فرهنگ مصادیق:۵ عذاب الهی در قبال پیمان شکنی !
نام نویسنده: آمنه اسفندیاری
محتویات
مقدمه
آیه ۷۷ سوره آل عمران، کسانی را که پیمان شکنی می کنند، به پنج نوع قهر الهی تهدید می کند: بی بهرگی در آخرت، محرومیّت از خطاب الهی، محرومیّت از نظر لطف الهی، محرومیّت از پاکی از گناه و گرفتاری به عذاب دردناک.
إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ [۱]
کسانی که پیمان خدا و سوگندهای خود را به بهای ناچیزی میفروشند آنان را در آخرت بهرهای نیست و خدا روز قیامت با آنان سخن نمیگوید و به ایشان نمینگرد و پاکشان نمیگرداند و عذابی دردناک خواهند داشت.
شأن نزول
جمعی از دانشمندان یهود مانند "ابی رافع" و "حی بن اخطب" و "کعب بن اشرف" به هنگامی که موقعیت اجتماعی خود را در میان یهود در خطر دیدند، کوشش کردند که نشانه هایی که در تورات دربارهٔ آخرین پیامبر وجود داشت و شخصاً در نسخی از تورات با دست خود نگاشته بودند تحریف نمایند و حتی سوگند یاد کنند آن جمله های تحریف شده از ناحیه خداوند است! به همین جهت آیه فوق نازل گردید و شدیداً به آنها اخطار کرد.
جمعی از مفسران نیز گفتهاند که این آیه دربارهٔ "اشعث بن قیس" نازل گردید که به دروغ می خواست زمین دیگری را تملک کند، هنگامی که آمادهٔ ادای سوگند برای ادعای خود شد، آیه فوق نازل گردید و در این هنگام اشعث بن قیس ترسید و اعتراف به حق کرد و زمین را به صاحبش بازگرداند. [۲]
نکات آیه
این آیه، کسانی را که پیمان شکنی می کنند، به پنج نوع قهر الهی تهدید می کند: بی بهرگی در آخرت، محرومیّت از خطاب الهی، محرومیّت از نظر لطف الهی، محرومیّت از پاکی از گناه و گرفتاری به عذاب دردناک.
در روایات شیعه و سنّی آمده است که رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمودند: «لا ایمان لمن لا أمان له و لا دین لمن لا عهد له» کسی که مراعات امانت نکند، ایمان ندارد و آن کسی که به عهد خویش وفادار نباشد بی دین است. [۳]
در بعضی روایات آمده است که مراد از «بِعَهْدِ اللَّهِ»، حقایق مربوط به پیامبر اسلام در تورات است که به دست عالمان یهود تحریف گشته است.
پیامبر اکرم صلی اللَّه علیه و آله فرمودند: هر کس با سوگند، مال و ثروت برادرش را به نا حق بخورد، مورد غضب الهی است. سپس این آیه را تلاوت نمودند
مقایسه کنیم وضع کسانی را که از جانب خداوند به آنها سلام داده می شود «سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ» [۴] با کسانی که خدا هیچ سخنی با آنان نگوید «لا یُکَلِّمُهُمُ اللَّهِ» و اگر نالهای سر دهند با جملهٔ «اخْسَئُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ» [۵] خفه می شوند.
پیامبر اکرم صلی اللَّه علیه و آله فرمودند: هر کس با سوگند، مال و ثروت برادرش را به نا حق بخورد، مورد غضب الهی است. سپس این آیه را تلاوت نمودند. [۶]
حضرت علی علیه السلام فرمودند: مراد از نگاه خداوند در قیامت «لا یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ» نگاه رحمت است، (نه نگاه با چشم). [۷]
یک مطلب مهم
نکتهای که در اینجا باید به آن توجه داشت این است که عواقب شوم پنج گانهای که در برابر "پیمان شکنی" و "سوگندهای دروغ" در این آیه ذکر شده گویا اشاره به مراحل تدریجی"قرب و بعد" از خدا است.
کسی که به خداوند نزدیک می شود و بر بساط قرب او گام می نهد، نخست مشمول یک سلسله مواهب معنوی می گردد و هنگامی که نزدیک تر شد، خدا با او سخن میگوید، باز نزدیک تر می شود، خدا بر او نظر رحمت می افکند و هنگامی که از آن هم نزدیک تر شد، او را از آثار لغزشهای گناه پاک می سازد و در نتیجه از عذاب دردناک نجات می یابد و غرق در نعمتهای او می شود ولی کسانی که در مسیر پیمان شکنی و استفاده های نادرست از نام پروردگار قرار گرفتند، از همه این مواهب و برکات محروم می شوند و مرحله به مرحله عقب نشینی می کنند.
بحث لغوی
"خلاق" از ماده "خلق" به معنی نصیب و بهره است، به خاطر اینکه انسان آن را به وسیله اخلاق خود به دست می آورد (اشاره به اینکه آنها اخلاق برجستهای نداشتهاند که بتواند بهرهای برای خود به دست آورند).
عذاب های اخروی، هم جسمی است و هم روحی. هم تحقیر است «لا یُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ» و هم شکنجه و مجازات. «وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ»
پیام های آیه
۱ـ امانت مردم نزد انسان، عهد الهی است. در آیات قبل خواندیم که بعضی امانت مردم را بر نمی گردانند، در این آیه به جای امانت مردم، کلمهٔ «بِعَهْدِ اللَّهِ» بکار رفته است.
۲ـ پیمان شکنی، از گناهان کبیره است. این نوع تهدید پی در پی، دربارهٔ هیچ گناهی در قرآن مطرح نشده است. «یَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ»، «لا خَلاقَ لَهُمْ ...»
۳ـ سوگند دروغ، سبب محرومیّت در قیامت می شود. «یَشْتَرُونَ»، «أَیْمانِهِمْ»
۴ـ دنیاپرستی، ریشهٔ پیمان شکنی است. «ثَمَناً»
۵ـ بهای پیمان شکنی هرچه باشد، کم است. «ثَمَناً قَلِیلًا»
۶ـ کیفرهای قیامت، متناسب با عملکرد خود ماست. بی اعتنایی ما به تعهّدات الهی، سبب بی اعتنایی خدا به ماست. «لا یُکَلِّمُهُمُ»، «لا یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ»، «لا یُزَکِّیهِمْ»
۷ـ عذاب های اخروی، هم جسمی است و هم روحی. هم تحقیر است «لا یُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ» و هم شکنجه و مجازات. «وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ»
فهرست منابع
تفسیر نور، ج 2
تفسیر نمونه، ج 2
تفسیر برهان، ج 1
تفسیر مراغی
نور الثقلین
مجمع البیان
