وظیفه علماء امر به معروف و نهی از منکر
بسم الله الرحمن الرحیم
یکی از بحثهائی که در مسئله امر به معروف و نهی از منکر وجود دارد و در آیات قران و روایات ما نیز ذکر شده این است که وظیفه علماء امت در این مسوله بسیار سنگین تر است به عبارت دیگر در هر جامعه ای خواص و نخبگانی هستند که به خاطر موقعیتی که دارند تاثیر بیشتری در جامعه دارند و مردم نیز از آنها تبعیت می کنند لذا اینها وظیفه سنگین تری نسبت به مردم عادی جامعه دارند.
امروز تعدادی از روایاتی که بر این مطلب دلالت دارند می خوانیم:
خبر اول:﴿وعنهم، عن سهل، عن ابن محبوب، عن خطاب بن محمد، عن الحارث بن المغیرة أن أبا عبد الله علیه السلامقال له: لاُحَمِلَنَّ ذنوب سفهائکم إلی علمائکم " إلی أن قال: " ما یمنعکم إذا بلغکم عن الرجل منکم ما تکرهون وما یدخل علینا به الأذی أن تأتوه فتؤنبوه وتعذلوه وتقولوا له قولا بلیغا، قلت: جعلت فداک إذا لا یقبلون منا، قال: اُهجروهم واجتنبوا مجالسهم﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۴۱۵، ابواب امر و نهی، باب۷، حدیث ۳، ط الإسلامیة].
خطاب بن محمد توثیق نشده.
دلالت خبر بر ما نحن فیه(وظیفه سنگین علماء در باب امر به معروف و نهی از منکر)روشن است.
خبر دوم:﴿وعنهم عن سهل بن زیاد، عن عبد الرحمان بن أبی نجران، عن عاصم بن حمید، عن أبی حمزة، عن یحیی بن عقیل، عن حسنقال: خطب أمیر المؤمنین علیه السلام فحمد الله وأثنی علیه ثم قال: أما بعد فإنه إنما هلک من کان قبلکم حیثما عملوا من المعاصی ولم ینههم الربانیون والأحبار عن ذلک، وانهم لما تمادوا فی المعاصی ولم ینههم الربانیون والأحبار عن ذلک نزلت بهم العقوبات، فأمروا بالمعروف ونهوا " أنهوا " عن المنکر، واعلموا أن الامر بالمعروف والنهی عن المنکر لن یقربا أجلا ولن یقطعا رزقاالحدیث﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۴۱۵، ابواب امر و نهی، باب۷، حدیث ۷، ط الإسلامیة].
سند حدیث بسیار خوب است و همچنین دلالتش روشن است و این حدیث اشاره به آیاتی در سوره مائده دارد:﴿وَ تَری کَثیراً مِنْهُمْ یُسارِعُونَ فِی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ أَکْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ ما کانُوا یَعْمَلُونَ(۶۲)لَوْ لا یَنْهاهُمُ الرَّبَّانِیُّونَ وَ الْأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَ أَکْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ ما کانُوا یَصْنَعُونَ(۶۳)﴾[ مائده/سوره۵، آیه۶۲ و ۶۳]، علماء اهل کتاب نیز دسته بندی دارند، ربانیون به علماء درجه و طبقه بالا و أحبار به علماء درجه و طبقه پائین تر آنها گفته می شود، و اما حضرت امیر علیه السلام نیز به همین آیات استشهاد می فرماید:"انما هلک من کان قبلکم حیث ما عملوا من المعاصی و لم ینههم الربانیون والاحبار عن ذلک و انهم لا تمادوا من المعاصی و لم ینههم الربانیون و الاحبار عن ذلک نزلت بهم العقوبات، فامروا بالمعروف و انهوا عن المنکر واعلموا ان الامربالمعروف و النهی عن المنکر لم یقربا اجلا و لم یقطعا رزقا".
خبر سوم:﴿وعنهم، عن سهل، عن علی بن أسباط، عن العلا بن رزین، عن محمد بن مسلمقال: کتب أبو عبد الله علیه السلام إلی الشیعة: لیعطفن ذووا السن منکم والنهی علی ذوی الجهل وطلاب الریاسة أو لتصیبنکم لعنتی أجمعین﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۳۹۵، ابواب امر و نهی، باب۱، حدیث ۸، ط الإسلامیة].
این خبر تقریبا مثل بخشنامه ای از طرف امام صادق علیه السلام برای افراد مسن و ریش سفید که عقل بیشتری دارند و دارای جایگاهی هستند می باشد.
خبر چهارم:﴿الحسن بن علی بن شعبة فی (تحف العقول) عن الحسین علیه السلامقال: ویروی عن علی علیه السلام اعتبروا أیها الناس بما وعظ الله به أولیاءه من سوء ثنائه علی الأحبار، إذ یقول، " لولا ینهاهم الربانیون والأحبار عن قولهم الاثم " وقال: " لعن الذین کفروا من بنی إسرائیل " إلی قوله: " لبئس ما کانوا یفعلون " وإنما عاب الله ذلک علیهم لأنهم کانوا یرون من الظلمة المنکر والفساد فلا ینهونهم عن ذلک رغبة فیما کانوا ینالون منهم، ورهبة مما یحذرون، والله یقول: " فلا تخشوا الناس واخشونی " وقال: " المؤمنون بعضهم أولیاء بعض یأمرون بالمعروف وینهون عن المنکر " فبدا الله بالامر بالمعروف والنهی عن المنکر فریضة منه لعلمه بأنها إذا أدیت وأقیمت استقامت الفرائض کلها هیهنا وصعبها، وذلک أن الامر بالمعروف والنهی عن المنکر دعاء إلی الاسلام مع رد المظالم، ومخالفة الظالم وقسمة الفئ والغنائم، وأخذ الصدقات من مواضعها ووضعها فی حقها﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۳۹۵، ابواب امر و نهی، باب۱، حدیث ۹، ط الإسلامیة].
بنابراین علماء باید در صف اول امر به معروف و نهی از منکر باشند.
خبر پنجم:﴿الإمام الحسن بن علی العسکری علیه السلام فی تفسیره عن آبائه، عن النبی صلی الله علیه وآله فی حدیثقال: لقد أوحی الله إلی جبرئیل وأمره أن یخسف ببلد یشتمل علی الکفار والفجار، فقال جبرئیل: یا رب أخسف بهم إلا بفلان الزاهد لیعرف ماذا یأمره الله فیه، فقال: اخسف بفلان قبلهم، فسأل ربه فقال: یا رب عرفنی لم ذلک وهو زاهد عابد، قال: مکنت له وأقدرته فهو لا یأمر بالمعروف، ولا ینهی عن المنکر، وکان یتوفر علی حبهم فی غضبی، فقالوا: یا رسول الله فکیف بنا ونحن لا نقدر علی انکار ما نشاهده من منکر؟ فقال رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم: لتأمرن بالمعروف، ولتنهن عن المنکر، أو لیعمنکم عذاب الله، ثم قال: من رأی منکم منکرا فلینکر بیده إن استطاع، فإن لم یستطع فبلسانه، فإن لم یستطع فبقلبه فحسبه أن یعلم الله من قلبه أنه لذلک کاره﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۳۹۵، ابواب امر و نهی، باب۱، حدیث ۱۲، ط الإسلامیة].
یکی از بحثهای مهم این است که خداوند متعال در قران فرموده و هم چنین در روایات ما نیز ذکر شده افرادی که در زمین تمکن و موقعیت و جایگاه و قدرتی پیدا می کنند مسئولیتهائی به عهده آنان می آید و باید به یک سری وظائف عمل کنند که در این خبر امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یکی از وظائف آنها بیان شده است.
بنابراین با توجه به روایاتی که خواندیم معلوم می شود علماء که دارای علم و موقعیت و جایگاهی هستند نسبت به مسئله امر به معروف و نهی از منکر وظیفه سنگین تری دارند.
بقیه بحث بماند برای فردا إن شاء الله تعالی... .
