چشمه سار معرفت؛ چهل حدیث پیرامون امر به معروف و نهی از منکر
|
خطا در ایجاد بندانگشتی: نمیتوان تصویر بندانگشتی را در مقصد ذخیره کرد | |
| نویسنده | سید محمدرضا علم الهدی |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشر | رسول اعظم (ص) |
| محل انتشارات | قم |
| تاریخ نشر | زمستان 1388 |
| قطع | رقعی |
| شابک | 978-600-90694-3-9 |
| دانلود | [ PDF] |
مقدمه مؤلف
بسم الله الرحمن الرحيم - الحمدلله رب العالمين وصلى الله على سيدنا ونبينا محمد وآله الطيبين الطاهرين؛
سپاس بیکران خداوند بی همتا را که از میان تمام خلق، ما را به آستان بوسی درگاه اهل بیت عصمت و طهارت اختصاص داد تا در سایه رحمت ایشان نعمت هدایت بر ما پوشیده نماند و با سلام و درود بر پیامبر اکرم نان و خاندان گرامش و عرض أدب به پیشگاه مقدس حضرت بقية الله الاعظم.
تاریخ چند هزار ساله بشر به وضوح نمایانگر این مسأله | است که جدایی و غفلت بشر از انسان کامل عصر خود، سرآغاز کجرویهای اوست. طبق آیات و روایات و مستندات تاریخی، انبیای الهی تمام توان خویش را صرف نجات انسسان از بیراهه ها نمودند؛ بنابراین می توان گفت که مهمترین رسالت انبیاء الهی، «انذار و تبشير» بندگان است.
پس از انبیا و اولیای الهی، از آنجا که غالب انسانها بدون هدایت گر بیرونی نمی توانند صحت را از فساد و خوب را از بد تشخیص دهند؛ سزاوار است که نزدیک ترین قشر جامعه به انسان کاملی که در سایه تعالیم آسمانی تربیت یافته است، مسئولیت هدایت بشر را به عهده گیرد؛ پس باید چنین گفت است که رشد و تعالی فکر بشر در کنار تعالیم عرشی پیامبران، زمینه تکامل انسان را فراهم نموده و راه را به سوی سعادت ابدی اور باز نموده است.
عالمان دینی به خوبی می دانند که چون در هر عصر و زمانی ظرفیت جامعه تغيير پذیر است؛ زبان ارشاد و نصحیت نیز متغیر خواهد بود. از سوی دیگر هر مقدار که توسعه علم و کا اندیشه بیشتر شود؛ مردم نیاز بیشتری به تکامل اجتماعی و اخلاقی احساس می کنند و به همان مقدار که ارتباط بین فرهنگ ها گسترش پیدا می کند؛ خطر نفوذ دشمن در نسل جوان نیز بیشتر احساس می شود؛ لذا گفتمان دینی آسان ترین راه برای القای حق و متقابلا پذیرش آن از سوی جامعه است بنابراین بر صاحبان اندیشه و قلم لازم است که در پرتو قرآن کریم به نشر آثار اهل بیت به پرداخته و از ساحل بیکران علم آنها، . تشنگان را سیراب و از خرمن معارف الهی، گرسنگان و درماندگان این راه را به هر مقدار که امکان دارد اشباع نمایند.
خاندان رسالت در طول تاریخ زندگانی خویش، أصحاب و باران خود را در انجام دستورات ارزشمند پیامبر و سیره و سنت آن بزرگوار راهنمایی نموده و دائما آنها را به دوری از گناه و توجه به وظائف خطیر خود دعوت می نمودند. ایشان احادیث نبوی را با زبان گویا بیان کرده و نسل های پس از پیامبر ا را از مواهب الهی بهره مند می فرمودند. این احادیث بعد از آیات قرآن، تا کنون برای مسلمانان بهترین راهنما بوده و اهمیت آن در جامعه احساس می شود. . در ادبیات دینی مسلمانان، برحذر داشتن از گناهان و توجه دادن به وظایف مهم اخلاقی و احکام واجب و مستحب دامر به معروف و نهی از منکر» نام گرفته است. این دو فریضه بخشی از فروع دین مبین اسلام شناخته شده و التزام عملی به آن شرط ایمان است. در قرآن و احادیث معصومین عالي به مهم ترین ابعاد این موضوع پرداخته شده و اهمیت آن با و صراحت تمام برای مسلمین تبیین شده است.
ما در این کتاب ابتدا مهم ترین سرفصل های امر به معروف و و نهی از منکر را در ضمن مقدمه ای کوتاه بررسی میکنیم و از سپس به بیان چهل حدیث پیرامون امر به معروف و نهی از منکر می پردازیم. اما قبل از ورود تفصیلی، لازم است دورنمایی از ابعاد مختلف امربه معروف و نهی از منکر ترسیم شود. این ابعاد عبارتند از:
1. امر به معروف در حیات اجتماعی؛ .
٢. امر به معروف در مسائل فرهنگی؛
٣. امر به معروف در مسائل اخلاقی؛
4. امر به معروف در مسائل خانوادگی؛
5. أمر به معروف در موضوعات پر فراز و نشیب سیاسی؛
6. امر به معروف در وظایف فرد و جامعه؛
۷. امر به معروف در وظایف شرعی و دینی در مکتب و توحيد.
هر یک از این هفت بعد مشتمل بر مباحثی است که باید در لسان قران و حدیث به آن بپرازیم و پس از بررسی یک به یک ۱۴ آنها، هر کدام را در زمان و شرایط مناسب خود به کار گیریم.
بدیهی است که اصلاح ساختاری جامعه دینی و مذهبی و ایجاد فرهنگ اصیل اسلامی در هر مقطع از زمان نیازمند بررسی دقیق شرایط جامعه و به کارگیری همه ظرفیتها و هنرهای موجود در وو جامعه است. . .
همسو و متناسب با هر یک از موارد هفت گانه فوق، نهی از منکری نیز وجود خواهد داشت؛ به این معنی که در موارد و مختلف هر دو وظیفه، یک نقش را در جامعه ایفاء می کنند به گونه ای که تفکیک این دو از هم ممکن نیست. مثلا در بعد اول؛ یعنی بعد اجتماعی با شناخت صحیح از یک جامعه، باید آسیب های اجتماعی آن جامعه مد نظر قرار گیرد. اگر این آسیب شناسی به شکل صحیح و کامل انجام شود؛ مبارزه با آسیب ها شکل هماهنگی به خود می گیرد و آمر به معروف حقیقتا ضرر را از جامعه دور می کند. همچنین در حوزه آسیب شناسی اجتماعی می توان ادعا کرد که عدم انجام وظیفه یک منکر و تعهد به وظیفه یک معروف است؛ از این رو ناهي از منکر یک آسیب اجتماعی را برطرف می کند و یک قدم در جهت حفظ ارزش ها بر می دارد تا یک مانع از سر راه تعالی جامعه برداشته شود.
اگر مسئله بد حجابی رایج در جامعه مان را در نظر بگیریم " و نسبت به بی حجابی زمان طاغوت و یا سکس و عریان گرایی اروپا بسنجیم؛ معلوم می شود که برای بازداشن افرادی که با فرهنگ شرقی زندگی می کنند و در سایه ارتباطات فرهنگی، خود را با الگوی غرب مطابقت داده یا ناخواسته با تقلید از غرب شکل جدیدی از زیستن را انتخاب کرده اند، چگونه باید برخورد شود. .
رودرو شدن با این گونه اشخاص تنها از راه نصیحت امکان پذیر نیست بلکه باید امر به معروف و نهی از منکر شکل منطقی به خود بگیرد تا وجدان های خفته بیدار شود. بر این بر اساس باز داشتن یک جامعه ایده آلیستی از گناه و سوق دادن آن و به سوی یک جامعه رئالیستی، نیاز به نهادینه کردن أمر به معروف و نهی از منکر دارد.
چنان که قبلا هم اشاره کردیم در هر یک از مراحل امر به معروف نهی از منکری نهفته است. به عنوان مثال، سوق دادن جامعه به سوی مرحله کامل تر حجاب، پایبندی به اصول کا اخلاقی اسلام را به همراه خواهد داشت و این به خودی خود یک معروف به شمار می رود.
چون از نگاه اسلام، حجاب بهترین نشانه حياء اجتماعی است؛ طبیعت بی حجابی مساوی با نفی حیاء است؛ همانگونه که پوشش زن به مقدار حیاء اوست؛ بنابراین هر مقدار که زن پوشیده تر و سنگین تر در جامعه ظاهر شود با حياتر است. نکته ر قابل توجه این است که پیش از آنکه نسبت با حیا یا بی حیا بودن به کسی بدهیم باید حياء را برای آحاد جامعه تعریف کنیم و در صورت فقدان یا ضعف حيا و یا حتی ابهام در مورد آن، زمینه اطلاع رسانی و بازگشت به حیاء فراهم شود؛ زیرا مسلما بی حیایی یک منکر است و تشویق جامعه به حفظ عفاف و حجاب یک معروف است؛ بنابراین این دو فریضه با یکدیگر تعامل مستقیم دارند و باید در ابعاد اجتماعی آن بررسی بیشتری صورت گیرد و راهکارهای صحیح برخورد با این موضوع مورد پیگیری قرار بگیرد. گام اول در شکل گیری بزهکاری اگر مسائل اجتماعی کنونی از یک عقده واپس زدگی سرچشمه بگیرد یا ناشی از غریزه خود بزرگ بینی یا انحراف خودنمایی باشد؛
رفتارهای هنجارشکنانه فرد مبتلا، به صورت بزهکاری خودنمایی می کند و به تنهایی یک گزاره غلط در جامعه به وجود می آید. با تکرار این گزاره غلط، رفته رفته بزهکاری تبدیل به یک عادت و سپس شخصیت ثانوی برای فرد مبتلا می شود که ممکن است عضو جامعه اسلامی هم باشد. آنگاه امر به معروف و نهی از منکر، یعنی تلاش برای ایجاد زمینه بازگشت به شخصیت اولیه انسانی و پیدا کردن و هویت از دست رفته یک فرد در اجتماع که امروز بیشترین قربانی را از نسل جوان می ستاند و پاکی و پاکدامنی این نسل را گرفتار چالش های اخلاقی متعددی نموده است. متأسفانه این شخصیت ثانوی در جامعه کنونی ما چنان ریشه دوانیده که مسائلی از قبیل پوشش در اجتماع، آرایش مردان و زنان، روابط اجتماعی، نحوه نمایش فیلم ها و بسیاری از ابزارهای ارتباط جمعی و وسائل حمل و نقل عمومی دائما نیاز به اصلاح ساختاری و بازگشت به هویت اصلی و دینی دارد.
چنانچه در جامعه دینی، مدنیت واقعی جایگزین تمدن کی رنگین و تجمل گرایی همراه با عقده خودنمائی شود؛ حتی در مردم غیر مسلمان نیز دروغ و نمایش و تظاهر به خلاف، جای خود را به ارزش های انسانی می دهد. اما متأسفانه برخی از رفتارهای ما نشانگر آن است که روند تربیتی در جامعه با دروغ پردازی - چه آماری و چه رفتاری - گره خورده است. در در چنین شرایطی باید هر روز و هر شب منتظر بروز یک چالش در بزرگ اجتماعی باشیم که در سایه آن عده ای با استفاده از دروغ برای پیروزی بر رقیب یا گریز از قانون و یا استفاده مادی در جهت پیشبرد اهداف خود قدم بر می دارند. آنها چنان ارزش های معنوی جامعه را قربانی آمال خود می کنند که گاه اظهار خلاف واقع یک مرام و ارزش به حساب می آید.
چنانچه مربی یا کارگزار جامعه - که باید در پردازش واقعیت، کار خود را با دقت تمام انجام دهد - با ادبیات غير واقعی و تزویر در جامعه رفتار کند دیگر قبح دروغ از بین می رود، به دنبال این پرده دری دهها انحراف خرد و کلان در سطوح مختلف شکل می گیرد. در چنین شرایطی نهی از منکر به معنی زدودن انحراف، باید همراه با امر به معروف یعنی تشویق به صدق و راستگویی جلوه کند. در نتیجه اگر بتوانیم با زدودن چالش های بزرگ از جامعه، زمینه اخلاق اجتماعی را تغییر دهیم؛ می توانیم امر به معروف را نهادینه کنیم؛ در غیر این صورت بزرگ ترین ره آورد نهادینه شدن امر به معروف و نهی از تو منکر این است که همه اقشار جامعه در تمام سطوح، در برابر قانون يكسان شمرده می شوند و هیچ کس در هیچ مقامی از قرار گرفتن در معرض امر به معروف و نهی از منکر مصون نخواهد بود؛ بنابراین اگر اصلاح از افراد طبقه بالا شروع شود؛ آحاد مردم در جامعه اصلاح را از خود شروع خواهند کرد.
ما امیدواریم در شرایط کنونی که نظام مقدس اسلامی به لطف الهی در عرصه جهانی، خود را به خوبی معرفی نموده و حمایت از مستضعفین را شعار واقعی و انقلابی خود قرارداده است؛ بتوانیم با اجرای عدالت واقعی و به دور از تبعیض، به وظیفه دینی و اخلاقی خود عمل کنیم تا عمل به قانون و شرع به یک فرهنگ اصیل تبدیل شود و نیازی به استفاده از ابزارهای بازدارنده قهری نباشد؛ زیرا منطق زور و فشار و برخورد ناصحیح در جامعه نتیجه ای نخواهد داشت. برخورد غير صحيح در حوزه امر به معروف و نهی از منکر عملا منجر به تعصیل شدن این دو فریضه و در پی آن عقاب الهی خواهد شد. قرآن کریم از امت پیامبر گرامی اسلام به «خير امة» تعبیر فرموده و دلیل آن را انجام فریضه امر به معروف و نهی از منکر بیان می نماید. حال اگر مسلمانان نیز این امر مهم را به کا نام فراموشی بسپارند از دست یابی به این افتخار محروم می شوند. اور قرآن کریم در این زمینه می فرماید:
«كنتم خير أمة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف وتنهون عن المنكر و تؤمنون بالله» شما بهترین امتی بودید که به سود انسانها آفریده شده اید(چون) امر به معروف و نهی از منکر می کنید و به خدا ایمان دارید. پروردگار متعال جامعه اسلامی را به عنوان بهترین امت سر برگزیده است و مسلمانان را به این خطاب مفتخر نموده است.
این انتخاب بزرگ الهی برای مسلمین تنها یک افتخار محسوب نمی شود بلکه یک امتحان بزرگ نیز هست. امید است در سایه عنایات حضرت بقیة الله الاعظم اید و به کمک اندیشمندان، علماء، مردم و مسئولین به این آیه عمل شود. در پایان پیروزی اسلام و مسلمین را از خداوند متعال مسئلت دارم.
سید محمدرضا علم الهدی ز قم، محرم الحرام 1431
