فرهنگ مصادیق:یادگیری اخلاق اسلامی: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۸ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۲۵

علوم واجب جهت یادگیری برای یک فرد مسلمان

یک مسلمان چه علومی را لازم است یاد بگیرد و بدون ان علوم زندگی او مخنل میشود(لیست علوم)

با سلام و آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
دین مبین اسلام تمام پیروان خود و مسلمانان را به علم آموزی و تعلیم علم ترغیب و تشویق کرده است و عالمان و دانشمندان را مورد تحسین قرار داده است. چنانچه در آیه شریفه ای به برتری عالمان نسبت به جاهلان تصریح کرده و می فرماید:قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ؛^[۱] بگو آیا کسانی که می دانند با کسانی که نمی دانند یکسانند؟ تنها صاحبان مغز متذکر می شوند! و در روایتی پیامبر اکرم(ص) می فرماید: تحصیل دانش بر هر مسلمانى واجب است.^[۲]
و نیز در روایتی امام صادق (ع) فرموده: دوست ندارم. جوان شما را جز در دو حال ببینم: دانشمند یا دانش آموز.^[۳]
و نیز در روایتی دیگر رسول اعظم (ع) فرموده: هر گاه مرگ دانش جویى در حال آموختن دانش فرا رسد، شهید مرده است.^[۴] در نتیجه آموختن علم از دیدگاه اسلام بر هر کسی که استعدادش را داشته باشد واجب کفائی است.
حال با توجه به اهمیت علم آموزی در اسلام درباره مصادیق علم واجب و این که چه علومی از دیدگاه اسلام لازم است که انسان یاد بگیرد باید گفت: از نظر دین اسلام هر دانشی و علمی با توجه به نقشی که در زندگی انسان دارد، باید مورد توجه قرار گیرد. لذا این نقش علوم در زندگی انسان ها است که ضرورت و اهمیت آن علوم را روشن می کند و چه بسا در مقطعی از زمان دانش خاصی در زندگی انسان اولویت اول را دارد و ضرورت دارد که همان علم را یاد بگیرد. ولی در مقطعی دیگر در اولویت دوم و یا سوم قرار بگیرد.
شهید مطهری در این باره می فرمایند: «علوم(فریضه) که بر مسلمانان تحصیل و تحقیق در آنها واجب است ... هر علمى که برآوردن نیازهاى لازم جامعه اسلامى موقوف به دانستن آن علم و تخصص و اجتهاد در آن علم باشد بر مسلمین تحصیل آن علم از باب به اصطلاح «مقدمه تهیّئى» واجب و لازم است.
توضیح این که اسلام دینى جامع و همه جانبه است، دینى است که تنها به یک سلسله پندها و اندرزهاى اخلاقى و فردى و شخصى اکتفا نکرده است، دینى است جامعه ساز. آنچه که یک جامعه بدان نیازمند است، اسلام آن را به عنوان یک واجب کفایى فرض کرده است. مثلًا جامعه نیازمند به پزشک است، از این رو عمل پزشکى واجب کفایى است، یعنى واجب است به قدر کفایت پزشک وجود داشته باشد، و اگر به قدر کفایت پزشک وجود نداشته باشد، بر همه افراد واجب است که وسیله اى فراهم سازند که افرادى پزشک شوند و این مهم انجام گیرد.
و چون پزشکى موقوف است به تحصیل علم پزشکى، قهراً علم پزشکى از واجبات کفایى است. همچنین فن معلمى، فن سیاست، فن تجارت، انواع فنون و صنایع؛ و در مواردى که حفظ جامعه اسلامى و کیان آن موقوف به این است که علوم و صنایع را در عالى ترین حد ممکن تحصیل کنند، آن علوم در همان سطح واجب مى گردد. این است که همه علومى که براى جامعه اسلامى لازم و ضرورى است جزء «علوم مفروضه اسلامى» قرار مى گیرد و جامعه اسلامى همواره این علوم را «فرائض» تلقى کرده است. علیهذا علوم اسلامى بر حسب تعریف سوم شامل بسیارى از علوم طبیعى و ریاضى- که مورد احتیاج جامعه اسلامى است- نیز مى شود.»^[۵]
و با توجه به گستردگی نیاز جامعه نمی توان یک لیست مشخصی را ارئه کرد و یا ارائه لیست نیاز های جامعه از توان ما خارج است. ولی بطور کلی می توان گفت که یک جامعه اسلامی مانند دیگر جوامع به همه علومی که در زندگی انسان نقش دارند نیاز دارد در نتیجه هر مسلمانی باید با توجه به علایق و استعداد خود و نیاز جامعه اسلامی به دنبال علمی برود که بتواند گرهی را بگشاید و مشکلی را حل کند و هر مسلمانی باید بر اساس سه رکن یعنی علاقه و استعداد و نیاز جامعه اسلامی به یادگیری علمی بپردازد تا بتواند مثمر ثمر واقع شود.
البته این امر از منظر علوم اجتماعی بود. اما به شکل فردی در مرحله اول این علوم دینی و معرفت شناخت حقایق عالم و انتخاب دین و شناخت خداوند و دستورات او از مهمترین علومی هستند که هر مسلمانی باید آن را کسب کند و اگر آن را - ولو در مواردی از راه تقلید- یاد نگیرند زندگی اش مختل می شود، چرا که علوم دینی هم مربوط به زندگی دنیایی است و هم به زندگی ابدی انسان مربوط می شود.
در کنار این امر هر مسلمانی می تواند بر اساس نیاز جامعه اسلامی و علاقه خود بعد از یادگیری علوم اولیه دینی و لو در حد متوسط و آشنایی با وظایف دینی به یادگیری دیگر علوم بپردازد و در آن رشته صاحب نظر شود و به جامعه خود خدمت کند و لازم نیست که در مسائل دینی متخصص و یا مجتهد شود مگر آن که به قدر کفایت عالم دینی وجود نداشته باشد که در این صورت بر هر کسی که استعدادش را داشته باشد یادگیری علوم دینی واجب عینی می شود.

پا نویس