احکام صوتی و تصویری: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۴ تیر ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۴۸

مشخصات کتاب

نویسنده	محمود صادقی
زبان	فارسی
ناشر	نشر معروف
محل انتشارات	قم
قطع	جیبی
شابک	۹۷۸-۶۰۰-۶۶۱۲-۳۴-۸
دانلود	PDF

مقدمه

خدای متعال در قرآن کریم به بعضی از امکانات ویژه‌ای که به انسانها عطا کرده است، اشاره کرده، می‌فرماید: )وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الابْصارَ وَ الافْئِدَةَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ؛ و برای شما گوش و چشمها و دلها قرار داد، باشد که سپاسگزاری کنید)^[۱] و در جای دیگر اعلام می‌دارد که در قیامت از این عضوها سؤال می‌شود: )إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْولاً؛ گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش واقع خواهند شد)^[۲].
با توجه به آیات و روایات، اعضاء و جوارح انسان مسئول هستند و باید در مسیری قرار بگیرند که انسان را به کمال برسانند، پس صنف «لوازم صوتی و تصویری»^[۳] باید بدانند که چه کار با عظمتی را بر عهده دارند؛ چون وسایلی را تولید و توزیع می‌کنند که نیاز فرهنگی و فکری انسانها را برطرف می‌کند و از طرف دیگر، با همین کار می‌توانند در ترویج معارف الهی سهیم باشند.
صنف صوتی تصویری، صنفی است که در آن ابزار و وسایلی تولید و توزیع می‌شود که اطلاعات و مفاهیم شنیداری و دیداری را از طریق صدا و تصویر به افراد و مخاطبانش انتقال می‌دهد. تلویزیون^[۴]، رادیو^[۵]، ضبط صوت، ویدیو، تلفن همراه، ماهواره، دیسک سخت (سی دی و دی‌وی‌دی)، فلش مموری، ام پی‌تری پلیر، ام پی فور و... محصولاتی هستند که توسط این صنف تولید و توزیع می‌شوند.
این وسایل دو نوع کاربرد دارند: هم می‌توانند ابزاری برای یادگیری علوم و معارف باشند و هم یکی از بهترین آلات برای انحراف و سقوط جامعة بشری از انسانیت؛ چون می‌توانند انسان را به مرحله‌ای برسانند که از حیوانات نیز پست‌تر شود: )أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَکْثَرَهُمْ یسْمَعُونَ أَوْ یعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِیلًا؛ آیا گمان می‌کنی بیشترآنان [سخن حق را] می‌شنوند یا [در حقایق] می‌اندیشند؟ آنان جز مانند چهارپایان نیستند؛ بلکه آنان گمراه‌ترند!).^[۶]
در جامعة بشری امروز، مردم از وسایل صوتی تصویری استفاده می‌کنند و اخبار، اطلاعات و خواسته‌های لازم خود را از این طریق به دست می‌آورند. بسیاری از دشمنان زمانی که بخواهند کشور دیگری را از پا در بیاورند و آن را نابود کنند، از این ابزار استفاده می‌کنند و مردم آن جامعه را تحت تأثیر افکار و عقاید خود قرار می‌دهند.
می‌توان یکی از اهداف تولید کنندگان و فروشندگان این وسایل را، حفظ نظام اسلامی و مبانی نظری آن دانست. این عزیزان از هرگونه اموری که باعث تضعیف آن می‌شود، جدّاً باید اجتناب کنند. امام خمینی(رحمت الله علیه) دربارة حفظ انقلاب اسلامی می‌فرمودند: «از این جهت، این سازمان (صدا و سیما) باید صد در صد به صورتی باشد که با نهضت و انقلاب اسلامی بسازد. نه اینکه ما بگوییم رادیو تلویزیون اسلامی هست؛ ولی ببینیم یک حرفهایی در آن می‌زنند که به اسلام و به انقلاب اسلامی لطمه وارد می‌آورد.»^[۷]
بعضی از مباحثی که در این کتاب آورده می‌شود مانند «سینما، دوبله، سانسور و ...» از آن جهت که با محتوای محصولات صوتی تصویری در ارتباط است ذکر می‌شود و امیدوارم مفید واقع شود.
این صنف با اصناف دیگری مانند «خدمات کامپیوتری»، «عرضه کننده محصولات فرهنگی»^[۸]، «الکترونیک»^[۹]، «لوازم خانگی» و ... در ارتباط می‌باشد لذا به اختصار به احکام و آداب این اصناف هم اشاره‌ای می‌شود تا علاوه بر صنف صوتی تصویری، اصناف دیگر هم از این کتاب بهره مند شوند.
این اثر دارای چهار بخش می‌باشد که به اختصار معرفی می‌شود:
بخش اول: کلیات تجارت که شامل (کارهای پسندیده، کارهای ناپسند، معروفات صنف و منکرات صنف) می‌باشد.
بخش دوم: احکام و آداب تولید که شامل (احکام دوبله و سانسور، احکام سینما و بازیگری، و توصیه به مسئولین) می‌باشد.
بخش سوم: احکام و آداب خرید و فروش که شامل (احکام فروش، احکام ویدئو کلوپ و خدمات رایانه‌ای، بازی‌های رایانه‌ای، تعمیرات وسایل صوتی تصویری) می‌باشد.
بخش چهارم: احکام و آداب واردات و صادرات که شامل (واردات کالای خارجی، اثر واردات بر جامعه، قاچاق و توصیه به مسئولین) می‌باشد.
نکته: اگر در کتاب، نظرات فقهی مرجع تقلیدی ذکر نشد یا به آن دست نیافتیم یا در این مورد نظری نداشته‌اند. ان شاء الله در صورتی که این نظرات را به دست بیاوریم در چاپهای بعدی اضافه می‌شود.
نکته: خوانندگان محترم در صورتی که در یک موضوع خاص، مسئله شرعی ای را در این کتاب پیدا نکردند حتماً از مرجع تقلید خودشان استفتاء کنند.
این اثر با نظارت «پژوهشکدة امر به معروف و نهی از منکر» تهیه شده است و امیدواریم که خوانندگان محترم از آن در مسیر رشد خود و جامعه استفاده کنند.
در پایان از تمام عزیزانی که بنده را در تهیه این مجموعه یاری فرمودند تشکر می‌کنیم و از خدای منّان موفقیت آنها را خواستاریم.

بخش اول: کلیات تجارت

در این بخش، مطالبی ارائه می‌شود که برای هر کسب و کاری مفید و لازم به حساب می‌آید و دانستن آنها باعث می‌شود تا در شغل و حرفهٔ خود موفق باشیم و بتوانیم از گناهان، خطرات و آسیبهای شغلی در امان بمانیم و در نتیجه، بهتر خدمتگزار مردم عزیز کشورمان باشیم.

فصل اول: کارهای پسندیده

تجارت و معامله کردن با زندگی افراد یک جامعه ارتباط مستقیم دارد؛ لذا اسلام برای آن دستورات و توصیه‌های راهگشایی را مطرح کرده است. فروشندگان محترم با به کارگیری آنها می‌توانند معاملات خوبی را انجام دهند و جامعه خود را به رشد و تعالی برسانند. در این قسمت برخی از دستورات مهمی که سزاوار است انجام شود بیان می‌شود:

یادگیری احکام

یکی از مهم‌ترین نکاتی که هر کاسب و تاجری سزاوار است به آن توجه و دقت کامل داشته باشد، یادگیری مسائل و احکام شرعی^[۱۰] آن شغل^[۱۱] یا حرفه و صنف می‌باشد؛ زیرا اگر کسی بدون در نظر گرفتن احکام شرعی وارد شغلی شود،^[۱۲] ممکن است دچار آسیبهایی شود که رهایی از آن چندان راحت و آسان نباشد و چه بسا به نابودی دنیا و آخرت او منجر شود.
مولای متقیان علی(علیه السلام) بارها می‌فرمودند: «یَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ الْفِقْهَ ثُمَ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ؛^[۱۳] ای تاجران! ابتدا فقه و احکام شرعی تجارت را فراگیرید، سپس به تجارت بپردازید.» این تکرار، به ما گوشزد می‌کند که فهم و یادگیری مسائل (مخصوصاً احکام و آداب شرعی) هر شغلی از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار است. حضرت علی(علیه السلام) در ادامة حدیث، ابتلا به ربا را مهم‌ترین آسیب تجارتِ بدون آگاهی لازم می‌دانند و می‌فرمایند: «به خدا قسم! ربا در این امت، از راه رفتن مورچه بر روی سنگ مخفی‌تر است»^[۱۴] یعنی «ربا» در معاملات آنقدر مخفی است که فقط کسانی که «احکام معامله» را به خوبی فرا گرفته باشند می‌توانند از آسیبهای آن در امان باشند.

بردن نام خدای متعال

سزاوار است تاجران و فروشندگان مؤمن، کارهای خود را با نام خدای متعال شروع کنند تا کسب و کارشان رنگ و بوی الهی پیدا کند و موجب برکات شود.^[۱۵]

یاد الهی

در بازار و محل کسب و کار، رفت و آمد مردم بیشتر از جاهای دیگر است و با امور مادی بیشتر ارتباط دارند لذا احتمال آلوده شدن به گناه کردن زیادتر است،^[۱۶] طبیعتاً غفلت مردم نیز شدّت پیدا می‌کند^[۱۷]، لذا سزاوار است در طول کسب و کار، همیشه به یاد خدای منّان باشید تا از خطرات و آسیبهای کاری در امان مانید و همیشه آرامش داشته باشید که: )الَّذِینَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ(^[۱۸]؛ «[بازگشتگان به سوی خدا] کسانی [هستند] که ایمان آوردند و دلهایشان به یاد خدا آرام می‌گیرد. آگاه باشید! دلها فقط به یاد خدا آرام می‌گیرد.»
پس بهتر است کاسبان عزیز در تمام اوقات، زبان و قلب آنان به ذکر الهی^[۱۹] مشغول باشد تا از وسوسه‌های شیطان محفوظ باشند و به گناهان شغلی آلوده نشوند.^[۲۰]

جلب رضایت الهی

اگر قرار است معامله‌ای انجام دهیم تا سود ببریم، باید سعی کنیم کارمان مورد رضایت خدای متعال باشد و به خاطر سودهای دنیوی، خدای منّان را فراموش نکنیم؛ وگرنه بزرگ‌ترین ضرر را کرده‌ایم؛ ولی خود متوجه نیستیم.

دایم با طهارت بودن

سزاوار است انسان در همه حال، خصوصاً هنگام کار با طهارت (با وضو و پاکی از جنابت) باشد تا همیشه از نورانیت و برکات الهی بهره‌مند گردد.

خوش رفتاری و احترام به مشتری

یکی از مسائلی که فروشندگان محترم باید حتماً به آن اهمیت بدهند «خوش رفتاری» با مشتری است که منجر به جذب، خرید و رضایت بیشترمشتریان می‌شود.
امام صادق(علیه السلام) فرموده‌اند: «کامل‌ترین مؤمنین در ایمان کسانی هستند که با مردم خوش‌رفتارتر باشند.»^[۲۱] یعنی اینکه اگر فروشندگان با مشتری خود خوش‌برخورد باشند، ایمانشان نیز کامل‌تر می‌شود. همچنین در روایت است که افراد خوش رفتار با مردم، اجر و پاداش کسی را دارند که روزها را روزه گرفته و شبها را تا به صبح به عبادت مشغول بوده است^[۲۲] و همچنین ثواب شخصی را دارد که پیوسته در راه خداوند منّان در جهاد می‌باشد: «خدای تبارک و تعالی عطا می‌کند از ثواب بر کسی که خوش خلق است، همانند کسی که در راه خدا برای جهاد، پیوسته در رفت و آمد است.» ^[۲۳]
بعضی اوقات علاقه داریم بیشتراز یک مغازه خرید کنیم. هنگامی که دقت می‌کنیم، می‌بینیم علت این علاقه، نوع برخورد فروشنده با ما است؛ چون با مشتریان خود با احترام برخورد می‌کند.

صداقت

جمعی قصد تجارت داشتند، گفتند: خوب است ابتدا خدمت امام صادق(علیه السلام) برویم و با ایشان مشورت کرده، درخواست دعا کنیم. حضرت دعا نمودند و فرمودند: «در صحبت کردن صداقت داشته باشید! در تجارت، عیب (کالا) را مخفی و کتمان نکنید و مشتری را فریب ندهید که همانا فریب دادن او ربا (و سود بردنِ حرام) است. آنچه را که نسبت به خود راضی هستید، برای دیگران نیز راضی باشید... همانا تاجر با صداقت در روز قیامت با فرشتگان بزرگوارِ نیکوکار همراه است.»^[۲۴]
اگر فروشندگان به این موضوعات اهمیت بدهند، به درجاتی می‌رسند که در قیامت با «صدیقین و شهدا» محشور می‌شوند: «تاجر راستگو و صادق در روز قیامت با صدیقین و شهدا محشور می‌شود.»^[۲۵] پس برخورد صادقانه با مشتری و در عرضة کالا، سبب تولید کالاهای بهتر، جذب مشتری بیشترو تقویت انسانهای صالح می‌شود.

نماز اول وقت

کاسب مومنی را می‌شناختم که وقت نماز، درون مغازه‌اش سجاده‌ای را پهن می‌کرد و مشغول نماز می‌شد؛ یعنی کسب و کار او را از نماز اول وقت باز نداشته بود.^[۲۶] از دیدن این صحنه آنقدر لذت می‌بردم که واقعاً قابل توصیف نیست؛ چون این شخص رابطة خود با خدای خویش را با سود بیشتردنیوی معاوضه نکرده بود و مصداق آیة: )رِجالٌ لاتُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاة(^[۲۷] می‌باشد. مطمئنم که سود واقعی را این کاسب مؤمن برده است: «آنان بیشترین سود را از تجارت دارند.» ^[۲۸]
کاسبی که هنگام نماز، تمام کارها^[۲۹] را (در صورت امکان) تعطیل می‌کند^[۳۰]، باعث برکت زندگی و کسب و کار خویش می‌شود.

استخدام افراد مؤمن

سؤال: آیا استخدام خانمهای بدحجاب اشکال دارد؟
جواب: باید بر اساس قوانین و مقرّرات عمل شود، ضمناً «امر به معروف و نهی از منکر» با رعایت شرایط^[۳۱] آن نباید ترک شود.^[۳۲]
اگر در مشاغل مختلف افرادی را استخدام کنند که معیارهای اسلامی را داشته باشند و باعث ترویج و اشاعة ناهنجاریها در جامعه نشوند، بهتر است تا معاذ الله در گناه آنها شریک نباشند.

دقت در تحویل اجناس

کسانی که مسئول جابجایی و حمل و نقل وسایل صوتی تصویری هستند، باید توجه داشته باشند که به این وسایل ضرری وارد نشود؛ چون اگر در این امر کوتاهی کنند و به کالاهای فروشنده یا خریدار خسارتی وارد شود، ضامن هستند و باید آن خسارت را پرداخت کنند.^[۳۳]

مستحبّات فروش

· اجمال و اقتصار داشتن در طلب مال، به طوری که نه کوتاهی کند و نه حریص باشد.^[۳۴]
· اگر کسی در خرید و فروش پشیمان شد و درخواست بهم زدن آن را در وقت مقتضی کرد، فروشنده قبول کند.^[۳۵]
· میان کسی که چانه می‏‌زند و کسی که چانه نمی‌زند، در قیمت و فروش فرقی قائل نشود؛ یعنی قیمت را برای اولی (که چانه زده) کم کند؛ ولی برای دوّمی زیاد کند؛ اما اگر به سبب فضیلت و دین، میان خریداران فرق بگذارد، ظاهراً اشکال ندارد.^[۳۶] · در قیمت جنس سختگیری نکند،^[۳۷] مگر در موردی که اگر سختگیری نکند، مغبون (متضرّر) می‏‌شود.^[۳۸]
· چیزی را که می‌فروشد قدری زیادتر بدهد.^[۳۹]
· فروشنده (برای خرید و فروش) قسم نخورد.^[۴۰]

فصل دوم: کارهای ناپسند

در هر شغل و حرفه‌ای آسیبهایی وجود دارد که با آگاهی از آنها می‌توانیم مانع بروز آن خطرات باشیم. در این فصل اموری ذکر می‌شود که باعث آلوده شدن به گناه و پایین آمدن راندمان کاری می‌شود؛ پس کاسبان محترم باید مواظب باشند تا دچار این آسیبها نشوند.

نگاه به نامحرم

در جامعة امروزی ارتباطات بین افراد، مخصوصاً زن و مرد زیاد شده است و در بسیاری از موارد حریم بین افراد رعایت نمی‌شود و مشکلات فراوانی به وجود می‌آورد.
امام علی(علیه السلام) می‌فرماید: «اَلْعُیُونُ مَصَایِدُ الشَّیْطَان؛^[۴۱] یکی از دامهای قوی شیطان، نگاه کردن به نامحرم است.‏» فروشندگان محترم لوازم صوتی تصویری باید مواظب این دام شیطانی باشند؛ چون متأسفانه بعضی از خانمها با حجاب نامناسب برای خرید لوازم به فروشگاه‌ها مراجعه می‌کنند و این امر ممکن است باعث انحراف اخلاقی فروشنده شود.
گاهی نیز ممکن است همکار انسان، زن نامحرمی باشد که پوشش مناسبی ندارد. در این صورت، نگهداری چشم از نگاه به نامحرم سخت‌تر می‌شود؛ چون دایم در معرض دید است، در نتیجه مراقبت بیشتری نیاز است.
الف: بعضی از آثار مخرب و زیانبار نگاه به نامحرم:

راه ورودی قلب

امام علی(علیه السلام) می‌فرماید: «الْعَیْنُ بَرِیدُ الْقَلْب؛^[۴۲] نگاه، پیک قلب است.» اگر فروشندة محترم به خریدار یا همکار زن نگاه کند، تصویری از او در ذهن و قلبش ایجاد می‌گردد که سبب می‌شود به یاد او بیفتد و در نتیجه، شیطان او را به خوبی وسوسه کند.

بذر شهوت

نگاه به نامحرم باعث تحریک شهوت می‌شود: حضرت عیسی(علیه السلام) به حواریون می‌فرمود: «إِیَّاکُمْ وَ النَّظَرَ إِلَی الْمَحْذُورَاتِ فَإِنَّهَا بَذْرُ الشَّهَوَاتِ و نَباتُ الفِسقِ؛^[۴۳] از نگاه کردن به چیزهایی که ممنوع هستند بپرهیزید که همانا بذر شهوات و شاخ و برگ فسق است»

حسرت دایمی

چه بسیار افرادی که به وسیلة چشم خود بذر شهوت را در دل خود می‌کارند؛ اما برای همیشه حسرت آن بر دلشان نشسته، هیچ گاه به آرزوی خود نرسند.
امام صادق(علیه السلام) فرموده‌اند: «النَّظَرُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِیسَ مَسْمُومٌ وَ کَمْ مِنْ نَظْرَةٍ أَوْرَثَتْ حَسْرَةً طَوِیلَةً؛^[۴۴] نگاه (حرام) تیری از تیرهای مسموم شیطان است. چه بسیار نگاهی که حسرتی طولانی را برجای می‌گذارد.»

سلب آسایش

امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرموده‌اند: «مَنْ أَطْلَقَ نَاظِرَهُ أَتْعَبَ خَاطِرَهُ؛^[۴۵] هر کس چشم و نظرش را رها کند، ذهن و خاطرش به سختی می‌افتد.» کسی که به نامحرم نگاه کند، آسایش فکری ندارد و پیوسته فکر و ذهنش مشغول آنچه دیده است، می‌باشد.
اگر فروشندگان محترم چشم خود را از نامحرم بپوشانند، برای خود آنها بهتر است: )قُلْ لِلْمُؤْمِنینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ‏‏ ... ذلِکَ أَزْکی لَهُمْ؛ به مردان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند ... این برای آنان پاک‌تر است‏(^[۴۶] و باعث راحتی قلب^[۴۷] آنان می‌شود و حتی به مقاماتی می‌رسند که کمتر کسی به آن رسیده است^[۴۸] و از عبادت، لذتی وصف نشدنی می‌برد.^[۴۹]

احکام نگاه

برای اینکه بتوانیم چشم را از دیدن تصاویر و صحنه‌های حرام حفظ کنیم باید بدانیم دیدن چه چیزهایی جایز و چه چیزهایی حرام است؛ در ادامه احکام آن به اختصار بیان می‌شود:

نگاه مردان به زنان

- نگاه کردن مرد به موی سر و بدن زن نامحرم چه با قصد لذّت و چه بدون آن حرام است.^[۵۰]
- اگر زنان مسلمان حجاب کامل شرعی^[۵۱] خود را رعایت کرده باشند و در گردی صورت و مچ دست تا انگشتان آنان زینتی نباشد^[۵۲]، مردان می‌توانند بدون قصد لذت و ریبه^[۵۳] به صورت و مچ دست تا انگشتان نگاه کنند.^[۵۴]
- زنان به هر منظوری زینت کرده باشند، نگاه به مواضع زینت شدة آنان جایز نیست. ^[۵۵]
- نگاه به غیر از صورت و مچ دست تا انگشتان زنان نامحرم مانند کف پا، روی پا، پاشنه پا، ساق پا و...جایز نیست. ^[۵۶]
- اگر مردی بترسد، در صورتی که به نامحرم نگاه کند، به گناه می‌افتد، نباید به او نگاه کند.^[۵۷]
- آن چیزی که حرام است «نگاه کردن» است، نه «نگاه افتادن»، لذا آنچه را که انسان به طور اتفاقی در بازار، اماکن عمومی، محل کار و... می‌بیند، اشکال ندارد؛ ولی باید بلافاصله نگاه را برگرداند تا حکم «نگاه کردن» پیدا نکند. ^[۵۸]
- هر کس که نگاه کردن به او جایز نیست، دیدن او از پشت شیشه یا در آینه و یا آب صاف و یا هر چیز دیگری که عکس او را منعکس می‌کند نیز جایز نیست. ^[۵۹]
- نگاه کردن به مواضعی از بدن زنان نامحرم غیر مسلمان (چه اهل کتاب و چه کفار) که به طور معمول نمی‌پوشانند، اشکال ندارد، مشروط به آن که به قصد لذت و ریبه نباشد؛ لکن بنابر احتیاط واجب، مردان نمی‌توانند به مواضعی که معمولاً آنها می‌پوشانند، نگاه کنند. ^[۶۰]

نگاه مردان به عکس زنان

- مردان می‌توانند به عکس نامحرمی که حجاب خود را کاملاً رعایت کرده است؛ به شرط اینکه به قصد لذت و ریبه نباشد (خواه او را بشناسند یا نشناسند) نگاه کنند. ^[۶۱]
- مردان به عکس زنی که او را می‌شناسند و حجاب خود را کاملاً رعایت نکرده است، نمی‌توانند نگاه کنند.^[۶۲]
- مردان به عکس زنی که او را نمی‌شناسند و حجاب خود را کاملاً رعایت نکرده است، بدون قصد لذت و ریبه می‌توانند نگاه کنند.^[۶۳] - نگاه کردن به عکس زنان غیر مسلمان، در صورتی که مرد آنها را نشناسد و نترسد که به مفسده و گناه بیفتد، بدون قصد لذت و ریبه اشکال ندارد؛ اگرچه احتیاط مستحب این است که نگاه نکند.^[۶۴]
- نگاه کردن به عکس دختربچة نابالغ؛ اگر بدون قصد لذت باشد و انسان نترسد به گناه آلوده شود، اشکالی ندارد.^[۶۵]
- در صورتی که کسی بترسد با نگاه کردن به عکس شخصی به گناه می‌افتد، نباید با آن عکس نگاه کند.^[۶۶]

نگاه زنان به مردان

- نگاه کردن زنها به بدن مرد نامحرم (به استثنای وجه و کفّین و مقداری که معمولاً نمی‌پوشانند) حرام است (چه با قصد لذت باشد یا نباشد). ^[۶۷]
- دیدن موی سر و صورت، دستها تا مچ، پا تا قوزک و گردن مردان نامحرم برای زنها اشکالی ندارد، به شرط آن که به قصد لذت و ریبه نباشد. ^[۶۸]

نگاه زنان به عکس مردان

- زنها بدون قصد لذت و ریبه می‌توانند به عکس مردان نگاه کنند (خواه مرد را بشناسند یا نشناسند، خواه مرد محرم باشد یا نباشد).^[۶۹]
- دیدن عکس ورزشکاران، هنرمندان، شهدا و... برای خانمها تا زمانی که مفسده‌ای^[۷۰] نداشته باشد، اشکال ندارد.^[۷۱]

خلوت با نامحرم در محیط کار

یکی از لغزشگاه‌های شایع برای تمام اصناف، برخورد یا خلوت کردن با نامحرمان است؛ چون طبق روایات شیطان در این موقع حضور پررنگ‌تری پیدا کرده، شروع به وسوسه می‌کند. پیامبر اکرم۷ فرمودند: «هرگز مردی با زن نامحرم خلوت نکند؛ زیرا هیچ مردی با زنی خلوت نمی‌کند، مگر اینکه شیطان سومین نفر در آنجا حاضر می‌شود.» ^[۷۲]
اگر در قصة حضرت یوسف(علیه السلام) دقت کنیم، متوجه خواهیم شد که زن عزیز مصر در خلوت و اتاق در بسته فکر شیطانی خود را بروز داد: «وَ راوَدَتْهُ الَّتی هُوَ فی بَیْتِها عَنْ نَفْسِهِ وَ غَلَّقَتِ الْأَبْوابَ وَ قالَتْ هَیْتَ لَک؛ و آن [زنی‏] که یوسف در خانه‌اش بود، از یوسف با نرمی و مهربانی خواستار کام‌جویی شد، و [در فرصتی مناسب‏] همه درهای کاخ را بست و به او گفت: پیش بیا [که من در اختیار توام‏].»^[۷۳] و اگر خدای متعال حضرت یوسف(علیه السلام) را حفظ نمی‌فرمود، و او به قصد شوم زلیخا توجه می‌کرد، به گناه مبتلا می‌شد: «وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْلا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُخْلَصین؛ و در حقیقت [آن زن‏] آهنگ وی کرد، و [یوسف نیز] اگر برهان پروردگارش را ندیده بود، آهنگ او می‌کرد. چنین [کردیم‏] تا بدی و زشتکاری را از او بازگردانیم؛ چراکه او از بندگان مخلص ما بود.» ^[۷۴]
بر این اساس، مراجع تقلید فتوا داده‌اند که: «اگر مرد و زن نامحرم در محل خلوتی باشند که کسی آنجا نباشد و دیگری نیز نتواند وارد شود؛ چنانچه بترسند که به حرام بیفتند، باید از آنجا بیرون بروند و ماندن آنها در آن مکان حرام است.»^[۷۵]
پس اگر افرادی به خاطر شرایط کاری و شغل‌شان مجبورند با نامحرم در یک اتاق باشند، حتی الامکان درب اتاق را باز بگذارند تا از وسوسه‌های شیطانی در امان بمانند.
۳. شوخی با نامحرم گاهی دو همکار نامحرم در محیط کار با یکدیگر شوخی می‌کنند، غافل از اینکه این کار از یک طرف باعث تحریک شهوت و ایجاد علاقه بین افراد نامحرم می‌شود، و از سوی دیگر، راندمان و کیفیت کار آنها پایین می‌آید.
مراجع تقلید می‌فرمایند: «شوخی با نامحرم، اگر مفسده داشته باشد، جایز نیست»^[۷۶]. عموم اصناف باید در تمام حالات موازین شرعی را مراعات کرده و از کاری که عفت و حیای آنان را از بین می‌برد، اجتناب کنند.

غیبت

گاهی اتفاق می‌افتد که در جمعهای خودمانی یا محلهای کاری، برای سرگرمی یا به عنوان صحبت کردن دربارة مسائل سیاسی، مشکلات جامعه و نَقل کردن خاطرات به گناه بزرگ «غیبت»^[۷۷] آلوده می‌شویم. پس شایسته است اطلاعاتی دربارة غیبت و نتایج آن داشته باشیم.
همچنین بهتر است برای آلوده نشدن به اینگونه گناهان، زبان خود را به «ذکر»^[۷۸] عادت دهیم تا هم بتوانیم جلوی گناهانی مانند غیبت، دورغ، تهمت، نیش زبان، مسخره کردن و... را بگیریم و هم در حال عبادت و کسب ثواب باشیم؛ که این کار هم موجب برکت در کارمان می‌شود و هم آخرت ما را تأمین می‌کند.

غشّ در معامله

پیغمبر اکرم۷ فرمودند: «هر کس در خرید و فروش غشّ کند، از ما نیست و در قیامت با یهودیان محشور می‌شوند؛ چون که یهود از تمام انسانها بیشترمسلمین را فریب می‌دادند و در معامله غشّ می‌کردند.»^[۷۹]
مراجع تقلید فرموده‌اند: «غشّ^[۸۰] در معامله حرام است»^[۸۱] و باید از آن احتناب کنند و مشتری حق دارد پس از فهمیدن، معامله را به هم بزند.
سؤال: آیا می‌توان اجناس کهنه را رنگ کرد، به گونه‌ای که ظاهر و باطن آن با جنس نو تفاوتی نکند و آن را به جای جنس نو فروخت؟
جواب: اگر غشّ (و تدلیس) در معامله شود، جایز نیست. ^[۸۲]

موسیقی

برخی از فروشندگان در زمان کار، از آهنگها و موسیقی استفاده می‌کنند. لازم است دربارة موارد مجاز و غیر مجاز آن اطلاعات کافی داشته باشند.
به هر نوع خوانندگی و نوازندگی که انسان را از خداوند متعال و معنویات و فضایل اخلاقی دور نموده و به سمت بی‌بند و باری، بیهودگی و گناه و شهوترانی سوق دهد موسیقی و غناء گفته می‌شود که حرام می‌باشد.»^[۸۳]
نکته مهم : گاهی یک «آهنگ»، هم خودش غنا و لهو و باطل است و هم محتوای آن، به این ترتیب که اشعار عشقی و فساد انگیز را با آهنگهای مطرب بخوانند، و گاه تنها «آهنگ»، غناست، به این ترتیب که اشعار پرمحتوا یا آیات قرآن و دعا و مناجات را به آهنگی بخوانند که مناسب مجالس عیّاشان و فاسدان است و در هر دو صورت حرام می‌باشد^[۸۴] (دقت کنید!).

ضررهای شرعی و بهداشتی موسیقی

برای اینکه بهتر متوجه شویم چرا اسلام تأکید دارد که از موسیقی حرام استفاده نشود، بعضی از آثار زیانبار آن را اشاره می‌کنیم:
الف) تشویق به فساد اخلاق
در بعضی از گزارشهایی که در جراید خارجی آمده است، می‌خوانیم که در مجلسی که گروهی از دختران و پسران بودند و آهنگ خاصی از غنا در آنجا اجرا شده، آنچنان هیجانی به دختران و پسران دست داده که به یکدیگر حمله‌ور شده‌اند و فجایع زیادی بار آورده‌اند که قلم از ذکر آن شرم دارد.^[۸۵]
ب) غفلت از یاد خدا
موسیقی و غناء ÇäÓÇä <http://www.wikiporsesh.ir/ÇäÓÇä> را به خودش آنچنان مشغول کند که باعث غفلت از یاد الهی و بازماندن از کارهای مهم اخروی شود.
ج) آثار زیانبار بر اعصاب
غنا و موسیقی در حقیقت یکی از عوامل مهم تخدیر اعصاب هستند. به همین دلیل گاهی غنا و آهنگهای مخصوصی، چنان افراد را در نشئه فرو می‌برند که حالتی شبیه به مستی به آنها دست می‌دهد، البته گاه به این مرحله نمی‌رسد؛ اما در عین حال تخدیر خفیف ایجاد می‌کند. به همین دلیل بسیاری از مفاسد مواد مخدر در غنا وجود دارد، خواه تخدیر آن خفیف باشد یا شدید.^[۸۶]
«روبرت شومان آلمانی»، «ریچارد واگنر»، «شوپن»، «نیچه»، «یوهان»، «بتهون»، «مندلس»، «باخ» و... جزء آن دسته از موسیقیدانانی هستند که با عمر کوتاه و بر اثر ابتلا به بیماریهای عصبی و روانی از دنیا رفته‌اند.^[۸۷]
د) غناء، ابزار کار استعمار
استعمارگران جهان همیشه از بیداری مردم، مخصوصاً نسل جوان وحشت داشته‌اند، به همین دلیل بخشی از برنامه‌های گستردة آنها برای ادامة استعمار، فرو بردن جوامع در غفلت و بی‌خبری وناآگاهی و گسترش انواع سرگرمیهای ناسالم است. ایجاد مراکز فحشا، کلوپهای قمار و همچنین سرگرمیهای ناسالم دیگر، از جمله توسعهٔ غنا و موسیقی، یکی از مهم‌ترین ابزاری است که آنها برای تخدیر افکار مردم بر آن اصرار دارند و به همین دلیل قسمت عمدهٔ وقت رادیوهای جهان را موسیقی تشکیل می‌دهد و از برنامه‌های عمدهٔ وسایل ارتباط جمعی، همین موضوع است.^[۸۸]

احکام موسیقی

خواندن هر چیزی، اعم از شعر، نثر، قرآن، مداحی، اذان، سرود و... به نحو غنایی (آهنگی که مناسب مجلس لهو و لعب و گناه باشد) حرام است؛ (چه شاد باشد، چه غمگین) و (چه در شخص تأثیر بگذارد یا نگذارد). ^[۸۹] سؤال: موسیقی‌هایی که از صدا و سیما پخش می‌شود، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر موسیقی مطرب و مناسب با مجلس گناه باشد، حرام است (اگرچه از صدا و سیما پخش شود). ^[۹۰]
سؤال: اگر کسی هیچ نوع آهنگ و موسیقی ای در او تأثیر منفی نگذارد و او را تحریک نکند، گوش دادن او به موسیقی‌های مطرب جایز است؟
جواب: ملاک حرام بودن موسیقی این است که در غالب افراد تأثیر منفی داشته باشد و آنها را تحریک کند (خواه این شخص تحریک شود یا نشود).^[۹۱]
سؤال: گوش دادن به موسیقی‌هایی که برای درمان بعضی از بیماریها یا آرامش اعصاب می‌باشد، جایز است؟
جواب: موسیقی مطرب و مناسب با مجلس گناه، حرام است (چه برای درمان و آرامش باشد یا نباشد).^[۹۲]

آلودگی صوتی

گاهی صدای ضبط یا تلویزیون برخی از مغازه‌های صوتی تصویری، باعث اذیت شدن همسایه‌ها و مغازه‌های اطراف می‌شود، که این کار جایز نیست و باید از آن اجتناب کنند.

کم‌فروشی کارگر به دستور کارفرما

سؤال: کارگر یا شاگردی که صاحب کار او را به کم فروشی و کار خلاف قانون امر می‌کند، آیا این کارش جایز است؟ اجرت وی چه حکمی دارد؟
جواب: اگر آن کار خلاف شرع باشد، جایز نیست و اجرت آن نیز حرام است.^[۹۳]

دروغ گفتن در معامله

قسم خوردن در معامله: اگر راست باشد، مکروه است و اگر دروغ باشد، حرام.^[۹۴]

کالاهای قاچاق و دزدی

مسئله: خریدن چیزی که از قمار یا دزدی یا از معاملهٔ باطل تهیه شده، باطل و تصرف در آن چیز حرام است و اگر کسی آن را بخرد، باید به صاحب اصلی آن برگرداند.^[۹۵]
سؤال: خرید و فروش کالاهای قاچاق یا دزدی چه حکمی دارد؟
جواب: مقرّرات دولت اسلامی باید مراعات شود و اگر مزاحمتی ندارد، خرید و فروش در بازار مانع ندارد.^[۹۶]

کم کاری

اگر اعتقاد داشته باشیم که نسبت به «اعمال» و «رفتار» خود مسئولیم و باید روزی در محضر خدای متعال جوابگو باشیم، هیچ گاه در مسئولیتها کم کاری نمی‌کنیم و سعی می‌کنیم با تلاش فراوان کار خود را «کامل» و «صحیح» انجام دهیم تا برای خانواده رزق و روزی حلال کسب کنیم.
سؤال: اگر کارگر یا کارمندی در انجام وظیفة خود کوتاهی کند، حکمش چیست؟ آیا حقوقش حرام و نسبت به مقدار حقوق دریافتی ضامن است؟
جواب: تخلف از قوانینی که هنگام قراردادِ کارمندی تعهد نموده به آنها عمل کند، جایز نیست و در صورت تخلف، حقوقش اشکال دارد.^[۹۷]

تماس بدنی به اقتضای شغل

به نظر تمام فقها، تماس بدنی با نامحرم، حرام است؛ اما اگر به صورت ناخواسته و بدون قصد لذت باشد؛ اشکال ندارد؛ ولی افراد باید دقت داشته باشند که همین مقدار از لمس بدن نامحرم نیز اتفاق نیفتد.
سؤال: برخی از شغل‌ها به اقتضای نوع کار، در آن تماس بدنی با نامحرم صورت می‌گیرد، {مثل گرفتن پول از مشتری، تحویل جنس و ...} چنین تماس‌هایی چه حکمی دارد؟
جواب: جایز نیست و باید از موارد حرام دوری کنند.^[۹۸]
از این سوال به دست می‌آید که هنگام گرفتن پول از مشتری یا تحویل جنس به او باید دقت شود تا تماس بدنی با نامحرم محقق نشود.

مکروهات خرید و فروش

· تعریف کردن از کالای خود. ^[۹۹]
· قسم راست خوردن برای خرید و فروش. ^[۱۰۰]
· فروش در جایی که عیب در آنجا مخفی می‌ماند، واقع شود. ^[۱۰۱]
· سود گرفتن از مومن، مگر در صورتی که ضرورت یا خرید آن برای تجارت باشد، یا آن که کالایی را که خریده، بیشتر از صد درهم باشد که اگر درآمد روزش را از آن سود، ببرد، مکروه نیست. ^[۱۰۲]
· از کسی که به او وعدة احسان داده است (یعنی به او گفته از تو سود نمی‌گیرم)، سود بگیرد، مگر در صورت ضرورت. ^[۱۰۳]
· فروختن بین الطلوعین. ^[۱۰۴]
· خرید و فروش از فرومایگان که نسبت به آنچه که می‌گویند و آنچه برای آنها گفته می‌شود، باکی ندارند. ^[۱۰۵]
· عهده‌دار شدن پیمانه یا وزن کردن یا شمردن یا مساحت نمودن، در صورتی که انجام آن را به خوبی نداند. ^[۱۰۶]
· خریدار، آنچه را که می‌خرد، مذمت کند (به اصطلاح امروزی، تو سر مال بزند). ^[۱۰۷]
· خواستار پایین آوردن قیمت بعد از معامله. ^[۱۰۸]
· داخل شدن در معامله مؤمن.^[۱۰۹]

فصل سوم: معروفات صنف

این صنف مانند اصناف دیگر، با امور معروف و نیکویی در ارتباط هستند که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
۱. تقویت نظام جمهوری اسلامی؛
۲. ترویج و نشر معارف و مسائل دینی در غالب فیلم، عکس یا صوت؛
۳. مقابله با تهاجم فرهنگی مانند تولید بازیهای رایانه‌ای اسلامی؛
۴. آموزش علوم از طریق برنامه‌ها و نرم‌افزارهای آموزشی؛
۵. پر کردن اوقات فراغت مردم، خصوصاً نوجوانان و جوانان با برنامه‌های مفید، جذّاب و آموزنده؛
۶. تهیة و توزیع برنامه‌های صوتی و تصویری مانند قرآن، دعا، سخنرانی و... که انسان را به یاد خدای متعال می‌اندازد؛
۷. ضبط سخنان و تصاویر به یاد ماندنی از بزرگان و افراد تأثیرگذار در تاریخ؛
۸. اطلاع‌رسانی نسبت به اخبار و اطلاعات روز جامعه و جهان.

فصل چهارم: منکرات صنف

در این صنف، ممکن است منکرات و امور حرامی اتفاق بیفتد که با یاد گرفتن احکام آنها می‌توان جلوی ارتکاب کارهای حرام و ناپسند را گرفت که به برخی از این امور اشاره می‌شود:
۱. هدر دادن عمر و استعدادهای انسان؛
۲. تضعیف نظام اسلامی، مخصوصاً جمهوری اسلامی ایران؛
۳. ترویج سبک زندگی غربی و غیر الهی؛
۴. نشر مطالب انحرافی و شیطانی؛
۵. غفلت و سرگرم کردن مردم با برنامه‌های غیر مفید؛
۶.. پخش فیلم‌ها و صداهای مستهجن، مبتذل و حرام؛
۷. ضبط صدا یا تصویر افراد و اشخاص حقیقی و حقوقی، برای سوء استفاده از آن؛
۸. نشر و اشاعة اکاذیب و شایعات بی پایه و اساس در جامعه.

بخش دوم: احکام و آداب تولید

یکی از مهمترین مراحل هر وسیله‌ای، مرحله ساخت و تولید آن وسیله است. هر جامعه‌ای به کارگران و تولیدکنندگان خودش مدیون است؛ چرا که با این کارها چرخه تولید بالا می‌رود و منجر به رشد و سعادت جامعه می‌شود.
متأسفانه در جامعه ما تولید داخلی از جایگاه خوبی برخوردار نیست و بخش قابل توجهی از مردم به محصولات خارجی رغبت بیشتری نشان می‌دهند؛ که همین امر باعث ضربه زدن به اقتصاد کشور می‌شود.
بهترین کلامی که می‌تواند اهمیت تولید داخلی را برساند، سخنان ارزشمند رهبر معظم انقلابa است که فرمودند: «ستون فقرات اقتصاد مقاومتی، تولید داخلی است. تولید داخلی اگر بخواهد رونق پیدا بکند، یقیناً باید، هم به آن کمک تزریق بشود، هم از چیزهایی که مانع رشد آن است، جلوگیری بشود، هم برای محصولات، بازار به وجود بیاید، هم واردات محصولات مشابه به یک نحوی کنترل بشود (کلمة ممنوع را به کار نمی‌برم) و با محاسبه، مورد مراقبت دقیق قرار بگیرد، هم در قراردادهای خارجی‌ای که این مجموعه^[۱۱۰] و امثال این مجموعه دارند، دولت کمک بکند. گفتیم، اقتصاد ما «درون‌زا» و «برون‌گرا» است؛ یعنی ما از درون باید رشد کنیم و بجوشیم و افزایش پیدا کنیم؛ امّا بایستی نگاه به بیرون داشته باشیم. بازارهای جهانی متعلّق به ما است. باید بتوانیم با همّت خود و با ابتکار خود، در این بازارها حضور پیدا کنیم و این حضور، بدون حمایت دولت امکان‌پذیر نیست که البتّه بخشهای مختلف دولتی در این زمینه می‌توانند سهم داشته باشند.»^[۱۱۱] تولیدکنندگان محترم می‌توانند با راهکارهای متنوع و مفیدی، استفاده از تولیدات داخلی خودشان مخصوصاً وسایل صوتی تصویری مانند تلویزیون، رادیو، کامپیوتر و ... را در بین اقشار مختلف جامعه رواج بدهند که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
· استفاده از نیروهای متخصص و متعهد^[۱۱۲]
· بالا بردن کیفیت تولیدات داخلی
· تبلیغات مناسب برای خرید کالای داخلی
· بسته بندی زیبای متناسب با فرهنگ اسلامی ایرانی
· قرار دادن تولیدات فرهنگی اسلامی درون بسته بندی کالای داخلی
· اهداء جوایز برای خرید تولیدات داخلی
· ارائه خدمات پس از فروش
صنف صوتی تصویری دارای محصولات متنوعی است که مردم جامعه ما با آنها سروکار دارند و از آنها استفاده می‌کنند که در لابه لای مطالب به مسائل آنها اشاره می‌شود.
برخی از محصولات فرهنگی مانند فیلم‌ها و بازیهای رایانه‌ای از یک سو علاقه‌مندان و مخاطبان زیادی دارند و از طرف دیگر با محصولات صوتی تصویری در ارتباط هستند از این جهت به اختصار به مسائل آنها پرداخته می‌شود.

فصل اول: احکام دوبله و سانسور

یکی از مسائلی که با ابزار این صنف از جهت محتوایی^[۱۱۳] ارتباط دارد و در تولید برنامه‌های صوتی تصویری^[۱۱۴] به کار می مسئله «دوبله کردن»^[۱۱۵] است که دارای احکام خاصی می‌باشد. در اینجا سعی شده است سؤالات مهم و کابردی این هنر آورده شود و امید است که مسئولین و بازیگران محترم آنها را یاد گرفته و - ان شاء الله - عمل کنند.

تقلید صدا

سؤال: تقلید صدای مردان توسط زنان چه حکمی دارد؟
جواب: تقلید صدای نامحرم اگر مفسده داشته باشد، جایز نیست.^[۱۱۶]
سزاوار است بازیگران و دوبله کنندگان از این کار اجتناب کنند؛ چون ممکن است باعث تحریک شهوت شود.

نازک کردن صدا

سؤال: خانمهایی که به دوبله کردن فیلم‌ها مشغول هستند، گاهی به تناسب شغلی باید صدای خود را در حضور نامحرم نازک کنند، آیا این کار اشکال دارد؟
جواب: لازم است به گونه‌ای باشد که مفسده‌ای نداشته، موجب تحریک نامحرم نشود؛ وگرنه جایز نیست.^[۱۱۷]
چون خدای متعال حقیقت انسانها را به صورت کامل می‌شناسد، به زنان با ایمان دستور می‌دهد که در مقابل نامحرم با صدای نازک صحبت نکنند؛ چون مفسده‌انگیز است: )فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذی فی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً(^[۱۱۸]؛ «پس در گفتار خود نرمی و طنّازی [چنانکه عادت بیشترزنان است‏] نداشته باشید تا کسی که بیماردل است طمع کند، و سخن پسندیده و شایسته گویید!».
دروغ گفتن سؤال: افرادی که مشغول دوبلة فیلم می‌باشند، گاهی باید به جای شخص اصلی که در فیلم دروغ، غیبت، تهمت و... می‌گوید، صحبت کند و دروغ و... را بگوید، حکم این گناهان در حق شخص دوبله کننده چیست؟
جواب: هرگاه قرائنی وجود داشته باشد که قصد جدّی در کار نیست، مانعی ندارد؛ ولی در روایات سفارش شده، بهتر است که هرگونه دروغی ترک شود.^[۱۱۹]
سؤال: گاهی افراد باید به جای شخص اصلی که در فیلم دروغ، غیبت، تهمت و... می‌گوید، صحبت کنند، اگر این کار باعث اشاعة فحشا و منکر در جامعه شود، اشکال دارد؟
جواب: هر برنامه یا فیلمی که باعث ترویج گناه در جامعه شود، جایز نیست و باید به طور جدّی از آن اجتناب کنند.^[۱۲۰]
عزیزانی که به دوبله کردن مشغول هستند باید توجه داشته باشند که دوبلة اینگونه فیلم‌ها که در آن زیاد دروغ گفته می‌شود، ممکن است باعث شود در جامعة ما دورغ گفتن یک امر عادی شود و همین امر منجر به اشاعة منکر می‌شود؛ پس سزاوار است در انتخاب فیلم برای دوبله کردن، دقت شود تا با این مسائل مواجه نشوند.

خندیدن و گریه کردن

سؤال: اگر زنی در حال دوبلة فیلم، به جای بازیگر اصلی با صدای بلند در حضور نامحرم بخندد یا گریه کند، اشکال دارد؟
جواب: اگر باعث جلب توجه نامحرم شود یا مفسده داشته باشد، جایز نیست.^[۱۲۱]
خدای متعال زن را مظهر جذابیت قرار داده است، به همین دلیل برای او دستورات خاصی قرار داده است تا این وجود ارزشمند، مورد طمع هوسرانان قرار نگیرد.

سانسور

یکی از اموری که در تهیه و آماده‌سازی فیلم‌ها کاربرد فراوانی دارد، موضوع «سانسور» کردن برخی از صحنه‌های مبتذل و تحریک کننده فیلم‌های خارجی می‌باشد؛ که باعث به انحراف کشیده شدن جوانان مملکت اسلامی می‌شوند.
لازم است قبل از بیان مسائل شرعی این موضوع، کلامی از امام خمینی^[۱۲۲] را دربارهٔ اصلاح اینگونه برنامه‌ها ذکر کنیم تا اهمیت سانسور کردن معلوم شود.
ایشان فرمودند: فیلمی که شما نشان می‌دهید، اگر فیلم سازنده باشد، در سراسر کشور سازندگی دارد و اگر یک فیلم خدای نخواسته انحرافی باشد، در سرتاسر کشور نقش دارد.^[۱۲۳] کارشناس می‌خواهد این فیلمها، فیلمها ممکن است یک نتایجی بدهد که نتایج را اشخاص عادی نتوانند درست بفهمند. کارشناسها در آن فکر کنند، تأمل کنند تا اینکه یک فیلم صحیحی باشد که مناسب با جمهوری اسلامی و با مصالح اسلام، با مصالح کشور خودتان باشد. ^[۱۲۴]
سؤال: دیدن فیلم‌های ویدیویی که گاهی تصاویر منحرف کننده‌ای دارند، به قصد نظارت و حذف بخشهای فاسد آنها برای ارائه به دیگران چه حکمی دارد؟
جواب: دیدن این فیلم‌ها اگر به منظور اصلاح فیلم و حذف تصاویر فاسد و گمراه کنندهٔ آنها باشد، اشکال ندارد، به شرط اینکه کسی که اقدام به این کار می‌کند، مصون از افتادن به حرام باشد.^[۱۲۵]
جامعة ما می‌تواند با توجه به فرهنگ غنی اسلامی و ایرانی خود، فیلم‌هایی را تولید کند که از یک سو نیاز جامعه را برطرف کند و از طرف دیگر، نیازمند دوبلة اینگونه از فیلم‌ها که با فرهنگ و دین ما سازگاری ندارد، نباشد.
سؤال: نظارت کارمندان وزارت ارشاد بر انواع فیلم‌ها، مجلات، نشریات و نوارها برای تشخیص موارد مجاز آنها، با توجه اینکه نظارت، مستلزم مشاهدهٔ عینی و گوش دادن به آنهاست، چه حکمی دارد؟
جواب: دیدن و گوش دادن به آنها توسط مأمورین نظارت، در مقام انجام وظیفة قانونی به مقدار ضرورت اشکال ندارد؛ ولی باید از قصد لذت و ریبه احتراز کنند و واجب است افرادی که برای نظارت و بررسی گمارده می‌شوند، از جهت فکری و روحی زیر نظر و راهنمایی مسئولین باشند.^[۱۲۶]

فصل دوم: احکام سینما و بازیگری

سینما و بازیگری اگرچه دارای صنف جداگانه‌ای می‌باشد و احکام و قوانین خاص خود را دارد ولی چون محتوای برخی از ابزار صوتی تصویری مانند (سی دی، دی وی دی) را تشکیل می‌دهند به این صنف مرتبط می‌شود که به اختصار بعضی از مسائل فقهی آن بیان می‌شود.
امام خمینی(رحمت الله علیه) و مقام معظم رهبریa دربارة فیلم و سینما و نقش مهم تأثیرگذاری آن بر جامعه فرمودند:
· ما با سینمایی که برنامه‌های آنها فاسدکنندة اخلاق جوانان ما و مخرّب فرهنگ اسلامی باشد، مخالفیم؛ اما با برنامه‌هایی که تربیت کننده و به نفع رشد سالم اخلاقی و علمی جامعه باشد، موافق هستیم.^[۱۲۷] · سینما یکی از مظاهر تمدن است که باید در خدمت این مردم، در خدمت تربیت این مردم باشد.^[۱۲۸]
· باید فیلمهایی که در تلویزیون هست، فیلم‌های آموزنده باشد. فیلمهایی باشد، ولو از خود ایران درست کنند، آموزنده باشد یا فیلمهایی که از خارج می‌آید، درست تفتیش شود که ممکن است آنها با شیطنت فیلمهایی را بفرستند که بخواهند فاسد کنند جوانان ما را.^[۱۲۹]
· سینما خیلی عنصر جذّابی است. رسانة فوق‌العاده‌ای است؛ یعنی واقعاً الان هیچ چیزی مثل سینما نیست، از لحاظ اثرگذاری؛ خوب روی این زمینه کار بکنید؛ کارهای ابتکاری بکنید.^[۱۳۰]
با توجه به سخنان امام خمینی(رحمت الله علیه) و مقام معظم رهبریa سزاوار است تولید کنندگان آثار صوتی تصویری، محصولاتی را تولید کنند که نیاز واقعی جامعه را بر طرف کرده و موجب رشد و تکامل افراد جامعه شوند.
در این فصل سعی شده است سؤالات و نکاتی مطرح شود که تولیدکنندگان محصولات فرهنگی هنری با آنها سر و کار دارند و به آنها نیازمندند. امید است با فراگرفتن این مسائل، بتوانند در تولید محصولات اسلامی کشور موفق باشند.

بازیگری زنان

بازیگری زنان فی نفسه اشکال ندارد؛ ولی باید مسائل و حدود شرعی آن رعایت شود تا منجر به انجام عمل حرامی نشوند.
سؤال: بازی خواهران در تئاتر و تماشای آنها توسط برادران در حال بازی چه حکمی دارد؟
جواب: اگر از حدود عفت خارج شود و موجب تهییج و تحریک شهوت شود، جایز نیست.^[۱۳۱]

اختلاط زن و مرد در سینما

سؤال: آیا اختلاط زن و مرد نامحرم به منظور نمایش تئاتر و بازیگری (که گاهی با مکالمات عاشقانه و مهیّج شهوت همراه می‌باشد) جایز است؟
جواب: اصل بازیگری در تئاتر و سینما اشکال ندارد؛ ولی باید از کارهای خلاف شرع و مکالمات شهوت‌انگیز خودداری کرد. ^[۱۳۲]
یکی از عللی که باعث به انحطاط کشیده شدن جوامع غربی شده است، اختلاط زن و مرد است که بنیان مستحکم خانواده‌ها را سست و حریم‌های اخلاقی را از بین می‌برد.

بازی در نقش همسر

سؤال: بعضی از بازیگران زن در فیلم‌های مختلف نقش همسر را برای افراد گوناگون ایفا می‌کنند، این کار چه حکمی دارد؟
جواب: اگر موجب فسادی نباشد، اشکالی ندارد.^[۱۳۳] البته بعضی از مراجع محترم تقلید، این کار را جایز نمی‌دانند.^[۱۳۴]

کلمات محبت‌آمیز و شوخی در فیلم

سؤال: گاهی بازیگران نامحرم در فیلم با همدیگر به مناسبت فیلم، شوخی می‌کنند، آیا اشکال دارد؟
جواب: اگر تحریک‌کننده باشد یا تلذذ و شهوت در آن باشد یا خوف کشیده شدن به گناه داشته باشند، یا در بیننده آثار منفی داشته باشد، جایز نیست.^[۱۳۵]
سؤال: بازیگرانی که نقش مادر و پدر را بازی می‌کنند، اگر با بازیگر نقش مقابل خود که نامحرم است، از کلمات محبت‌آمیز استفاده کنند یا با آنها شوخی کنند، چه حکمی دارد؟
جواب در مسئلة قبل گفته شد.
شایسته است بازیگران محترم در فیلم نیز شئونات اسلامی را رعایت کنند و از شوخیهای زننده و محرک جدّاً خودداری نمایند.

تغییر سبک زندگی

اگر مسئولین محترم توجه داشته باشند که تولیدات صوتی تصویری آنها چه تأثیری بر جامعه می‌گذارد، سعی می‌کنند وسایل یا برنامه‌هایی را تولید کنند که با سبک زندگی اسلامی و ایرانی سازگاری داشته باشد؛ اما متأسفانه گاهی برنامه‌هایی را تولید می‌کنند که باعث ترویج بعضی از فرهنگهای غربی، مانند «تجمل گرایی» و «مصرف گرایی» بیش از حدّ می‌شود.
سؤال: در برخی فیلم‌ها (ایرانی یا خارجی) به جای فرهنگ اسلامی ساده زیستی، متأسفانه فرهنگ غلط «تجمل گرایی» ترویج و تبلیغ می‌شود، اگر این فیلم‌ها باعث شود که سبک زندگی مردم کشورهای اسلامی تغییر کند، جایز است؟
جواب: اشاعه و ترویج تجمل گرایی، اسراف و اموری که بر خلاف موازین شرعی می‌باشد، جایز نیست.^[۱۳۶]

فیلم زندگی اهل‌بیتE و عالمان دینی

با توجه به امکانات و وسایل پیشرفته‌ای که در سینما وجود دارد، هنرمندان مکتبی می‌توانند خیلی از معارف الهی، از جمله سبک زندگی اهل‌بیتE و عالمان دینی را به تصویر بکشند و در ترویج سبک زندگی اولیای الهی مؤثر باشند. مسئولین و کارگردانان محترم باید از این فرصت طلایی و استثنایی استفاده کنند؛ ولی باید شرایط لازم را در نظر بگیرند تا اثری اسلامی و ماندگار تولید شود.
سؤال: آیا ساخت فیلم از زندگی و شخصیت امامانE، خصوصاً امام حسین(علیه السلام) و نشان دادن آن جایز است؟
جواب: اگر فیلم بر اساس منابع مستند و با حفظ قداست موضوع و مراعات مقام و منزلت والای ائمهE و اصحاب ایشان ساخته شود، اشکال ندارد؛ ولی چون حفظ قداست موضوع - چنانکه شایستة آن است - و حفظ حرمت سیدالشهدا و اصحاب اوE بسیار مشکل است، بنابراین باید در این زمینه احتیاط شود.^[۱۳۷]
سؤال: آیا برای ساخت فیلم، استفاده از لباس رسمی علمای دین و قضات در فیلم‌های سینمایی جایز است؟ آیا تدوین و تولید فیلم‌های سینمایی با صبغة دینی و عرفانی راجع به علمای گذشته یا معاصر با حفظ احترام آنان و حرمت اسلام و بدون اسائهٔ ادب و بی‌احترامی به آنان، جایز است یا خیر؟
جواب: با توجه به اینکه سینما وسیله‌ای برای آگاهی و تبلیغ است، بنابراین، به تصویر کشیدن و ارائة هر چیزی که ممکن است از آن برای رشد فکری جوانان و غیر آنان و ارتقای آگاهی و ترویج فرهنگ اسلامی استفاده شود، اشکال ندارد. یکی از این راه‌ها، معرفی شخصیت عالمان دین و زندگی اختصاصی آنان و همچنین سایر دانشمندان و صاحب منصبان و زندگی خصوصی آنان است؛ ولی رعایت شئونات اختصاصی و احترام آنان و همچنین حریم زندگی خصوصی‌آنان واجب است و همچنین نباید از آن برای ارائة مفاهیم منافی با اسلام استفاده شود.^[۱۳۸]
لذا شایسته است هنرمندان و مدیران فرهنگی و هنری کشور فیلم زندگی اهل بیت علیهم السلام و عالمان دینی را تهیه کنند و در اختیار جامعه قرار دهند تا همگان بتواند از سبک زندگی اسلامی آنان درس گرفته، سعادتمند شوند.

آرایش و پوشیدن لباس جنس مخالف در فیلم

سؤال: پوشیدن لباس زنانه توسط مردان و بر عکس، برای بازی در تئاتر و سینما چه حکمی دارد؟
جواب: پوشیدن لباس جنس مخالف، اگر سبب فساد نگردد، بعید نیست که جایز باشد.^[۱۳۹] سؤال: استفادهٔ زنان از انواع کِرم و لوازم آرایشی در تئاترها و نمایش‌هایی که توسط مردان دیده می‌شوند، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر آرایش توسط خود آنان یا زنان و یا یکی از محارم ایشان صورت بگیرد و فسادی هم بر آن مترتّب نشود، اشکال ندارد و در غیر این صورت، جایز نیست. البته صورت آرایش شده باید از نامحرم پوشانده شود.^[۱۴۰]

توصیه‌ها و پیشنهادات

در این قسمت به مسئولین محترم پیشنهاداتی ارائه می‌شود؛ امید است با به کارگیری آنها در سلامت و رشد مردم قدمهای موثری را بردارند.
۱. استفاده از «اسلام‌شناسان متخصص» در زمینة فعالیتهای سمعی - بصری.
۲. مدیران تولیدیها و فروشندگان لوازم صوتی تصویری از زنان باحجاب و مردان متدین استفاده کنند و در صورتی که به خاطر «تخصص»، زنان بدحجاب را به کار می‌گیرند، سعی کنند از باب «امر به معروف و نهی از منکر» اجازه ندهند در محیط کار بدحجاب باشند، وگرنه در گناه آنها شریک هستند.^[۱۴۱]
۳. استفاده از سی‌دی‌های آموزشی، مانند «تربیت کودک و نوجوان»، «مسائل خانواده»، «مسائل ازدواج»، «نرم افزار رساله و استفتائات مراجع تقلید» و... در درون بسته‌های وسائل صوتی تصویری (مانند رادیو تلویزیون) جهت رشد و شکوفایی جامعه.
۴. بین وزارت محترم ارشاد و سازمان اماکن، هماهنگی خوبی به وجود بیاید؛ چون گاهی ارشاد محصولاتی را تأیید می‌کند؛ ولی اماکن آن را غیر مجاز و غیر شرعی می‌داند.^[۱۴۲]
۵. با توجه به اینکه قیمت سی‌دیهای رایت شده از اورجینال خیلی ارزان‌تر است، برای اینکه عده‌ای با رایت کردن به گناه آلوده نشوند، قیمت سی‌دیهای اورجینال را پایین بیاورند.
۶. ارتباط تنگاتنگ و موثر با مراکز تولید و تکثیر نرم‌افزارهای دینی مانند «مرکز تحقیقات کامپیوتری نور» و ... به منظور ترویج فرهنگ غنی اسلام.

بخش سوم: احکام و آداب خرید و فروش

فصل اول: احکام فروش

ابزار و وسائل صوتی تصویری دارای تنوع و فراوانی ویژه‌ای هستند به طوری که برخی از آنها در اجتماع نقش بیشتری دارند. امروزه از بهترین وسایلی که هم در ترویج معارف الهی و هم در به «انحطاط و به فساد کشیدن»^[۱۴۳] جامعه نقش به سزایی دارند، برنامه‌های «رادیو و تلویزیون» می‌باشد. لذا در این قسمت مسائل و احکام مربوط به این دو وسیله ذکر می‌شود.
تولیدکنندگان برنامه‌های رادیو تلویزیون باید به این نکته توجه داشته باشند که چه کار با عظمتی را انجام می‌دهند و در سعادتمند شدن جامعه چه نقش به سزایی را ایفا می‌کنند.

رادیو تلویزیون در کلام امام خمینی(رحمت الله علیه)

حساس‌ترین رسانه‏

در (وسایل ارتباط جمعی) وسیله‌ای که از همه بیشتر با انسان رابطه دارد «تلویزیون» است. از دو جهت: یک جهت اینکه مطبوعات هر چه هم تیراژش زیاد باشد، اولًا به اندازة سطح یک مملکت نیست و ثانیاً همة افراد نمی‌توانند استفاده کنند؛ برای اینکه الآن تقریباً نیمی از جمعیت ما سواد خواندن ندارند تا اینکه از مطبوعات و نوشته‌ها استفاده کنند. سینماها (هم) در یک محیط محدود می‌توانند کار خودشان را انجام بدهند. رادیو هم در همه جا هست، در همه چیز هست؛ لکن فقط از راه سمع (گوش) است؛ [اما] آن چیزی که در همة کشور؛ یعنی آن دهاتی که در مرز توی خانة خود نشسته و هیچ سواد هم ندارد؛ لکن چشم و گوش دارد، این از رادیو تلویزیون استفاده می‌کند. رادیو تلویزیون استفادة سمعی و بصری دارد. بنابراین، رادیو تلویزیون از تمام رسانه‌هایی که هست، حساس‌تر است.^[۱۴۴]

تقویت نیروی انسانی

آن {خدمتی} که از همة خدمتها بالاتر است، این است که نیروی انسانی ما را رشد بدهد و این به عهدة مطبوعات است؛ مجله‌هاست؛ رادیو تلویزیون است؛ سینماهاست؛ تئاترهاست. اینها می‌توانند نیروی انسانی ما را تقویت کنند و تربیت صحیح بکنند و خدمتشان ارزشمند باشد.^[۱۴۵]

دانشگاه عمومی

دستگاه‌های تبلیغاتی (مانند) رادیو و تلویزیون، آن وقتی که در خدمت طاغوت بود{ند}، دستگاه‌هایی بود{ند} که یا تقویت طاغوت را می‌کردند (به مجرد اینکه پیچ رادیو را می‌گرفتند، می‌گفتند: «اعلی حضرت آریا مهر، کذا» شروع می‌کردند تبلیغات کردن) و یا مردم را از مسائل اصلی دور می‌کردند. رادیو و تلویزیون یک دستگاهی است که هم در طرف تبلیغات فاسد اهمیت زیاد دارد و هم در طرف تبلیغات صحیح. این دستگاه‌ها دستگاه‌های تربیتی است؛ باید تمام اقشار ملت با این دستگاه‌ها تربیت بشوند. یک دانشگاه عمومی است؛ یعنی دانشگاهی است که در تمام سطح کشور گسترده است. باید از آن، عملِ دانشگاه را، به آن اندازه‌ای که می‌شود، استفاده کرد. باید این دستگاه، دستگاهی باشد که بعد از چند سال تمام قشر ملت را روشن کند. تمام را مبارز بار بیاورد. تمام را متفکر بار بیاورد. تمام اینها را مستقل بار بیاورد. آزادمنش بار بیاورد. از غربزدگی بیرون کند؛ استقلال به مردم بدهد. این (دستگاه‌ها) وظیفه دارند با مردم حکمِ معلم و شاگرد را داشته باشند. اشخاص نویسنده، اشخاص گوینده، اشخاص فهیم، اشخاص مطلع در اینجا صحبت بکنند. فرصت به آنها بدهند که در اینجا صحبت بکنند. زیادند اشخاصی که این معانی را پیشنهاد می‌کنند. به اینها باید فرصت بدهند و آنها صحبت بکنند. به جای آن چیزهایی که به درد ملت نمی‌خورد یا مضرّ به حال ملت است، یک چیزهای مفید را به مردم بدهند و یک غذای مفیدی به مردم بدهند. مردم را تغذیه کنند به غذاهای صحیح سالم و من امیدوارم که این دستگاه هم - همان طوری که وعده کردند که به تدریج درست بشود - قدم را یک خرده بلندتر بردارند و زودتر- ان شاء الله تصفیه بشود و تعدیل بشود.^[۱۴۶]

تضعیف انسانیت

اگر شما (کارکنان صدا و سیما) بخواهید کار را خوب انجام بدهید، باید «رادیو تلویزیون»‏ را از چیزهایی که در قلب و مغز انسان ضعف می‌آورد، انسان را از انسانیت خودش بیرون می‌کند، استقلال فکری را از دست می‌دهد، (پاک و تصفیه) کنید. مقالاتی هم که آنجا باید گفته بشود، ناطق‌هایی هم که آنجا می‌آیند و نطق می‌کنند، (باید) اشخاصی باشند که نخواهند به اسم اینکه ما مترقی هستیم، یک مملکتی را به تباهی بکشند. نخواهند به اسم اینکه «تمدن بزرگ» است،‏ ما را به عقب برگردانند.^[۱۴۷]

آموزندگی

دستگاه تلویزیون یا دستگاه رادیو باید آموزنده باشد. به جوانهای ما قدرت بدهد. جوانهای ما را نیرومند کند. نباید دستگاه تلویزیون جوری باشد که ده ساعت موسیقی بخوانند.^[۱۴۸] این دستگاه‌ها را می‌بینید که از بچه‌های کوچولو تا بزرگها و پیرمردها و پیرزنها پایش می‌نشینند و نگاه می‌کنند. این دستگاه اگر آموزنده باشد (یعنی) اگر فیلمها یا خطابه‌ها یا حرفها یا اخبار جوری باشد که آموزنده باشند، این بچه کوچولو هم از (همین) حالا (به طور صحیح) تربیت می‌شود، و اگر چنانچه خدای نخواسته یک خلافی در او باشد، آن بچه‌ها (هم) که کوچک‌اند، از اولِ تربیت (آنها)، تربیت فاسد می‌شود؛ چون بچه‌ها به نگاه کردن به این عکسها و فیلمها علاقه دارند. می‌نشینند پایش و نگاه می‌کنند. اگر فیلم یک فیلم آموزنده باشد، این بچه‌ها تربیت می‌شوند به تربیت صحیح و اگر فیلمی باشد که بر خلاف (شریعت است)، انحراف‌کننده باشد، بچه‌ها تربیت می‌شوند به تربیت انحرافی‏.^[۱۴۹]

استقلال و آزادی

رادیو تلویزیون باید مستقل و آزاد باشند و همه گونه انتقاد را با کمال بی‌طرفی منتشر سازند تا بار دیگر شاهد رادیو تلویزیون زمان شاه مخلوع نگردیم. رادیو تلویزیون باید از عناصر طرفدار شاه و یا منحرف پاکسازی شود.^[۱۵۰]

احکام رادیو تلویزیون

سؤال: آیا خرید و فروش رادیو و تلویزیون جایز است؟
جواب: خرید و فروش به قصد منفعت حلال، مانع ندارد و همچنین استفاده از آن در جهت حلال نیز بی‌اشکال است؛ ولی باید به هیچ وجه از آن منفعت حرام نبرند و در دسترس کسی که استفادة حرام می‌کند، قرار ندهند.^[۱۵۱]
پس اگر کسی تلویزیون و ویدئو را به خاطر دیدن فیلم‌های مستهجن خریداری کند، حرام است یا رادیو را برای گوش دادن موسیقی‌های حرام یا شنیدن مطالب انحرافی خریداری کند، حرام است.^[۱۵۲]
سؤال: آیا تجارت رادیو و تلویزیون و مهندسی آنها در کشورهای خارجی با در نظر گرفتن اینکه فروشنده یا مهندس می‌داند که بعد از فروش یا بعد از درست شدن این دستگاه‌ها از فیلم‌های سکسی یا موسیقی آنها هم استفاده خواهد شد، جایز است یا خیر؟
جواب : با فرض داشتن منافع حلال، معامله باطل نیست.^[۱۵۳]

شیوه‌های جذب مشتری

الف: تبلیغ کالای خاص

یکی از شیوه‌های رایج در جذب مشتری برای خرید بیشتر، این است که فروشنده از اجناس خود تعریف کند؛ اما باید دقت داشت که این تعریف کردنها به اندازه‌ای نباشد که دقت مشتری در انتخاب جنس بهتر، پایین بیاید. شاید به همین دلیل باشد که «تعریف از جنس، کراهت دارد».^[۱۵۴] سؤال: اگر مشتری با تبلیغ و تشویق فروشنده در خرید کالا دقت کم‌تری کند؛ ولی بعد از خرید بفهمد که جنس خوبی را نخریده است، آیا می‌تواند معامله را به هم بزند؟
جواب: اگر (تبلیغ و تشویق فروشنده) به گونه‌ای باشد که مشتری فریب خورده باشد، می‌تواند معامله را به هم بزند.^[۱۵۵]

ب: جایزه دادن

سزاوار است فروشندگان محترم برای خرید کالاهای داخلی با کیفیت بالا، جوایزی را در نطر بگیرند که هم در فروش بیشتر خودشان مفید است و هم در اقتصاد کشور نقش به سزایی دارد.
سؤال: برخی از کارگردانها برای فروش تولیدات خود به صورت اصلی (اورجینال)، مسابقه‌ای را به این صورت برگزار می‌کنند که: هر کسی دی‌وی‌دی اورجینال (رایت نشده) را خریداری کند، در هر دوره‌ای قرعه‌کشی شود و به برنده جوایزی مانند (منزل مسکونی و ...) اهدا گردد. آیا این کار جایز است؟
جواب: جایز است.^[۱۵۶]

ج: استفاده از نور پردازی زیاد

بعضی از فروشندگان وسایل صوتی تصویری و لوازم خانگی برای جذب مشتری بیشتر، لامپها و تلویزیونهای متعددی را روشن می‌کنند که این کار گرچه سبب جلب مشتری بیشتر می‌شود؛ ولی از سوی دیگر ممکن است با مصرف زیاد برق به اقتصاد کشور ضرر می‌زند.
پس فروشندگان محترم سزاوار است از لامپهای کم مصرف استفاده نموده و تلویزیون‌های در معرض دید مشتری را به نوبت روشن کنند؛ تا عمل آنها مصداق اسراف حرام نگردد^[۱۵۷] و موجب بی‌برکتی درآمد نشود.

د: تبلیغ کالاهای خارجی

متأسفانه بعضی از فروشندگان برای فروش کالاهای خود، اقدام به تعریف و تبلیغ از محصولاتی خارجی نموده و کالاهای داخلی را فاقد کیفیت لازم معرفی کنند که با این کار به اقتصاد جامعه خود ضرر وارد می‌کنند.
سؤال: آیا تبلیغ کالاهای خارجی جایز است؟
جواب: اگر موجب ضرر و زیانی بر مسلمین نگردد و مخالف قوانین نباشد، مانعی ندارد.^[۱۵۸]
نکته: تبلیغ محصولات خارجی ممکن است در حال حاضر ضرر نداشته باشد؛ ولی در دراز مدت اثر منفی و ضرر خود را نشان می‌دهد. کمترین ضرری که تبلیغ محصولات خارجی وارد می‌کند این است که تولیدکنندگان داخلی را از ادامة کار دلسرد نموده و بازار فروش آنها را تحت الشعاع خود قرار می‌دهد.

بالا بردن قیمت جنس، جهت تخفیف

سؤال: اگر قیمت جنس را کمی بالاتر ببرند تا چنانچه مشتری تخفیف خواست، آن مقدار کم شود، آیا این عمل جایز است؟
جواب: فی حدّ نفسه جایز است، هر چند کراهت دارد.^[۱۵۹]

گرفتن انعام

سؤال: من در فروشگاه لوازم صوتی تصویری کار می‌کنم. گاهی از مشتری می‌خواهم که در مقابل حمل تلویزیون یا وسایل دیگری که او خریداری کرده است، به من پول (انعام) بدهد، این کار جایز است؟
جواب: اگر با درخواست شاگرد نباشد و مشتری با رضایت خودش انعام بدهد، گرفتن اشکال ندارد؛ مگر بر خلاف قرارداد کارمندی باشد.^[۱۶۰]
البته سزاوار است که افراد، کرامت و شخصیت انسانی خود را به خاطر اندک مالی از دست ندهند و از دیگران درخواست انعام نکنند.

احکام ماهواره

تأثیر ماهواره بر جامعه

ماهواره وسیله‌ای دو بُعدی است؛ هرچند آثار مخرب آن خیلی بیشتر از آثار مفید و آموزنده‌اش می‌باشد؛ زیرا استفاده از آن دارای اثرات سویی است که در مواردی اصلاح این اثر، مشکل و یا غیر ممکن خواهد شد.
یکی از اثرات مخرب ماهواره این است که به صورت ناخودآگاه پیامهای منفی را ارسال و القا می‌کند، به نحوی که در روح و جان مخاطب اثر می‌گذارد و او را به سمت مسیرهای نادرست و غیر واقعی سوق می‌دهد که اثرات آن در مورد نوجوانان و جوانان عمیق‌تر و شدیدتر می‌باشد.
به طور کلی اثرات مخرب ماهواره را می‌توان در سه حوزة «اعتقادی»، «فرهنگی - اخلاقی» و «سیاسی» مورد بررسی قرار داد:

آثار اعتقادی ماهواره

مهم‌ترین دشمن در عرصة اعتقادات، شبهات و تلقینات نادرست می‌باشد. در زمان فعلی این شبهات با رنگ و لعاب زیباتری خود را بروز می‌دهند. امروزه ماهواره در شمار ابزارهایی قرار گرفته است که متأسفانه به مرزهای عقیدتی انسانها، خصوصاً اسلام و به ویژه مکتب تشیع حمله‌ور شده و قصد دارد اساس این مکتب را در هم ریزد. البته ناگفته نماند که اغراض سیاسی نیز در این مسئله بی‌تأثیر نیستند.

آثار فرهنگی - اخلاقی ماهواره

هویت هر انسانی به فرهنگ و تمدن او بر می‌گردد. انسانی که دارای فرهنگ و تمدن نباشد، دچار بحران هویت گشته، شخصیتی کاملا وابسته و متکی به دیگران می‌شود که دایم چشم امیدش به دیگران است تا خود را مو به مو همانند آنها قرار دهد.
چون قوام جامعه به اخلاق و رعایت اخلاقیات افراد جامعه می‌باشد، زمانی که آنان حریم‌های شخصی، خانوادگی و... را از بین ببرند، چنین جامعه‌ای از درون خالی شده، با تلنگری در هم می‌ریزد. این مسئله در مورد جوانان و نوجوانان مهم‌تر و حساس‌تر است.
اکثر شبکه‌های ماهواره‌ای از طریق پخش فیلمهای غیر دینی و ضد اخلاقی که نتیجه‌ای جز بی‌بند و باری، بی‌حیایی، مشوش شدن ذهن جوان و... ندارد، به این مقصد پلید خود دست پیدا می‌کنند. بر همین اساس، استفاده از برنامه‌های ماهواره در نظر مراجع حرام اعلام شده است.

آثار سیاسی ماهواره

از آنجا که دشمنان ما در مسئلة نظامی موفق به پیشبرد اهداف خود مبنی بر تصرف و تسخیر ایران نشدند، در جنگ نرم از ابزارهایی مانند ماهواره، اینترنت و... کمک گرفته‌اند تا از طریق القای شبهات و حرفهای غیر واقعی مردم ما را نسبت به نظام دلسرد کرده و آنها را به دشمنی با نظام و حتی اسلام دعوت کنند. این اقدام از طریق راه‌های مختلف و در ظاهری بسیار زیبا، با اظهار کمک به مردم یک کشور صورت می‌پذیرد.^[۱۶۱]
البته نمی‌توان ادعا کرد که ماهواره هیچ گونه فایده‌ای ندارد؛ بلکه چون خیلی از افراد قدرت فهم و تحلیل مطالب سودمند از مسایل زهرآگین، غیر واقعی و خلاف شرع را ندارند لذا نباید از ماهواره استفاده کنند.^[۱۶۲]

خرید و فروش ماهواره

سؤال: خرید و فروش ماهواره چه حکمی دارد؟
جواب: ماهواره‌چون هم برنامه‌های حلال دارد و هم برنامه‌های حرام، حکم آلات مشترک را دارد، لذا خرید و فروش آن برای استفاده در امور حرام، حرام و برای استفاده‌های حلال، جایز است.^[۱۶۳]
توجه: استفاده از ماهواره در صورتی جایز است که شخص اطمینان دارد از آن بهره‌برداری حرام نمی‌کند و نصب آن در خانه نیز مفسدة دیگری را در برندارد.^[۱۶۴] سؤال: در صورتی که فروشندة آنتن ماهواره بداند که خریدار آن را به منظور استفادة حرام تهیه می‌کند، حکم این معامله چیست؟
جواب: فروش آن به خریدار یاد شده جایز نیست.^[۱۶۵]

نصب ماهواره

سؤال: شغلم تعمیر دستگاه‌های گیرندهٔ برنامه‌های رادیو و تلویزیونی است، در این اواخر مراجعات زیادی برای نصب قطعات و تعمیر آنتن‌های ماهواره‌ای صورت می‌گیرد، تکلیف ما در این باره چیست؟
جواب: اگر از این دستگاه برای امور حرام استفاده شود - که غالباً نیز همین طور است - و یا شما علم داشته باشید کسی که قصد تهیة آنتن ماهواره‌ای را دارد، برای امور حرام از آن استفاده می‌کند، نصب و راه‌اندازی آن جایز نیست.^[۱۶۶]

فصل دوم: احکام ویدیو کلوپ و خدمات رایانه‌ای

ویدئو کلوپ و خدمات رایانه‌ای دارای صنف جداگانه می‌باشند ولی چون محصولاتی مانند سی دی، فیلم، بازی‌های رایانه‌ای و ... را عرضه می‌کنند با صنف صوتی تصویری ارتباط پیدا می‌کنند. لذا به اختصار احکام آن ذکر می‌شود.

اشتغال در ویدیو کلوپ

سؤال: حکم اشتغال در ویدیو کلوپها که محل عرضه، فروش و امانت دادن فیلم‌های سینمایی و محصولات فرهنگی به جامعه است، چیست؟
جواب: در صورتی که مشتمل بر امور حرام^[۱۶۷] باشد، اشکال دارد.^[۱۶۸]

اجاره دادن ویدیو و فیلم

سؤال: اجاره دادن دستگاه ویدیو جایز است؟
جواب: اجاره دادن برای دیدن فیلم‌های مبتذل و مستهجن که شهوت را تحریک می‌کند و موجب انحراف و فساد می‌شود و یا مشتمل بر غنا و موسیقی مطرب و لهوی و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد، جایز نیست.^[۱۶۹]
سؤال: برخی از افراد با دوربین از فیلم‌هایی که در سینما پخش می‌شود، فیلم گرفته، پس از تبدیل به سی‌دی آن را کرایه{یا می‌فروشند}. آیا استفاده از چنین فیلم‌هایی جایز است؟
جواب: اگر حقوق صاحب اثر را ضایع بکند، جایز نیست.^[۱۷۰]
سؤال: اجاره دادن فیلم‌های ویدیویی مبتذل و مستهجن چه حکمی دارد؟
جواب: اگر فیلم‌ها در بردارندهٔ تصاویر زننده‌ای که شهوت را تحریک کرده و موجب انحراف و فساد می‌شوند و یا مشتمل بر غنا و موسیقی مطرب و لهوی و مناسب با مجالس لهو و گناه باشند، تولید، خرید، فروش و اجارهٔ آنها جایز نیست.^[۱۷۱]

فروش سی‌دی و فیلم

سؤال: اگر کسی یک بسته سی‌دی یا دی‌وی‌دی را بفروشد، در صورتی که بداند یا احتمال دهد که بعضی از آنها خراب هستند، حکمش چیست؟
جواب: اگر فروشنده بداند که جنس، خراب است، نباید بفروشد؛ ولی اگر خریدار بعد از معامله متوجه شد که جنس معیوب و خراب است، حق بر هم زدن معامله را دارد.^[۱۷۲] سؤال: فروش فیلم‌ها و صوت‌های حرام و مبتذل، اعم از موسیقی، آواز، رقص (زنان یا مردان)؛ بلکه بالاتر، نوارهایی که عمل زناشویی را نمایش می‌دهد، جایز است؟
جواب: خرید و فروش فیلم‌های مبتذل، حرام است.^[۱۷۳]

نگهداری فیلم و عکس مبتذل

سؤال: آیا نگهداری فیلم {و عکس} مستهجن در مغازه یا منزل جایز است؟
جواب: حرام است و بر حاکم شرع لازم است که آنها را جمع‌آوری کرده، از بین ببرد، و این کار تعزیر دارد.^[۱۷۴]

تکثیر و رایت محتوای حرام

سؤال: آیا گرفتن اجرت برای تکثیر نوارهای صوتی که محتوی امور حرامی هستند، جایز است؟
جواب: هر نوار صوتی که گوش دادن به آن حرام است، تکثیر و گرفتن اجرت برای آن هم جایز نیست.^[۱۷۵]
سؤال: گاهی بعضی افراد به ویدیو کلوپ مراجعه می‌کنند و از ما می‌خواهند که سی‌دیهای غیر اخلاقی یا غیر مجاز را برای آنها رایت کنیم، آیا این کار جایز است؟
جواب: جایز نیست.^[۱۷۶]

عکس بازیگران

سؤال: چسباندن عکس‌زنهای بازیگر بی‌حجاب خارجی در مغازه و محل دید چه حکمی دارد؟
جواب: اگر موجب ارتکاب گناه و مفسده‌انگیز بوده یا مخالف مقرّرات باشد، جایز نیست.^[۱۷۷]

مدارک مشتری نزد فروشنده

سؤال: در ویدیو کلوپ‌ها بعضی از فیلم‌ها را کرایه می‌دهند و در عوض آن، از مشتری مدرک شناسایی گرفته می‌شود. در صورتی که صاحب کارت شناسایی برای گرفتن آن رجوع نکند، وظیفة مسئول ویدیو کلوپ چیست؟ اگر بعد از مدت طولانی از آمدن صاحب آن ناامید شود، می‌تواند آنها را از بین ببرد؟ و اگر بعد از نابود کردن آنها، صاحب مدرک پیدا شود، این شخص ضامن است؟
جواب: خیر، نمی‌تواند آنها را از بین ببرد؛ بلکه اگر هیچ وقت امکان دسترسی به صاحب کارت ندارد، باید آن را به مرجع صادر کننده تحویل دهد.^[۱۷۸]
البته اگر ممکن است که از روی مدرک شناسایی، صاحبش را پیدا کند، این کار را انجام دهد و امانتی که در دست اوست، به صاحبش برساند.^[۱۷۹]

بررسی فلش قبل از رایت

سؤال: آیا مسئول ویدیو کلوپ حق دارد قبل از رایت محتویات یک فلش بر روی دی‌وی‌دی، آن را بررسی کند تا از محتویات آن اطمینان پیدا کند تا فیلم یا صوت حرامی نداشته باشد؟
جواب: این کار جایز نیست؛ ولی می‌تواند سؤال کند تا اگر غیر مجاز است، از رایت خودداری کند.^[۱۸۰]
نکته: محتویات فلش از امور خصوصی فرد است و نگاه کردن به آن بدون اجازه حرام باشد، خدای متعال هم می‌فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا ... لا تَجَسَّسُوا ...؛ ای کسانی که ایمان آوردید ... تجسس نکنید ...».^[۱۸۱]

سرقت اطلاعات رایانه‌ای

سؤال: سرقت اطلاعات رایانه‌ای چه حکمی دارد؟
جواب: مانند تجسّس^[۱۸۲] محرّم است.^[۱۸۳]
سزاوار است افرادی که در خدمات رایانه‌ای مشغول به فعالیت هستند در امانت خیانت نکرده و از اطلاعات خصوصی دیگران سوء استفاده نکنند، لذا اگر اطلاعات شخصی افرادی که به این عزیزان مراجعه می‌کنند، بر روی کامپیوتر فروشنده بماند، باید آنها را سریعاً و به طور کامل از بین ببرد.
سؤال: اگر به کسی که در ویدیو کلوپ کار می‌کند، بگویند: محتویات این فلش را روی یک دی‌وی‌دی رایت کن و او رایت کرد؛ ولی بعد فهمید که محتویات رایت شده حرام (فیلم‌های مستهجن) بوده است، آیا پولی را که به عنوان اجرت دریافت کرده، اشکال دارد؟
جواب: اگر نمی‌دانسته، فعلاً تکلیفی ندارد؛ اما دقت کند که تکرار نشود.^[۱۸۴]

تدوین و میکس فیلم‌های عروسی

سوال : آیا میکس فیلم‌های مجالس زنانه (که غالباً بی حجاب هستند) جایز است؟
جواب : اگر هنگام میکس از کارهای حرام مانند (نگاه به تصویر یا فیلم افراد نامحرم، شنیدن موسیقی‌های حرام و ...) در امان باشد و خوف وقوع در حرام هم نداشته باشد، اشکال ندارد. ^[۱۸۵]
سؤال: درآمد حاصل از تدوین، میکس و صداگذاری فیلم‌های عروسی چه حکمی دارد؟
جواب: هرگاه مربوط به صحنه‌های نامشروع باشد، درآمد حاصل از کارهای فوق نیز حرام است.^[۱۸۶]

دانلود فایلهای اینترنتی

سوال : دانلود^[۱۸۷] کردن فایل‌های اینترنتی جایز است؟
جواب : دانلود کردن فقط با اجازه صاحب اصلی فایل جایز است مگر از کفار حربی^[۱۸۸] باشد که اشکال ندارد. ^[۱۸۹]
سوال: دانلود فیلم، موسیقی، مقاله و کتاب‌های مستهجن و مبتذل جایز است؟
جواب: دانلود مطالب ذکر شده حرام و از مصادیق اشاعه فحشاء می‌باشد و باید به صورت جدی از این کار اجتناب شود.^[۱۹۰]

تأییدات وزارت ارشاد

سؤال: توزیع و عرضهٔ فیلم‌ها و نوارهای موسیقی که مورد تأیید وزارت ارشاد هستند، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر فیلمها یا نوارها به نظر مکلّف عرفاً مشتمل بر غنا یا موسیقی مطرب و لهوی مناسبِ با مجالس لهو و گناه باشد، توزیع و عرضة آنها و همچنین دیدن و گوش دادن به آنها برای او جایز نیست و مجرّد تأیید بعضی از ادارات مربوطه تا زمانی که نظر مکلّف در تشخیص موضوع با نظر تأییدکنندگان مخالف است، دلیل شرعی برای جواز محسوب نمی‌شود.^[۱۹۱]

خمس کالای داخل مغازه

سؤال: در مغازه‌ام تعدادی فیلم و سی‌دی دارم که آنها را برای نمونه گذاشته‌ام و ممکن است چند سال آنها را داشته باشم. اگر سال خمسی بر آنها بگذرد، خمس دارند یا نه؟
جواب: اگر سی‌دی‌ها دارای برنامه‌های نرم‌افزاری مشروع و به عنوان سرمایة کاری باشند، بعد از گذشت سال، باید خمس آنها را بدهید.^[۱۹۲]

کپی رایت

یکی از مسائلی که سالیان متمادی است دربارة آن بحث می‌کنند ولی متأسفانه به صورت جدّی اجرا نمی‌شود، موضوع «کپی رایت»^[۱۹۳] و «حق تألیف» است. برای روشن شدن مسئله کپی رایت، باید موضوع را از نظر قانون و احکام شرعی بررسی کنیم:
برخی از مراجع تقلید فعلی به صورت فتوا^[۱۹۴] یا احتیاط واجب^[۱۹۵] فرموده‌اند «حق صاحب اثر باید محترم شمرده شود» یعنی بدون اجازه صاحبان اصلی از آن استفاده نشود. در صورت استفاده بدون اجازه، ضامن خسارتی است که به تولید کننده وارد کرده است مگر از کفار حربی باشد که در اینصورت اشکال ندارد و ضامن نیست.^[۱۹۶]

الف: قوانین کپی رایت

۱. حق نشر، عرضه، اجرا و حق بهره برداری مادی و معنوی نرم افزار رایانه‌ای متعلق به پدید آورنده آن است.^[۱۹۷] هر کس حقوق مورد حمایت این قانون را نقض نماید علاوه بر جبران خسارت به حبس از نود و یک روز تا شش ماه و جزای نقدی از ده‌میلیون(۰۰۰ ۰۰۰ ۱۰) تا پنجاه میلیون(۰۰۰ ۰۰۰ ۵۰) ریال محکوم می‌گردد. ^[۱۹۸] ۲. نسخه برداری یا ضبط یا تکثیر آثار صوتی که بر روی صفحه یا نوار یا هر وسیلة دیگر ضبط شده است، بدون اجازة صاحبان حق یا تولیدکنندگان انحصاری یا قائم مقام قانونی آن، برای فروش ممنوع است.^[۱۹۹] ۳. کسانی که اشیای مذکور در مادة دوم^[۲۰۰] را که به طور غیر مجاز در خارج تهیه شده، به کشور وارد یا صادر کنند، علاوه بر تأدیة خسارات شاکی خصوصی، به حبس از سه ماه تا یک سال محکوم خواهند شد.^[۲۰۱]

ب: احکام کپی رایت

شکستن قفل نرم افزار

سؤال: شکستن قفل نرم افزار جایز است؟
جواب: شکستن قفل نرم افزار بدون اجازة صاحب یا ناشر اصلی جایز نیست.^[۲۰۲]
سوال: خرید و فروش و استفاده از نرم افزارهایی که قفل آنها توسط افراد دیگری قبلاً شکسته شده است جایز است؟
جواب: بدون اجاز صاحبان اصلی نرم افزار جایز نیست.^[۲۰۳]
سوال: نرم افزارهایی که مدل به روز شده آنها به بازار آمده و شرکت سازنده از مدل‌های گذشته پشتیبانی فنی نمی‌کند (یعنی از اعتبار ساقط شده و وقت آن گذشته است) آیا شکستن قفل و رایت آنها اشکال دارد؟
جواب: فقط با اجازه سازنده آنها اشکال ندارد.^[۲۰۴]

رایت و تکثیر سی دی

سوال: تکثیر (و رایت) سی دی‌های دیگران جایز است؟
جواب: تکثیر (و رایت) سی دی بدون اجازه صاحب اصلی آن جایز نیست.^[۲۰۵]
سوال: اگر خرید سی دی رایت شده منجر شود رایت کننده سی دی‌های بیشتری را بدون اجازه صاحب اصلی آن تکثیر کند، آیا خرید جایز است؟
جواب: خرید جایز نیست.^[۲۰۶]
سوال: اگر صاحب اصلی اثر را نشناسیم یعنی نمی‌دانیم از افراد محترم المال است یا نیست، رایت آن اثر جایز است؟
جواب: جایز نیست چون حکم کسی را دارد که مالش محترم است.^[۲۰۷]
سوال: سی دی‌هایی که تکثیر و رایت آن‌ها جایز نیست، اگر برای استفاده شخصی و حفظ سی دی اصلی، آن را رایت کنیم جایز است؟
جواب: با اجازه صاحب آن جایز است.^[۲۰۸]
سوال: یکی از دوستان بنده از مرجعی تقلید می‌کند که رایت CD را جایز می‌داند ولی طبق نظر مرجع بنده رایت جایز نیست. اگر ایشان به بنده CD هدیه کنند استفاده از آن جایز است؟
جواب: بدون اجازه صاحب اصلی استفاده از آن جایز نیست.^[۲۰۹]
سوال: آیا صاحب نرم افزار می‌تواند شرط کند خریدار فقط حق استفاده از نرم افزار را دارد؟
جواب: در صورتی که ضمن قرارداد فروش چنین شرطی کنند باید خریدار به آن عمل کند، در غیر این صورت مجاز است به دیگران هم بدهد و استفاده کنند. ^[۲۱۰]
سوال: کپی کردن بخش‌هایی از یک سی دی (مثلا نصف آن) چه حکمی دارد؟
جواب: با اجازه صاحب آن اشکال ندارد^[۲۱۱] ولی اگر مقدار کمی باشد عیبی ندارد. ^[۲۱۲]
سوال: رایت و تکثیر نرم افزارهایی که هیچگونه تذکری برای «اجازه تکثیر یا عدم اجازه» در آنها وجود ندارد جایز است یا باید از رضایت صاحب اثر مطمئن بود و در این مورد تحقیق کرد؟
جواب: باید علم به رضایت صاحب اصلی پیدا کنیم.^[۲۱۳]

رایت محصولات مذهبی

سوال: آیا خرید یا کپی سی دی‌های مذهبی که روی آن نوشته شده هر گونه تکثیر شرعاً حرام و پیگرد قانونی دارد اشکال دارد؟
جواب: خرید و فروش سی دی تکثیر شده بدون اجازه ناشر اصلی جایز نیست.^[۲۱۴]
سوال: من یکی از سی دی‌های شرکت یاسین رایانه (سی دی صبا برای آموزش قران برای کودکان) که به صورت غیر مجاز کپی شده بود برای خودم و یکی از دوستانم به صورت رایگان کپی کرده‌ام با توجه به اینکه این کار من صرفا برای نشر و گسترش آموزش قران بوده و نه به خاطر پول، تکلیف من چیست؟ چون در شروع برنامه این سی دی ذکر شده است که کپی غیر مجاز این سی دی شرعا حرام است ؟ آیا باید من این سی دی‌ها را دور بیاندازم ؟ آیا می‌توان پول آن را به صندوق صدقات ریخت تا حلال شود؟.
جواب: این کار جایز نبوده و شما باید به شکلی رضایت آن شرکت را به دست آورید و پرداختن پول آن سی دی‌ها به فقراء کفایت نمی‌کند. ^[۲۱۵] سوال: بعضی از قاریان معروف آیاتی از قرآن مجید را با صوت زیبا تلاوت می‌کنند و آن را بر روی نوار کاست و یا ویدئو ضبط می‌کنند، آیا می‌توانند امتیاز آن را خرید و فروش کنند و آیا باید دیگران در موقع تکثیر از آنها اجازه بگیرند؟
جواب: در صورتی که در عرف عقلا به عنوان حقّی برای قاری شمرده شود، کسی که می‌خواهد تکثیر کند باید با موافقت او باشد. ^[۲۱۶]

رایت سی دی‌های مستهجن

سوال: رایت سی دی‌های مستهجن و مبتذل و غیر اخلاقی جایز است؟
جواب: رایت کردن سی دی‌های غیر اخلاقی جایز نیست.^[۲۱۷]

کپی و رایت فیلم‌های خارجی

الف) با زیرنویس فارسی
سؤال: آیا فیلم‌های خارجی را که در مراکز کفر تولید شده و دوبله نشده‌اند؛ اما زیرنویس فارسی دارند، می‌توان کپی کرد؟
جواب: اگر بر خلاف قانون باشد، جایز نیست.^[۲۱۸]
ب) دوبله شده
سؤال: آیا کپی کردن فیلم‌های خارجی که متعلق به کفاری است که مال آنان محترم نیست؛ ولی توسط مراکز دوبلة داخلی دوبله شده‌اند، جایز است؟
جواب: جایز نیست.^[۲۱۹]
سوال: بعضی از شرکتهای داخلی فیلم‌های خارجی را دوبله می‌کنند. اگر این فیلم‌ها بر روی اعتقادات و ... مخاطب تأثیر منفی داشته باشد، آیا دوبله این اثر برای آنها حق و مالکیت ایجاد می‌کند؟
جواب: دوبله کردن فیلم‌هایی که تأثیر منفی روی اعتقاد مردم دارد جایز نیست و حق مالکیت ایجاد نمی‌کند. تکثیر و پخش این نوع فیلم‌ها هر چند با اجازه دوبله کننده باشد جایز نیست.^[۲۲۰]
سوال: اگر شخصی اثری را بدون اجازه صاحبش به دست بیاورد و آن را ترجمه یا دوبله کند، با این ترجمه و دوبله کردن برای او حق و مالکیت ایجاد می‌شود؟
جواب: اگر مالک اصلی از افراد محترم المال باشد باید با اجازه او ترجمه یا دوبله شود و با ترجمه یا دوبله، مالکیت ایجاد نمی‌شود مگر از کفار حربی باشد.^[۲۲۱] ج) رایت فیلم‌های خارجی
به فتوای مراجع تقلید، اگر فیلم‌های خارجی (چه زبان اصلی و چه دوبله شده) دارای تصاویر مستهجن و مبتذل است و باعث انحراف می‌شود، خرید و فروش و رایت آن حرام است.^[۲۲۲]

محصولات مشترک

سوال: آیا در حکم تکثیر (و رایت) نرم افزار یا فیلم و ... بین تولید داخل و خارج تفاوتی وجود دارد؟
جواب: رایت کردن فقط با اجازه صاحب اصلی اثر جایز است مگر این که صاحب آن از کفار حربی^[۲۲۳] باشد که در این صورت اشکال ندارد.^[۲۲۴]
سوال: روزی درآوردن با نرم افزار ویندوز یا ورد که متعلق به کشورهای خارجی است اشکال دارد؟
جواب: استفاده از آنچه مربوط به کفار حربی است اشکالی ندارد. ^[۲۲۵]

کپی فیلم و صوت روی کامپیوتر

سوال: ویدئو کلوپ‌ها برنامه‌های خود را در مدت زمان محدودی کرایه می‌دهند، آیا جایز است برنامه کرایه‌ای را بر روی حافظه‌ای کامپیوتر کپی و پس از عودت دادن سی‌دی، از آن برنامهٔ کپی شده در خارج از محدودهٔ زمانی بهره برد؟
جواب: اگر معلوم است که این کار مورد رضایت صاحب حق اصلی فیلم نیست، جایز نمی‌باشد.^[۲۲۶]

فصل سوم: بازیهای رایانه‌ای

در کشور ما کاربران بازیهای رایانه‌ای حدوداً ۲۰ میلیون نفر هستند که روزی دو ساعت پای این بازیها وقت می‌گذارند.^[۲۲۷] این آمار ما را متوجه می‌کند که بازیهای رایانه‌ای در ایران جایگاه خاصی پیدا کرده است؛ لذا به اختصار^[۲۲۸] برخی از اهداف، آسیب‌ها و احکام این موضوع مطرح می‌شود.

اهداف بازی‌های رایانه‌ای

خیلی از افراد فکر می‌کنند بازی‌های رایانه‌ای فقط برای سرگرمی ساخته می‌شوند و سازندگان آن هیچ انگیزه و هدف دیگری ندارند؛ در حالیکه بر اساس نظر کارشناسان، این بازی‌ها غیر از سرگرم کردن، اهداف پنهان دیگری نیز دارند که ما از آن غافل هستیم و ناخواسته در مسیر مقاصد آنها حرکت می‌کنیم و خیلی از باورها و عقاید را می‌پذیریم و در افکار ما تأثیر می‌گذارد.
آژانس پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته جاسوسی آمریکا (Iarpa) که یکی از قوی‌ترین بازوهای اجرا کننده طرح کنترل ذهن موسوم به پروژه «مونارش» است اخیرا تحت عنوان پروژه «سیریوس»، برای کاهش خطاهای تحلیل و حل مشکلات اطلاعاتی خود، اقدام به ساخت بازی رایانه‌ای با اهداف واقعی می‌کند. این آژانس با این عنوان که «بدون بازی‌های رایانه‌ای ما نابودیم» اعلام کرد: بازی‌های جدّی (که برای اهداف آموزشی، درمانی و یا دیگر اهداف واقعی کنترل فکر ساخته شده‌اند) می‌توانند برای بیان و کاهش جهت گیری‌های شناختی، ساز و کاری مناسب ارائه دهند.^[۲۲۹]
بعضی از اهدافی که سازندگان بازی‌های رایانه‌ای در جنگ نرم دنبال می‌کنند، عبارتند از:

تخریب چهره مقدس اسلام:

در برخی از بازی‌های رایانه‌ای، هدف اصلی سازندگان و طراحان این است که دین اسلام (و حتی ادیان دیگر) را نزد کاربران، با چهره‌ای تنفر آمیز معرفی و کاربر را نسبت به آن بدبین کنند. در مقابل، سبک زندگی غربی را خیلی زیرکانه و هوشمندانه در ذهن مخاطب القاء می‌کند.
در این بازی‌ها، از نمادها و تصاویر اسلامی مخصوصاً نمادهای مذهب شیعه زیاد استفاده می‌شود. طراحان با ظرافت و زیرکی زیاد این تصاویر را در لا به لای بازی قرار می‌دهند.^[۲۳۰]

توهین به مقدسات در بازی‌ها

دشمنان اسلام و ایران برای اینکه چهره نورانی اسلام و ایران را در ذهن کاربران بازی‌های رایانه‌ای خراب بکنند، به صورت ظریف و هوشمندانه‌ای به مقدسات دینی مسلمانان توهین می‌کنند که غالباً کاربران از آنها آگاه نیستند ولی به صورت ناخودآگاه در ذهن آنها نقش می‌بندد و تأثیرات منفی خودش را در روح و روان افراد به جای می‌گذارد.
در اینجا به اختصار به برخی از توهین‌هایی که در بازی‌های رایانه‌ای وجود دارد اشاره می‌شود:
جسم داشتن خدای متعال و ناتوانی او در اداره امور^[۲۳۱]، هم درجه بودن شیطان با فرشتگان^[۲۳۲]، مسخره کردن بهشت و جهنم^[۲۳۳]، بی احترامی به مکانهای مقدس و متبرک^[۲۳۴]، بی احترامی به قرآن^[۲۳۵] و اهل بیت (علیهم السلام)^[۲۳۶] و تروریسم و خشن نشان دادن مسلمانان مخصوصاً شیعیان^[۲۳۷] و ... .

القاء ناجی بودن آمریکا

در بسیاری از بازی‌ها، مسلمانان را تروریسم معرفی می‌کنند ولی شخصی که مشکلات جوامع بشری را حل می‌کند از کشورهای انگلیسی زبان مخصوصاً آمریکا معرفی می‌شود.
در این گونه بازی‌ها معمولاً کشورهایی که همفکر و همسوی با آمریکا نیستند، تروریسم و محوریت شرور معرفی می‌شوند ولی آمریکا را ناجی القاء می‌کنند.^[۲۳۸]

ترویج سبک زندگی غربی

در دنیای بازی‌های رایانه‌ای، برخی از آنها به عنوان «سبک زندگی» معرفی می‌شوند. در این بازی‌ها، سازندگان با ظرافت کامل سبک زندگی غربی را ترویج و آن را برای بشریت زندگی ایده آل معرفی می‌کنند.
در بازی‌های سبک زندگی، فرهنگ مصرف گرایی، آزادی‌های جنسی، روابط خارج از اخلاق و ... را ترویج می‌کنند. کاربر بعد از مدتی آنها را می‌پذیرد و سعی می‌کند آن را در نزدگی شخصی خود اجرا کند.^[۲۳۹]

تحریک شهوات و مسائل جنسی

یکی از اهداف مهم در بازی‌های رایانه‌ای غربی، به ابتذال کشیدن جوامع بشری است. در این بازی‌ها مسائل شهوانی و جنسی به همراه تصاویر مبتذل و مستهجن به نمایش گذاشته می‌شوند و کاربران را به سوی انحرافات اخلاقی سوق می‌دهند.
در غالب بازی‌های رایانه‌ای غربی، از شخصیت‌های زنانه استفاده می‌کنند که متأسفانه پوشش نامناسبی دارند و قوای جنسی کاربران را تحریک می‌کند. ادامه این بازی‌ها باعث بلوغ زودرس شده و مشکلات فراوانی را برای کاربران ایجاد می‌کند که اگر والدین دقت نداشته باشند ممکن است فرزندان آنها به گناهان جنسی آلود شوند.

آسیبهای بازیهای رایانه‌ای

کارشناسان برای بازی‌های رایانه‌ای آسیبهایی را شمرده‌اند که برخی از آنها ذکر می‌شود:

مشکلات جسمانی

چشمان فرد به دلیل خیره شدن مداوم به صفحة نمایش رایانه، به شدت تحت فشار نور قرار می‌گیرد و دچار عوارض و تیک می‌گردد. مشاهدات نشان داده است که نوجوانان چنان غرق بازی می‌شوند که توجه نمی‌کنند تا چه حد از لحاظ بینایی و ذهنی بر خود فشار می‌آورند و چون در یک وضعیت ثابت تا ساعت‌ها می‌نشینند، ستون فقرات و استخوان‌بندی آنها دچار مشکل می‌شود.
همچنین احساس سوزش و سفت شدن گردن، کتف‌ها و مچ دست، از دیگر عوارض کار نسبتاً ثابت و طولانی مدت با رایانه است. پوست فرد در معرض مداوم اشعه‌هایی قرار می‌گیرد که از صفحة رایانه پخش می‌شود که ایجاد تهوع و سرگیجه، خصوصاً در کودکان و نوجوانانی که زمینة ابتلا به صرع دارند، از دیگر عوارض بازیهای رایانه‌ای است.^[۲۴۰]

بلوغ زودرس

یکی از مهم‌ترین عوامل «بلوغ زودرس»^[۲۴۱] دیدن تصاویر جنسی و تحریک کننده می‌باشد که متأسفانه بازیهای رایانه‌ای دارای چنین تصاویر مستهجن و مبتذلی هستند. مداومت بر این بازیها نیروی جنسی افراد را تحریک می‌کند و در نتیجه، شخص قبل از سن لازم، به بلوغ جنسی می‌رسد که همین امر باعث انحرافات اخلاقی و جنسی می‌شود.

متزلزل شدن روابط خانواده

پیشرفت تکنولوژی گاهی سبب دور شدن اعضای خانواده از یکدیگر می‌شود. به طوری که هر یک از افراد خانواده به خاطر مشغول بودن به تماشای تلویزیون یا درگیر بودن با رایانه، اینترنت و بازیهای رایانه‌ای، کمتر وقت می‌کنند با یکدیگر باشند. این خود باعث سرد شدن روابط بین والدین و فرزندان شده است، به گونه‌ای که آنان کمتر حوصلة یکدیگر را دارند.^[۲۴۲]

منزوی شدن

مادر محترمی می‌گفت: فرزندم به بازیهای رایانه‌ای معتاد شده است. او هر روز خود را به صفحة تلویزیون می‌رساند و از دنیای بیرون به کلی بی خبر است و حتی متوجه رفت و آمد میهمانان نمی‌شود. او همیشه بعد از دست کشیدن از این برنامه با سردرد و کسالت مواجه می‌شود.^[۲۴۳]

چاقی

از دیگر عوارض جسمانی استفادة بیش از حد از رایانه و برنامه‌های آن، چاقی کاربران به علت کم تحرکی در مقابل این دستگاه است.

خشونت‌طلبی و پرخاشگری

مهم‌ترین مشخصة بازیهای رایانه‌ای، حالت جنگی اکثر آنهاست و اینکه فرد باید برای رسیدن به مرحلة بعدی بازی، با نیروهای به اصطلاح دشمن بجنگد. استمرار چنین بازیهایی کودک را پرخاشگر و ستیزه‌جو بار می‌آورد. ^[۲۴۴]
سال (۲۰۱۱م) ، در کشور هلند، یک مرد ۲۴ ساله با استفاده از سلاح گرم ۶ نفر را در یک مرکز تجاری به قتل رساند. او پیش از این اقدام یک بازی ویدئویی خشن بازی کرده بود، صحنه‌های بازی بسیار شبیه به یک جنایت واقعی بود که در آن مکان روی داد. یکسال قبل از این حادثه هولناک، در کشور فرانسه یک فرد که در بازی بصورت مجازی با چاقو شخصیت‌های بازی را می‌کشت، در دنیای واقعی نیز آن جنایت را تکرار کرد و یک فرد را با ضرب چاقو به قتل رساند. سال پیش از آن نیز، یک نوجوان ۱۷ ساله به تقلید از یک بیمار روانی در یک بازی ویدیویی خشن با یک تبر به چند نوجوان حمله کرد و سپس یک زن میانسال را با ضربات تبر از پای درآورد.^[۲۴۵]

اُفت تحصیلی

یکی از والدین اظهار می‌دارد: در سال گذشته پسرم بهترین نمرات را داشت؛ اما از وقتی که رایانه برایش خریده‌ایم، روزی ۲ تا ۳ ساعت وقت خود را صرف بازی می‌کند و از لحاظ تحصیلی اُفت کرده است.^[۲۴۶]
علاوه بر اینها، به گزارش «مدیریت اطلاع رسانی بنیاد ملی بازیهای رایانه‌ای معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی»: در این بازیها خشونت بسیار شدید، نمایش خونریزی شدید و بدن مثله‌شده، برهنگی، نمایش روابط جنسی و مصرف الکل یا مواد مخدر، فحاشی، ترویج بی‌بند و باری و حذف خدا از زندگی، اهانت به کشورهای اسلامی و مسلمانان و... به نمایش در می‌آید که با کارشناسی صورت گرفتة این بنیاد، برای استفادة کاربران نامناسب اعلام شد.^[۲۴۷]

بازیهای نامناسب

در این قسمت بعضی از بازیها را به اختصار برای شما نقد و تحلیل می‌کنیم تا با اهداف استکبار جهانی برای نابود کردن اسلام بهتر آشنا شوید!

بازی کانتر

در این بازی شما برای مبارزه با تروریسم باید به کشورهای مختلفی بروید. مکانهای درگیری منقّش به نقوش اسلامی هستند و تروریستها با چهرة مسلمانان به نمایش درآمده‌اند. این بازی یکی از پرطرفدارترین بازیهای دنیاست که نسخة رایانه‌ای آن نیز موجود است. محبوبیّت این بازی هیجانی (action) به حدّی است که سازمان «WCG: WorldCyber Games» که به برگزاری مسابقات بازیهای کامپیوتری در دنیا می‌پردازد، آن را در رأس بازیهای خود قرار داده است. محلّ وقوع ماجرا در این بازی نیز مانند بسیاری دیگر از بازیها، خاورمیانه و کشورهای عربی - اسلامی منطقه است و شما نمادها و نشانه‌هایی دالّ بر مسلمان بودن تروریستها می‌بینید؛ ساختمانهایی با معماری عربی - اسلامی، مساجد، مناره‌ها، گنبدها و نهایتاً افرادی که می‌بایست با آنان مبارزه کرد. تروریستها دارای محاسن و پیشانی‌بند قرمز هستند. حتی تصاویری که پس از کشته شدن آنان نمایش داده می‌شود، تداعی‌کنندة همان تصاویری است که ما از لحظة شهادت رزمندگان دیده‏‌ایم. جالب‌تر اینکه شما می‌توانید به عنوان پلیس ضدّ ترور از کشورهای مختلفی، از جمله رژیم صهیونیستی وارد عمل شوید. در تمام بازیهایی که مسلمانان را تروریست نشان می‌دهند، نوک پیکان به سمت ایران نشانه رفته است. ایرانی یا تروریست و یا حامی تروریست جهانی معرفی می‌شود.^[۲۴۸]

احکام بازیهای رایانه‌ای

سوال: خرید و فروش بازی‌های کامپیوتری که دارای صحنه‌های مبتذل هستند، جایز است؟
جواب: جایز نیست، همچنین نگاه کردن به چنین تصاویری حرام و از مصادیق اشاعه فحشاء محسوب می‌شود و لازم است به طور جدی از انجام آن اجتناب شود.^[۲۴۹]
سوال: بازی با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد و ... از طریق کامپیوتر با کامپیوتر جایز است؟
جواب: اگر با آلات قمار و شرط بندی (برد و باخت) باشد، حرام است.^[۲۵۰]
سوال: بازی با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد و ... از طریق کامپیوتر با شخص دیگری، جایز است؟
جواب: اگر با آلات قمار و شرط بندی (برد و باخت) باشد، حرام است.^[۲۵۱]
سوال: بنده مغازهٔ بازی‌های رایانه‌ای دارم. بعضی از افراد با همدیگر بازی می‌کنند و طبق قرار خودشان فرد بازنده هزینه بازی را پرداخت می‌نماید، گرفتن این پول برای من اشکال دارد؟ و اگر این پول دارای اشکال است، مبلغی را که طی این مدت با جهل به مسئله دریافت کرده‌ایم و با دیگر درآمد‌ها مخلوط شده است، حکم شرعی آن چگونه است؟
جواب: پول گرفتن حرام است^[۲۵۲] و باید به مقداری که یقین دارید به صاحبانش برسانید و اگر آن‌ها را نمی‌شناسید از طرف آن‌ها در راه خدا صدقه دهید و چنان چه نه مقدار و نه صاحبش معلوم است، با دادن خمس آن اموال پاک می‌شود. ^[۲۵۳]
سوال: اگر صاحب مغازه بازی‌های رایانه‌ای^[۲۵۴] بازی‌هایی که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌شود را در اختیار افراد قرار بدهند، پول دریافتی برای آنها حلال است؟
جوال: درآمد به دست آمده حلال نیست.^[۲۵۵]
سوال: خرید و فروش بازی‌های رایانه‌ای که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌کنند، جایز است؟
جواب: جایز نیست.^[۲۵۶]
سوال: اگر شخصی علم داشته باشد که در بازی‌های رایانهای به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین و بی احترامی می‌شود، آیا جایز است در آن بازی‌ها شرکت کند؟
جواب: بازی کردن جایز نیست^[۲۵۷] و باید از انتشار آن خودداری شده و فوراً از روی سیستم پاک شوند. به دیگران هم اطلاع رسانی کنید که بازی نکنند و علاوه بر حرام بودن و گناه، تأثیرات نامطلوب و مخربی بر افکار و عقائد و روح انسان دارند.^[۲۵۸]
سوال: نگهداری بازی‌های رایانه‌ای که در آن به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌شود در رایانه یا مغازه جایز است؟
جواب: جایز نیست و باید آنها را از بین برد.^[۲۵۹]
سوال: آیا افرادی که مشغول بازی‌های رایانه‌ای که در آن به مقدسات مسلمانان توهین و جسارت می‌شود را باید نهی از منکر بکنیم یا لازم نیست؟
جواب: در صورتی که شرایط نهی از منکر وجود داشته باشد واجب است که نهی از منکر انجام شود.^[۲۶۰]

توصیه‌هایی به والدین دربارهٔ بازیهای رایانه‌ای

۱. اگر در عنوان و عکس‌های روی بسته‌بندی بازی موارد خشونت و موضوعات جنسی وجود دارد، می‌توان انتظار داشت که چنین مواردی در بازی نیز وجود داشته باشد، پس از خرید و توزیع این گونه بازیها جداً باید خودداری کنیم. ^[۲۶۱]
۲. قبل از خرید بازی (در صورت امکان) آن را اجاره کنید و به طور خصوصی به تماشای آن بپردازید تا بتوانید شخصاً نسبت به خریدن یا نخریدن آن تصمیم درستی اتخاذ کنید.^[۲۶۲]
۳. با فرزندانتان بازی کنید تا با آن بازی ویدئویی آشنا شوید. ^[۲۶۳]
۴. زمان بازی رایانهýای را محدود کنید. توصیه می‌شود که حداکثر بیش از یک ساعت در روز نباشد.^[۲۶۴]
۵. رایانه یا دستگاه بازی ویدئویی را در اتاق بچه‌ها و جایی که بتوانند در را بسته و به تنهایی بازی کنند قرار ندهید. ^[۲۶۵]
۶. لازم است والدین به همان اندازه که در خصوص (تماشای) تلویزیون آگاهی و هشدار می‌دهند، در مورد بازیهای ویدیویی و رایانه‌ای نیز این هشدار را اعمال نمایند.^[۲۶۶]
۷. اگر چنانچه قرار است از بازیهای رایانه‌ای استفاده کنید، بهتر است بازیهای تصویری خلاق که کودکان باید به وسیلة آنها معماهایی را حل کنند، بیش از بازیهای دیگر مورد توجه قرار دهید.^[۲۶۷]
۸. قانون «رده‌بندی سنین مختلف برای بازیهای کامپیوتری» را جدّی بگیرند.

قانون بازی‌های رایانه‌ای

طبق فهرست مصادیق محتوای مجرمانه، فروش بازی‌های رایانه‌ای که دارای محتوای مجرمانه^[۲۶۸] هستند جرم است و مجازات دارد. ^[۲۶۹]

فصل چهارم: تعمیرات وسایل صوتی تصویری

یکی از صنف‌هایی که ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با وسائل صوتی تصویری دارد صنف تعمیرات این وسایل است که احکام آن به اختصار بیان می‌شود.
سوال: شخصی تخصص لازم برای تعمیر وسایل صوتی تصویری را ندارد ولی این کار را انجام می‌دهد که باعث بی اعتمادی مردم به این صنف می‌شوند. این کار جایز است؟
جواب: اگر سبب خسارت به مسایل مردم می‌شود جایز نیست.^[۲۷۰]
سوال: تعمیر وسایل مشترک مانند {رادیو تلویزیون،} ویدئو ... جهت افرادی که تعمیرکار یقین دارد شخص از این وسایل استفادهٔ حرام می‌کند و به این منظور آنها را تهیه می‌کند چه صورت دارد؟ و کسب از این راه حلال است یا حرام؟
جواب: احتیاط این است که برای افرادی که می‌داند در خصوص حرام استفاده می‌کند تعمیر نکند.^[۲۷۱]
سوال: اگر شخصی به تعمیرگاه ابزار صوتی تصویری مراجعه کند و از تعمیرکار بخواهد تلویزیونش را طوری تعمیر کند که ظاهراً کار کند (یعنی تعمیر اساسی برایش مهم نیست) ولی قصدش این است که بعداً این وسیله را به شخص دیگری به عنوان یک تلویزیون سالم بفروشد، آیا انجام این کار توسط تعمیرکار جایز است؟
جواب: اگر منجر به تدلیس {و فریب خوردن مشتری} شود و تعمیرکار بداند که صاحب تلویزیون آن را از مشتری مخفی می‌کند، {تعمیر کردن} جایز نیست.^[۲۷۲]
سوال: بعضی از وسایل برقی برای تعمیر آورده می‌شود، آیا در مدتی که آن وسایل در اختیار تعمیرکار است، تعمیرکار می‌تواند از آن استفادهٔ شخصی کند (در صورتی که اینگونه استفاده‌ها به تعمیر وسیله کمکی نمی‌کند)؟
جواب: بدون رضایت صاحب وسیله جایز نیست.^[۲۷۳]
سوال: برخی از تعمیرکاران محترم به جای قطعات نو از قطعات کارکرده (البته کیفیت و قیمت بیشتری از نو دارند) استفاده می‌کنند؛ آیا این کار جایز است؟
جواب: اگر با اطلاع و اجاز مشتری باشد اشکال ندارد، وگرنه حرام است و باید تفاوت قیمت نو با کارکرده را به مشتری بدهند.^[۲۷۴]
سؤال: اگر تعمیرکاری جهت تعمیر وسایل، چه به صورت رایگان یا با دستمزد، موجب خراب‌تر شدن وسایل مردم شود، آیا ضامن است؟
جواب : بله، ضامن است.^[۲۷۵]
سؤال: اگر صاحبان حرفه‌ها و صنایع در حفظ و نگهداری اشیای مردم، مثل پارچه پیراهنی برای خیاط و... کوتاهی کنند و اموال مردم به سرقت برود یا در آتش بسوزد و یا اشتباهی بریده شود، چه کسی ضامن می‌باشد؟
جواب: صاحب آن حرفه یا صنعت ضامن است.^[۲۷۶]
سؤال: اگر فردی ضبط صوتی را تعمیر کند و سپس معلوم شود که سرقتی بوده است، آیا ضمان تعمیر آن به عهدة سارق است یا مالک؟
جواب: به عهدهٔ سارق است.^[۲۷۷]
سؤال: حکم اجناس مردم که از مدّتها پیش جهت تعمیر در نزد تعمیرکار می‌باشد و برای تحویل گرفتن آن هیچ اقدامی نشده است، چیست؟
جواب: چنانچه صاحبانش را می‌شناسد باید به آنها برگرداند و اگر نمی‌شناسد، باید تحقیق کند، هرگاه از پیدا کردن صاحبانش مأیوس گردد می‌تواند آن را بفروشد و قیمت آن را به فقیر بدهد.^[۲۷۸]

بخش چهارم: احکام و آداب واردات

از اموری که امروز در اقتصاد جوامع بشری نقش به سزایی دارد، «واردات و صادرات» کالا است. اگر به توانایی نیروی داخلی در تولید نیازهای اساسی و ضروری جامعه توجه شود، شاید نیازی به واردات کالاهای خارجی نباشد. کشورهای اسلامی باید به این سمت حرکت کنند که محصولات آنها در جهان خریدار داشته باشد، نه اینکه فقط وارد کنندة تولیدات خارجی باشند.
در این فصل، احکام صادرات و واردات مطرح می‌شود تا عزیزان مسئول با توجه به این مسائل بتوانند برای خدمت به جامعه مصمم‌تر شوند.

واردات کالای خارجی

سؤال: آیا واردات کالاهای خارجی جایز است؟
جواب: باید طبق قانون باشد و بدون قانون جایز نیست.^[۲۷۹]
سؤال: وارد کردن کالا به صورت غیر قانونی از مرز و پول حاصل از آن برای وارد کننده چه حکمی دارد؟
جواب: از کارهایی که بر خلاف مقرّرات حکومت اسلامی است، باید اجتناب کرد و هرگونه کمک کردن به این تخلّفات اشکال دارد و درآمد آن نیز مشکل است.^[۲۸۰]

اثر واردات کالا در جامعه

متأسفانه گاهی به وارد کردن کالاهای خارجی عادت پیدا می‌کنیم و به نقش و ضرر آن در جامعه توجهی نداریم. مقام معظم رهبریa در این باره فرموده‌اند: «یکی از مشکلات (ما این است که به) واردات عادت کرده‌ایم (آن هم واردات بدون اولویت) عادتی است که متأسفانه دچار آن هستیم و این عادت را هم نتوانستیم کنار بگذاریم (چون) نگاهمان به تولید خارجی است.»^[۲۸۱]

رکود اقتصاد داخلی

سؤال: اگر واردات کالای خارجی باعث رکود و تعطیلی تولید داخلی شود، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر واردات هرگونه کالا از کشورهای بیگانه، موجب ضرر و زیان بر اقتصاد کشور اسلامی گردد، مثل اینکه سبب تعطیل یا رکود کارخانه‌ها و صنایع و بی‌کاری افراد شود، باید ورود آن ممنوع شود و نیز بازرگانانی که از این پیامد اطلاع دارند، شخصاً موظفند که این کالاها را وارد نکنند. باید صنعت و کار در کشور، ترویج و تشویق شود و حتی اگر کالای خارجی را ارزان عرضه می‌دارند، برای اینکه تولید آن در کشور گران‌تر تمام می‌شود، باید منافع اصلی و درازمدت را در نظر بگیرند. بعضی از کالاها هم که در داخل تولید نمی‌شوند؛ ولی چون ضرورتی برای ورود آن به کشور نیست و به نفع بیگانه می‌باشد و مثل خرجهای زاید است نیز باید ممنوع شود تا تولید و تجارت و کسب و کار در کشور رواج پیدا کند و مردم با اطمینان خاطر و امنیت کامل به اقتصاد مملکت اسلامی رونق بیشتری دهند.^[۲۸۲]

تقویت دشمنان

گاهی واردات کالاهای خارجی در ممالک اسلامی باعث تقویت نیروی دشمنان و تضعیف نیروی مسلمین می‌شود، البته ممکن است این اثر در درازمدت خودش را نشان دهد؛ ولی باید توجه داشت که خرید کالای داخلی باعث تقویت مسلمین و تضعیف دشمنان دین و انقلاب می‌شود.
مسئله: اگر خرید کالاهای وارداتی از کشورهای غیراسلامی و استفاده از آنها باعث تقویت دولتهای کافر و استعمارگر - که دشمن اسلام و مسلمین هستند - شود و یا قدرت مالی آنها را برای هجوم به سرزمینهای اسلامی یا مسلمین در سرتاسر عالم تقویت نماید، واجب است که مسلمانان از خرید و به کارگیری و استفاده از آنها اجتناب کنند.^[۲۸۳]
مسئله: خرید و فروش هرگونه کالای وارداتی از دولت غاصب اسرائیل حرام است و همچنین خرید و فروش هرگونه کالایی از شرکتهای صهیونیستی و یا شرکتهایی که از سود حاصله به دولت غاصب اسرائیل کمک می‌کنند، حرام است.^[۲۸۴]

قاچاق کالا

از اموری که قطعاً به اقتصاد و توان هر کشوری ضررهای جبران ناپذیری وارد می‌کند، موضوع «قاچاق»^[۲۸۵] می‌باشد. متأسفانه بعضی افراد برای کسب سود بیشترحاضر می‌شوند یک جامعه را با مشکلات فراوان مالی، سیاسی و امنیتی مواجه کنند.
مراجع تقلید فرموده‌اند: هرگونه قاچاقی حرام است و باید از آن اجتناب شود و در صورتی که شرایط وجود دارد، باید شخص قاچاقچی را نهی از منکر کنند و جلوی این کار گرفته شود. ^[۲۸۶]
سؤال: متأسفانه امر رشوه توسط قاچاقچیان بین برخی ارگانهای دولتی شایع گشته است، چه توصیه‌ای برای این افراد دارید؟
جواب: گرفتن رشوه در این زمینه گناه مضاعف دارد و بر همگان لازم است امر به معروف و نهی از منکر را فراموش نکنند.^[۲۸۷]

توصیه‌هایی به مسئولین

۱. تا به کالای خارجی به صورت ضروری نیازمند نشده‌ایم، از واردات آن خودداری شود؛
۲. تبلیغ بیشتر کالاهای داخلی به نحوی که مردم به خرید آنها اشتیاق بیشتری پیدا کنند؛
۳. اگر مسئولین کشور اقدام به خرید کالاهای داخلی کنند، مردم نیز از آنها یاد می‌گیرند و از کالاهای خارجی کمتر استفاده می‌کنند؛
۴. اگر کیفیت تولیدات و کالاهای داخلی بهتر شود، یقیناً مردم به سمت خرید کالاهی خارجی نمی‌روند؛
۵. در میان بسته‌بندی کالاهای ایرانی صادراتی، فیلم‌ها یا نرم‌افزارهایی قرار داده شود که علاوه بر تبلیغ کالاهای ایرانی، فرهنگ غنی اسلام را نیز به دنیا معرفی کند.

آدرس دفاتر مراجع تقلید

مقام معظم رهبری
سایت: www. leader. ir <http://www.leader.ir>.
نشانی الکترونیکی : info_ leader@liader.ir
تلفن : ۰۲۵۳۷۷۴۶۶۶۶
آیت الله سیستانی
سایت: www. sistani. org <http://www.sistani.org>
نشانی الکترونیکی: farsi@sistani.org
تلفن: ۰۰۹۸۲۵۳۷۷۴۱۴۱۵
استفتاء پیامکی: ۰۰۹۸۹۱۹۸۵۰۷۵۰۰
آیت الله شبیری زنجانی
سایت: www.zanjani.ir
نشانی الکترونیکی: zanjani.tamas@gmail.com
تلفن: ۰۲۵۳۷۷۴۰۳۲۳ - ۰۲۵۳۷۷۴۰۳۲۲ - ۰۲۵۳۷۷۴۰۳۲۱
استفتاء پیامکی: ۵۰۰۰۱۰۴۰
آیت الله مکارم شیرازی
سایت: www.Makarem.ir
تلفن : ۰۲۵۳۷۸۴۰۰۰۳
استفتاء پیامکی: ۱۰۰۰۰۱۰۰
آیت الله وحید خراسانی
سایت : www.wahidkhorasani.com
تلفن: ۰۰۹۸-۲۵-۳۷۷۴۰۶۱۱ - ۰۰۹۸-۲۵-۳۷۷۴۲۴۴۵
آیت الله نوری همدانی
سایت: www.noorihamedani.com
تلفن: ۰۲۵۳۷۷۴۱۸۵۰
استفتاء پیامکی: ۳۰۰۰۴۸۴۴
آیت الله صافی گلپایگانی
سایت: www.saafi.net
تلفن: ۳۷۴۷۹- ۰۲۵
استفتاء پیامکی: ۳۰۰۰۷۴۷۹

منابع

کتابها

۱. تحریرالوسیلة، سید روح الله موسوی خمینی، مؤسسه مطبوعاتی دار العلم، چاپ اول.
۲. توضیح المسائل، سید روح الله موسوی خمینی، چاپ اول، ۱۴۲۶‍ق.
۳. توضیح المسائل محشّی، سید روح الله موسوی خمینی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.
۴. استفتائات، سید روح الله موسوی خمینی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۴۲۲ق.‍
۵. مجمع المسائل، سید محمدرضا موسوی گلپایگانی، انتشارات دار القرآن الکریم، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
۶. توضیح المسائل، حسین وحید خراسانی، مدرسه امام باقر(علیه السلام)، چاپ نهم، ۱۴۲۸ق.
۷. رساله توضیح المسائل، ناصر مکارم شیرازی، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب(علیه السلام)، چاپ ۵۲، ۱۴۲۹ق.
۸. استفتائات جدید، ناصر مکارم شیرازی، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب(علیه السلام)، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق.
۹. رساله توضیح المسائل، محمدتقی بهجت فومنی گیلانی، انتشارات شفق، چاپ ۹۲، ۱۴۲۸ق.
۱۰. استفتائات، محمدتقی بهجت فومنی گیلانی، دفتر حضرت آیة الله آیت الله بهجت، چاپ اول، ۱۴۲۸ق.
۱۱. أجوبة الاستفتائات، سید علی حسینی خامنه‌ای، دفتر معظم له، قم، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
۱۲. جامع الأحکام، لطف الله صافی گلپایگانی، انتشارات حضرت معصومهJ، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق.
۱۳. استفتائات جدید، جواد بن علی تبریزی، چاپ اول.
۱۴. المحجة البیضاء، ملامحسن فیض کاشانی، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق.
۱۵. صحیفه امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
۱۶. تحف العقول‏، حسن بن علی بن شعبه حرانی، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، جامعه مدرسین، قم، چاپ دوم‏‏، ۱۴۰۴ق‏.
۱۷. اصول کافی، محمد بن یعقوب کلینی، انتشارات دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
۱۸. اطیب البیان فی تفسیر القرآن، سید عبدالحسین طیب، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
۱۹. عیون الحکم و المواعظ، علی بن محمد لیثی واسطی، محقق و مصحح: حسین حسنی بیرجندی‏، دار الحدیث‏، چاپ اول‏، ۱۳۷۶ش‏.
۲۰. التفسیر المعین للواعظین و المتعظین، محمد هویدی بغدادی، انتشارات ذوی القربی، چاپ اول.
۲۱. من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی بن بابویه، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، چاپ دوم‏، ۱۴۱۳ق‏.
۲۲. فتح الأبواب بین ذوی الألباب و بین ربّ الأرباب، سید علی بن موسی بن طاووس، محقق و مصحح: حامد خفاف، مؤسسة آل البیتE، چاپ اول‏، ۱۴۰۹ق‏.
۲۳. الفقه المنسوب إلی الإمام الرضا(علیه السلام)، محقق و مصحح و نشر: مؤسسة آل البیتE، چاپ اول‏، ۱۴۰۶ق‏.
۲۴. یکصد و چهارده نکته دربارهٔ نماز، محسن قرائتی، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، چاپ نوزدهم‏، ۱۳۸۹ش.
۲۵. دعائم الإسلام، نعمان بن محمد مغربی بن حیون‏، محقق و مصحح: آصف فیضی، مؤسسة آل البیتE، چاپ دوم‏، ۱۳۸۵ق‏.
۲۶. تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، دارالکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
۲۷. تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، محمد بن محمدرضا قمی مشهدی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.
۲۸. احکام روابط زن و مرد، سید مسعود معصومی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ ۳۱، زمستان 1382.
۲۹. احکام و آداب سینما و فیلمسازی، سعید عباس‌زاده، انتشارات نور السجاد، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
۳۰. منهاج الصالحین، سید علی حسینی سیستانی، دفتر معظم له، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
۳۱. هنر از دیدگاه مقام معظم رهبری، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴ش.
۳۲. جامع الاحکام، لطف الله صافی گلپایگانی، انتشارات حضرت معصومهJ، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق.
۳۳. نهج البلاغة (صبحی صالح)، محمد بن حسین شریف رضی، محقق و مصحح: فیض الإسلام‏، انتشارات هجرت‏، چاپ اول‏، ۱۴۱۴ق‏.
۳۴. جامع المسائل، محمد فاضل لنکرانی موحدی، انتشارات امیر قلم، چاپ یازدهم.

مجلات

ماهنامه موعود، ماهنامه فرهنگی، اعتقادی و اجتماعی، سال دوازدهم، شماره ۸۷، اردیبهشت 1387.

سایت‌ها

www. Etstm. ir <http://www.etstm.ir>
www. khamenei.ir

www. leader. ir <http://www.leader.ir>

www. porseman.org <http://www.porseman.org>
www. Imam - khomeini. com
www. sistani. org <http://www.sistani.org>
www. makarem. Ir
www. ircg.ir
www. islammovie.ir
www.tebyan.net
www.jahannews.com
www. old.mouood.org
www.saafi.org
www.irica.gov.ir
www.farsnews.com
www.irdc.ir
www.mapnagroup.com
www. Cyber Police.ir
www.askquran.ir
www.gerdab.ir
www. rasekhoon.net
www. ejtema.ch1.iribtv.ir

پانویس