فرهنگ مصادیق:گرانی یا گرانفروشی؟
گرانی
در همه جای دنیا "بازار" به معنی عام آن تقریباً حرف اول را میزند و شاید مهمترین دغدغهٔ روزانهٔ مردم است. هر نوسانی در آن باعث واکنشهای بسیار زیادی میشود.
به گزارش صراط، به نقل از وبلاگ آینده از آن حزب الله نوشت: از گعدههای خانوادگی گرفته تا تخصصیترین نشستها، از روزنامهها و سایتها گرفته تا صحن علنی مجلس، از مترو گرفته تا صف نانوایی، شاید هیچ جایی نباشد که در خلال صحبتها گریزی به وضع بازار و گرانیهای موجود در آن زده نشود. نه تنها در ایران بلکه در همه جای دنیا "بازار" به معنی عام آن تقریباً حرف اول را میزند و شاید مهمترین دغدغهٔ روزانهٔ مردم است. هر نوسانی در آن باعث واکنشهای بسیار زیادی میشود. در کشور ما هم که همیشه "بازار" پای ثابت گفتگوها بوده و این روزها بیشتر از همیشه هم هست.
من اقتصاد نخواندهام اما به نظرم کنترل بازار فقط وابسته به مدیریت اقتصادی نیست و بسیاری عوامل دیگر در آن دخالت دارند. چرا که گاهی افزایش قیمتها ناشی از "گرانی" است و گاهی ناشی از "گرانفروشی". این دو واژه بسیار با هم متفاوت هستند. "گرانی" یعنی کالا ارزش افزودهٔ بیشتری پیدا میکند تا به دست مشتری برسد و محصول یک فرآیندِ قابل تحلیل است اما "گرانفروشی" یک جرم و محصول تصمیم یک لحظه است که هیچ دلیل دیگری بجز "سودجویی" در پشت آن وجود ندارد. "گرانی" یعنی مثلاً افزایش قیمت مواد اولیهٔ تهیهٔ یک کالا. مثلاً قیمت جهانی روغن افزایش پیدا میکند و طبیعتاً قنادی مجبور است شیرینیهای گران تری دست مشتری بدهد و در این میان شاید خود "قناد" هم ناراضی باشد چرا که با افزایش قیمت فروش کمتری پیدا میکند! اما "گرانفروشی" یعنی سودجویی و فرصت طلبی یک عده با رضایت شخصی!
در "گرانی" باید اقتصاد دانان وارد کار شده و سازوکارهای لازم را تعبیه کنند اما در "گرانفروشی" باید دستگاههای نظارتی و قضایی وارد کار شوند. "گرانی" خطرناک تر از "گرانفروشی" است چرا که معلولِ یک علتی است که کنترل آن به دهها و یا شاید صدها موضوع بستگی داشته باشد و باید وضع اقتصاد یک کشور سروسامان پیدا کند تا در آن شاهد "گرانی" نباشیم. اما گرانفروشی بسیار قابل کنترل تر و با یک ارادهٔ قوی قابل حل است.
لااقل تا آنجایی که من میفهمم در اکثریت کالاها معضل فعلی کشورِ ما در خصوص افزایش قیمتها "گرانفروشی" است نه "گرانی"! حالا باید دید چرا معضل "گرانفروشی" اینقدر سخت الحل میشود؟ آیا ارادهٔ حل مشکل وجود ندارد؟ آیا سازوکار آن نیست یا قوانین کارآمدی لازم را ندارد؟! آیا فساد باعث میشود منفعت ناظران با منفعت متخلفان گره بخورد؟ آیا دانه درشتها رها شده و فقط خرده ریزهها در دام قانون میافتند؟ آیا مردم به حقوق خود آگاهی ندارند و پیگیر نیستند؟ آیا برخورد صورت میگیرد اما اطلاع رسانی کم است؟
تا همین سه ماه پیش، منِ دانش آموختهٔ حقوق هم هیچ چیزی راجع به "سازمان تعزیرات حکومتی" نمیدانستم. نه از کارش خبر داشتم و نه شاید حتی از وجودش! ولی در همین سه ماه کار در این سازمان به وضوح به اهمیت و جایگاه ویژهٔ چنین سازمانِ البته کوچک و مغفول مانده ایی پی بردم. یک دادگاه کوچکِ شسته رفته به دور از بسیاری از تشریفات برای نظارت بر یکی از اصلیترین ارکان زندگی یعنی بازار که پروندههای تخلفات به آن ارجاع شده و در آنجا برای متخلفان رای قضایی صادر میشود.
وزارت دادگستری که وظیفهٔ تنظیم روابط بین دولت و مجلس را برعهده دارد تنها یک معاونت دارد که آن معاون میشود "رئیس سازمان تعزیرات حکومتی". این سازمان به طور عمده به سه بخش تقسیم میشود. شعب رسیدگی به بازار و تخلفاتی مثل: "گرانفروشی"، "کم فروشی"، "عدم درج قیمت روی اجناس"؛ "احتکار"، "عرضه خارج از شبکه"، فروش اجباری جنس همراه با کالا"، "تقلب"، "عدم ارائهٔ فاکتور"، "نداشتن دستگاه توزین دیجیتالی" و… در این بخش رسیدگی میشود.
شعب رسیدگی به قاچاق کالا و ارز که تخلفاتِ گمرکی، قاچاق ماشین یا موتورسیکلیت ؛ قاچاق مشروبات الکی، قاچاق کالا، قاچاق سیگار و … در آن رسیدگی میشود؛ شعب رسیدگی به تخلفات بهداشتی و پزشکی مثل زیرمیزی گرفتنِ پزشکان ؛ داروخانهها، یا عدم رعایت بهداشت در هر فروشگاه و مکان خدماتی.
به نظرم اگر توجه کافی به این سازمانِ مهم بشود میتوان امیدوار بود بخشی از معضلات افزایش قیمت حل شود. توجه هم از جانب مردم برای مراجعه و پیگیری حقوقشان از سوی این سازمان و بخصوص توجه از جانب سیاست گذاران کلان چرا که این سازمان به وضوح با مشکلات مالی، و ضعف در قانون گذاری مواجه است. و همین مشکلات مالی، چه در پرداخت حقوق کارمندان چه در تهیهٔ بودجهٔ سازمان باعث یکسری مفاسد میشود :). و همین مشکلاتِ بخصوص مالی که فسادساز هست باعث میشود اراده یا بهتر بگویم انگیزهٔ کافی برای برخورد با گرانفروشی وجود نداشته باشد. البته این به معنی نفی زحمات و تلاشها نیست بلکه به معنی توجه برای رفع مشکلات و توان مند سازی این بازوی مهم برای نظارات بر بازار است.
