فرهنگ مصادیق:یادگیری اخلاق اسلامی: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۸ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۴۵

علوم واجب جهت یادگیری برای یک فرد مسلمان

یک مسلمان چه علومی را لازم است یاد بگیرد و بدون ان علوم زندگی او مخنل می‌شود(لیست علوم)

با سلام و آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
دین مبین اسلام تمام پیروان خود و مسلمانان را به علم آموزی و تعلیم علم ترغیب و تشویق کرده است و عالمان و دانشمندان را مورد تحسین قرار داده است. چنانچه در آیه شریفه‌ای به برتری عالمان نسبت به جاهلان تصریح کرده و می‌فرماید: قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ؛^[۱] بگو آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند یکسانند؟ تنها صاحبان مغز متذکر می‌شوند! و در روایتی پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: تحصیل دانش بر هر مسلمانی واجب است.^[۲]
و نیز در روایتی امام صادق (ع) فرموده: دوست ندارم. جوان شما را جز در دو حال ببینم: دانشمند یا دانش آموز.^[۳]
و نیز در روایتی دیگر رسول اعظم (ع) فرموده: هر گاه مرگ دانش جویی در حال آموختن دانش فرا رسد، شهید مرده است.^[۴] در نتیجه آموختن علم از دیدگاه اسلام بر هر کسی که استعدادش را داشته باشد واجب کفائی است.
حال با توجه به اهمیت علم آموزی در اسلام درباره مصادیق علم واجب و این که چه علومی از دیدگاه اسلام لازم است که انسان یاد بگیرد باید گفت: از نظر دین اسلام هر دانشی و علمی با توجه به نقشی که در زندگی انسان دارد، باید مورد توجه قرار گیرد. لذا این نقش علوم در زندگی انسان‌ها است که ضرورت و اهمیت آن علوم را روشن می‌کند و چه بسا در مقطعی از زمان دانش خاصی در زندگی انسان اولویت اول را دارد و ضرورت دارد که همان علم را یاد بگیرد. ولی در مقطعی دیگر در اولویت دوم و یا سوم قرار بگیرد.
شهید مطهری در این باره می‌فرمایند: «علوم(فریضه) که بر مسلمانان تحصیل و تحقیق در آنها واجب است ... هر علمی که برآوردن نیازهای لازم جامعه اسلامی موقوف به دانستن آن علم و تخصص و اجتهاد در آن علم باشد بر مسلمین تحصیل آن علم از باب به اصطلاح «مقدمه تهیّئی» واجب و لازم است.
توضیح این که اسلام دینی جامع و همه جانبه است، دینی است که تنها به یک سلسله پندها و اندرزهای اخلاقی و فردی و شخصی اکتفا نکرده است، دینی است جامعه ساز. آنچه که یک جامعه بدان نیازمند است، اسلام آن را به عنوان یک واجب کفایی فرض کرده است. مثلًا جامعه نیازمند به پزشک است، از این رو عمل پزشکی واجب کفایی است، یعنی واجب است به قدر کفایت پزشک وجود داشته باشد، و اگر به قدر کفایت پزشک وجود نداشته باشد، بر همه افراد واجب است که وسیله‌ای فراهم سازند که افرادی پزشک شوند و این مهم انجام گیرد.
و چون پزشکی موقوف است به تحصیل علم پزشکی، قهراً علم پزشکی از واجبات کفایی است. همچنین فن معلمی، فن سیاست، فن تجارت، انواع فنون و صنایع؛ و در مواردی که حفظ جامعه اسلامی و کیان آن موقوف به این است که علوم و صنایع را در عالی‌ترین حد ممکن تحصیل کنند، آن علوم در همان سطح واجب می‌گردد. این است که همه علومی که برای جامعه اسلامی لازم و ضروری است جزء «علوم مفروضه اسلامی» قرار می‌گیرد و جامعه اسلامی همواره این علوم را «فرائض» تلقی کرده است. علیهذا علوم اسلامی بر حسب تعریف سوم شامل بسیاری از علوم طبیعی و ریاضی- که مورد احتیاج جامعه اسلامی است- نیز می‌شود.»^[۵]
و با توجه به گستردگی نیاز جامعه نمی‌توان یک لیست مشخصی را ارئه کرد و یا ارائه لیست نیازهای جامعه از توان ما خارج است. ولی بطور کلی می‌توان گفت که یک جامعه اسلامی مانند دیگر جوامع به همه علومی که در زندگی انسان نقش دارند نیاز دارد در نتیجه هر مسلمانی باید با توجه به علایق و استعداد خود و نیاز جامعه اسلامی به دنبال علمی برود که بتواند گرهی را بگشاید و مشکلی را حل کند و هر مسلمانی باید بر اساس سه رکن یعنی علاقه و استعداد و نیاز جامعه اسلامی به یادگیری علمی بپردازد تا بتواند مثمر ثمر واقع شود.
البته این امر از منظر علوم اجتماعی بود. اما به شکل فردی در مرحله اول این علوم دینی و معرفت شناخت حقایق عالم و انتخاب دین و شناخت خداوند و دستورات او از مهمترین علومی هستند که هر مسلمانی باید آن را کسب کند و اگر آن را - ولو در مواردی از راه تقلید- یاد نگیرند زندگی اش مختل می‌شود، چرا که علوم دینی هم مربوط به زندگی دنیایی است و هم به زندگی ابدی انسان مربوط می‌شود.
در کنار این امر هر مسلمانی می‌تواند بر اساس نیاز جامعه اسلامی و علاقه خود بعد از یادگیری علوم اولیه دینی و لو در حد متوسط و آشنایی با وظایف دینی به یادگیری دیگر علوم بپردازد و در آن رشته صاحب نظر شود و به جامعه خود خدمت کند و لازم نیست که در مسائل دینی متخصص و یا مجتهد شود مگر آن که به قدر کفایت عالم دینی وجود نداشته باشد که در این صورت بر هر کسی که استعدادش را داشته باشد یادگیری علوم دینی واجب عینی می‌شود.

پا نویس