وظیفه علماء امر به معروف و نهی از منکر - جلسه دوم
بسم الله الرحمن الرحیم
بحثمان در این بود که مسئله امر به معروف و نهی از منکر نسبت به برخی وجوب شدیدتر و مسئولیت بیشتری وجود دارد، روایات متعددی شاهد این موضوع است که دیروز تعدادی از آنها را خواندیم که در آنها گفته شده بود الربانیون والأحبار و علماء بزرگ و همچنین کسانی که سن و عقل بیشتری دارند و یا کسانی که زاهد و عالم هستند مسئولیت بیشتر و شدیدتری در این رابطه دارند زیرا نفوذ و تاثیر فراوانی در بین مردم دارند.
اخبار دیگری نیز در این رابطه وجود دارد که صاحب وسائل در باب ۴۰ از ابواب امر و نهی بیان کرده است و عنوان باب این است :"وجوب اظهار العلم عند ظهور البدع وتحریم کتمه الا لتقیة وخوف، وتحریم الابتداع"، خبر اول از این باب این خبر است:﴿أحمد بن محمد بن خالد البرقی فی (المحاسن) عن یعقوب بن یزید، عن محمد بن جمهور العمی رفعه قالقال رسول الله صلی الله علیه وآله: إذا ظهرت البدع فی أمتی فلیظهر العالم علمه، فمن لم یفعل فعلیه لعنة الله﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۵۱۰، ابواب امرو نهی، باب۴۰، حدیث ۱، ط الإسلامیة].
خبر سندا مرفوعه می باشد.
بدعت یعنی ظهور هرکاری که برخلاف آموزه ها و موازین اسلامی است که در صورت ظهور بدعت بر عالم واجب است تا علم خود را ابراز و اظهار کند.
خبر دوم باب این خبر است:﴿وعن أبیه، عن عبد الله بن المغیرة، ومحمد بن سنان، عن طلحة بن زید عن أبی عبد الله، عن آبائه علیهم السلام قال:قال علی علیه السلام: إن العالم الکاتم علمه یبعث أنتن أهل القیامة ریحا، تلعنه کل دابة من دواب الأرض الصغار﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۵۱۰، ابواب امرو نهی، باب۴۰، حدیث ۲، ط الإسلامیة].
در روایات زیاد داریم که گاها حیوانات انسان را دعا و یا نفرین می کنند مثلا در مورد طالب علم در روایت داریم که حتی ماهیان دریا و حیوانات صحراء برای او دعا و استغفار می کنند و از همین معلوم می شود حیوانات درک و شعور دارند و آیت الله طباطبائی اعلی الله مقامه نیز در تفسیر المیزان می فرماید همه موجودات سه چیز دارند؛ اول اینکه همه موجودات شعور دارند حتی جامدات منتهی ما نمی فهمیم مثل زمین که روز قیامت یکی از شهود می باشد، دوم اینکه همه موجودات خداوند متعال را حمد و ستایش می کنند و سوم اینکه همه موجودات خداوند متعال را تسبیح و تنزیه می کنند.
خبر بعدی خبر ۹ از این باب ۴۰ می باشد، خبر این است:﴿وفی (عیون الأخبار) عن محمد بن الحسن، عن الصفار، عن محمد بن یحیی عن أحمد بن محمد، عن الحسین بن سعید، عن محمد بن جمهور، عن أحمد بن الفضل، عن یونس بن عبد الرحمن (فی حدیث)قال: روینا عن الصادقین علیهم السلام انهم قالوا: إذا ظهرت البدع فعلی العالم ان یظهر علمه، فإن لم یفعل سلب نور الایمان﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۵۱۰، ابواب امرو نهی، باب۴۰، حدیث ۱، ط الإسلامیة].
اینها تتمه اخبار دیروز بودند که دلالت دارند بر اینکه عالم نسبت به دیگران وظیفه و مسئولیت سنگین تر و شدیدتری در مسئله امر به معروف و نهی منکر دارد.
دیروز بعضی از برادران به بنده فرمودند که شما اقوال علماء را در بحث مطرح نمی کنید، جوابش این است که این مباحث ریشه اقوال فقهاء می باشد و آنها نیز از همین اخبار استفاده می کنند منتهی در این بحث ما خیلی کم لطفی شده و فقهاء ما خیلی وارد بحث امر به معروف و نهی از منکر نشده اند و برخی اصلا در این رابطه چیزی ننوشته اند، وقتی که ما به قران کریم نگاه می کنیم و بعد به سراغ اخبار و فقه می آئیم می بینیم که بعضی چیزها در قران هست که در اخبار و فقه نیست و باز وقتی به قران و اخبار و فقه نگاه می کنیم می بینیم که خیلی از مسائل اصلا به مردم نرسیده و خبر ندارند، امام رضوان الله علیه می فرمودند وقتی رساله ها را نگاه کنید می بینید که فقط عبادات و معاملات بیان شده اند و دیگر از فرهنگ و سیاست و اقتصاد بحثی مطرح نشده و مردم نیز آشنائی با آنها ندارند و مسئله امر به معروف و نهی از منکر نیز همین طور است.
یکی از جریانات مهم تاریخی جریان بخت النصر است که از پادشاهان منطقه بابل عراق فعلی بوده، بخت النصر حمله و تهاجم شدیدی به شام و مصر و فلسطین می کند در وضعی که در فلسطین و شام پیغمبری بنام زکریاء مبعوث بوده و مردم از بنی اسرائیل بودند و به حرف پیغمبرشان گوش نمی دادند و فساد و ظلم های فراوانی می کردند از جمله کشتن زکریاء پیغمبرشان و علماء نیز کاملا در مقابل این فسادها و ظلم ها سکوت کرده بودند و امر به معروف و نهی از منکر نمی کردند، روایت عجیبی در سفینة البحار در ماده "ظلم" داریم که در آن اینطور ذکر شده:﴿ثواب الأعمال:قال أبو جعفر علیه السّلام: ما انتصر اللّه من ظالم الاّ بظالم و ذلک قوله عزّ و جلّ:«وَ کَذٰلِکَ نُوَلِّی بَعْضَ الظّٰالِمِینَ بَعْضاً»﴾[ سفینة البحار، شیخ عباس قمی، ج۵، ص۳۷۸، حدیث ۷۲۲۸]، خلاصه بعد از اینکه بنی اسرائیل ظلم و فساد فراوانی کردند و زکریاء را کشتند بخت النصر از طرف عراق آمد و آنها را کشت و همه جا را نابود و خراب کرد و این ویرانی صد سال طول کشید و آیه شریفه:﴿أَوْ کَالَّذی مَرَّ عَلی قَرْیَةٍ وَ هِیَ خاوِیَةٌ عَلی عُرُوشِها قالَ أَنَّی یُحْیی هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قالَ کَمْ لَبِثْتَ قالَ لَبِثْتُ یَوْماً أَوْ بَعْضَ یَوْمٍ قالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عامٍ فَانْظُرْ إِلی طَعامِکَ وَ شَرابِکَ لَمْ یَتَسَنَّهْ وَ انْظُرْ إِلی حِمارِکَ وَ لِنَجْعَلَکَ آیَةً لِلنَّاسِ وَ انْظُرْ إِلَی الْعِظامِ کَیْفَ نُنْشِزُها ثُمَّ نَکْسُوها لَحْماً فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ قالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ﴾[ بقره/سوره۲، آیه۲۵۹]که داستان عزیر نبی در آن ذکر شده نیز در این رابطه(حمله بخت النصر و کشتن و ایجاد خرابی های فراوان و ادامه خرابی های صد ساله)می باشد و اما خبری نیز در این رابطه داریم که امام صادق علیه السلام به همین آیه و داستان بخت النصر اشاره می کند و بعد وظیفه مهم و شدید علماء نسبت به امر به معروف و نهی منکر را بیان می کند و می فرماید:﴿وعن أبی بصیر، عن أبی عبد الله علیه السلامفی قول الله عز وجل: " أو کالذی مر علی قریة وهی خاویة علی عروشها " قال: إن الله بعث إلی بنی إسرائیل نبیا یقال له: إرمیا " إلی أن قال " فأوحی الله إلیه أن قل لهم ان البیت بیت المقدس، والغرس بنو إسرائیل، عملوا بالمعاصی فلأسلطن علیهم فی بلدهم من یسفک دماءهم ویأخذ أموالهم، فان بکوا إلی لم أرحم بکاءهم وإن دعونی لم أستجب دعاءهم ثم لأخربنها مأة عام، ثم لأعمرنها، فلما حدثهم اجتمع العلماء فقالوا: یا رسول الله ما ذنبنا نحن ولم نکن نعمل بعملهم؟ فعاود لنا ربک " إلی أن قال " ثم أوحی الله قل لهم: لأنکم رأیتم المنکر فلم تنکروه، فسلط الله علیهم بخت نصر فصنع بهم ما قد بلغکالحدیث﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۴۱۳، ابواب امر و نهی، باب۵، حدیث ۱۷، ط الإسلامیة].
بقیه بحث بماند برای فردا إن شاء الله تعالی... .
