فرهنگ مصادیق:چطور میشود از اتلاف ۵۰ درصدی مواد غذایی در جهان جلوگیری کرد؟
مقدمه
در حالی که نزدیک به ۱میلیارد انسان از فقرغذایی و سوءتغذیه رنج میبرند، بین ۳۰ تا۵۰درصد از موادغذایی جهان دور ریخته میشود. چطور میشود از اتلاف این حجم از موادغذایی، انرژی، آب و زمینهای زراعی جلوگیری کرد؟
محبوبه عمیدی: در حالی که مردم کشورهای توسعه یافته نزدیک به نیمی از موادغذایی خریداری شده را دور میریزند و حمل ونقل غیراصولی موادغذایی و سبزیها در کشورهای دیگر باعث اتلاف بیش از نیمی از منابع غذایی میشود، نزدیک به ۱میلیارد انسان از فقر غذایی و عدم دسترسی به موادغذایی کافی رنج میبرند. چطور میشود از اتلاف این مواد همراه با آب، نیروی انسانی و انرژی قابل توجهی که برای تولید آنها صرف میشود جلوگیری کرد و دورریز موادغذایی را در جهان به حداقل رساند؟
برای شروع باید دید چه بخشی از موادغذایی سالم و قابل خوردن در خانهها و رستورانها دور ریخته میشوند؟ محققان میگویند سهم دورریز این موادغذایی باارزش در کشورهای توسعه یافته و ثروتمند بین ۳۰ تا ۵۰درصد است و از نزدیک به ۴میلیارد تن ماده غذایی که در سال تولید میشود، بین ۱٫۲ تا ۲میلیارد تن آن اصلا خورده نمیشود.
به گزارش نیوساینتیست، نزدیک به ۸۷۰میلیون نفر در کشورهای در حال توسعه یا توسعه نیافته زندگی میکنند که به غذای کافی دسترسی ندارند و باید هزینه ناشی از سوء تغذیه آنها را نیز به هزینه جبران ناپذیر استفاده از منابع گوناگون، نیروی انسانی، آب و زمین برای تهیه غذایی که هرگز استفاده نمیشود، اضافه کرد.
محققان مؤسسه مهندسی مکانیک در لندن طی گزارشی به علل از بین رفتن موادغذایی در کشورهای گوناگون پرداختهاند و در نهایت راهکارهایی را برای مبارزه با این حجم از اتلاف انرژی و منابع دیگر معرفی کردهاند. راهکارهای آنها میتواند تا زمان عملی شدن راه حلهایی برای افزایش بهره وری یا نگهداری بهتر موادغذایی که امروزه تنها در حد ایده و تجربیات آزمایشگاهی است، به حفظ بخش قابل توجهی از این موادغذایی کمک کند. آنها میگویند به اندازه خرید کردن و دور نریختن غذاهای سالم فراوری شده در کشورهای ثروتمند یکی از سادهترین راههای جلوگیری از اتلاف موادغذایی در جهان است.
این گزارش نشان میدهد در کشور ثروتمندی مانند ایالات متحده، تقریبا نیمی از موادغذایی سالم، مخصوصا توسط رستورانهای سلف سرویس که مشتریان میتوانند هر حجمی از غذا را با خود به سر میز ببرند، فقط به این دلیل دور ریخته میشود که خریداران نمیتوانند حجم غذای مصرفی خود را به درستی مدیریت کنند. در انگلستان این تاریخ انقضای بسیارمحافظه کارانه موادغذایی و فروش مواد فاسدشدنی به شکل «یکی بخر، دوتا ببر» است که بخش اعظمی از دورریز موادغذایی سالم را باعث میشود. مطابق این گزارش اغلب زمان مصرف کالاهای فاسدشدنی در این کشور به نحوی تعریف شده که از مصرف احتمالی غذای رو به فساد توسط مصرف کنندگان و شکایت علیه فروشندگان جلوگیری شود. همین موضوع باعث میشود این موادغذایی در حالی که هنوز سالم و قابل استفاده هستند، توسط خریداران دور ریخته شود. از سوی دیگر بسیاری از مصرف کنندگان نمیتوانند موادغذایی فاسدشدنی زیادی را که خریداری کردهاند، به مصرف برسانند و ناچار سبزیها و میوههایی را که اضافی خریدهاند، دور خواهند ریخت.
سبزیجاتی که خریدار ندارند
یکی از مسائل دیگری که در کشورهای ثروتمند به چشم خورد، اجتناب مشتریان از خرید سبزیجاتی است که ظاهر چندان زیبایی ندارند. این موضوع باعث میشود چیزی حدود ۳۰درصد از سبزیجاتی که به فروشگاههای بزرگ حمل میشوند، برگشت داده شوند.
در کشورهای در حال توسعه این سیستم ضعیف حمل ونقل و انبارش موادغذایی است که به اتلاف حجم قابل توجهی از محصولات کشاورزی منجر میشود. به عنوان مثال حدود ۴۵درصد از محصول برنجی که در چین تولید میشود و نزدیک به ۸۰درصد این غله در کشور ویتنام پیش از رسیدن به دست مصرف کنندگان از بین میرود. در کشورهای فقیر علاوه بر حمل ونقل و انبارش غیراصولی، ضعف در کشاورزی نیز به اتلاف بخشی از محصول منجر میشود.
این اعداد و ارقام به قدر کافی باورنکردنی هستند؛ اما زمانی که به منابع از دست رفته بابت دورریز هر لقمه غذا فکر کنیم اوضاع به مراتب بدتر خواهد شد. بررسیها نشان میدهد چیزی حدود ۷۰درصد از آب شیرین موجود در جهان برای تولید موادغذایی مورد استفاده قرار میگیرد و تولید هر کیلوگرم گوشت نسبت به هر کیلوگرم سبزی و میوه به مراتب به مصرف آب بیشتری نیاز دارد. به عنوان مثال برای تولید هر کیلوگرم گوشت گاو ۱۵٬۴۱۵ لیتر آب باید استفاده شود، در حالی که برای تولید هر کیلوگرم کلم به ۲۳۷ لیتر آب نیاز خواهیم داشت. جالب است بدانید آب مورد نیاز برای تولید شکلات نیز بسیار قابل توجه است و برای تولید هر کیلوگرم از آن ۱۷٬۱۹۶ لیتر آب مصرف خواهد شد.
سهم انرژی
به ازای هر کالری که از موادغذایی میگیریم باید بین ۷ تا ۱۰ کالری انرژی مصرف شود. این میزان تقریبی برای تولید سبزیجات حدود ۳ کالری انرژی به ازای هر کالری غذا و در مورد گوشتها ۳۵ کالری انرژی به ازای هر کالری انرژی تولیدشده توسط گوشت است. در کشورهای توسعه یافته بخش قابل توجهی از این انرژی صرف تولید آفت کشها و کودهای زراعی میشود. به عنوان مثال نیمی از انرژی مورد نیاز برای تولید گندم در این کشورها صرف تأمین آفت کشها و کودهای زراعی برای بهره وری بالاتر میشود.
شاید روزی برسد که غلات و محصولات زراعی دیگر بتوانند مانند اغلب گیاهان لگوم ازت مورد نیاز خود را مستقیما از هوا دریافت کنند؛ اما تا آن زمان که احتمالا چندین دهه دیگر خواهد بود، اتلاف انرژی ناشی از دورریز موادغذایی در آمریکا میتواند از انرژی تأمین شده توسط منابع نفت و گاز ساحلی این کشور به مراتب بیشتر شود.
دورریختن موادغذایی سالم همزمان میتواند استفاده از زمینهای زراعی جهان را نیز تحت الشعاع قرار بدهد. در حال حاضر حدود ۵۰درصد از ۱۰۰میلیون کیلومترمربع زمین زراعی جهان دارد برای تولید موادغذایی مورد استفاده قرار میگیرد. کارشناسان میگویند هر هکتار از این زمینهای زراعی اگر برای تولید برنج یا سیب زمینی استفاده شود، میتواند غذای مورد نیاز برای ۱۹ تا ۲۲ نفر را تأمین کند. این در حالی است که علوفه کشت شده در این یک هکتار برای تغذیه دامهای کافی خواهد بود که میتوانند نیاز غذایی یک تا ۲ نفر را تأمین کنند.
شاید روزی برسد که تأمین بافتی شبیه به گوشت در ظرفهای بزرگ تخمیر بتواند از استفاده از حجم قابل توجهی از زمینهای زراعی و آب شیرین برای تولید این فراورده بکاهد؛ اما در حال حاضر باید به راه حلهای دیگری فکر کرد.
کاهش دورریز
بهترین، سریعترین و سادهترین شیوهای که کارشناسان در شرایط کنونی پیشنهاد میکنند، کاهش خرید موادغذایی در کشورهای ثروتمند و استفاده بهینه از موادغذایی تهیه شده است. در کشورهای در حال توسعه و کشورهای فقیر میتوان با بهبود شرایط حمل ونقل میوهها، سبزیها و موادغذایی فاسدشدنی، استفاده از فناوری روز برای بهبود بهره وری زمینهای زراعی و کاهش ضایعات در مرحله داشت، برداشت و انبارش اتلاف موادغذایی را کاهش داد.
کارشناسان میگویند با به کارگیری این راه حلهای ساده میتوان ۶۰ تا ۱۰۰درصد موادغذایی بیشتری را برای مردم جهان تأمین کرد و همزمان زمینهای زراعی و آبی که پیش از این اتلاف میشده برای مقاصد دیگر به کار گرفت.
شاید در آینده بتوان از موادغذایی دورریخته شده برای تأمین غذای دامها استفاده کرد؛ اما امروزه که هنوز خبری از فناوریهای آینده نیست، راهی ساده تر از به اندازه خریدن موادغذایی و تلاش برای کاهش دورریز آنها وجود ندارد.
