فرهنگ مصادیق:فتاوی رهبر معظم انقلاب در باب وقف: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۲۰

تعیین مال الاجاره موقوفه باید با مراعات غبطه و مصلحت وقف باشد
تهران - حضرت آیت الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب در ادامه فتاوی خود در خصوص فروش وقف و تبدیل آن اظهار داشتند: تعیین مال الاجاره موقوفه باید با مراعات غبطه و مصلحت وقف و به نرخ عادله باشد و زیر نظر متولی شرعی موقوفه و در جهت وقف صرف شود.

سوال:
برخی از متصرفین موقوفات افرادی بی بضاعت و فقیر و عیالوار و بعضا از خانواده شهدا و ایثارگران هستند، آیا اجازه می‌فرمایید اداره اوقاف در این رابطه در غیر نظر واقف در مال الاجاره موقوفه تخفیفی قایل شود؟
جواب:
بسمه تعالی تعیین مال الاجاره موقوفه باید با مراعات غبطه و مصلحت وقف و به نرخ عادله باشد و زیر نظر متولی شرعی موقوفه و در جهت وقف صرف شود.

سوال:
قنواتی است که از سه رشته آب تشکیل شده است و بیش از صد مالک دارد و تقریبا ۶/۱ آن وقف است این قنوات و اراضی تابعه آن سال‌های سال کشت و زرع می‌شده است.
رشته مبدا و مظهر این قنوات که در اثر حوادث طبیعی مدتی است که ضایع شده و مالکان نتوانسته‌اند بازسازی کنند (وچون قنوات در مسیر رودخانه قرار دارد و آب آن از دو رشته دیگر استفاده می‌شود) و حال متولیان وقف و مالکان تصمیم به بازسازی گرفته‌اند، خواهشمند است ذیلا پاسخ فرمایید: وقفیت و مالکیت و حق آنها به قوت خود باقی است یا خیر؟
جواب:
بسمه تعالی با عروض خرابی موقت بر قنوات و ترک موقت کشت و بهره برداری از اراضی ملکی و وقفی وقفیت و ملکیت و سایر حقوق مشروعه زایل نمی‌شود ولی اگر در اصل مالکیت یا ذیحقی اختلاف باشد باید در دادگاه رسیدگی شود.

سوال:
قنات وقفی که در اثر سیل تخریب و خشک و غیر قابل استفاده می‌شود عده‌ای از مالکان به اداره آبیاری استان مراجعه می‌کنند و تقاضای چاه عمیق به جای قنات سیل خورده می‌کنند که آن اداره مجوز یک حلقه چاه عمیق در محل زمین‌های بیابان که در تصرف دولت بوده می‌دهد و چاه در همان محل حفر می‌شود، با توجه به مراتب فوق سوال این است که حقیر مقدار چهار سهم از سهام وقفی از این چاه عمیق شریک شده‌ام آب و زمین فعلی آیا وقف است یا خیر؟
جواب:
بسمه تعالی در فرض مرقوم چاه وقف نیست و تصرف در آن تابع مقررات دولتی مربوطه است.

سوال:
در این محل مساجد و حسینیه‌ها و تکایایی به وسیله شیعیان و جماعت و سنت احداث و سال‌های سال است، مسلمانان در آن محل‌ها به ادای فرایض دینی و اقامه عزاداری و سایر مراسم مذهبی مشغولند. دولت با تصویب یک مصوبه اراضی بلامعارض شهر را به شعاع ۱۰ کیلومتر جهت تامین هزینه و اداره امور شهری شهرداری تملک کرد تا شهرداری با فروش اراضی بلا معارض امکانات اداره شهر را تامین کند نظر به اینکه اکثر مساجد و حسینیه‌ها به علل گوناگون نتوانسته‌اند عرصه و اعیان آنها را به ثبت برسانند در وضع فعلی در جهت به ثبت رساندن عرصه و اعیان مساجد شهرداری ادعای مالکیت عرصه مساجد و حسینیه‌ها را می‌کند از محضر مبارک استدعا می کندد اعلام نظر فرمایند مساجدی که سال‌ها در آن ادای فرایض می‌شود و عمل به وقف چندین ساله دارد ادعای شهرداری به استناد تصویب نامه فوق که ناظر به اراضی بلامانع است وجه شرعی دارد یا خیر؟ و آیا عرصه و اعیان مساجد و حسینیه‌ها موقوفه و مشمول مقررات وقف است یا خیر؟
جواب:
بسمه تعالی عرصه و اعیان مساجد و حسینیه‌ها ملک نیست و موقوفه و مشمول مقررات وقف می‌باشد، والله العالم.

سوال:
یکی از مزارع و کشتخوان‌های اطراف به مدار ۱۳ شبانه روز که حدود ده شبانه روز آن در چهار یا پنج گروه مختلف وقف و بقیه آن ملک است و این مزرعه هم همچون دیگر مزارع اطراف ارباب، مستاجری بوده و هست درگذشته توسط آب قنات کشت و زرع می‌شده که از زمان‌های قدیم مستاجرین آب و زمین را طبق نظر کارشناسی اجاره کرده‌اند و هر ساله مال الاجاره به متولی یا مالک می‌پرداختند، در حین کشت و زرع در زمان‌های گذشته مستاجرین جهت ازدیاد دسترنج و تثبیت آن به کاشتن درخت پسته نیز همت نهادند که مالک یا متولی از این کار بی خبر نبوده است و مستاجرین جهت جبران آب مورد نیاز گهگاهی از آب چاه‌های اطراف مزرعه نیز استفاده می‌کرده‌اند که شخصا هر ساعت به مبلغی پول می‌خریدند چندین سال گذشته جهت تامین آب مورد نیاز با همت مستاجرین چاه نیمه عمیقی جهت جبران کمبود آب مورد نیاز حفر کردند و اجاره نیز همچون گذشته می‌پرداختند.
الف - این چاه وقف است یا ملک ؟
بسمه تعالی مستاجرین اگر با پول خودشان در زمین ملک یا مباح چاه را حفر کرده‌اند ملک مستاجرین است و اگر در زمین موقوفه یا با پول حاصل از منافع وقف چاه را حفر کرده‌اند به وقف اختصاص دارد.
ب - آیا مستاجر شریک است یا خیر ؟
بسمه تعالی اگر چاه در زمین وقف حفر نشده و به صورت شرکت مستاجرین زمین و متولی شرعی موقوفه و مالکین زمین چاه را حفر کرده‌اند به نسبت شریک است.
ج - تکلیف مستاجرین چیست ؟
بسمه تعالی تکلیف مستاجرین و متولی نسبت به چاه حفر شده از جواب مساله قبل روشن شد.

سوال:
جهت بازگشایی و توسعه معابر دستگاه‌های دولتی گاهی ناچار به تخریب مساجد می‌شوند و از طرفی بر اساس مبانی فقهی و استفتائات موجود مراجع عظام شدیدا این عمل را قبیح و مرتکب را مستحق توبیخ می‌دانند و اداره اوقاف از طرفی متولی حفظ مساجد و از طرفی موید گسترش معابر در جهت هماهنگی با مسوولان است (لذا) بعضا اداره مردد در نوع تعیین تکلیف خود می‌شود بویژه در موردی که تخریب مسجد راه منحصر به فرد و اقرب به صلاح اجتماعی و شهری است. انشاءالله استرشاد به محضر مبارک حضرتعالی مشخص جهت دهی تصمیم نهایی این اداره و سایر دستگاه‌های مشابه در این گونه موارد باشد.
جواب:
بسمه تعالی تخریب مساجد جهت احداث و توسعه خیابان شرعا جایز نیست، مگر آنکه ضرورت اجتماعی غیر قابل تبدیل و یا چشم پوشی بر حسب نظر کارشناسان امین ایجاب کند.

سوال:
مزرعه‌ای است که ششدانگ طبق چند فقره وقفنامه آب آن به ترتیب وقف بر شرب چندین خانه و در انتها به سمت آستانه مقدسه و سکنه اماکن حول آستانه مجاورین و زائرین آن حضرت جاری، که به وسیله متولی باید از درآمد زراعی مزرعه هزینه آبرسانی تا امامزاده تامین شود . آیا متولی یا اداره اوقاف یا هر مقام دیگر شرعا می‌تواند بدون رعایت تقدم و تاخر قبل از مشروب شدن چندین خانه مورد نظر واقف که موقوف علیهم اصلی هستند اجاره دهد؟
الف: آب موقوفه برخلاف ترتیبی که در وقفنامه تصریح شده در داخل محدوده موقوف علیهم به جریان درآید یا خیر؟
ب: از آب موقوفه در خارج محدوده موقوف علیهم برای شرب دیگر منازل که واجد شرایط نیستند مورد استفاده قرار گیرد یا خیر؟ اگر چنین کردند تکلیف شرعی ساکنین آن منازل چه خواهد بود ؟
جواب:
بسمه تعالی به طور کلی در چگونگی اداره امور موقوفه و در نحوه استفاده از درآمد موقوفه و توزیع آن بین موقوف علیهم و صرف آن در جهت وقف باید دقیقا بر طبق آنچه که واقف تعیین کرده و مقرر داشته است و با مراعات غبطه وقف و در جهت وقف و زیر نظر خصوص متولی شرعی موقوفه عمل شود تخلف از مراتب فوق‌الاشاره جایز نیست، کما اینکه با وجود متولی شرعی هیچ سازمان یا اداره‌ای حق دخالت در امور موقوفه ندارد مگر حق نظارت و حسن اجرای اداره امور موقوفه از سوی متولی شرعی در محدوده‌ای که قانون حق نظارت برای آن سازمان را تجویز کرده است و اگر در این باره اختلاف دارند باید جهت رسیدگی به محاکم قضایی مراجعه کنند.

سوال:
در مسیر مسجد جامع آب انبار متروکه و مخروبه‌ای که ظاهرا وقفی است (ولیکن واقف و وقف نامه آن مشخص و موجود نیست) وجود دارد، حال در نظر است جهت باز شدن فضای مسجد آب انبار مذکور تخریب شود، حضرتعالی بفرمایید هیات امناء مسجد مجاز به تخریب آن هستند یا نه؟
جواب:
بسمه تعالی تخریب جایز نیست، بلی با فرض اینکه قابل انتفاع نیست می‌توانند از آن در کارهای خیر استفاده کنند و از جمله در ارتباط با مسجد، والله العالم.

سوال:
شخصی می‌خواهد مقداری از املاک خود را وقف حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) کند به این صورت که تا حیات دارد درآمد آن ملک مال خودش باشد و بعد از حیاتش مال امام (ع) باشد . آیا چنین وقفی شرعا صحیح است یا خیر؟ و چنانچه صحیح نیست راه صحیحش روشن فرمایید؟
جواب:
بسمه تعالی اگر به نحو بت و جزم زمین را از حالا وقف کند فقط منافع آن تا پایان حیات خود را برای خودش استثناء کند مانع ندارد چنین وقفی صحیح است.

سوال:
شخصی املاک خویش را در زمان حیات وقف کرده در خیرات و مبرات صرف شود و بعد از یک سال قبل از قبض و تحویل و تحول در مرض موت شفاها گفته اگر خواستید بفروشید مانعی ندارد، اولا آیا وقف صحیح است یا نه و ثانیا اینکه در مرض موت گفته بفروشید و در مورد فوق مصرف شود آیا نافذ است یا نه؟
جواب:
بسمه تعالی در فرض سوال وقف محقق نشده چنانچه مواردی را تعیین کرده حکم وصیت دارد.