میزانی که معروفی را می نمایاند
نویسنده: علی شریعتی
محتویات
مقاله
امر به معروف و نهی از منکر از فرایض بزرگ اسلامی است و آثار و گستردهای را به دنبال دارد، از اینرو کسانی که به اجرای این فریضه الهی اقدام می کننند باید خود نیز دارای ویژگیهای ارزندهای باشند تا کلام و سخن آنها در دیگرن اثر بخشد، و با یکارگیری روشها و شیوههای صحیح تربیتی که موافق روح و طبع افراد است، زمینه هدایت آنها را فراهم نمایند . در روایات اسلامی ویژگیهای متعددی را برای امر کنندگان به معروف و نهی کنندگان از منکر بیان کردهاند که در این مبحث به مهمترین آنها اشاره میکنیم:
۱ . معروف و منکر را بشناسد: یعنی اگر خود مصادیق معروف و منکر را نشناسد، چگونه میتواند دیگران را به انجام آنها وادارد و یا به ترک آنها امر کند؟
۲ . خود عامل به معروف و تارک منکر باشد:
ذات نایافته هستی بخش
کی تواند که شود هستی بخش
خداوند در توبیخ آمرینی که خود عامل نیستند میفرماید:
آیا مردم را به نیکی و خوبی امر میکنید و خود را فراموش میکنید؟
ای مؤمنان! چرا آن چه را بدان عمل نمیکنید، میگویید؟
افرادی که میخواهند این فریضه الهی را انجام دهند باید تمام تلاش و کوشش خود را در راه تزکیه و تهذیب نفس به کار برده و به آنچه که میگویند و یا قصد گفتنش را دارند عمل کنند .
شخصی فرزندش را نزد رسول خدا صلی الله علیه وآله آورده و عرض کرد: این کودک، زیاد خرما میخورد، و برای او ضرر دارد و گفته ما هم در او اثری ندارد، شما به او بفرمایید ترک کند . حضرت فرمود: من امروز خودم خرما خوردهام . او را فردا بیاور تا من خودم خرما نخورم و گفتهام در او اثر داشته باشد .
امام صادق (ع) میفرماید:
«کسی که امر به معروف و نهی از منکر میکند، باید سه خصلت در او باشد: به آنچه که امر میکند خودش عامل باشد و آنچه را نهی میکند خود ترک کند .»
نکته قابل توجه اینکه اگر انسان عامل به همه معروفها و تارک همه منکرها نبود، آیا میتواند این فریضه الهی را زمین بگذارد؟
در پاسخ باید گفت: اگر چنین قیدی قرار داده شود، امر به معروف و نهی از منکر تقریبا به کلی از بین میرود، زیرا به هر حال هر کسی در یک یا چند مورد لغزشی دارد و خود به کار خویش بهتر از دیگران آگاه است و یا دست کم هر کسی خود را باید دارای کوتاهی و تقصیر بداند و گرنه دچار خود پسندی خواهد شد که خود منکری بزرگ است .
عدهای به پیامبر صلی الله علیه وآله عرض کردند: ما امر به معروف نمیکنیم مگر این که به تمام خوبیها عمل کنیم و نهی از منکر نمیکنیم مگر اینکه از همه بدیها اجتناب کنیم ; پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: نه (این چنین نباشید) بلکه امر به معروف نمایید اگر چه به تمام خوبیها عمل نمیکنید و نهی از منکر کنید اگر چه از همه بدیها اجتناب نمیکنید .
۳ . در امر و نهی ازمسائل و برداشتهای شخصی اجتناب کند
۴ . نصیحتگر مردم باشد، عصبانیت و درشت خویی به خرج ندهد:
کسی که میخواهد این فریضه را انجام دهد باید با حالت نصیحت و ارشاد مرتکب گناه را هدایت کند نه با حالت انتقام گیری و خشونت که این روش در فرهنگ اسلام پذیرفته نیست .
۵ . نسبت به مردم مهربان باشد .
۶ . با آنها با مدارا و رفاقت رفتار کند .
۷ . با لطف و بیانی نیکو و پسندیده مردم را دعوت کند .
۸ . با تفاوتهای اخلاقی و روحی مردم آشنا باشد . با هر دستهای طبق موقعیت و روحیه اش برخورد کند .
۹ . نسبت به نیرنگهای نفسانی و حیلههای شیطان بینا باشد .
گاهی انسان از عیب درونی خویش و نیرنگهای شیطان غافل است، و بخاطر آنها امر و نهی میکند و برای خود توجیهات نادرستی را میتراشد .
۱۰ . قطع طمع از دیگران .
۱۱ . در مشکلات امر و نهی شکیبا باشد .
۱۲ . در قبال اذیتهای مردم مقابله به مثل نکند .
که اگر چنین کرد، علاوه بر این که امر و نهی او اثر نخواهد داشت، ثواب و اجر معنوی او هم از بین خواهد رفت .
۱۳ . از مردم شکایت نکند .
۱۴ . در امر و نهی عصبانی نشود .
۱۵ . بخاطر خودش با مردم درشتخویی نکند .
۱۶ . نیتش را برای خدا خالص کند .
۱۷ . در کارش از خدا مدد بخواهد .
۱۸ . به دنبالش خشنودی و ثواب الهی باشد .
۱۹ . اگر حرف او را پذیرفتند از آنها تشکر کند .
۲۰ . کارش را به خدا واگذارد .
۲۱ . به عیبهای خودش متوجه باشد .
امام خمینی میفرماید:
«سزاوار است امر کننده و نهی کننده در امر و نهی در مراتب جلوگیری از خلاف، مثل طبیب مهربان و پدر رؤفی که رعایت مصلحت بیمار و فرزند را میکند، باشد، و این که کارش لطف و رحمتی خاص بر فاعل و لطف و رحمتی عام برای امت باشد (چون برای او تادیب است نه انتقام، و تادیب، رحمت است و برای عموم چون عبرت است) و این که نیت خود را برای رضای خدای عزوجل خالص کند و این عمل خود را از شوائب هواها و از اظهار علو پاک بدارد و در حال نهی از منکر خود را شخصی منزه و مافوق فاعل نبیند; چون بسیار میشود که مرتکب یک گناه و یا چند گناه فضائلی دارد که خدای تعالی آن را دوست میدارد، هر چند که از عمل او خشمگین است و چه بسیار میشود که خود امر به معروف و ناهی از منکر بر عکس این فرض است، یعنی در باطن صفات نکوهیدهای دارد که مورد خشم خداست و خودش خبر ندارد .»
آثار امر به معروف و نهی از منکر
اجتماعی
۱ . اجرای احکام اسلام .
۲ . عدالت اجتماعی
۳ . سازندگی
۴ . استواری نظام اسلامی
۵ . امنیت .
۶ . خیر و سلامتی
۷ . قدرتمندی مؤمنان
۸ . تضعیف جبهه نفاق
۹ . پاکیزگی کسب و کار
۱۰ . مصلحت عمومی جامعه
فردی
الف:دنیوی
۱ . سلامتی دین و دنیا
۲ . نصرت الهی
۳ . کم نشدن عمر و روزی
۴ . نجات از بلاها
ب . اخروی
۱ . خشنودی خدا
۲ . فلاح و رستگاری
۳ . ثواب فراوان
۴ . رهایی از دروغ
۵ . بهشت برین
