فرهنگ مصادیق:تشکر از خدمات دیگران: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۵ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۳۲

نویسنده: الیاس صالحی
تهیه و تدوین : پژوهشکده امر به معروف ونهی از منکر قم - 95/02/20
کلمات کلیدی : تشکر، قدردانی، قدر شناسی، تقدیر، سپاسگزاری، خدمت، تشکر از والدین، تشکر از اساتید،

تعریف تشکر

قدردانی به رفتاری اطلاق می‌شود که در آن شخص از فرد یا افرادی که او را مورد لطف قرار داده‌اند به صورت کلامی، غیرکلامی و یا هر دو روش سپاسگزاری نماید.

اهمیت تشکر از دیگران

تشکر و قدردانی از «نعمت گستر» و سپاسگزاری از «نیکوکار» آن قدر با فضیلت و محبوب است که قرآن مجید ضمن این که «شاکر»^[۱] و «شکور»^[۲]را از نام‌های خدا دانسته، فرموده است: «و سیجزی الله الشاکرین»؛ ^[۳]خداوند پاداش سپاسگزاران را بزودی خواهد داد.
بی شک شکرگزاری و سپاس، نه تنها در برابر خالق که در برابر مخلوق نیز مطلوب است. کسی که به دیگری خدمت می‌کند و نعمتی در اختیار او می‌گذارد و از مواهب خویش به او می‌بخشد هر چند انتظار قدردانی و تشکّر نداشته باشد، وظیفه انسانی که مشمول نعمت او شده است این است که در مقام شکرگزاری و سپاس برآید، و با قلب و زبان و عمل از وی قدردانی کند، قدردانی یک اخلاق پسندیده است. از نظر فطری هم انسان دلش می‌خواهد در برابر نعمت و محبتی که دریافت کرده است قدردان و سپاسگزار باشد. حتی این رفتار در دیگر موجودات زنده هم بروز دارد. جانوران زبان تشکر ندارند، اما با تکان دادن سر یا دم قدردانی خود را در ازای لطفی که به آنها می‌شود ابراز می‌کنند.
در روایت از امام علی بن موسی الرضا(علیه السلام) نقل شده است: «مَنْ لَمْ یَشْکُرِالْمُنْعِمَ مِنَ الَمخْلُوقینَ لَمْ یَشْکُرِ اللّهَ عَزّوجل؛ کسی که بندگان بخشنده نعمت را از شکرگزاری نکند، شکر خداوند متعال را بجا نیاورده است».^[۴]
از آنجایی که تشکر و تشویق به انگیزش افراد در ارائه خدمات بهتر و مطلوبتر کمک می‌کند و روح و روان آنها را شاد و بانشاط می‌گرداند، و در مقابل اگر در جامعه روحیه تشکر و قدردانی از انسانهای خیّر، مبتکر و خلّاق از بین برود، گرایش به فعالیت‌های مثبت و سازنده کمرنگ شده و دلسردی و خمودگی جای آن را خواهد گرفت، این امر همیشه مورد تأکید اسلام و پیشوایان دینی بوده است.

تشکر از دیگران در قرآن

در آیات بسیاری از قرآن به مسئله سپاس و شکر اشاره شده و از مردمان خواسته شده است که نسبت به نعمت و نیز نعمت دهنده شاکر باشند. قرآن با توجه به روحیات آدمی به این نکته اشاره می‌کند که آدمی نسبت به نعمت و نعمت دهنده شکرگزار نیست و به جای این که سپاس گزار نعمت دهنده باشد، ناسپاسی می‌کند. خداوند درقرآن اشاره می‌کند که: «اعملوا آل داود شکرا و قلیل من عبادی الشکور؛ ^[۵]ای آل داود شکر (این همه نعمت را) به جا آورید، هرچند که شمار کمی از بندگان من شکرگزارند!»
خداوند در آیه دیگر نیز بر این مسئله تاکید کرده و می‌فرماید: «ولکن اکثرالناس لایشکرون؛ با این همه، بیشتر مردمان سپاس گزار نیستند». ^[۶]
خداوند با این که به مردمان نعمت‌های بسیاری بخشیده است و می‌توان از همه مهمتر به نعمت وجود و آفرینش آنان اشاره کرد، با این همه مردمان، قدر و ارزش نعمت‌های الهی را ندانسته و کفران نعمت می‌ورزند و نسبت به نعمت دهنده شاکر و سپاس گزار نیستند. قرآن می‌فرماید: «خداوند نسبت به مردمان دارای فضل است ولی بیشتر مردم سپاس گزار نیستند». ^[۷] در آیه دیگر می‌فرماید: «ان الله غفور شکور؛ همانا خداوند آمرزنده و بسیار سپاسگزار است» ^[۸]یعنی خداوند از انسان‌هایی که کارهای نیک و شایسته انجام می‌دهند، تشکر می‌کند و با نیکی و دادن پاداش به آنان، قدردانی خود را عملاً آشکار می‌سازد. بنابراین، انسان نیز باید خود را مزین به این خصلت الهی نموده، در قبال خدماتی که دیگران برای او انجام می‌دهند، از آن‌ها تشکر نماید.

تشکر ازدیگران در روایات

در روایات، تشکر از مردم در برابر خدمات و نیکی هایشان، بسیار مهم است و در برخی از احادیث تشکر از مردم به عنوان تشکر از خدا به شمار آمده است، به چند نمونه از روایات در این باره اشاره می‌شود:
۱. امام صادق (علیه السلام) نیز فرمودند: «اشکر من انعم علیک؛ از آن کسی که به تو نعمت رسانده، تشکر کن»^[۹]
۲. امام سجاد(علیه السلام) فرمود: اشکر کم لله اشکرکم للناس. شاکرترین شما از خدا، قدردان‌ترین شما از مردم است. ^[۱۰]
۳. از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روایت شده: «بنده‌ای را در قیامت به پیشگاه الهی می‌آورند و خداوند درباره او فرمان عذاب می‌دهد. عرض می‌کند: بار الها، درباره من امر به دوزخ فرمودی با آنکه من در دنیا مسلمان و قاری قرآن بودم. خداوند می‌فرماید: بنده من، نعمت‌هایی را به تو دادم و شکر آن‌ها را به جا نیاوردی. عرض می‌کند: بار الها، فلان نعمت را دادی تو را شکر کردم، فلان نعمت را دادی تو را شکر نمودم، یک به یک نعمت‌ها را می‌شمرد و از شکرها نام می‌برد. خداوند می‌فرماید: بنده من، راست می‌گویی، جز آنکه کسی را که من به دست او نعمت خود را به تو رساندم شکر نکردی، و من با خود عهد نموده‌ام شکر نعمت‌هایی را که به بنده‌ای داده‌ام نپذیرم تا شکر کند کسی را که نعمت من توسط او به وی رسیده است». ^[۱۱]
۴. امام سجاد(علیه السلام) در رساله حقوق می‌فرماید: «حق کسی که به تو خوبی می‌کند این است که از او تشکر نمایی و احسانش را به زبان آوری و از وی به نیکی یاد کنی و میان خود و خداوند برایش خالصانه دعا کنی. اگر چنین رفتاری کردی، بدون شک در نهان و آشکار از او قدردانی کرده‌ای. علاوه بر آن اگر روزی توانستی نیکی او را جبران کنی، سعی کن جبران نمایی». ^[۱۲]
۵. از حضرت علی(علیه السلام) روایت شده است که فرمود: « بر عهده کسی است که به او انعام و احسانی شده، اینکه به خوبی و به نحو شایسته، بر نعمت دهنده نیکی کند و نعمت و احسان او را جبران نماید. اگر از جبران عملی و «مکافات» ناتوان بود، با ستایشی شایسته و ثنای نیک برخورد کند، اگر از ستایش زبانی هم ناتوان بود، حداقل نعمت را بشناسد و به نعمت دهنده محبت داشته باشد. اگر این را هم ندارد و نتواند، پس شایسته آن نعمت نیست!» ^[۱۳]
از روایات ذکر شده استفاده می‌شود که ثناگفتن و تحسین نمودن یا تشکر از افراد خدمتگزار برای تشویق آنان و دگران، نه تنها جایز است، بلکه اولیای دین در این باره دستور داده‌اند که این وظیفه مفید و ثمر بخش را در جای خود بپذیرند.

تشکر در سیره معصومین (علیهم السلام)

سپاسگزاری و قدردانی از خدمات و نیکی‌های دیگران، در سیره معصومین (علیهم السلام) به طور فراوان قابل مشاهده است. که گاه کمترین خدمت را با بزرگترین نعمت پاسخ می‌گفتند، به عنوان نمونه، «داستان هدیه دادن یکی از کنیزان امام حسین(علیه السلام) شاخه گلی را به آن حضرت و آزاد ساختن او به وسیله امام(علیه السلام) معروف است، و هنگامی که از حضرتش توضیح خواستند که این خدمت بزرگ چگونه در مقابل آن کار کوچک قرار می‌گیرد فرمود: «کذا اَدَّبَنا اللّهُ؛ این گونه خداوند ما را ادب کرده است»^[۱۴]. و همچنین نقل شده: «در دوران شیرخوارگی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چند روز «ثویبه» کنیز آزاد شده ابولهب به او شیر داد. سپس «حلیمه سعدیه» عهده دار این کار شد و از پیامبر سرپرستی کرد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) به سبب محبت‌های ثویبه در دوران شیرخوارگی، به او احترام می‌کرد و از مدینه برای او که در مکه می‌زیست، لباس و هدیه‌های دیگر می‌فرستاد». ^[۱۵]
در بعضی از تواریخ آمده است که «ثویبه» کنیز «ابولهب» بود و هنگامی که به ابولهب بشارت تولد پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) را داد او را آزاد کرد (پیدا است ابولهب در آن زمان به خاطر خویشاوندی با پیامبر(صلی الله علیه وآله) از تولد پیامبر(صلی الله علیه وآله) خوشحال شد که از برادرش عبداللّه فرزندی به وجود آمد).
هنگامی که ابولهب بعد از آن همه دشمنی با پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) از دنیا رفت، برادرش عباس او را در خواب دید سؤال کرد: حالت چگونه است؟ گفت: در آتشم، ولی شبهای دوشنبه مجازات من تخفیف می‌یابد و از میان انگشتانم آب می‌نوشم، و این به خاطر آن است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) دوشنبه متولد شد، و من هنگامی که بشارت تولد او را از ثویبه کنیز خودم شنیدم، و آگاه شدم که چند روزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) را شیر داد او را آزاد کردم. ^[۱۶]
نظیر این شکرگزاری و قدردانی عملی در حالات پیشوایان معصوم(علیه السلام) فراوان است.
تشکر کردن و چاپلوسی اظهار دوستی به زبان، طرف مقابل را به وجود دوستی و علاقه مندی مطمئن تر می‌سازد. همانطور که حضرت امام صادق (علیه السلام) در روایت می‌فرماید: اگر فردی را دوست داشتی، به این دوستی آگاهش کن؛ زیرا این آگاهی، دوستی میان شما را محکم تر خواهد کرد. ^[۱۷]
گاه ابراز محبت و تقدیر و تشکر از دیگران به جای آن که نشانگر ویژگی‌های مثبت اخلاقی باشد، به وسیله‌ای برای رشد رذائل اخلاقی تبدیل می‌شود. صفت چاپلوسی را در انسان زنده می‌کند؛ غرور کاذب را در طرف مقابل ایجاد می‌کند؛ توجه انسان به منشأ اصلی نعمت‌ها را کم رنگ می‌کند؛ انسان به دروغ و برای رسیدن به منافع پست مادی، خود را علاقه مند به دیگری نشان داده، بدون آن که کوچک‌ترین محبتی در قلب او وجود داشته باشد و به ابراز محبت و احترام می‌پردازد.
این جا است که توصیه‌های پیشوایان انسان‌ها از چاپلوسی برحذر می‌دارد:
پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) از ستایش بی جا منع کرده و فرمود: «احْثُوا فِی وُجُوهِ الْمَدَّاحِینَ، به روی ستایش گران(چاپلوس) خاک بپاشید» ^[۱۸] در روایتی از امام هادی (علیه السلام) نقل شده است: « قال ابوالحسن الثالث علیه السلام لرجل و قد اکثر من افراط الثناء علیه اقبل علی شأنک فان کثره الملق یهجم علی الظنه و اذا حللت من اخیک فی محل الثقه فاعدل عن الملق الی حسن النیه.
«مردی حضور امام هادی (علیه السلام) شرفیاب شد و در مدح و ثنای آن حضرت زیاده روی کرد. امام به وی فرمود: برخیز از پی کارت برو چه آنکه زیاده روی در ثناگویی موجب بد گمانی می‌شود. سپس نصیحتش نمود و فرمود که هر وقت مورد اطمینان برادر دینی واقع شدی از تملق گویی به حسن نیت عدول نما.» ^[۱۹]
در روایتی دیگر نیز توصیه شده است؛ «اگر فردی نزد تو آمده و خوبی‌ها و رفتارهای نیکی را به تو نسبت داد که تو آنها را در اندرون خود نمی‌یابی، این ستایش را از او قبول نکرده و او را تکذیب کن؛ زیرا او با این کارش به تو ستم روا داشته است!» ^[۲۰]
امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرماید: «چه بسا افرادی که به دلیل تعریف و تمجید مردم از آنها، دچار فتنه شده‌اند». ^[۲۱]
در روایتی امام حسین (علیه السلام) می‌فرماید: « کم من مفتونٍ بحسن القول فیه، ... چه بسا افرادی که فریب تعریف‌ها و تحسین‌هایی که مردم از آنان می‌نمایند می‌خورند...» ^[۲۲]
انسان نباید فریفته قضاوتهای مردم درباره خودش شده و بخاطر تساویل نفسانی از قضاوت صحیح در مورد خودش غفلت ورزد و توجه به این مسأله بالخصوص برای مسئولین حائز اهمیت است.
تمام موارد فوق نشانگر آن نیست که همواره باید از ستایش کارهای نیک دیگران و تشویق آنان دریغ ورزیم، بلکه تنها ضروری است که پیامدهای آن را سنجیده و سپس سخنی به اندازه بگوییم، چنانچه حضرتشان در جای دیگر فرمودند: ستایش بیش از شایستگی، چاپلوسی از طرف مقابل به شمار آمده و دریغ از ستایش لازم نیز ناشی از درماندگی یا حسادت است . ^[۲۳] عقل هر فردی به تنهایی می‌تواند داور مناسبی باشد که آیا ابراز علاقه‌ها و ستایش‌های او رفتاری خداپسندانه برای تحکیم روابط سالم اجتماعی و تشویق دیگران به کار نیک است و یا رفتاری منافقانه برای جلب منافع شخصی! اوّلی فضیلتی اخلاقی است که اسلام بدان توصیه کرده و دومی رذیلتی اخلاقی است که نمی‌تواند مورد تأیید اسلام باشد.

انتظار سپاسگزاری نداشته باش

اسلام به انسان‌ها سفارش می‌کند که در برابر نعمت و خیری که به آنان می‌رسد از طرف مقابل تشکر کنند ولی به افرادی که واسطه در فیض و نعمت هستند نیز تذکر می‌دهد که نباید توقع و انتظار تشکر داشته باشند. این به سه علت است:
۱. عمل باید همیشه برای خدا باشد و تنها از خدا پاداش بخواهد و گرنه انتظار تشکر از دیگران اجر عمل را نزد خدای متعال از بین می‌برد. در قرآن کریم علت عظمت کار اهل بیت علیهم السلام در کمک به فقیر و یتیم و اسیر (که داستانش در سوره هل اتی آمده است) همین انتظار تشکر نداشتن آن‌ها دانسته شده است: «إِنَّمَا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِیدُ مِنکُمْ جَزَاء وَلَا شُکُورًا » ؛ جز این نیست که شما را برای خدا اطعام می‌کنیم و از شما نه پاداشی می‌خواهیم نه سپاسی .
۲. همیشه باید به دیگران خوشبین بود. بنابراین می‌توان عدم تشکر را بر فراموشی یا چیزهایی از این قبیل حمل کرد. همانطور که در روایتی امیرمؤمنان (علیه السلام) فرمود:
«ضع امر اخیک علی أحسنه حتّی یأتیک منه ما یغلبک و لا تظنّن بکلمه خرجت من اخیک سوءً و انت تجدلها فی الخیر محملاً؛
کار برادرت را نیک تصوّر کن تا زمانی که چیزی از او به تو رسد که نظرت را عوض کند و نسبت به سخنی که برادرت می‌گوید، بدگمان مباش و محملی از خیر برایش قرار ده.» ^[۲۴]
۳. اگر انتظار تشکر از دیگران نداشته باشیم، دیگر تشکر نکردن طرف باعث نمی‌شود که ما از کار خیر بی بهره بمانیم و به دیگران خدمت نکنیم همانطور که در روایتی امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرمایند: «لا یزهدنک فی المعروف من لا یشکر لک، تشکر نکردن دیگران تو را از کار خوب باز ندارد، تشکر نکردن دیگران از تو نباید تو را به خوبی کردن بی رغبت سازد، زیرا کسی که از آن نیکی کم‌ترین بهره‌ای نمی‌برد (یعنی خداوند) از تو قدردانی می‌کند و از سپاسگزاری این سپاسگزار به بیش از آن چیزی می‌رسی که فرد ناسپاس فرو گذاشته است و خداوند نیکوکاران را دوست دارد». ^[۲۵] برای ایجاد انگیزه و انتظار تشکر نداشتن از دیگران به چند روایت اشاره می‌شود:
الف. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: «أفضَلُ النّاسِ عِندَ اللّه مَنزِلَهً وَأَقرَبُهُم مِنَ اللّه وَسیلَهً المُحسِنُ یُکَفَّرُ إحسانُهُ؛
بهترین مردم نزد خداوند و نزدیک‌ترین آنان به او، نیکوکاری است که از نیکی او قدردانی نمی‌شود». ^[۲۶]
ب. در روایتی حدیث امام علی (علیه السلام) می‌فرماید: «اگر به کسی خوبی کردی در واقع با این کار خود را گرامی داشته‌ای و به خودت آبرو داده‌ای، پس به سبب خوبی ای که به خودت کرده‌ای از دیگران خواهان تشکر مباش». ^[۲۷]
ج. در روایتی امام صادق (علیه السلام) فرمود: « خدمات مؤمن ناسپاسی می‌شود، زیرا خوبی او به درگاه خدای تعالی بالا می‌رود و در میان مردم بازگو نمی‌شود، اما خوبی‌های کافر بازگو و شایع می‌شود چون برای مردم است و به درگاه الهی بالا نمی‌رود». ^[۲۸]
در مقابل کسانی که کار نیکی انجام می‌دهند و دستور اسلام بر این است که انتظار تشکر نداشته باشند از سوی دیگر کسانی هستند که بدون انجام کار نیک و خیر انتظار قدر دانی و تشکر کردن دیگران را دارند خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: « لاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَفْرَحُونَ بِمَا أَتَواْ وَّیُحِبُّونَ أَن یُحْمَدُواْ بِمَا لَمْ یَفْعَلُواْ فَلاَ تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَهٍ مِّنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ؛
گمان نکن آنهایی که از کارهای زشت خودشان خوشحال می‌شوند و دوست دارند (مردم آنها) را به خاطر کار (خوبی) که نکرده‌اند مورد تعریف قرار دهند از عذاب الهی برکنارند، (بلکه برعکس) برایشان عذاب دردناکی است!» ^[۲۹]
ثبت کردن کار دیگران به نام خود بخاطر قدر دانی و تشکر دیگران نیز امری ناپسند است که باید از آن پرهیز شود.

فواید و آثار سپاسگزاری

دلایل زیادی وجود دارد تا قدردان دیگران باشیم. از مسائل کوچک گرفته تا موردی مانند تشکر از پدر و مادر. مثلا تشکر از کسی که جایش را در اتوبوس به ما می‌دهد یا خود را کنار می‌کشد تا ما رد شویم. تشکر از کسی که یک لیوان آب به ما می‌دهد یا برای راه انداختن کارمان تلاش می‌کند.
در زندگی روزانه با توجه به جمعی بودن نوع زندگی مان بسیار پیش می‌آید که دیگران به ما کمک کنند، برایمان کاری انجام دهند یا به هر طریقی باری از روی دوشمان بردارند و البته بالعکس؛ ما برای دیگران سودمند می‌شویم. در این شرایط دلمان می‌خواهد از ما سپاسگزاری شود. اگر از زبانشان نشنویم ممکن است دلخور شویم و همین طور دیگران، شکی نیست که شکر مخلوق علاوه بر این که اطاعت از فرمان خالق است برای خود فرد هم آثار روحی و روانی به سزایی دارد، و اگر بدانیم قدردانی چه تاثیری در دیگران دارد مسلما از آن بیشتر استفاده می‌کنیم، تشکر از دیگران آثار فراوانی در پی دارد که به چند نمونه آن اشاره می‌شود:
۱. امیر المومنین علی (علیه السلام) فرمود: «آن کسی که به تو نعمت می‌دهد و شکرش را ادا می‌کنی اگر قلبا از تو راضی باشد شکرت بر خشنودی و وفایش می‌افزاید و اگر بر تو خشمگین باشد شکر تو موجب صلاح ضمیر و عطوفتش می‌گردد». ^[۳۰]
۲. با قدردانی از زحمات و محبت‌های دیگران به آنان می‌فهمانیم که تلاش‌های آنان بیهوده صورت نگرفته است و ما قدر تلاش‌های آنان را می‌دانیم.
۳. عمل قدر دانی موجب یادگیری در دیگر افراد بویژه افراد خانواده می‌گردد و آنها می‌آموزند که در قبال محبت‌های دیگران از آنان سپاسگزاری کنند.
۴. قدردانی از الطاف دیگران موجب تقویت رفتار نیک می‌گردد به این معنا که اگر کسی در قبال ما لطفی انجام داد، قدردانی از عمل او موجب می‌شود که این لطف را در مواقع دیگر ادامه دهد.
۵. با قدردانی می‌توانیم خستگی زحمات و کوششی که دیگران برای ما انجام داده‌اند از تن آنها خارج کنیم.
۶. ذات انسان نیاز به گرامیداشت دارد، یعنی برای او باید ارج و قرب قائل شد و سپاسگزاری از دیگران باعث می‌شود نیاز به تکریم در انسان ارضا شود.
۷. تشکر از دیگران یک نوع مهرورزی است و گونه‌ای از ابراز تعلق و عشق به همنوع است.
۸. قدرشناسی و قدردانی، گستره دید ما را بیشتر می‌کند و باعث می‌شود در مقابل مشکلاتی که ناامید و مایوسمان می‌کند احساس بهتری داشته باشیم و همچنین تصورات باطل نسبت به قوانین طبیعی و جریان واقعی زندگی را که در ذهنمان به وجودآمده برطرف می‌کند و به عبارتی قدرشناسی، نشانه‌ای از تربیت صحیح است.

شتاب در سپاسگزاری

بهتر است قدردانی بلافاصله پس از لطف دیگری یا دیگران نسبت به ما انجام گیرد و در غیر اینصورت اثر و خاصیت مطلوب خود را از دست می‌دهد و یا کاسته می‌شود.

خصوصیت انسان‌های سپاسگزار

هر انسانی دارای خصوصیاتی است که می‌تواند پسندیده یا نا پسند باشد، تشکر کردن از دیگران نیز یکی از خصوصیاتی است که هر انسان می‌تواند دارا باشد و بوسیله این خصلت هم به خود ارزش دهد و هم به دیگران. کسانی که شکر گزار هستند دارای ویژگی‌هایی هستند که شخصیت آنان را از دیگران متمایز می‌کنند برخی از این خصوصیات اینچنین است:
۱. شکر نیمی از ارزشها
از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند: «گرامـی‌ترین مردم نزد خدا کیست؟ فرمود: کسی که وقتی چیزی به او داده شود سـپاسگزاری می‌کند و وقتی گرفتار شود صبر می‌کند.» ^[۳۱]
۲. انسانی شاکر و سپاسگزار دارای فرزانگی و حکمت، است؛ زیرا نسبت به نعمت و سپاس گزاری نعمت دهنده آگاهی وشناخت دارد و ارزش و قدر نعمت و نعمت دهنده را می‌شناسد و می‌داند،^[۳۲]
۳. از ویژگی‌های بارز انسان‌های مومن، تشکر و قدردانی از خدمات دیگران است. قرآن کریم در موارد متعدد، از خداوند به عنوان شکور و شاکر یاد کرده است، از جمله: «و من تطوع خیرا فان الله شاکر علیم؛ کسی که فرمان خدا را در انجام کارهای نیک اطاعت کند، خداوند (در برابر عمل او) شکرگزار و داناست».^[۳۳]
۴. کسانی که قدر دان دیگران هستند دید وسیع تری به زندگی دارند و از رضایت بیشتری نسبت به مردم و اجتماع برخوردار هستند و از اینکه به مردم خدمت می‌کنند لذت می‌برند و آرامش و آسودگی خاطر دارند و همچنین این افراد مشکلات را کمتر حس می‌کنند و صبرشان در برابر ناملایمات بیشتر است و با مهربانی و محبت به دیگران ارزش‌های اخلاقی خود را نیز به آنان منتقل می‌کنند.
۵. کسانی که در مقابل کوچک‌ترین محبتی قدردان هستند همیشه از آنها به عنوان انسان‌هایی باشعور و باادب یاد می‌شود. این افراد در بین اطرافیان، انسان‌هایی محبوب و باشخصیت شناخته می‌شوند.
۶. انسان‌هایی که لطف دیگران را فراموش نمی‌کنند سرشار از نیروهای مثبت هستند. کسانی که قدرشناس هستند ناشی از توجه آنها به درون خودشان است و بدون توجه به خود و شناخت واقع بینانه نمی‌توان به نیروهای مثبت در زندگی دست پیدا کرد.

پاداش سپاسگزار

سپاسپگزاری از دیگران جدای از اینکه منافع شخصی زیادی برای فرد سپاسگزار دارد، اجر معنوی و ثواب‌های اخروی زیادی نیز دارد. در روایتی امام صادق علیه السلام به نقل از پدرانش می‌فرماید: «پـاداش طعـام خـور سـپاسگزار، هـمانند پـاداش روزه دار در راه خداست، و پاداش انسان سالم سپاسـگزار مثل پاداش گرفتار صبور است، و اجر توانگر سپاسگزار همانند اجر انسان محروم قناعت پیشه است».^[۳۴]

زیان‌های ناسپاسی

ترک شکرگزاری مخلوق، یا ناسپاسی در برابر بخشندگان نعمت، دلیل بر روح ناسپاسی در وجود شخص است که به خاطر آن، ارزشی برای زحمات و نعمت‌های مردم قایل نیست، بلکه گاه خود را طلبکار هم می‌داند، چنین کسی به یقین در برابر خالق متعال نیز شکرگزاری نخواهد کرد، به خصوص این که نعمت‌هایی که مردم به یکدیگر می‌دهند چون محدود است و گاه، به چشم می‌آید، برخلاف نعمت‌های الهی که تمام وجود ما را در تمام عمر احاطه کرده و به همین دلیل گاه از شدّت ظهور مخفی و پنهان می‌شود، تشکر کردن همانطور که دارای منافعی است ترک آن نیز دارای مضرات فراوانی است که چند نمونه از آن را بیان می‌کنیم:
۱. یکی از نشانه‌های مهم فرومایگی و پستی یک انسان این است که در برابر خوبی مردم و یا نعمت‌های بی پایان خداوند قدرنشناس باشد. امام حسن(علیه السلام) در همین زمینه می‌فرماید: «اللؤم ان لاتشکر النعمه. پستی این است که سپاسگزار نعمت نباشی».^[۳۵]
۲. انسان ناسپاس هم ردیف چهارپایان است همانطور که در روایتی حضرت علی(علیه السلام) فرمود: «کسی که از نعمت بخشی و احسان دیگران سپاسگزاری نکند، باید او را از چهارپایان به شمار آورد». ^[۳۶]
۳. شخصی که از زحمات دیگران تشکر نمی‌کند راهزن نیکی است همانطور که در حدیثی امام صادق (علیه السلام) فرمود: «خدا لعنت کند راهزنان نیکی را. سئوال شد راهزنان نیکی چه کسانی هستند؟ فرمودند: کسی که به او نیکی شود، و او ناسپاسی کند، در نتیجه نیکوکار را از نیکی به دیگران باز دارد». ^[۳۷]
۴. وقتی از دیگران به دلیل کاری که کرده‌اند تشکر نکنیم کار او جلوه نمی‌کند و به چشم نمی‌آید و همین ندیدن دیگران و اهمیت قائل نشدن برای آنان باعث می‌شود فرد احساس امنیت خاطر نداشته باشد.

درجات تشکر از دیگران

در مورد انواع تشکر از دیگران روایتی از امام سجاد علیه السلام نقل شده است: «حق کسی که به تو نیکی کرده، این است که از او تشکر کنی و نیکیش را به زبان آوری و از وی به خوبی یاد کنی و میان خود و خدای عزوجل برایش خالصانه دعا کنی، هرگاه چنین کردی بی گمان پنهانی و آشکارا از او تشکر کرده‌ای. سپس اگر روزی توانستی نیکی او را جبران کنی، جبران کن.» ^[۳۸]
حضرت در این حدیث یاد آوری می‌کند: تشکر به سه روش امکان پذیر است که بهتر است در تشکر کردن از دیگران این سه راه به نحو احسن انجام گیرد، ۱. تشکر زبانی، که همان الفاظ سپاسگزاری و تشکرهای معمول در بین افراد جامعه است می‌باشد. ۲. تشکر قلبی، که همان دعا و طلب خیر برای شخص نیکوکار می‌باشد، ۳. تشکر عملی، که در مقام عمل اگر می‌توانیم لطف او را به بهترین وجه جبران کنیم. همانطور که خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: « وَ إِذا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّهٍ فَحَیُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها».^[۳۹]
و همانطور که در فرهنگ دینی آمده همیشه وقتی کسی به شما نیکی کرد نیکی او را بهتر و بیش تر جواب دهید تا آنجا که اگر کسی در هنگام سلام گفتن تنها به «سلام»بسنده کرد شما به او بگویید «سلام علیکم» و اگر گفت «سلام علیکم» شما بگویید «سلام علیکم و رحمه الله» و اگر گفت: «سلام علیکم و رحمه الله» شما بگویید: «سلام علیکم و رحمه الله و برکاته».

خدمات بهتر و بیشتر و تشکر بیشتر

خدمات افراد جامعه مختلف است و بنا بر اختلافی که دارند تشکر کردن از آنان نیز مختلف می‌شود، و باید طبق همان مرتبه از فرد سپاسگزاری شود، که امام علی(علیه السلام) در حدیث کوتاه و پُر معنایی می‌فرماید: «شکر پروردگارت این است که دائماً ثنایش گویی، شکر کسی که بالای دست تو است به این است که در پیروی از او صادق باشی، شکر هم ردیفت آن است که مراتب اخوّت و برادری را به خوبی انجام دهی و شکر کسانی که زیر دست تو هستند به این است که از بخشش به آنها مضایقه نکنی». ^[۴۰]
بیشترین خدمات از سوی خداوند متعال و اولیای او به بشریت می‌رسد و لذا بالاترین تشکر از خدا و اولیای الهی ضرورت دارد.

روش‌های قدردانی

روش‌های قدردانی از دیگران بسیار زیاد و متنوع است، مثلا می‌توان با جملات پر مهر از آنان تشکر کرد یا کاری را برایشان انجام داد یا به نیکی از آنان یاد کرد و روش‌های دیگر.
روش‌های قدردانی در کارهای دولتی نیز زیاد است یکی از آن موارد پرداخت پول نقد به روسای موسسات و ادارات و یا کارکنان می‌باشد که پرداخت پول نقد به عنوان پاداش در مقایسه با اعطای مواردی همچون کالا، تسهیلات سفر و دیگر اشیای قابل لمس، کمتر به خاطر می‌ماند. بنابراین به جای پرداخت پول نقد، پاداش‌ها را بر اساس اقلام ملموس یا فیزیکی متمرکز باید انجام داد تا هم کارمندان بتوانند چندین بار مورد استفاده قرار دهند، و یا فرد همراه با اعضای خانواده اش از آن لذت ببرد. این اقلام بر خلاف پول هرگز از دست نمی‌روند.
برای شیوه‌های قدردانی آن هم از نوع غیرمالی روش‌های زیادی وجود دارد، چراکه همانطور که گفته شد پاداش‌های غیرمالی اثرگذارتر هستندو دراین جا به چند نمونه از آن‌ها اشاره می‌کنیم:
۱. همایش از مسئولین و کارمندان در مراسم رسمی و همایش‌ها، به همراه لوح تقدیر و ...
۲. نصب تصویر مسئول یا کارمند فعال و خدوم در نشریه و یا در پورتال سازمان، به همراه چکیده‌ای بیوگرافی و عوامل موفقیت آن‌ها و وظیفه‌ای که در آن درخشیده است.
۳. فراهم کردن شرایط تحصیل برای کارمندانی که علاقه به کسب علم و دانش دارند، و یا ثبت نام و ترغیب در مسابقات ورزشی و تفریحات سالم.
۴. ترفیع درجه برای کارمندان و همچنین دادن کالاهای ضروری به آنان و خانواده آنان نیز می‌تواند از مصادیق تشکر از زجمات آنان قرار بگیرد.
۵. از کارمندان برای صرف غذای دو نفره دعوت کنید.
۶. هدیه دادن گل یا کتاب و یا هدایای کوچک دیگری می‌تواند روش دیگری برای تشکر از کارمندان باشد، و موارد دیگری که هر کس می‌تواند با ابتکار به خرج دادن انجام دهد.
در مورد خدمات دولتی و مسئولین و کارکنانی که در منصب‌های خدمت هستند باید این نکته را تذکر دهیم که همین توفقیق خدمت به مردم از نعمت‌های الهی است که شامل حال این افراد شده است و آنان باید در مرحله اول بخاطر این نعمت از خداوند تشکر کند و در مرحله بعد این نعمت را به بهترین وجه انجام دهند و در خدمت و رفع مشکلات اجتماع همه توان خود را بکار گیرند.
و مردم هم در مقابل این خدماتی که از ارگان‌ها و اردات دولتی و غیر دولتی دریافت می‌کنند باید قدردان و آنان باشند و هم از آنان و هم از خداوند متعال تشکر کنند.

تشکر از پدر و مادر

شکر واسطه نعمت، اطاعت از خالق و حق شناسی از مخلوق است. نعمت حیات و قوایی که برای ادامه زندگی، لازم است از بزرگ‌ترین نعمت‌های خداوند برای انسان به شمار می‌آید. روشن است که این نعمت وجود ما به وسیله پدر و مادر به ما اعطا شده است و اگر آن دو نمی‌بودند، ما به وجود نمی‌آمدیم. بنابراین طبق دستور اسلام، وظیفه داریم در نعمت حیات، خداوند را شکرگزار باشیم و همچنین از پدر و مادر که مجرای این فیض بزرگ الهی بوده‌اند، تشکر نماییم. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «ان اشکر لی و لوالدیک؛ مرا و پدر و مادرت را شکرگزار باش». ^[۴۱]و همچنین می‌فرماید: «وَوَصَّیْنا الاِنْسانُ بِوالِدَیْهِ حَمَلَتْهُ اُمُّهُ وَهْناً عَلی وَهْن وَ فِصالُهُ فی عامَیْنِ اَنِ اشْکُرْ لی وَلِوالِدَیْکَ اِلَیَ الْمَصیر؛^[۴۲]ما به انسان درباره پدر و مادرش سفارش کردیم، مادرش هر روز با زحمتی روی زحمت حمل کرد (و دوران بارداری را با رنج‌های فراوان پشت سر گذاشت) و دوران شیر خوارگی او در دو سال (با زحمت فراوان) صورت می‌گیرد، به انسان گفتیم که برای من و برای پدر و مادرت شکرگزاری کن که بازگشت همه شما به سوی من است». امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «من لم یشکر والدیه لم یشکر الله؛ کسی که از پدر و مادرش تشکر نکند از خداوند متعال تشکر نکرده است»، ^[۴۳]نیز فرمودند: «ان الله امر بالشکر له و للوالدین؛ همانا خداوند فرمان داده است از او و پدر و مادر تشکر کنید». ^[۴۴] در این آیه احترام، قدردانی و اطاعت از والدین، در کنار پرستش خداوند بیان شده ومورد تأکید قرار گرفته است.

تشکر از همسر و فرزندان

یکی از مهم‌ترین و تأثیر گذارترین روش برای رسیدن به خوشبختی و آرامش ایجاد جو تشکر و قدردانی در خانواده می‌باشد. سپاسگذاری از افعال و گفتار همسر و فرزندان در زندگی می‌تواند رنگ و بوی نشاط و خوشبختی را به زندگی هر خانواده‌ای وارد نماید.
انسان امروزی برای رسیدن به خوشبختی تلاشهای زیادی را انجام می‌دهد، که گاه هزینه‌های سنگینی نیز دارد، این در حالی است که دین اسلام روشهای کم هزینه‌ای را برای رسیدن به خوشبختی و آرامش توصیه کرده است، و فقط کافیست انسان با استفاده از مطالعه و یا مشاوره با این روشها آشنا گردد. یکی از علل عدم تشکر و قدردانی از همسر در زندگی نداشتن اطلاعات لازم در مورد آثار و برکات انجام این عمل می‌باشد.
در اینجا نمونه‌ای از آثار و برکات تشکر و قدردانی در زندگی خانوادگی اشاره شود:
۱. رشد معنوی
تشکر از همسر حتی در زمانی که کار ناقصی را انجام داده باعث رشد معنوی می‌شود. این به این معنا است که برای رشد یافتن در زمینه معنویت جدا شدن از خانواده و جامعه کمک چندانی نمی‌کند، بلکه بودن در کنار افراد دیگر و داشتن یک رابطه صحیح می‌تواند انسان را در رسیدن به معنویت کمک شایانی نماید.
۲. خوشحال نمودن همسر و خانواده
یکی از دغدغه‌های زوجین انجام دادن کاری برای خوشحال نمودن طرف مقابل است. این کار برخی اوقات منجر به تحمل زمان و هزینه‌های زیادی نیز می‌گردد. اما یک راه ساده و کم هزینه به جهت خوشحال نمودن طرف مقابل تشکر و قدردانی نمودن از فعالیت‌های صورت گرفته در خانواده است. این روش می‌تواند با یک عمل یا گفتار ساده صورت گیرد.
۳. جلب محبت
تلاش زن و مرد برای جلب محبت همسر خود قابل توجه است، خصوصا در زمانه‌ای که جلوه‌های بیرون از خانواده برای زوجین متنوع و زیاد گشته است. تشکر از همسر به شیوه‌های مختلف کمک می‌کند تا انسان به راحتی بتواند محبت طرف مقابل را به خود جلب نماید.
۴. ارضای نیاز به قدردانی
هر انسانی نیاز به قدر دانی از فعالیتهایش را دارد که اگر این نیاز به خوبی در خانه بر طرف شود رابطه خانواده را مستحکم خواهد نمود. ضمن اینکه برآورده نشدن نیازها عامل بوجود آمدن عقده‌ها و افسردگی می‌باشد.
۵. ایجاد گرمی و صمیمیت تشکر نمودن از همسر می‌تواند سردی روابط بین زوجین را گرما ببخشد.
۶. دلگرمی در کارهای خانه و بیرون
داشتن این حس که فعالیت‌های من در خانه و یا بیرون از منزل از چشم همسرم پنهان نبوده و او به خاطر این فعالیتها از من تشکر می‌کند، این دلگرمی را بوجود می‌آورد که شخص با تمام وجود به کار خود ادامه دهد.
ضمن اینکه می‌تواند در تکمیل کارهای ناقص نیز مؤثر باشد.
۷. ایجاد دلبستگی و علاقه
معمولا توجه به موقع و لازم می‌تواند یک علاقه خوب را فراهم نماید و این مهم، با تشکر از کار همسر که همان توجه به موقع است حاصل می‌گردد.
۸. تأثیر در رفتار و اخلاق
انسان بنده کسی است که به کار او اهمیت دهد و احساس کند زحماتش نزد او ارزشمند است، لذا ایجاد حسن خلق و رفتار مطلوب را به دنبال خواهد داشت.
۹. امتیاز دادن به طرف مقابل
مرد زمانی که همسرش از او تشکر کند به همسر خود امتیاز داده و حس می‌کند که او را دوست دارد. زیرا مردها بیش از اینکه از زنها کار بخواهند، می‌خواهند آنها را دوست بدارند و قدردان باشند.
۱۰. احساس ارزشمند و مفید بودن
در تشکر در واقع پذیرش فعل انجام شده و قبول فی الجمله‌ای آن است، به این بیان که فرد خود را ارزشمند تلقی می‌کند.
تشکر کردن از افعال دیگران این حس را در شخص ایجاد می‌کند که او فردی مفید و کارآمد است در مقابل عدم تشکر فرد را دچار توهم بی فایده بودن می‌کند.
۱۱. احساس رضایتمندی
در خانواده کسی بابت انجام کارهای خود مزد و یا حقوقی دریافت نمی‌کند و تکرار برخی کارها ممکن است ملال آور شود که راهکار پیشگیری از ملالت، تشکر از فعالیت انجام شده است، و این تشکر احساس رضایتمندی را در افراد تقویت می‌نماید.
۱۲. تحمل مشکلات
زندگی مشترک سرشار از مشکلات فراوانی است که باید زوجین این مشکلات را تحمل کرده تا زندگی شیرینی را تجربه کنند.
تشکر از همسر این کمک را می‌نماید که شخص در رویارویی با مشکلات در راه رفاه خانواده خود بیشتر و بهتر اقدام کند، و این تشکر اعطای دلگرمی به فرد را در برخورد با مشکلات را می‌دهد.
۱۳. آرامش
برای آرامش عوامل زیادی برشمردند اما از علل مهم و کارآمد می‌توان به تشکر اشاره کرد زیرا عدم این کار باعث ایجاد اضطراب و نگرانی از فعالیت انجام شده می‌شود.
به این بیان که وقتی از کار انجام شده تشکر نشود، فرد احساس می‌کند کاری که انجام داده و زمان و پول و... را که برای این کار صرف کرده بی ارزش تلقی شده و یا نتوانسته کار مناسب را انجام دهد. این خود سلب آرامش را به دنبال دارد.
اگر از اقدامات صورت گرفته به هر میزان تشکر صورت پذیرد، به فرد این آرامش را می‌بخشد که کارش بی ارزش نبوده و یا اینکه مورد قبول واقع شده است.
۱۴. تداوم خیرات و نیکی‌ها
هر انسانی زمانی که بعد از انجام دادن یک کار تشویق شود مطمئنا به دنبال تکرار آن کار برمی آید. اما عدم تشویق و توجه باعث سردی در انجام مجدد کار شده و یا اگر مجبور به تکرار باشد از انجام آن لذت نبرده که هیچ، ممکن است رنج نیز ببرد.
امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: سپاس گذاری کن از کسی که به تو احسانی نموده، این امر باعث پایداری احسان می‌شود و اگر سپاسگذاری نکنی احسان دوام نمی‌یابد.

تشکر از اساتید و معلمان

به یقین پدر و مادر تنها کسانی نیستند که بر گردن انسان حق دارند (هر چند حق آنها بسیار بزرگ است) هر کس حقّی معنوی یا مادی داشته باشد باید در برابر او تشکّر کرد.
علم نیز نعمتی است از جانب خداوند و باید او را در برابر این نعمت، شکرگزاری نمود، لکن مجرای فیض علم، معلم است، لذا انسان علاوه بر سپاس از خدا، باید از آموزگاران، دبیران، مدرسین و اساتید خود در هر مرتبه و مقامی که هست، قدردانی نماید. امیرالمومنین علی (علیه السلام) می‌فرماید: «اکرم ضیفک و ان کان حقیرا و قم من مجلسک لابیک و معلمک و ان کنت امیرا؛ مهمانت را احترام کن اگر چه او از نظر شخصیت اجتماعی ارزش والایی ندارد و همچنین به احترام پدر و معلمت قیام کن و بر پا خیز، اگر چه فرمانروای جامعه باشی». ^[۴۵]

چگونگی تشکر کردن

برای انجام هر کاری شیوه و روشی وجود دارد تشکر کردن از دیگران نیز دارای روش‌های گوناگونی است که باید به صورت صحیح انجام شود تا بتواند حق کسی که لطف کرده و خدمتی را انجام داده است اداء شود، همانطور که در روایتی امام علی (علیه السلام) می‌فرماید: «مَن صَنَعَ بِمِثلِ ما صُنِعَ اِلَیهِ فَاِنَّما کافاهُ وَمَن اَضعَفَهُ کانَ شَکورا؛ هر کس در برابر خوبی ای که به او شده همانند آن را انجام دهد آن را تلافی کرده است و اگر بیشتر از آن خوبی کند، سپاسگزاری نموده است».^[۴۶]
۱. قدردانی باید دقیقاً از افرادی که لازم است انجام گیرد به این معنا که اگر بخواهیم از همسر خود درمقابل عملی که انجام داده قدردانی نمائیم باید این سپاسگزاری را از خود همسر انجام دهیم و نه فرزندان.
۲. کیفیت و کمیت قدردانی باید متناسب با کیفیت و کمیت عمل انجام شده باشد.
۳. سعی کنیم قدردانی از شیوه‌های کلامی و غیرکلامی تواما استفاده کنیم مثلاً تشکر کردن به همراه لبخند زدن.
۴. عمل قدردانی را محدود به سن اشخاص نکنیم مثلاً نگوئیم که چون بچه کوچک است نیاز به قدردانی ندارد.
۵. موضوع یا مسئله‌ای که از آن قدردانی می‌کنیم باید دقیقاً مشخص شود تا فرد متوجه شود از کدام کار او قدردانی نموده‌ایم.

روشهای تشکر از دیگران

هر چند راه و رسم تشکر در موقعیتهای مختلف متفاوت بوده اما بیان راه‌های آن، به فرد این امکان را می‌دهد تا بتواند در موقعیت‌های مختلف از روشی که احساس می‌کند مفید و کارآمد است استفاده کند.
۱. تشکر کلامی:
در موارد زیادی کلمات می‌توانند احساسات و عواطف انسان را به دیگران منتقل کنند یکی از این موارد زمانی است که خیر و نیکی از طرف مقابل به انسان رسیده باشد که با جملات احساسی و تشکر آمیز می‌توانیم از او سپاسگزای کنیم.
۲. تشکر نوشتاری:
در بعضی اوقات کلام یاری تشکر از دیگران را ندارد و امکان تشکر زبانی وجود ندارد که در این مواقع می‌توان با نوشتن نامه یا متن یا پیامکی قدر دانی و سپاس خود را از طرف مقابل به بهترین صورت انجام دهیم.
۳. تشکر با علائم رفتاری:
یکی دیگر از راه‌های تشکر کردن از دیگران عکس العمل خاصی است که فرد می‌تواند انجام دهد و به شخصی که لطفی در حق او کرده بفهماند که قدر دان زحمات او است این عکس العمل خاص می‌تواند لبخند محبت آمیز یا نشان دادن حالت رضایت و خوشحالی در چهره یا علائم احترامی دیگر باشد.
۴. جبران کردن و همکاری در اتمام کار
در مواردی تشکر کردن از دیگران همراه با عمل انجام می‌گیرد یعنی کسی که برای ما کاری انجام می‌دهد اگر می‌توانیم در تمام کردن آن کار و یا در مواردی که نیاز به کمک داشت کمکش کنیم.
۵. اهمیت دادن به طرف مقابل
یکی دیگر از راهکارهای جبران زحمات دیگران صرف نمودن زمان، یا حمایت کردن و یا درک کردن او می‌باشد که با این امور می‌توانیم زحمات او را جبران کنیم و به او بفهمانیم که لطفی را که کرده فراموش نکرده‌ایم.
۶. ابراز و اظهار تشکر کردن یکی از نکاتی است که در هنگام تشکر کردن باید مراعات شود تا هم قدرشناسی خود ر ثابت کنیم و هم دیگران تشویق شوند که کارشان را تکرار کنند.
۷. از اموری که در موقع تشکر کردن باید توجه داشته باشیم نگاه کردن به طرف مقابل و بردن نام و انجام اعمالی است که مراتب محبت انسان را می‌رساند.
۸. در هنگام تشکر کردن باید صادقانه تشکر کرد و واقعی بودن آن را نشان داده و از سپاسگزاری ساختگی خودداری کنید؛ چرا که به راحتی قابل تشخیص است همان طور که تشکر صادقانه این گونه است.
۹. عادت سپاسگزاری را ملکه ذهن خود کرده و به دنبال موقعیت‌هایی باشید تا از مواردی که به ظاهر آشکار نیستند تشکر کنید. با تمرین این تکنیک ویژگی مثبت اندیشی را در وجود خود تقویت و همواره به دنبال کشف مواهب پیرامون زندگی برخواهید آمد.

راهکارهای عادت به تشکر کردن

خیلی از افراد با اینکه می‌دانند کاری درست و پسندیده است و انجام دادن آن کار به نفعشان می‌باشد اما به لحاظ این که نمی‌داند که چگونه باید آن کار را انجام دهند، از اقدام به آن صرف نظر می‌کنند و یا اینکه کاری را که درستی آن را می‌دانند، به خیال اینکه کار سخت و دشواری است و از توان آنها بیرون است انجامش نمی‌دهند. تشکر کردن نیز یکی از همین کارها است که برخی از افراد هستند که غرورشان یا خصلت‌های دیگری، نمی‌گذارد از دیگران تشکر کند و یا اینکه می‌خواهند تشکر کنند ولی راه و روش تشکر کردن را نمی‌دانند، پس باید خود را به این امر عادت دهند و روش‌های صحیح انجام این امر مهم را بیاموزند، چندین نمونه برای عادت دادن خود به این خصلت بیان می‌شود که بهتر است با تمرین و عمل کردن انسان سپاسگزار و قدر دانی باشیم:
۱. اگر بدانیم شکر گزاری چه عادت زیبایی است و چه فایده‌هایی دارد هر چه زودتر به آن عادت می‌کنیم.
۲. آموختن و عادت کردن به گفتن واژگانی همچون متشکرم، سپاسگزارم، قدردانی می‌کنم، ممنونم و... یا مهارت‌های غیر کلامی مثل لبخند زدن و... که اگر این امور در زندگی روزمره مان به سپاسگزاری در مواقع لزوم عادت کنیم آن گاه است که زندگی شیرین می‌شود.
۳. قدردانی و تشکر را از کلماتی و جملات کوچک شروع کنیم تا به جملات بزرگتری برسیم مثلاُ گفتن متشکرم یا ممنونم و...
۴. تمرین به روش تجسم خیالی یعنی افرادی که قرار است از آنها قدردانی کنیم ابتدا آنها را مجسم کرده و به ایفای نقش بپردازیم.
۵. روش دیگر تمرین در مقابل آئینه است. لازم به ذکر است تمرین روبروی آئینه شیوه‌ای است که انسان می‌تواند به مهارتهای زیادی با استفاده از آن دست یابد.

کتاب و مقاله شناسی تشکر از دیگران

۱. بررسی نقش تربیتی تشکر و سپاسگزاری از نظر فردی و اجتماعی با استناد به آیات قرآن مجید، قدرت الله تابع جماعت، استاد راهنما محمدرضا آشتیانی، رشته الهیات و معارف، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی اراک، تاریخ دفاع 1374.
۲. ۱۰۰ روش برای تشکر کردن، سیلیا هادون، مترجم، مهرداد انتظاری، تهران، علم، 1384.
۳. مقاله شکر گزاری و سپاس از دیگاه قرآن و روایات، یوسف کاظمی در سایت www.aftabir.com

منابع

۱. قرآن
۲. نهج البلاغه
۳. آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم، بیروت: مؤسسه‌الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۷ق.
۴. حرّ عاملی، محمدبن حسن، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم ۱۴۰۹ـ۱۴۱۲.
۵. حسن بن علی بن شعبه حرّانی، تحف العقول عن آل الرسول،جامعه مدرسین، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق/۱۳۶۳ش.
۶. صدوق، علل الشرایع، انتشارات مکتبه الداوری، قم.
۷. . محمد بن مکی(شهید اول)، الدره الباهره من الأصداف الطاهره، انتشارات زائر، قم، ۱۳۷۹ش.
۸. . قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، دار الکتاب، قم، ۱۴۰۴ق.
۹. صدوق، عیون اخبار الرضا، انتشارات اعلمی، تهران
۱۰. صدوق، من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۱۳ق.
۱۱. قمی، عباس، سفینۀ البحار، اسوه ، قم.
۱۲. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، دار الکتاب، قم، ۱۴۰۴ق.
۱۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، دار الکتب الإسلامیه، تهران، ۱۴۰۷ ق.
۱۴. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، (م. ۱۱۱۰ ق.)، سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ ق.
۱۵. محمد بن مکی(شهید اول)، الدره الباهره من الأصداف الطاهره، انتشارات زائر، قم، ۱۳۷۹ش.

پانویس