ص361.
- ↑ همان جا.
- ↑ شرح نهج البلاغة، ج15، ص176، وقعة صفّین، ص221؛ الموضوعات، ابن جوزی، ج2، ص25؛ بحارالأنوار، ج23، ص209 .
- ↑ اللئالی المصنوعة، ج1، ص425.
- ↑ تاریخ الخلفاء، ص194؛ شرح نهج البلاغة، ج1، ص356ـ 358؛ اندرز به هواداران معاویه (ترجمه النصائح الکافیة لمن یتولّی معاویة ابن عقیل حضرمی)، ص276ـ280؛ أضواء علی السنّة المحمّدیة، ص101؛ الغدیر، ج5، ص305ـ 308 و ج10، ص274ـ295 و ج11، ص102ـ 110.
