چهل حدیث امر به معروف ونهی از منکر در گفتار علوی
 | |
| نویسنده | محمد عابدی |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشر | نورالسجاد |
| محل انتشارات | قم |
| تاریخ نشر | ۱۳۸۷-05-18 |
| شابک | ۹۷۸-۶۰۰-۵۲۲۰-۰۲-۵ |
| دانلود | |
محتویات
مقدمه
کَلامُکُم نُور وَ اَمرُکُم رُشد
یکی از بهترین راههای آشنایی با معارف دینی، نشر و پخش سخنان اهلبیت(ع) است. نشر حدیث، فرهنگ معصومین را تا اعماق قلبها نفوذ میدهد و ایمان نسل جوان را در برابر هجوم افکار بیگانگان بیمه می كند. در زمینۀ احیای امر به معروفها و مبارزه با منکرات هم یکی از بهترین روشها، یادآوری سخنان و سیرۀ عترت پیامبر (ص) به امت بزرگ اسلامی است. سخنان پیشوایان دین، اثری عمیق، بیش از هر سخن دیگری، در جان مؤمنان دارد. از این رو «پژوهشکده امر به معروف» با استمداد از الطاف الهی تصمیم دارد، براساس نیاز مخاطبان، در زمینههای مختلف چهل حدیثهای کوتاه و کاربردی برای علاقهمندان تدوین، ترجمه و منتشر سازد.
چهل حدیث درباره این دو فریضۀ بزرگ الهی از سخنان مولای پارسایان امیرمؤمنان، نخستین شماره از این مجموعۀ ارزشمند است. در این دفتر چهل سخن کوتاه همراه با ترجمهای گویا فراهم و ابعاد گوناگون امر به معروف و نهی از منکر مورد توجه قرار گرفته است. «ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر» چاپ و نشر گفتار اهل بیت(ع) را بهترین راه آشنایی با دستورات الهی میداند و از همه مؤمنان و پاسداران معروف میخواهد، با حفظ، قرائت، یادآوری و تفکّر در گفتار آن بزرگواران و عمل به آن، خود و فرزندان اسلام و قرآن را از انحراف فکری و رفتاری مصون دارند.
والسلام
قم ـ پژوهشکده امر به معروف
۲۲بهمن ۱۳۸۶
بخش اول
اهمیت و ارزش
تاریخچه و ضرورت امر و نهی
حدیث یکم
وَجَدنا اَوَّلَ المخلوقین و هو آدم لم یٌتِمًّ له البقاءُ و الحَیاةُ اِلاّ بأَلامرِ و النهیِ ... فَدَلَّهما علی ما فیه نفعهما و بقاؤهما و نهاهما عن سببِ مَضرّتهما. ثم جری الأمر و النهی فی ذرَّیتهما الی یوم القیامة.
نخستین مخلوق یعنی آدم را میبینیم که بقاء و زندگیاش کامل نشد مگر با امر و نهی ... خداوند آن دو (آدم و حوّا) را بر آنچه نفع و بقایشان در آن بود راهنمایی و از آنچه موجب ضررشان بود نهی کرد. سپس امر و نهی در نسل آنان تا قیامت تداوم یافت. *
- گستره امر به معروف و نهی از منکر در واجب و حرام خلاصه نمیشود، بلکه در مستحبات و مکروهات نیز امر و نهی معنا دارد؛ مانند این حدیث که خداوند در آن آدم و حوا را از نزدیک شدن به یک درخت نهی کرده بود و نزدیک شدن به درخت ترک اولی بود؛ نه گناه.
پیمان بر اجرای دو فریضه
حدیث دوم
هَذا ما اِجْتَمَعَ عَلیهِ اَهلُ الیَمَنِ... اَنَّهُمْ عَلی کِتابِ اللهِ یَدعُونَ الیه وَ یَأمِرُونَ بِهِ یُجیبُونَ مَنْ دَعا اِلیه وَ أَمَرَ بِهِ.
امام علی (ع) فرمود:
این پیمانی است که اهل یمن... بر آن گرد آمده-اند که به کتاب خدا فراخوانند و به آن امر کنند و دعوت کسی را که به کتاب خدا فرا میخواند و به آن امر میکند، بپذیرند.
والاتر از جهاد
حدیث سوم
وَما اَعمالُ البِرَّ کُلُّها وَ الجِهادُ فی سَبیلِ اللهِ عِندَ الأَمرِ بِالمعروفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ اِلاّ کَنَفثَةٍ فی بَحْرٍ لُجَّیٍ.
امام علی (ع) فرمود:
تمام کارهای نیک و جهاد در راه خدا، در برابر امر به معروف و نهی از منکر، بیشتر از قطرهای در برابر دریای خروشان نیست.
برترین کار
حدیث چهارم
اَلأَمرُ بِالمَعروفِ اَفْضَلُ اَعمالِ الخَلْقِ.
امام علی (ع) فرمود:
امر به معروف برترین کارهای آفریدگان است.
ویژگی الهی
حدیث پنجم
اِنَّ الأَمرَ بِالمَعروفِ وَ النَّهیَ عَنِ المًنکَرِ لَخُلُقانِ مِنْ خُلُقِ اللهِ سُبحانَه.
امام علی (ع) فرمود:
به یقین، امر به معروف و نهی از منکر دو ویژگی از صفات خداوند می¬باشند.
هدف دین
حدیث ششم
غایَةُُ الدّینِ اَلأَمرُ بِالمَعرُوِف وَ النَّهْیُ عَنِ المُنکَرِ وَ اِقامَةُ الحُدودِ.
امام علی (ع) فرمود:
هدف دین (اوج دینداری) امر به معروف و نهی از منکر و برپایی حدود است.
ارزش هر مرتبه
حدیث هفتم
اَیُّهَا المُؤمنونَ اِنَّهُ مَنْ رَاَی عُدوَاناً یُعمَلُ بِهِ وَ مُنکَراً یُدعَی اِلیهِ فَاَنْکَرَهُ بِقَلبِهِ فَقَدْ سَلِمَ وَ بَرِءَ وَ مَنْ اَنْکَرَهُ بِلِسانِهِ فَقَدْ اُجِرَ وَ هُوَ اَفضَلُ مِن صاحِبِه وَ مَنْ اَنکَرَهُ بِالسَّیفِ لِتَکُونَ کَلِمِةُ اللهِ هِیَ العُلیا وَ کَلِمَةُ الظّالِمینَ هِیَ السُّفَّلی فَذلِکَ الَّذی اَصابَ سَبیلَ الهُدی وَ قامَ عَلی الطَّریقِ وَ نَوَّرَ فی قَلبِهِ الیَقینُ.
امام علی (ع) فرمود:
ای مؤمنان! هر کس ظلم یا کار زشتی، که مردم را بدان فرا می¬خوانند، ببیند، اگر تنها با قلبش نپذیرد، راه صحت و سلامت را برگزیده است و آن که با زبان و بیان نهی از آن نماید، پاداش الهی دارد و مقامش برتر از گروه نخست است و کسی که با شمشیر برای بزرگداشت نام خدا و سرنگونی ظلم ستمگران به مبارزه برخیزد، به طریق هدایت راه یافته و بر جاده حقیقت گام نهاده و نور یقین بر قلبش تابیده است.
بخش دوم: آثار امر به معروف و نهی از منکر
فراخوانی به اسلام
حدیث هشتم
فَبَدأ اللهُ بالامرِ بالمعروفِ و النهی عن المنکرِ فریضةً لِعِلمِه بِِِِاَنَّها اذا اُدّیت و اُقیمت استقامتِ الفرائضُ کُلُّها هَیِّنُها و صَعْبُها و ذلک اَنَّ الامر بالمعروف و النهی عن المنکرِ دُعاءٌ الی الاِسلامِ مَعَ رَدِّ المَظالِمِ و مُخالَفَة الظّالِمِ و قِسْمَةُ الفَیءِ وَ الغَنائِمِ وَ اَخْذِ الصّّدقاتِ مِن مَواقِعِها وَ وَضْعِها فی حَقَِّها.
امام علی (ع) فرمود:
خداوند از امر به معروف و نهی از منکر به عنوان فریضه آغاز کرد، چون هرگاه امر به معروف و نهی از منکر بجای آورده شود، همه واجبات ساده و دشوار بهپا داشته می¬شود؛ و این برای آن است که امر به معروف و نهی از منکر دعوت به اسلام است و برگرداندن حقوق از دست رفته و مخالفت ظلم و تقسیم فیء و غنائم و گرفتن صدقات (واجبات مالی) از محل آن، و مصرفش در جای خود آن است.
بازداشتن بیخردان
حدیث نهم
فَرَضَ اللهُ... الامر بالمعروفِ مصلحةً لِلعوامِ و النَّهْیَ عَنِ المُنکَرِ رَدعاً لِلسُّفَهاءِ.
امام علی (ع) فرمود:
خداوند... امر به معروف را برای مصلحت عموم مردم و نهی از منکر را برای باز داشتن بیخردها واجب کرد.
تحقیر دشمن
حدیث دهم
فَمَنْ اَمَرَ بِالمَعرُوفِ شَدَّ ظَهُورَ المُؤمِنینَ وَ مَنْ نَهیَ عَنِ المُنکَرِ اَرْغَمَ اُنُوفَ الکافِرِینَ.
امام علی (ع) فرمود:
هر کس امر به معروف کند، پشت مؤمنان را محکم کرده و هر کس نهی از منکر کند، بینی کافران را به خاک مالیده است.
تحکیم نظام اجتماعی
حدیث یازدهم
تَبتَنی الاُخْوّةُ فِی اللهِ عَلَی التَّناصُحِ فِی اللهِ وَ التَباذُلِ فِی اللهِ وَ التَّعاوُنِ عَلَی طاعَةِ اللهِ وَ التَّناهِیِ عَنْ مَعاصِیِ اللهِ وَ التَّناصُرِ فِی اللهِ وَ اخلاصِ الَمَحَبَّةِِ.
امام علی (ع) فرمود:
برادری در راه خدا (شهروندی در جامعه اسلامی) بر خیرخواهی یکدیگر در راه خدا، بخشش به هم در راه خدا، کمک به هم در اطاعت خدا و بازداشتن از نافرمانی خدا و یاری رساندن در راه خدا و خالص سازی محبت استوار شده است.
سلامت دنیا و آخرت
حدیث دوازدهم
مَن کُنَّ فیهِ ثَلاثُ خصالٍ سَلُمَتْ لَه الدُّنیا وَ الآخَرةِ؛ مَنْ اَمَرَ بِالمَعروف ِو ائتَمَرَ بِهِ وَ نَهَی عَنِ المُنکَرِ وَ انتَهی عَنُه وَ حافظَ علی حدودِ اللهِ.
امام علی (ع) فرمود:
هر کس که در او سه ویژگی باشد دنیا و آخرتش سالم می¬ماند؛ کسی که امر به معروف کند و خود پایبند به آن باشد. آن که نهی از منکر کند و خود نهی پذیر باشد و آن که بر اجرای حدود خدا مواظبت کند.
بخش سوم: آمران و ناهیان
خدا
حدیث سیزدهم
اَنهی الیکُم عَلَی لِسانِهِ مَحابَّهُ مِنَ الاَّعمالِ وَ مَکارِهَهُ وَ نَواهِیَهُ وَ اَوَامِرَهُ.
امام علی (ع) فرمود:
خداوند به زبان پیامبر کارهایی مطلوب و نامطلوب و نواهی و اوامر خود را به شما رساند.
قرآن و پیامبر
حدیث چهاردهم
کانَ ذِهابُهُ اَعظَمُ المُصیبَةُ عَلَی جَمیعِ اَهلِ الأَرضِ وَ البّرِ و الفاجِر ثُمَّ تَرَکَ فیکم کِتابَ اللهِ یَأمُرُکُم بِطاعَۀِ اللهِ وَ یَنهاکم عَن مَعصیَتِهِ.
امام علی (ع) فرمود:
از دست رفتن رسول خدا بزرگترین مصیبت برای اهل زمین و نیکوکار و بدکار بود سپس کتاب خدا را میان شما گذاشت که شما را به اطاعت خدا امر و از نافرمانی او نهی می¬کند.
امامان
حدیث پانزدهم
یا اَیُّهَا النّاس... فَاِنَّکُم تُقاتِلُونَ المُحِلَّینَ القاسِطِینَ الَّذینَ لایَقرَاُونَ القَرآنَ وَ لایَعْرِفُونَ حُکْمَ الکِتابَ وَ لایُدینُونَ دینَ الحَقِّ مَعَ اَمیرِالمُوُمِنینَ وَ ابنُ عَمِّ رَسُولِ اللهِ (ص) الآمرُ بِالمَعرُوفِ وَ النّاهِیِ عَنِ المُنکَرِ.
امام علی (ع) فرمود:
ای مردم... شما با حرمت نشناسان ستمگر که قرآن نمیخوانند و حکم کتاب را نمی¬دانند و دین حق را نمیپذیرند، در رکاب امیر مؤمنان و پسر عموی رسول خدا می¬جنگید؛ او که آمر به معروف و نهی کنندهی از منکر است.
شخصیتهای دینی
حدیث شانزدهم
اِنَّما هَلَکَ مَن کانَ قَبلِکُم حَیثُ ما عَمِلوا مِنَ المَعاصِیِ وَ َلم یَنْهَهُمْ الرَّبانیّونَ وَ الأَحبارِ عَن ذلِکَ.
امام علی (ع) فرمود:
از امتهای قبل از شما که هلاک شدند، به علت ارتکاب آنان به گناه بود؛ که شخصیتهای دینی و آگاهان ایشان آنها را نهی نکردند.
اهل ذکر
حدیث هفدهم
اِنَّ للذِکر لاهلاً أَخذُوهُ مِن الدُّنیا بَدَلا فَلَم تَشغُلهُم تِجارَةٌ و لابَیعٌ عنه. یَقطَعون به اَیّامَ الحیاةِ و یَهتِفونَ بالزَّواجِر عَن مَحارِم الله فی أَسماعِ الغافلین و یَامُرُون بالقسط و یَأتَمِرونَ به و یَنهُونَ عن المنکَر و یَتَّناهونَ عنه.
امام علی (ع) فرمود:
اهل ذکر مردمی هستند که یاد خدا را به جای دنیا برگزیدند، هیچ تجارت یا خرید و فروشی آنها را از یاد خدا باز نمیدارد. با یاد خدا روزگار می¬گذرانند و غافلان را با هشدارهای خود از کیفرهای الهی میترسانند و به عدالت فرمان میدهند و خود عدالت گسترند و از بدیها نهی میکنند و خود از آن پرهیز دارند.
سرپرست خانواده
حدیث هجدهم
عن علی (ع) قال، قال رسول الله:
اَیّما رَجُلٍ رَأی فی مَنزٍلِهِ شَیئاً مِن فُجُورٍ فَلَمْ یُغیِّر، بَعَثَ اللهُ تَعالی بِطَیرٍ اَبَیضَ فَیُظِلُّ بِبابِهِ اَربَعینَ صَبَاحاً فَیَقُولُ لَهُ کُلَّما دَخَلَ وَ خَرَجَ غَیِّرْ، غَیِّرْ فاِنْ غَیَّرَ وَاِلا مَسَحَ بِجِناحِیهِ عَلَی عَینَیْهِ اِنْ رَاُی حَسَناً لَم یَراهُ حَسناً وَ اِنْ رَأَی قَبِیحاً لَم یُنکِرْهُ.
امام علی (ع) به نقل از رسول خدا فرمود:
هر مردی در خانهاش چیزی از فجور (بدکاری) ببیند و آن را اصلاح نکند، خداوند پرندهای سفید را برمی¬انگیزد که چهل صبح بر در خانه-اش بال می¬گستراند. هرگاه آن مرد خارج یا داخل می¬شود، می¬گوید: اصلاح کن! اصلاح کن! اگر کرد که هیچ، اگر (اصلاح) نکرد، پرنده بالهایش را به دو چشم او می¬کشد، (به گونهای) که اگر به خوبی نگاه کند، آن را خوب نمی¬بیند و اگر به بدی نگاه کند، آن را زشت نمیبیند.
برادر دینی
حدیث نوزدهم
اَخُوکَ فِی اللهِ مَن هَداکَ اِلی رِشادٍ و نَهاکَ عَن فَسادٍ و اعانَکَ اِلی اِصلاحِ مَعادٍ.
امام علی (ع) فرمود:
برادر دینی تو کسی است که تو را به راه رشد هدایت کند و از راه فساد بازدارد و در مسیر اصلاح آخرت یاری رساند.
عقل
حدیث بیستم
اَلعَقْلُ مُنَزِّهٌ عَنِ المُنکَرِ آمِرٌ بالمَعرُوفِ.
امام علی (ع) فرمود:
عقل از منکر مصونیت بخش و به معروف امر کننده¬ است.
بخش چهارم:شیوهها و نیازهای امر و نهی
لزوم رهبری جریان امر به معروف
حدیث بیست و یکم
لابُدَّ للاُمَةِ مِن اِمامٍ یِقومُ بامرهم فَیأمُرُهُم و یَنهاهُم وَ یُقیمُ فیهِم الحدودَ... اِذ کانَ الاَمرُ و النَهیُ اَحدَ اَسبابِ بَقاءِ الخَلقِ وَ اِلاّ سَقَطتِ الَّرغبُةُ و الَّرهبۀُ ولم یَرتَدِع و لَفَسَدَ التدبیرُ و کان ذلک سبباً لهلاک العِباد.
امام علی (ع) فرمود:
چارهای نیست از اینکه امت امامی داشته باشند تا به امر و نهی مردم و برپایی حدود بپردازد چون امر و نهی یکی از ابزارهای بقای خلق است و گرنه شوق و ترس از بین می¬رود و هیچکس از گناه باز نمیایستد و تدبیر (نظام جامعه) فاسد میشود و این موجب نابودی بندگان است.
باور نادرست دربارۀ امر و نهی
حدیث بیست و دوم
اِعلَمُوا انَّ الاَمرَ بِالمَعروفِ وَ النَّهَی عَنِ المُنکَرِ لم یُقرِّبا اَجلاً وَ لم یَقطعا رِزقاً. اِنَّ الأَمرَ یَنزِلُ مِن السَّماء الی الأَرضِ کَقِطَرِ المَطَرِ اِلی کِلِّ نَفسِ بِما قَدَّرَ اللهُ لَها مِن زیادَةٍ اَو نُقصانٍ.
امام علی (ع) فرمود:
بدانید امر به معروف و نهی از منکر اجلی را نزدیک نمیسازد و رزقی را قطع نمی¬کند، زیرا امور (حوادث) از آسمان به زمین می¬آید. مانند قطرههای باران برای هر کس به اندازهای که خدا برایش در نظر گرفته است، کم یا زیاد، فرستاده می¬شود
صبر
حدیث بیست و سوم
(وَاصْبِر عَلی ما اَصابَکَ) مِنْ المَشَقَّةِ وَ الأَذیِ فِی الأَمرِ بِالمَعْرُوفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَر.
امام علی (ع) در تفسیر آیه «و اصبر علی ما اصابک...» فرمود: منظور از «صبر کن بر آنچه به تو می¬رسد» مشقت و اذیت در امر به معروف و نهی از منکر است.
شجاعت
حدیث بیست و چهارم
وَأمُرْ بِالمَعروفِ تَکُنْ مِنْ اَهِلِهِ وَ اَنکِرِ المُنکَرَ بِیدِکَ وَ ِلِسانِکَ وَ بایِن مَن فَعَلَهُ بِجُهدِکَ وَ جاهِد فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ وَلا تَأخُذْکَ فِی اللهِ لَومَةُ لائِمٍ...
امام علی (ع) فرمود:
امر به معروف کن و از اهلش باش و منکر را با دست و زبان خود باز دار؛ و از انجام دهندۀ آن دوری نما و در راه خدا آن گونه که شایسته اوست کوشش کن و در راه خدا سرزنش ملامت کنندهای مانع تو نشود.
پیشگامی
حدیث بیست و پنجم
یَقبَحُ عَلی الرَّجُلِ اَنْ یُنکرَ عَلی النّاسِ مُنکراتٍ و یَنهاهُم عَنْ رَذائلٍ وَ سیِّئاتٍ وَ اِذا خَلَی بِنَفْسِهِ اِرتَکَبَها وَ لایَستَنکِفُ مِنْ فِعلِها.
امام علی (ع) فرمود:
برای شخص زشت است که منکرها را برای مردم بد بداند و آنان را از صفات بد و گناهان نهی کند، امّا هر وقت تنها شد خود مرتکب آنها شود و از انجام دادنشان باز نایستد.
محدوده امر به معروف
حدیث بیست و ششم
قالوا یا وَصیَّ رَسولِ اللهِ لا نَأمُرُ بِالمَعروفِ حَتّی نَعمَلُ بِهِ کُلَّهُ وَ لا نَنهی عَنِ المُنکَرِ حَتّی نَنتهی عَنه کُلَّهُ!
فَقالَ: لا بَل مُرُوا بِالمَعروفِ وَ اِنْ لَم تَعمَلَُوا بِهِ کُلَّه وَ انهُوا عَنِ المُنکَرِ وَ اِنْ لَم تَنتَهُوا عَنهُ کُلَّهُ.
امام علی (ع) فرمود:
«گفتند: ای جانشین رسول خدا! امر به معروف نمی¬کنیم تا زمانی که به تمام معروفها عمل کنیم و نهی از منکر نمی¬کنیم مگر زمانی که از تمام منکرها دوری گزینیم.» امام علی در پاسخ فرمود:
نه، بلکه به معروف امر کنید؛ هر چند به تمام آن عمل نکرده باشید و نهی از منکر کنید؛ هر چند از تمام منکرها دوری نکرده باشید. *
این حدیث منافاتی با حدیث قبل ندارد، در حدیث سابق امام بهترین حالت را این میداند که مسلمان به تمام معروفهایی که امر میکند عمل کند و از هر منکری که نهی میکند، خودش هم بر حذر باشد. مانند این سخن حضرت که فرمود: «ای مردم به خدا سوگند شما را به هیچ طاعتی وادار نمیکنم مگر اینکه پیش از آن خود به آن عمل کردهام و از نافرمانی باز نمیدارم مگر اینکه خود قبلاً آن را ترک کردهام.»
(نهج البلاغه، خ۱۷۵، ص۳۳۲.)
اما در این حدیث از رسول خدا یادآوری میشود که مبادا مسلمانان به خاطره ملتزم نبودن به همه ارزشها و ترک همه منکرها، در مقابل ترک معروف و عمل به منکر سکوت کنند و با این کار از گناه حساسیت زدایی شود.
تحمل هزینهها
حدیث بیست و هفتم
اِنَّ نَبِیَّ اللهِ زَکریّا قَد نُشِرَ بِالمِنشارِ وَ یَحیی ذُبِحَ وَ قَتَلَهُ قَومُهُ وَ هُو یَدعُوهُم اِلَی اللهِ عَزَّ وَ جَلِّ.
امام علی (ع) فرمود:
پیامبر خداوند، زکرّیا را با ارّه قطعه قطعه کردند و یحیی را قومش کشتند، با اینکه او آنها را به خدا دعوت می¬کرد.
امر و نهی با عمل
حدیث بیست و هشتم
اِفعَلِ المَعروفَ ما اَمکَنَ وَ ازْجُرِ المُسِئَ بِفعلِ الحَسَنِ.
امام علی (ع) فرمود:
تا می¬توانی نیکوکاری کن و با انجام کار خوب، زشتی را متروک ساز.
اجرای بدون تبعیض
حدیث بیست و نهم
اِنَّما هَلَکَ بَنُواِسرائیلِ لِأَنّهم کانُوا یُقیمُونَ الحدودَ عَلی الوَضیعِ دُونَ الشّریفِ.
امام علی (ع) فرمود:
بنی اسرائیل برای این هلاک شدند که حدود را تنها بر فرودستان جاری می¬کردند؛ نه (طبقات) بالادستی¬.
بخش پنجم: ترک امر به معروف و عواقب آن
سلطۀ اشرار
حدیث سیام
وَ اِیّاکُم وَ التَّدابُرَ وَ التَّقاطُعَ لاتَترکوا الأَمرِ بِالمَعروفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ فَیوَلّی علیکم شِرارُکُم ثم تدعون فَلایُستَجابُ لَکُم.
امام علی(ع) فرمود:
از پشت به یکدیگر کردن و بریدن از هم دوری کنید، و امر به معروف و نهی از منکر را ترک ننمایید زیرا بدان بر شما مسلّط خواهند شد و دعای شما مستجاب نخواهد شد.
عقوبت الهی
حدیث سی و یکم
اَیُها اَلنّاس اِنَ اللهَ عَزَّ وَ جَلََّ لا یُعَذِبُ العامَةَ بِذَنبِ الخاصَّۀِ اِذا عَمِلتِ الخاصَّةُ بِالمُنکَرِ سِرّاً مِن غَیرِ اَن تَعلَمَ اَلعامَةُ فَاِذا عَمِلَتِ الخاصّةُ بِالمُنکَرِ جَهاراً فَلَمْ یُغَیِّر لذالِک العامَّةُ اِستُوجِبَ الفَریقانُ العُقوبَةَ مِنَ اللهِ عزَّ و جلََّ.
امام علی(ع) فرمود:
ای مردم بدانید به راستی خدای عزّ و جلّ عامه را به گناه خواص عذاب نمیکند، هرگاه خواص پنهانی گناه کنند، وقتی سردمداران آشکارا به منکر عمل کنند و عموم مردم نسبت به آن خشم نگیرند هر دو گروه از سوی خدای تعالی سزاوار عقوبت خواهند بود.
ضرر عمومی
حدیث سی و دوم
اِنَّ المَعصِیةَ اِذا عَمِلِِ بِها العَبدُ سِرّاً لَمْ تَضُرُّ ِالاّ عامِلَها وَ اِذا عَمِلَ بِها عُلانِیَةً وَ لَم یُغَیِّرْ عَلیهِ أَضَرَّتِ العامَّةَ.
امام علی(ع) فرمود:
وقتی بنده در خفا گناه کند، تنها خودش ضرر می¬بیند، امّا اگر آشکارا گناه کند و مردم بر او خشم نگیرند، همه ضرر خواهند کرد.
نزول بلا
حدیث سی و سوم
اَلذُّنوبَ الَتّی تُنزِلُ البَلاءَ تَرکُ اِغاثَةُ المَلهُوفِ وِ تَرکُ مُعاوَنَةِ المَظلُومِ وَ تَضییعُ الأمرِ بِالمَعروفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ.
امام علی (ع) فرمود:
گناهانی که بلا را نازل می¬کنند، نرسیدن به فریاد دردمند و یاری نکردن مظلوم و ضایع کردن امر به معروف و نهی از منکر می¬باشند.
هلاکت
حدیث سی و چهارم
اِنَّما هَلَکَ مَن کانَ قَبلَکُم أَنَّهُم لَمّا تمَادُوا فی المعاصی وَ لََم یَنهَهُم الرَّبانیّون وَ الأَحبار عَن ذلک نَزَلت بِهِم العقوبات. فَأَمُرُوا بِالمَعروفِ وَ اَنهُوا عَنِ المُنکَرِ.
امام علی (ع) فرمود:
کسانی که پیش از شما بودند، نابود شدند. ... آنان چون در معصیتها فرو رفتند و عالمان ربانی و بزرگان دین آنها را از این کار باز نداشتند، عقوبتها بر آنان نازل شد. پس امر به معروف و نهی از منکر کنید.
همسانی با گنهکار
حدیث سی و پنجم
کُنْ لِلّه یا بُنَیّ عامِلاً وَ عَنِ الخِنا زَجُوراً وَ بِالمَعْرُوفِ آمِراً وَ عَنِ المُنکَرِ ناهِیاً و واخِ اَلاِخوانَ فی الله وَاَحِبّ الصّالِحَ وّ دَارِالفاسِقَ عَن دینِک وَ اَبغَِضْهُ بِقَلْبِکَ وَ زائِلهُ بِاَعمالِکَ لِئَلا تَکُونَ مِثلَهُ.
امام علی (ع) فرمود:
فرزندم! برای خدا کار کن و از ناسزا بپرهیز و به معروف امر کننده و از منکر نهی کننده باش و با برادران دینیات برادری کن. نیکوکار را دوست بدار و با فاسقان برای دین خود مدارا کن و با قلبت بر او خشم بگیر و از او دوری کن، تا مثل او نشوی.
ذلّت
حدیث سی و ششم
ظَهَرَ الفَسادُ فَلا مُنِکرٌ مُغَیِّرٌ وَ لا زاجِرٌ مُزدَجِرٌ اَفَبِهذا تُریدونَ اَن تُجَاوِرُوا اللهَ فی دارِ قُدسِهِ و تَکونُوا اَعَزَّ أَولیائِهِ عِندهُ؛ هیهات! لا یُخدَعُ اللهُ عن جَنَّتِهِ و لاتُنال مَرضاتُهُ الاّبطاعَتِهِ
لَعَن الله الآمرینَ بالمعروفِ التارکینَ لَه و الناهینَ عن المنکَرِ العامِلینَ بِهِ.
امام علی (ع) فرمود:
فساد آشکار شده. نه کسی باقی مانده است که کار زشت را دگرگون کند و نه کسی که از نافرمانی باز دارد. شما با چنین وضعی میخواهید در سرای قدس الهی و جوار رحمت پروردگاری قرار گیرید و عزیزترین اولیاءاش باشید؛ هرگز خدا را نسبت به بهشت جاویدانش نمیتوان فریفت و جز با عبادت، رضایت او را نمیتوان به دست آورد.
نفرین بر آنان که امر به معروف میکنند و خود وامیگذارند و نهی از منکر مینمایند و خود مرتکب میشوند.
سلب انسانیت
حدیث سی و هفتم
یَاتِی عَلَی النّاسِ زَمانُ وُجُوهُهُم وُجُوهُ الآدِمِییّنِ و قلوبُهُم قُلوبُ الشَّیاطینَ کَأمثالِ الذّئابِ الضَواریِ سَفاکونَ لِلدِّماِء لا یَتَناهونَ عَنِ مُنکَرٍ فَعلوه.
امام علی (ع) فرمود:
زمانی می¬رسد که سیمای مردم، صورت انسانی است و دلهایشان دلهای شیطانی. همانند گرگهای خطرناک و خونریزند. از منکری که انجام میدهند، یکدیگر را نهی نمی¬کنند.
مستجاب نشدن دعا
حدیث سی و هشتم
قال علی (ع): قال رسول الله:
اِذا لَم یَامُروا بِمعروفٍ وَ لَم یَنُهَوا عَنِ المُنکَرِ وَ لَم یَتَّبِعُوا الأَخیارَ مِنْ اَهلِ بَیتی سَلَّطَ اللهُ عَلَیهِم شِرارَهُم فَیدعُوا خِیارُهُم فَلا یُستَجابُ لَهُمْ.
امام علی (ع) فرمود:
زمانی که امر به معروف و نهی از منکر نکنند و برگزیدگان از اهل بیت من را پیروی ننمایند، خداوند اشرار آنها را بر ایشان مسلّط میکند و برگزیدگانشان دعا می¬کنند، ولی پذیرشی در کار نیست.
مراحل سقوط
حدیث سی و نهم
فَمِنْهُم المُنکِرُ لِلمُنکَرِ بِیَدِهِ وَ لِسانِهِ وَ قَلبِهِ فَذلِکَ المُستَکمِلُ لِخصالِ الخَیرِ وَ مِنهُم المُنکِرُ بِلِسانِهِ وَ قَلْبِهِ وَ التّارِکُ بِیَدِهِ فَذلک مُتَمَسِّکٌ بِخَصلَتَینِ مِن خِصالِ الخَیرِ وَ مُضَیِّعٌ خَصلَةً وَ مِنهُم المُنکِرُ بِقَلبِهِ وَ التّارِکُ بِیَدِهِ وَ لِسانِهِ فَذلِکَ الّذی ضَیَّعَ اَشرَفَ الخَصلَتَینِ مِنَ الثّلاثِ وَ تَمَسَّکَ بِواحِدَةٍ وَ مِنهُمْ تارِکٌ لِاِنکارِ المُنکَرِ بِلسانِه وَ قَلبِهِ وَ یَدِه فَذِلِکَ مَیِّتُ الأَحیاءِ.
امام علی (ع) فرمود:
گروهی از مردم با دست و زبان و قلب برای مبارزه با منکرها بر می¬خیزند؛ آنها تمام ویژگی-های نیکی را بهطور کامل در خود جمع ¬کرده-اند. گروهی دیگر با زبان و قلب نهی می¬کنند، اینها به دو خصلت نیک تمسک کردهاند و یکی را از دست دادهاند. گروهی دیگر تنها با قلب مبارزه می¬کنند، اما با دست و زبان ترک کردهاند. این گروه بهترین سه خصلت را ترک کرده و تنها یکی را گرفتهاند و گروهی با زبان و با دست و با قلب نهی از منکر نمی¬کنند، اینها مردگانی میان زندگان هستند.
مراحل ترک
حدیث چهلم
اَوَّلَ ما تُغْلَبُونَ عَلَیهِ مِنَ الجِهادِ، الجِهادُ بِاَیدیکُم ثُمَّ بِاَلسِنَتِکُم ثُمَّ بِقُلُوبِکُم فَمَنْ لَم یَعرِفْ بِقَلْبِهِ مَعروفاً وَلَمْ یُنکِر مُنکَراً قُلِبَ فَجُعِلَ اَعلاهُ اَسفَلُه وَ اَسفَلُهُ اَعلاهُ.
امام علی (ع) فرمود:
نخستین بخش از جهاد که از آن باز می¬مانید، جهاد با دست است. سپس با زبان، و بعد با دل. آن کسی که حتی با قلبش به حمایت از نیکی¬ و مبارزه با فساد برنخیزد، قلبش واژگون می¬شود و بالای آن در پایین و پایین آن بالا قرار میگیرد. (وارونه میفهمد)
منابع
۱. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، حاج میرزا حسین نوری الطبرسی، تحقیق موسسۀ آل البیت لاحیاء التراث، ط اولی ۱۴۰۸، مطبعه مهر، قم.
۲. بحار الانوار محمد باقر مجلسی، تحقیق محمد باقر محمودی، موسسۀ آل البیت لاحیاء التراث، ط ثالثة، ۱۴۱۱ ه.ق.
۳. نهج البلاغه ترجمه محمد دشتی، مؤسسه انتشاراتی شاکر قم، چ افق، ج اول ۱۳۷۹ ه. ق
۴. ارشاد القلوب، حسن بن ابی الحسن دیلمی، انتشارات شریف رضی. ۱۴۱۲ ه.ق.
۵. غررالحکم، ج۱، ص۳۱.
۶. دعائم الاسلام، نعمان ابن محمد تمیمی، دارالمعارف، مصر، ط ثانی.
۷. امالی، ابی عبد الله محمد بن محمد بن نعمان، قم، موسسۀ النشر اسلامی التابعة لجماعة المدرسین، ط ثالثة، ۱۴۱۵ ه.ق.
۸. الکافی، ابی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی، تهران، بازار سلطانی، دارالکتب الاسلامیة، ج سوم، ۱۳۶۷ ه.ش.
