هنر هدایت و مهارت بازدارندگی: درسنامه امر به معروف و نهی از منکر
|
خطا در ایجاد بندانگشتی: نمیتوان تصویر بندانگشتی را در مقصد ذخیره کرد | |
| نویسندگان | محمدحسین توانایی / فخری عدالت |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشران | آبژ / واژهنگار |
| محل انتشارات | تهران |
| تاریخ نشر | ۹۵/۰۵/۰۳ |
| قطع | وزیری (شومیز) |
| شابک | ۹۷۸–۶۰۰-۶۴۶۸–۲۴-۲ |
| دانلود | [ PDF] |
محتویات
معرفی مختصر کتاب
هر مسلمان در تعیین سرنوشت جامعه خود نقش داشته و در پذیرش مسئولیتهای اجتماعی متعهد است؛ بنابراین باید ناظر و مراقب همه اموری باشد که پیرامون وی اتفاق میافتد. این مطلب در قرآن و فقه اسلامی تحت عنوان امر به معروف و نهی از منکر مطرح شده و از مهمترین مبانی شناختی و رفتاری یک مسلمان به شمار میآید. نویسنده در کتاب حاضر با ارائه راهکارهایی مخاطب را به نواندیشی در اصول و اجرای اثربخش این فریضه دعوت کرده تا مهارت در شناخت معروف و منکر و اجرای امر به معروف و نهی از منکر را در آنها تقویت کند.
مقدمه ناشر
هر مسلمان در تعیین سرنوشت جامعه خود نقش داشته و در پذیرش مسئولیتهای اجتماعی متعهد میباشد، بنابراین باید ناظر و مراقب همه اموری باشد که پیرامون وی اتفاق میافتد، این مطلب در قرآن و فقه اسلامی تحت عنوان امر به معروف و نهی از منکر مطرح شده و از مهمترین میانی شناختی و رفتاری یک مسلمان به شمار میآید.
در شرایطی که حدود و تعاریف این فریضه الهی مبهم باشد و شایستگی فرد آمر و ناهی در چارچوب اصول و صلاحیت وی نباشد، تنش و کدورتهای بسیار عمیقی در بین مردم ایجاد میشود که سرانجام آن گسترش خصومت و از هم پاشیدگی اتحاد و یکپارچگی آنها است؛ بنابراین شناخت اصول أمر به معروف و نهی از منکر و الزامات و روشهای عملی آن بسیار مهم و حساس است.
این کتاب با قلم استاد دانشگاه و مدرس مهارتهای زندگی آقای دکتر محمدحسین توانایی و سرکار خانم فخری عدالت (کارشناس ارشد معارف اسلامی به رشته تحریر در آمده که حاصل سالها تجربه آموزشی و پژوهشی نامبردگان در قرآن کریم، فقه و معارف اسلامی و علوم تربیتی است، موضوع با دقت و نگاهی نو با زبانی ساده و مستند از مبانی تا نتایج اجتماعی این فریضه مطرح شده است.
شاید طرح وارههای ذهن مان، از اجرای امر به معروف و نهی از منکر، ایجاد زور و خشونت در برقراری این فریضه و برخوردهای تحقیر آمیز با دیگران باشد، مؤلف ضمن ارابه دلایل محکم و تشریح مستندات، اجرای آن را دلنشین توأم با | مهربانی، ملایمت و حفظ کرامت توصیف کرده که نتیجه ی آن همبستگی و پیشرفت در جامعه است.
مؤلفین با ارایه راهکارهایی مخاطبان خود را که آحاد جامعه به ویژه جوانان هستند به نواندیشی در اصول و اجرای اثربخش این فریضه دعوت کرده و مهارت در شناخت معروف و منکر و اجرای امر به معروف و نهی از منکر را در آنها تقویت میکند، همچنین با ابتکاری آموزشی در پایان هر درس پرسش و پژوهش و در انتهای کتاب از مونی چند گزینهای پیش بینی کردهاند تا خواننده را به تفکر وا داشته و به سمت تحقیق، شناخت، تجربه و مهارت افزایی سوق دهند.
با این اوصاف کتاب مخاطبان بی شماری اعم از مدرسین دانشگاه، دانشجویان، کارگران، معلمان، دانش آموزان، فرهیختگان علم و هنر، کارفرمایان و تمامی کارکنان ادارات، نهادهای انقلاب اسلامی، سازمانها، کارخانهها، شرکتهای خصوصی و دولتی، موسسات فرهنگی و آموزشی و مراکز درمانی خواهد داشت، این کتاب میتواند در قالب یک مسابقه کتاب و کتابخوانی از طرف مدیران و کارفرمایان، ستادهای امر به معروف و نهی از منکر، دفاتر نمایندگیهای ولی فقیه و توصیه یا به اجرا گذاشته شود و هدایایی به رسم یادبود به نفرات برتر اهدا شود، این انتشارات نیز به نوبه خود جهت رشد و توسعه این فریضه الهی آماده هرگونه همکاری است.
دکتر سید مهرداد مظفر
مقدمه
در اهمیت و جایگاه والای فریضهای امر به معروف و نهی از منکر آن طور که در قرآن کریم و روایات اسلامی و ادبیات فارسی و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اصل هشتم آمده، جای هیچ شک و تردیدی نیست آیات متعددی در قران کریم به فریضه امر به معروف و نهی از منکر اختصاص یافته است در سورهای مبارکه آل عمران، مسلمانان به این دلیل جزو برترین امتها به حساب میآیند که یکدیگر را امر به معروف و نهی از منکر می کن (کنتم خیر أمة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف وتنهون عن المنکر و تؤمنون بالله) شما به این امتی هستید که به خود انسانها آفریده شدهانده به اینکه امر به معروف و نهی از منکر میکنید و به خدا ایمان داریة، و همچنین در روایات اسلامی اهمیت و جایگاه فریضه امر به معروف و نهی از منکر به خوبی نبیین شده است امام علی میفرماید همه کارهای خوب او جهاد در راه خدا در مقایسه با امر به معروف و نهی از منکر مانند قطرهای است در برابر دربا؟ (نهج البلاغه، حکمت ۳۷۲ ( امام باقر (ع) میفرماید: امر به معروف و نهی از منکر واجب بزرگی است که به وسیله آن همه ی واجبات بر پا میشود راهها امن میگردد کسب و کارها حلال میشود، حقوق تضییع شدهی افراد به صاحبانش برمی گردد. زمین آباد میشود، از دشمن انتقام گرفته میشود و همه ی کارها روبراه میشود.» (وسایل الشیعه، ج ۱، ص ۱۹۹).
اصل هشتم قانون اساسی میگوید: در جمهوری اسلامی ایران دعوت به خیره امر به معروف و نهی از منکر وظیفهای است همگانی و متقابل بر عهده ی مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت. شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین میکند.
والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولیاء بعض یأمرون بالمعروف وینهون عن المنکر مردان و الان با ایمان والی او یار و یاور یکدیگرند، امر به معروف و نهی از منکر میکنند.
چو میبینی که نابینا و چاه است / اگر خاموش بنشینی، گناه است
به نزد من آن کس نکوخواه توست / که گوید: فلان کار در راه توست سعدی (علیه الرحمه)
۱- فریضه امر به معروف و نهی از منکر را که هدف اصلی پیامبران الهی بود. در دو بحث یاد شده به زیبایی بیان کرده است چنانکه پیداست، امر به معروف و نهی از منکر - یک حق و وظیفه انسانی و اسلامی است که هر فرد در برابر جامعهای که در آن زندگی میکند. لازم است آن را استیفا و به آن عمل نماید.
۲- یک عمل خیرخواهانه و از روی دلسوزی نسبت به افراد جامعه است
۳- همان نظارت همگانی با عمومی است که هر فرد به عنوان شهروند مسؤول خود را محق و موظف میداند در جامعهای که زندگی میکند، آن را اعمال نماید.
۴- همان «تفکر انتقادی» است که لازم است شهروندان به عنوان یکی از مهارتهای زندگی برای بهتر زندگی کردن مهارت انتقاد کردن را در خود تقویت نموده و شیوههای انتقاد اثر گذار را بیاموزند د- فر بعدی امر به معروف و نهی از منکر به همان معروفها و منکرها نیست بلکه یکی از معروفها، أمر به معروف و نهی از منکر است. همانطور که «بی تفاوتی» و «تماشاچی بودن» یکی از منکرهای اجتماعی به حساب با توجه به آنچه در تبیین مفهوم امر به معروف و نهی از منکر گفته شد حال اگر بدانیم که امر به معروف و نهی از منکر از سوی شهروندان، تنها به صورت تذکر لسانی (= زبانی) و کتبی و ارائه شکایت و گزارش به مراجع دارای صلاحیت تحقق مییابد. در این صورت به نقش مؤثر این فریضه در ایجاد وحدت اجتماعی و ملی و جلوگیری از بروز آسیبهای اجتماعی و ترویج معروفها بیش از گذشته اذعان خواهیم کرد.
بنابراین در اجرای فریضه امر به معروف و نهی از منکر، هیچیک از شهروندان. حق برخورد فیزیکی با سایر شهروندان را نخواهند داشت؛ حتی مشاجره با دیگران و بگو مگوهای پس از تذکر لسانی، در این صورت وجهی نخواهید دانست. جالب است بدانیم که شهروندان، به عنوان امر به معروف و نهی از منکر حق ندارند دیگران را به پذیرش با ترک عقیدهای خاص اکراه با اجبار نمایند، بلکه مواردی از ترک معروف و أرتکاب منکر که علنی شده و بروز اجتماعی پیدا کرده تذکر داده میشود.
حیطههایی که دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منکر انجام میپذیرد، عبارت است از:
حفظ و تقویت نظام اسلامی، شوون و حدود اسلامی، عفت عمومی، خانواده، امنیت اجتماعی، گرانفروشی و کم فروشی بهداشت عمومی و محیط حقوق شهروندی، رباخواری، رشوه و اموال عمومی حیطههایی که در آن امر به معروف و نهی از منکر از سوی مردم نسبت به دولت انجام میپذیرد بود، عبارت است از: فساد الجاری، مفاسد مالی و اقتصادی، نظم و انضباط و شؤون اداری، رعایت وجدان کاری، حفظ بیت المال، تجمل گرایی، حقوق و کرامت ارباب رجوع و رشوه خواری
آنچه از حیطههای یاد شده در خصوص تذکر لسانی به نظر میرسد آن است که نباید امر به معروف و نهی از منکر در یکی دو معروف مانند: نماز و حجاب با یکی دو سنگر مانند: ترک نماز و بدحجابی خلاصه شود بلکه شایسته و لازم است که شهروندان با توجه به حیطههای یاد شده، به همه ی معروفها و منکرها توجه داشته باشند.
أما سؤالی که در اینجا مطرح میشود، آن است که در صورت مخالفت شهروندی با تذکری که به او داده میشود و عدم برخورد با وی، این تذکرات چگونه اثرگذار خواهد بود؟ در پاسخ باید گفت: در صورتی که همه ی شهروندان به حق و تکلیف شهروندی خود عمل نمایند و یکی پس از دیگری به شهروند متخلف تذکر دهند و بروند. بدیهی است که تذکرات به تدریج اثر گذار خواهد بود به طوری که فرد متخلف خود را در محاصره ی فرهنگ حاکم بر جامعه میبیند و به اشتباه خود پی خواهد برد او با خود خواهد گفت: چگونه است که همه به من تذکر میدهند، حتماً کار من اشتباه است.
حال تصور کنیم که این تذکرات همراه با تکریم و احترام گذاشتن به شخصیت فرد متخلف باشد، در این صورت احتمال اثر پذیری بیشتر خواهد بود.
علاوه بر این همانطور که در قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر اشاره شده اگر نهادهای مسؤول از خانواده (پدر و مادر) گرفته تا مراکز آموزشی مدارس، دانشگاهها، حوزههای علمیه و فرهنگی (= سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان اوقاف و امور خیریه و ... به منظور اطلاعرسانی عمومی، بسترهای لازم برای فرهنگسازی در راستای ترویج فرهنگ تذکر لسانی را فراهم سازنده در این صورت آمادگی برای پذیرش ان از سوی شهروندان، افزایش خواهد یافت.
آموزش اهمیت و شیوههای تذکر لسانی در ادارات، مساجد و سایر مدلهای تجمع مردمی، طراحی و اجرایی پژوهشهای بنیادی و میدانی در محبههای دانشگاهی، تبلیغات شهری و روستایی، تبیین مستمر موضوع در رسانهها و نشر باشد. روزنامههای صدا و سیما توجیه و تشویق اصناف و بازاریان و ... از جمله موارد بسترسازی لازم برای احیاء و ترویج فرهنگ تذکر لسانی در سطح جامعه میباشد.
از آنجا که موضوع امر و نهی در قرآن کریم و ابعاد و شیوههای گوناگون آن پیوسته مورد توجه بوده است، کتاب حاضر ابعاد الهی و مردمی اوامر و نواهی قرآنی و مهارت امر و نهی و شیوههای امر به معروف و نهی از منکر و تذکر داد را با عنوان: هنر هدایت و مهار است بازدارندگی درسنامه امر به معروف و نهی از منکر او با هدف گسترش فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر در جامعه مورد بررسی قرار داده است.
بر این اساس فصول این کتاب در چهار فصل و شانزده درس برابر با دو واحد درسی به همراه فر پر مرتب شده است.
فصل اول) جایگاه امر به معروف و نهی از منکر و نظایر امر و نهیهای قرآنی
فصل دوم) امر و نهیهای الهی شامل: امر و نهیهای تکوینی و تشریعی، امر و نهیهای تکلیفی و ارشادی، امر وهای مستقیم و غیر مستقیم
فصل سوم) امر و نهیهای مردمی شامل: امر و نهیهای مؤمنان به مؤمنان / امر و نهی مؤمنان به غیر مؤمنان / امر و نهیهای غیر مؤمنان به مؤمنان / امر و نهیهای غیر مؤمنان به غیر مؤمنان
فصل چهارم) مهارت امر و نهی شامل: بایدها و نبایدهای امر و نهی / رفتارشناسی امام رضا (ع) در امر به معروف و نهی از منکر
پیوستها -شامل: آیات و روایات امر به معروف و نهی از منکر: مسئولیت پذیری فردی و اجتماعی: أصل هشتم قانون اساسی: قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر: مقاله ی امر به معروف و نهی از منکر و حقوق بشر: مفهوم شناسی آمر و نهی در قرآن و علوم بلاغت
فهرست کتاب
فصل اول - جایگاه امر به معروف و نهی از منکر و نظایر امر و نهی های قرآنی
مقدمه
درس اول
۱ - ۱- اهمیت و جایگاه امر و نهی در قرآن کریم
۱ - ۱ - ۱ - مصلحت دار بودن اوامر و نواهی الهی
۲ - ۱ - ۱ - خداوند اولین امر و ناهی
۳ - ۱ - ۱ - امر و نهی، یکی از اهداف رسالت پیامبران
۴ - ۱ - ۱ - فلسفه ی نیاز انسان به امر و نهی
۵ - ۱ - ۱ - پیامدهای بی توجهی به اوامر و نواهی
۶ - ۱ - ۱ - اهمیت، آثار، فواید و برکات امر به معروف و نهی از منکر
درس دوم
۲ - ۱ - نظایر امر و نهی
۱ - ۲ - ۱ - نظاير عام
۱ - ۱ - ۲ - ۱ - تعاون
۲ - ۱ - ۲ - ۱ - تواصی
۳ - ۱ - ۲ - ۱ - تذكر
۴ - ۱ - ۲ - ۱ - دعوت
۵ - ۱ - ۲ - ۱ - موعظه و نصیحت
۶ - ۱ - ۲ - ۱ - ارشاد و ابلاغ
۷ - ۱ - ۲ - ۱ - هدایت
۸ - ۱ - ۲ - ۱ - تعلیم و تأدیب
۲ - ۲ - ۱ - نظایر خاص
۱ - ۲ - ۲ - ۱ - امر به قسط
۲ - ۲ - ۲ - ۱ - امر به بر
۳ - ۲ - ۲ - ۱ - نهی از سوء
۴ - ۲ - ۲ - ۱ - نهی از فساد
۵ - ۲ - ۲ - ۱ - تناهی از منکر
۶ - ۲ - ۲ - ۱ - نهی از فحشاء و منکر
فصل دوم - امر و نهی های الهی۔ مقدمه
درس سوم
۱ - ۲- امر و نهی های تکوینی
۲ - ۲ - امر و نهی های تشریعی
۱ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی مستقیم
۱ - ۱ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی خداوند خطاب به جن
درس چهارم
۲ - ۱ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی خداوند خطاب به پیامبران مه
۱ - ۲ - ۱ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی خطاب به عموم پیامبران ع
۲ - ۲ - ۱ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی خطاب به پیامبران خاص
۱ - ۲ - ۲ - ۱ - ۲ - ۲ - امر و نهی خداوند خطاب به حضرت آدم
۲ - ۲ - ۲ - ۱ - ۲ - ۲ - نهی الهی خطاب به حضرت نوح
۳ - ۲ - ۲ - ۱ - ۲ - ۲ - امر خداوند خطاب به حضرت موسی
۴ - ۲ - ۲ - ۱ - ۲ - ۲ - امر خداوند خطاب به حضرت یحیی
۵ - ۲ - ۲ - ۱ - ۲ - ۲ - امر خداوند خطاب به حضرت عیسی درس پنجم
۶ - ۲ - ۲ - ۱ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی خداوند خطاب به حضرت رسول اکرم له .
درس ششم
الف) اعتقادی
ب) اخلاقی - اجتماعی
ج) فقهی
درس هفتم
۳ - ۱ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی خداوند خطاب به انسانها
۱ - ۳ - ۱ - ۲ - ۲ - امر و نهی های عام (= یا بنی آدم - یا ایها الناس)
درس هشتم
۲ - ۳ - ۱ - ۲ - ۲ - امر و نهی های خاص (= یا ایها الذين آمنوا - یا اولی الالباب )
الف) «یا عبادی»
ب) «یا ایها الذين آمنوا»، «یا ایها المؤمنون»
درس نهم
ج) جمع بندی اوامر و نواهی با خطاب «یا عبادی» و «یا ایها الذين آمنوا» ..
درس دهم ===
د) سایر خطاب های خاص
درس یازدهم
۲ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی غیر مستقیم
۱ - ۲ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی فرشتگان
۲ - ۲ - ۲ - ۲ - اوامر و نواهی پیامبران علة
فصل سوم - امر و نهی های مردمی
مقدمه
درس دوازدهم
۱ - ۳- امر و نهی های مؤمنان به مؤمنان
۲ - ۳ - امر و نهی های مؤمنان به غير مؤمنان درس سیزدهم
۳ - ۳ - امر و نهی های غیر مؤمنان به مؤمنان
۴ - ۳- امر و نهی های غیر مؤمنان به غير مؤمنان
فصل چهارم - مهارت امر و نهی
درس چهاردهم
۱ - ۴ - بایدها
۱ - ۱ - ۴ - فرهنگ سازی
۲ - ۱ - ۴ - تکریم
۳ - ۱ - ۴ - تذکر شیوا و رسا
۴ - ۱ - ۴ - تفکیک رفتار از شخصیت
۵ - ۱ - ۴ - تشکر و تقدير
۶ - ۱ - ۴ - تشخیص
۷ - ۱ - ۴ - تحمل و مدارا
درس پانزدهم
۲۴- نبایدها
۱ - ۲ - ۴ - تجسس
۲ - ۲ - ۴ - توهین
۳ - ۲ - ۴ - تعصب
۴ - ۲ - ۴ - مقابله به مثل
درس شانزدهم
۳ - ۴- رفتارشناسی امام رضا در امر به معروف و نهی از منکر
۱ - ۳ - ۴ - تحلیل فضای سیاسی و اجتماعی دوران امامت حضرت رضا
۲ - ۳ - ۴ - شاخص های رفتاری امام رضا در زندگی فردی و اجتماعي الا
۳ - ۳ - ۴ - مراتب امر به معروف و نهی از منکر در سیره رضوی
۴ - ۳ - ۴ - ویژگی های آمر و ناهی در سیره حضرت رضا
