فرهنگ مصادیق:چهل حدیث مبارزه با بدعت واهل بدعت

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
چهل حدیث مبارزه با بدعت واهل بدعت

محتویات

برائت ،سب(دشنام)وطرداهل بدعت جایزاست

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا رَأَیْتُمْ أَهْلَ الرَّیْبِ وَ الْبِدَعِ مِنْ بَعْدِی فَأَظْهِرُوا الْبَرَاءَهَ مِنْهُمْ وَ أَکْثِرُوا مِنْ سَبِّهِمْ وَ الْقَوْلَ فِیهِمْ وَ الْوَقِیعَهَ وَ بَاهِتُوهُمْ کَیْلَا یَطْمَعُوا فِی الْفَسَادِ فِی الْإِسْلَامِ وَ یَحْذَرَهُمُ النَّاسُ وَ لَا یَتَعَلَّمُوا مِنْ بِدَعِهِمْ یَکْتُبِ اللَّهُ لَکُمْ بِذَلِکَ الْحَسَنَاتِ وَ یَرْفَعْ لَکُمْ بِهِ الدَّرَجَاتِ فِی الْآخِرَهِ. [۱]
از حضرت امام صادق (علیه السلام) حدیث شده است که فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه واله وسلم) فرموده است:
هر گاه پس از من اهل ریب و بدعت را دیدید بیزاری خود را از آنها آشکار کنید، و بسیار بآنها دشنام دهید،
و در باره آنها بد گوئید، و آنها را با برهان و دلیل خفه کنید که (نتوانند در دل مردم القاء شبهه کنند و) نتوانند بفساد در اسلام طمع کنند، و در نتیجه مردم از آنها دوری کنند و بدعتهای آنها را یاد نگیرند، و خداوند در برابر این کار برای شما حسنات بنویسد و درجات شما را در آخرت بالا برد.

حتی رفتن نزد اهل بدعت جایز نیست

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ: مَنْ مَشَی إِلَی صَاحِبِ بِدْعَهٍ فَوَقَّرَهُ فَقَدْ مَشَی فِی هَدْمِ الْإِسْلَامِ. [۲]
حضرت امام صادق (علیه السلام) ازپدربزرگوارشان از امیرالمومنین (علیهم السلام) می‌فرمایند:هرکس به سوی صاحب بدعتی برود که باعث بزرگی جایگاه وی شودهمانادرراه نابودی اسلام قدم برداشته است

با اهل بدعت نباید همنشینی وروفاقت داشت

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: لَا تَصْحَبُوا أَهْلَ الْبِدَعِ وَ لَا تُجَالِسُوهُمْ فَتَصِیرُوا عِنْدَ النَّاسِ کَوَاحِدٍ مِنْهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه واله وسلم الْمَرْءُ عَلَی دِینِ خَلِیلِهِ وَ قَرِینِهِ [۳]
امام صادق (علیه السلام) فرمود: با اهل بدعت همراهی ورفاقت و همنشینی نکنید تا نزد مردم چون یکی از آنها محسوب شوید، رسول خدا (صلی الله علیه واله وسلم) فرمود: انسان بر کیش دوست و رفیق خود است.

همنشینی با اهل بدعت حرام است

قال الصادق علیه السلام:ثَلَاثٌ یَجِبُ عَلَی کُلِّ إِنْسَانٍ تَجَنُّبُهَا مُقَارَنَهُ الْأَشْرَارِ وَ مُحَادَثَهُ النِّسَاءِ وَ مُجَالَسَهُ أَهْلِ الْبِدَع [۴]
امام صادق علیه السّلام فرمودند:سه چیز است که بر هر کسی خودداری از آنها ضروری است: همراهی با اشرار، گفتگوی با زنان و همنشینی با بدعتگزاران.

اهانت کنند وخارکننده اهل بدعت از وحشت بزرگ در امان است

قال رسوالله صلی الله علیه واله وسلم:مَنْ أَهَان صَاحِبَ بِدْعَه آمَنَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَر [۵]
هر که بدعتگزاری را اهانت کرده وخوار کند خدا روز وحشت بزرگ او را ایمن دارد.

کسی که کمک به بدعت گذار نکنداز شرشیطان ووهربلایی در امان است

قَالَ عَلِیٌ (علیه السلام) ثَلَاثٌ مَنْ حَفِظَهُنَّ کَانَ مَعْصُوماً مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ وَ مِنْ کُلِّ بَلِیَّهٍ مَنْ لَمْ یَخْلُ بِامْرَأَهٍ لَیْسَ یَمْلِکُ مِنْهَا شَیْئاً وَ لَمْ یَدْخُلْ عَلَی سُلْطَانٍ وَ لَمْ یُعِنْ صَاحِبَ بِدْعَهٍ بِبِدَعِه [۶]
امام علی علیه السّلام فرمود: سه موضوع است که هر کس آنها را مراعات کند، از شرّ شیطان و هر بلایی محفوظ می‌ماند: کسی که با زن نامحرمی در جایی قرار نگیرد که مانع باز دارنده‌ای برای آنان وجود ندارد، و کسی که به سلطان و قدرتمندی وارد نشود، و کسی که بدعتگزاری را، در بدعتگزاریش یاری نکند.

اعراض ودوری از اهل بدعت با بغض کینه به وی باعثیقین ورضای الهی است

قَالَ النَّبِی صلی الله علیه واله وسلم: مَنْ أَعْرَضَ عَنْ صَاحِبِ بِدْعَهٍ بُغْضاً لَهُ مَلَأَ اللَّهُ قَلْبَهُ یَقِیناً وَ رِضًا [۷]
نبی گرامی اسلام(صلی الله علیه واله وسلم) فرمود:هرکس از صاحب بدعت درحالی که بغض ونفرت از او دارد دوری کندخداوند قلبش را مملو از یقین ورضای الهی می‌کند

هنگام ظهوربدعتهاوظیفه‌ها سنگین تر می‌شود

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه واله وسلم إِذَا ظَهَرَتِ الْبِدَعُ فِی أُمَّتِی فَلْیُظْهِرِ الْعَالِمُ عِلْمَهُ فَمَنْ لَمْ یَفْعَلْ فَعَلَیْهِ لَعْنَهُ اللَّهِ [۸]
رسول خدا (صلی الله علیه واله وسلم) فرمود: چون بدعت‌ها آشکار شوند در امت من، باید عالم علم خود را آشکار کند، و هر که نکند بر او باد لعنت خدا

پایین‌ترین درجه شرک دوستی ویا دشمنی براساس بدعت است

مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: أَدْنَی الشِّرْکِ أَنْ یَبْتَدِعَ الرَّجُلُ رَأْیاً فَیُحِبَّ عَلَیْهِ وَ یُبْغِض [۹]
محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السّلام فرمود: کمترین درجه شرک آنست که مرد از خود رأیی داشته باشد و بر اساس آن رأی حبّ و بغض بخرج دهد، (یعنی موافقین رأیش را دوست و مخالفین را دشمن دارد).

مسیرهربدعتی به سوی آتش است

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه واله وسلم :کُلُّ بِدْعَهٍ ضَلَالَهٌ وَ کُلُّ ضَلَالَهٍ سَبِیلُهَا إِلَی النَّار [۱۰] هر بدعتی گمراهی است و هر گمراهی راه به دوزخ برد.

اگربا بدعت مبارزه نشود نورایمان ازوی سلب می‌شود

عَنِ الصَّادِقِینَ علیهم السلام أَنَّهُمْ قَالُوا إِذَا ظَهَرَتِ الْبِدَعُ فَعَلَی الْعَالِمِ أَنْ یُظْهِرَ عِلْمَهُ فَإِنْ لَمْ یَفْعَلْ سُلِبَ نُورَ الْإِیمَانِ. [۱۱]
از ائمه(پدران امام رضا علیهم السلام) روایت شده است که «هر گاه بدعت‌ها ظاهر شد، بر فرد عالم واجب است که دانسته خود را آشکار کند. و اگر این کار را نکرد، نور ایمان از او سلب خواهد شد»

پایین‌ترین درجه نصب یا دشمنی برای کارها حب وبغض براساس بدعت وبدعت گذاراست

عَنِ الثُّمَالِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام مَا أَدْنَی النَّصْبِ فَقَالَ أَنْ یَبْتَدِعَ الرَّجُلُ شَیْئاً فَیُحِبَّ عَلَیْهِ وَ یُبْغِضَ عَلَیْهِ. [۱۲]
ابو حمزه گوید: بامام باقر علیه السّلام عرض کردم: «کمترین نصب یادشمنی چیست؟ فرمود: آنکه شخص مطلبی را بر آنان (اولیاء حقّ) ببندد و روی آن ایستادگی کرده دوستی و دشمنی کند.

پایین‌ترین عامل کفردوست داشتن ودشمنی براساس بدعت است

عَنِ ابْن أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا أَدْنَی مَا یَکُونُ بِهِ الْعَبْدُ کَافِراً قَالَ أَنْ یَبْتَدِعَ شَیْئاً فَیَتَوَلَّی عَلَیْهِ وَ یَبْرَأَ مِمَّنْ خَالَفَهُ [۱۳]
حلبی گوید: به امام صادق علیه السّلام عرض کردم: کمترین چیزی که به سبب آن بنده کافر می‌شود، چیست؟ فرمود: آن است که به وسیله او عقیده فاسد نوظهوری ایجاد گردد، و دوستیش بر معیار آن باشد و از کسی که با او مخالفت ورزد، بیزاری جوید.

هرچیزجدیدی دراموربدعت است وباعث گمراهی است

عَلِیُّ بْنُ مُوسَی، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِیهِ (عَلَیْهِمُ السَّلَامُ)، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ) قَالَ فِی خُطْبَتِهِ: إِنَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ کِتَابُ اللَّهِ ، وَ خَیْرَ الْهَدْیِ هَدْیُ مُحَمَّدٍ، وَ شَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَ کُلَّ مُحْدَثَهٍ بِدْعَهٌ، وَ کُلَّ بِدْعَهٍ ضَلَالَه [۱۴]
از جابر بن عبد اللَّه روایت شده که همانا رسول خدا در سخنرانیش فرمود: که بهترین سخن کتاب خداست، بهترین رهنمائی راهنمائی محمّد است، بدترین کارها تازه‌های آنهاست و هر تازه‌ای بدعت است و هر بدعتی گمراهی است ...

تعریف بدعت ازاهل بیت علیهم السلام

عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام قَالَ حَدَّثَنِی زَیْدُ بْنُ أَسْلَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه واله وسلم سُئِلَ عَمَّنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً مَا هُوَ فَقَالَ مَنِ ابْتَدَعَ بِدْعَهً فِی الْإِسْلَامِ أَوْ مَثَّلَ بِغَیْرِ حَدٍّ أَوْ مَنِ انْتَهَبَ نُهْبَهً یَرْفَعُ الْمُسْلِمُونَ إِلَیْهَا أَبْصَارَهُمْ أَوْ یَدْفَعُ عَنْ صَاحِبِ الْحَدَثِ أَوْ یَنْصُرُهُ أَوْ یُعِینُهُ [۱۵]
پرسیده شد از کسی که چیز جدیدی وارد کرده یا وی راپناه داده کیست ؟پس حضرت فرمودند: کسی که بدعتی دراسلام وارد کندیا کسی که کاری غیرحدود شرعی انجام دهد هر کس چیزی را به تاراج برد (و به سبب آن) چشم خلق بر او نگران شودیا دفاع از صاحب بدعت گذارکندیا اورایاری وکمک کند

خسران دیده‌ترین انسانهاوگمراه ترین‌ها اهل بدعت هستند

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فِی قَوْلِهِ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمالًا الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیاهِ الدُّنْیا وَ هُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً قَالَ هُمُ النَّصَارَی وَ الْقِسِّیسُونَ وَ الرُّهْبَانُ وَ أَهْلُ الشُّبُهَاتِ وَ الْأَهْوَاءِ مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَهِ وَ الْحَرُورِیَّهُ وَ أَهْلُ الْبِدَعِ. [۱۶]
امام باقر علیه السلام دربارهٔ این آیه ( آیا شما راباخبر کنم از زیانکارترین افراد از نظرعمل آنها کسانی هستند که کوششان در زندگی دنیا به هدر رفته و گم شده استذدر حالی که خود می‌پندارند ، خوب عمل می‌کنند ) فرمودند آنها نصاری ،قسیسین، راهبان واهل شبهات ومحرفین از اهل قبله و مذهب خوارج واهل بدعت هستند.

گناه بدعت گذاربیشتروروسیاهی برایش درآخرت

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ الَّذِینَ کَسَبُوا السَّیِّئاتِ جَزاءُ سَیِّئَهٍ بِمِثْلِها وَ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّهٌ ما لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عاصِمٍ هَؤُلَاءِ أَهْلُ الْبِدَعِ وَ الشُّبُهَاتِ وَ الشَّهَوَاتِ یُسَوِّدُ اللَّهُ وُجُوهَهُمْ ثُمَّ یَلْقَوْنَهُ.
و کسانی که چیزهای بد کسب کرده‌اند کیفر هر بدی همانند آن است و آنان را ذلّت فرا می‌گیرد. وبرای آنها نگهدارنده‌ای از جاب خداوند نیست آنها اهل بدعت وشبهات وشهوات اندچهره هایشان سیاه می‌باشد وسپس بمیرند

بدترین وشرترین امورچیزهای جدید ونواستاز آنها باید پرهیز کرد

قال امیرالمونین علیه السلام:ما أُحْدِثَتْ بِدْعَهٌ إِلَّا تُرِکَ بِهَا سُنَّهٌ فَاتَّقُوا الْبِدَعَ وَ الْزَمُوا الْمَهْیَعَ إِنَّ عَوَازِمَ الْأُمُورِ أَفْضَلُهَا وَ إِنَّ [مُحْدَثَاتِهَا] مُحْدِثَاتِهَا شِرَارُهَا [۱۷]
هیچ بدعتی در دین ایجاد نمی‌شود مگر آن که سنّتی ترک گردد پس از بدعت‌ها بپرهیزید و با راه راست و جادّه آشکار حق باشید نیکوترین کارها سنّتی است که سالیانی بر آن گذشته و درستی آن ثابت شده باشد و بدترین کارها آنچه که تازه پیدا شده و آینده آن روشن نیست.

توبه بدعت گذارقبول نمی شودمگراینکه واقعا محبت بدعت از دلش بیرون رود

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه واله وسلم:أَبَی اللَّهُ لِصَاحِبِ الْبِدْعَهِ بِالتَّوْبَهِ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ کَیْفَ ذَاکَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أُشْرِبَ قَلْبُهُ حُبَّهَا. [۱۸]
رسول خدا (صلی الله علیه واله وسلم) فرمود: خدا راه توبه را بر بدعت گذار بسته، عرض شد: یا رسول الله چطور؟ فرمود: چون دوستی آن بدعت به دلش نشسته.

آغاز فتنه‌ها پیروی از بدعتگذاراست

قال امیرامومنین علیه السلام :مِنْ خُطْبَهٍ لَهُ علیه السلام إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْکَامٌ تُبْتَدَعُ یُخَالَفُ فِیهَا کِتَابُ اللَّهِ وَ یَتَوَلَّی عَلَیْهَا رِجَالٌ رِجَالًا عَلَی غَیْرِ دِینِ اللَّهِ فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزَاجِ الْحَقِّ لَمْ یَخْفَ عَلَی الْمُرْتَادِینَ وَ لَوْ أَنَّ الْحَقَّ خَلَصَ مِنْ لُبْسِ الْبَاطِلِ انْقَطَعَتْ عَنْهُ أَلْسُنُ الْمُعَانِدِینَ وَ لَکِنْ یُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَیُمْزَجَانِ فَهُنَالِکَ یَسْتَوْلِی الشَّیْطَانُ عَلَی أَوْلِیَائِهِ وَ یَنْجُو الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُسْنَی. [۱۹]
ای مردم! فتنه‌ها از پیروی آراء شخصی و نوآوری در احکام الهی آغاز گیرد که با کتاب خدا وفق ندهد. در این فتنه‌ها است که جمعی به حمایت جمعی برخیزند ودسته بندیها شروع شود. اگر باطل، نقاب از چهره کریه خود می گشود، بر مردم صاحب خرد پنهان نمی‌ماند. و اگر حق از پیرایه باطل جدا می ماند، اختلافی پدید نمی شد. ولی مشتی حق با مشتی باطل درهم می‌شوند و با هم به صحنه می آیند. این جا است که شیطان بر دوش هواخواهان خود سوار می‌شود و مؤمنانی که از سابقه الطاف الهی برخوردار بوده‌اند، از فتنه‌ها کناره گرفته نجات می یابند.

ازبین بردت یک بدعت با احادبث اهل بیت علیهم السلام سزایش بهشت است

قال رسول الله صلی الله علیه واله مَنْ أَدَّی إِلَی أُمَّتِی حَدِیثاً یُقَامُ بِهِ سُنَّهٌ أَوْ یُثْلَمُ بِهِ بِدْعَهٌ فَلَهُ الْجَنَّه [۲۰]
رسول خدا (ص) فرمود: هر کس به امّت من حدیثی برساند که بوسیله آن روشی را برپا دارد و بدعتی را ردّ نماید بهشت برای او خواهد بود

خواسته‌ها ودعاهای شیعه باید دوری از بدعت باشد

قال الامام علی بن الحسین السجادعلیهماالسلام :اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ وَفِّقْنَا فِی یَوْمِنَا هَذَا وَ لَیْلَتِنَا هَذِهِ وَ فِی جَمِیعِ أَیَّامِنَا لِاسْتِعْمَالِ الْخَیْرِ، وَ هِجْرَانِ الشَّرِّ، وَ شُکْرِ النِّعَمِ، وَ اتِّبَاعِ السُّنَنِ، وَ مُجَانَبَهِ الْبِدَع ... [۲۱]
بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و ما را در این روزو این شب و همه روزهامان توفیق عطا فرما برای انجام نیکی و دوری از بدی و سپاسگزاری از نعمتها و پیروی از سنّتها (واجبات و مستحبّات) و ترک بدعتها (احداث چیزهائی در دین که از دین نیست)

یکی از مهمترین دعاهای امام سجادعلیه السلام دوری از اهل بدعت ونظرات شخصی غیر معصوم

قال السجاد علیه السلام :اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ حَلِّنِی بِحِلْیَهِ الصَّالِحِینَ، وَ أَلْبِسْنِی زِینَهَ الْمُتَّقِینَ، فِی بَسْطِ الْعَدْلِ، ... وَ رَفْضِ أَهْلِ الْبِدَعِ ، وَ مُسْتَعْمِلِ الرَّأْیِ الْمُخْتَرَعِ [۲۲]
ای خداوند، مرا سیمای صالحان ده و جامه پرهیزگاران: در گستردن عدل ... دوری از بدعت جویان و پیروان باورهای مجعول.

دوری ازبدعت عامل ورود به جمع صالحین است

قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: مَنْ رَعَی قَلْبَهُ عَنِ الْغَفْلَهِ وَ نَفْسَهُ عَنِ الشَّهْوَهِ وَ عَقْلَهُ عَنِ الْجَهْلِ فَقَدْ دَخَلَ فِی دِیوَانِ الْمُتَنَبِّهِینَ ثُمَّ مَنْ رَعَی عَمَلَهُ عَنِ الْهَوَی وَ دِینَهُ عَنِ الْبِدْعَهِ وَ مَالَهُ عَنِ الْحَرَامِ فَهُوَ مِنْ جُمْلَهِ الصَّالِحِین [۲۳]
امام صادق علیه السّلام فرمود: هر کس قلب خود را از غفلت نگه دارد و خود را از شهوت حفظ کند، و عقلش را از نادانی محافظت نماید این شخص در صف افراد آگاه قرار گرفته است بعد از این فرمود: اعمالش را از هوای نفس باز دارد، و از بدعت‌ها دوری کند و مالش را از حرام نگه دارد او از صالحان بشمار است.

همنشینی با اهل بدعت باعث رویش کفروگمراهی درقلب است

قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: وَ احْذَرْ مُجَالَسَهَ أَهْلِ الْبِدَعِ فَإِنَّهَا تُنْبِتُ فِی الْقَلْبِ کُفْراً [۲۴] وَ ضَلَالًا مُبِینا [۲۵]
ازهمنشینی با اهل بدعت بدحذرباش چراکه همنشینی بااهل بدعت کفر وگمراهی آشکاردرقلب می‌رویاند

هرکس دعوت به سوی خود کند درحالی که از اوبهترباشداوبدعت گذارگمراه است

قال الرضا علیه السلام:مَنْ دَعَا النَّاسَ إِلَی نَفْسِهِ وَ فِیهِمْ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ فَهُوَ مُبْتَدِعٌ ضَالٌّ. [۲۶]
هر که با وجود اعلم از خود مردم را باطاعت از خود دعوت کند بدعت گزار و گمراه است. [۲۷]

مسیرالهی مسیرمبارزه بابدعت است

قال الرضا علیه السلام:مَنْ رَدَّ صَاحِبَ بِدْعَهٍ عَنْ بِدْعَتِهِ فَهُوَ سَبِیلٌ مِنْ سَبِیلِ اللَّه [۲۸]
هرکس برگرداند صاحب بدعت از بدعت خود ، جهاد فی سبیل الله است

راه اصلی وتنها راه مبارزه بابدعت معصوم است لاغیر

مُعَاوِیَهَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه واله إِنَّ لِلَّهِ عِنْدَ کُلِّ بِدْعَهٍ تَکُونُ بَعْدِی یُکَادُ بِهَا الْإِیمَانُ وَلِیّاً مِنْ أَهْلِ بَیْتِی مُوَکَّلًا بِهِ یَذُبُّ عَنْهُ یَنْطِقُ بِإِلْهَامٍ مِنَ اللَّهِ وَ یُعْلِنُ الْحَقَّ وَ یُنَوِّرُهُ وَ یَرُدُّ کَیْدَ الْکَائِدِینَ وَ یُعَبِّرُ عَنِ الضُّعَفَاءِ فَاعْتَبِرُوا یَا أُولِی الْأَبْصَارِ وَ تَوَکَّلُوا عَلَی اللَّهِ. [۲۹]
رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم فرمود: برای هر بدعتی که پس از من برای نیرنگ زدن با ایمان پیدا شود سرپرستی از خاندانم گماشته شده که از ایمان دفاع کند و بالهام خدا سخن گوید و حقرا آشکار و روشن کند و نیرنگ نیرنگبازان را رد کند و زبان ناتوانان باشد، ای هوشمندان پند گیرید و بخدا توکل کنید.

گناه هربدعتی برگردن شروع کننده هم خواهد بودبدون کاستی

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ خَطَبَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام:... اعْلَمُوا أَنَّ عَلَی کُلِّ شَارِعِ بِدْعَهٍ- وِزْرَهُ وَ وِزْرَ کُلِّ مُقْتَدٍ بِهِ مِنْ بَعْدِهِ- مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِ الْعَامِلِینَ شَیْ ء [۳۰]
بدانید هرکس شروع کننده وپایه گذار بدعتی باشدبارگناه وسنگینی آن وهرکس که بعد از اوبه وی اقتداء کندبرعهده اوست بدون آنکه چیزی از گناه عاملین آن کم شود.

وظیفه اصلی یاران امام مهدی عج الله تعالی فرجه مبارزه با اصحاب بدعت است

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فِی قَوْلِهِ: «الَّذِینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ- أَقامُوا الصَّلاهَ وَ آتَوُا الزَّکاهَ» وَ هَذِهِ الْآیَهُ لِآلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام إِلَی آخِرِ الْآیَهِ- وَ الْمَهْدِیُّ وَ أَصْحَابُهُ یُمَلِّکُهُمُ اللَّهُ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا- وَ یُظْهِرُ الدِّینَ- وَ یُمِیتُ اللَّهُ بِهِ وَ أَصْحَابِهِ الْبِدَعَ الْبَاطِلَ- کَمَا أَمَاتَ السَّفَهُ الْحَقَّ حَتَّی لَا یُرَی أَثَرٌ لِلظُّلْم [۳۱]
امام باقر علیه السلام روایت دربارهٔ تفسیر آیهٔ : ” إن مکناهم فی الأرض أقاموا الصلاه وآتوا الزکاه ” ( آنانکه اگر در زمین فرمانروایشان کنیم نماز را اقامه کرده و زکات می‌دهند ) می‌فرماید : این آیه مربوط به آل محمد علیهم السلام است تا آخر آن ، خداوند مهدی و یاران او را فرمانروای مشارق و مغارب زمین می‌گرداند ، بوسیلهٔ او ویارانش خداوند دین را غالب نموده ، وبدعتها وباطل را می می‌راند ، همانگونه که بی خردی حقیقت را از میان برد ، تا اثری از ظلم دیده نشود

سه گروهی که هیچ حرمتی ندارندکه یکی از آنها اهل بدعت است

عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِیهِ عَلَیْهِم السَّلَامُ قَالَ:ثَلَاثَهٌ لَیْسَتْ لَهُمْ حُرْمَهٌ: صَاحِبُ هَوًی مُبْتَدَعٍ ، وَ الْإِمَامُ الْجَائِرُ، وَ الْفَاسِقُ الْمُعْلِنُ الْفِسْقِ [۳۲] امام ششم علیه السلام که فرمود: سه کس برای آنها حرمتی نیست : ۱-بدعت گذار و امام جائر و فاسقی که فسقش رااعلان کرده وآشکارفسق می‌کند .

بدعت گذاری یعنی توجه به نظر شخصی خودو ترک معصوم وقرآن که باعث نابودی است

عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ علیه السلام بِمَا أُوَحِّدُ اللَّهَ فَقَالَ یَا یُونُسُ لَا تَکُونَنَّ مُبْتَدِعاً مَنْ نَظَرَ بِرَأْیِهِ هَلَکَ وَ مَنْ تَرَکَ أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّهِ صلی الله علیه واله وسلم ضَلَّ وَ مَنْ تَرَکَ کِتَابَ اللَّهِ وَ قَوْلَ نَبِیِّهِ کَفَرَ [۳۳]
یونس گوید بموسی بن جعفر علیهما السلام عرض کردم: بچه وسیله خدا را بیگانگی پرستم؟فرمود: ای یونس: بدعتگزار مباش کسی که برأی خویش توجه کند هلاک شود و هر که خانواده پیغمبرش را (ص) رها کند گمراه گردد و کسی که قرآن و گفتار پیغمبرش را رها کند کافر گردد.

آغاز هربدعتی مساوی با ترک یک سنت است

عَنْ زُرَارَهَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام - عَنِ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ فَقَالَ حَلَالُ مُحَمَّدٍ حَلَالٌ أَبَداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ أَبَداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهِ لَا یَکُونُ غَیْرُهُ وَ لَا یَجِی ءُ غَیْرُهُ وَ قَالَ قَالَ عَلِیٌّ علیه السلام مَا أَحَدٌ ابْتَدَعَ بِدْعَهً إِلَّا تَرَکَ بِهَا سُنَّه [۳۴]
زراره گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم از حلال و حرام، فرمود: حلال محمد همیشه تا روز قیامت حلال است و حرام او همیشه تا روز قیامت حرام است، جز او پیغمبر دیگری نباشد و جز او نیاید، فرمود: علی علیه السلام فرمود: کسی نیست که بدعتی نهد جز اینکه سنتی را با آن از میان می‌برد.

مداومت بر آثار اهل بیت وسنت اگر چه کم باشدخداوند راضی است والاسختی وتلاش در بدعت آتش است

قال رسول الله صلی الله علیه واله وسلم : ...الْمُدَاوَمَهُ عَلَی الْعَمَلِ فِی اتِّبَاعِ الْآثَارِ وَ السُّنَنِ وَ إِنْ قَلَّ أَرْضَی لِلَّهِ وَ أَنْفَعُ عِنْدَهُ فِی الْعَاقِبَهِ مِنَ الِاجْتِهَادِ فِی الْبِدَعِ وَ اتِّبَاعِ الْأَهْوَاءِ أَلَا إِنَّ اتِّبَاعَ الْأَهْوَاءِ وَ اتِّبَاعَ الْبِدَعِ بِغَیْرِ هُدًی مِنَ اللَّهِ ضَلَالٌ وَ کُلُّ ضَلَالَهٍ بِدْعَهٌ وَ کُلُّ بِدْعَهٍ فِی النَّار... [۳۵]
پیامبر صلی الله علیه واله وسلم فرموده است:... مداومت بر عمل در راه آثار و سنن گرچه عملی کوچک باشد بیشتر مورد رضایت خدا است در آینده از کوشش در اعمال خود ساخته و پیروی هوای نفس، بدانید که پیروی از هواهای نفسانی و بدعتها بی آنکه راهنمائی از طرف خدا باشد گمراهی است و هر گمراهی خود بدعتی است و هر صاحب بدعتی در آتش جهنم است

از نشانه‌های آخرالزمان آشکارشدن بدعتهاست

قال الصادق علیه السلام:...رَأَیْتَ الْمُؤْمِنَ مَحْزُوناً مُحْتَقَراً ذَلِیلًا وَ رَأَیْتَ الْبِدَعَ وَ الزِّنَا قَدْ ظَهَر...وَ رَأَیْتَ کُلَّ عَامٍ یَحْدُثُ فِیهِ مِنَ الشَّرِّ وَ الْبِدْعَهِ أَکْثَرُ مِمَّا کَانَ ... [۳۶]
هنگامی که دیدی مومون محزون وتحقیر شده وذلیل می‌باشد ومی بینی که بدعت وزنا آشکار می‌شود ....ومی بینی که هر سال یک چیز جدیدی از شر وبدعت از قبل احداث می‌شود

خوشابحال کسانی که پیروی از بدعتها نمی کنندوخلاف سنت اهل بیت نمی‌روند

قال ابی جعفرعلیه السلام عن رسول الله صلی الله علیه واله:... طُوبَی لِمَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ عَزَّ ذِکْرُهُ وَ زَهِدَ فِیمَا أَحَلَّ اللَّهُ لَهُ مِنْ غَیْرِ رَغْبَهٍ عَنْ سِیرَتِی وَ رَفَضَ زَهْرَهَ الدُّنْیَا مِنْ غَیْرِ تَحَوُّلٍ عَنْ سُنَّتِی وَ اتَّبَعَ الْأَخْیَارَ مِنْ عِتْرَتِی مِنْ بَعْدِی وَ جَانَبَ أَهْلَ الْخُیَلَاءِ وَ التَّفَاخُرِ وَ الرَّغْبَهِ فِی الدُّنْیَا الْمُبْتَدِعِینَ خِلَافَ سُنَّتِی الْعَامِلِینَ بِغَیْرِ سِیرَتِی ... [۳۷]
خوشا به حال کسی که برای خدا فروتنی کرد و در آنچه خدا به او حلال کرده است زهد پیشه کرد بی آنکه از شیوه من روی برتابد و رونق دنیا را به سویی فکند بی آنکه از سنّت و کردار من، ره به کژی گزیند؛ و از اخیار خاندان من که پس از من خواهند بود پیروی کند و از اهل کبر و فخر و دنیاطلبی دوری گزیند؛ کسانی که بر خلاف سنّت من بدعت می‌نهند و به راهی جز شیوه و کردار من می‌روند.

نبایدبه جزخداتکیه گاهی بگیریم چراکه سرانجام بدعت نابودیست

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : لَا تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِیجَهً فَلَا تَکُونُوا مُؤْمِنِینَ فَإِنَّ کُلَّ سَبَبٍ وَ نَسَبٍ وَ قَرَابَهٍ وَ وَلِیجَهٍ وَ بِدْعَهٍ وَ شُبْهَهٍ مُنْقَطِعٌ مُضْمَحِلٌّ کَمَا یَضْمَحِلُّ الْغُبَارُ الَّذِی یَکُونُ عَلَی الْحَجَرِ الصَّلْدِ إِذَا أَصَابَهُ الْمَطَرُ الْجَوْدُ إِلَّا مَا أَثْبَتَهُ الْقُرْآنُ. [۳۸]
امام باقر علیه السّلام روایت شده که فرمود: کسی را جز خدا تکیه گاه خود نگیرید، تا سبب شود که مؤمن نباشید، زیرا هر سبب و نسب و خویشاوندی و تکیه گاه و بدعت و شبهه‌ای بریده و نابود گردد چنانچه غباری که روی سنگ سخت قرار دارد بمجرد آمدن باران تند از بین برود، جز آنچه قرآن (کریم) آن را ثابت کرده است.

عدم کمک بربدعت گذاریکی ازسه چیزی که باعث حفظ ازشیطان وبلاها می‌باشد

عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ عَلِیٌّ علیه السلام ثَلَاثٌ مَنْ حَفِظَهُنَّ کَانَ مَعْصُوماً مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ وَ مِنْ کُلِّ بَلِیَّهٍ مَنْ لَمْ یَخْلُ بِامْرَأَهٍ لَیْسَ یَمْلِکُ مِنْهَا شَیْئاً وَ لَمْ یَدْخُلْ عَلَی سُلْطَانٍ وَ لَمْ یُعِنْ صَاحِبَ بِدْعَهٍ بِبِدْعَتِه [۳۹]
امیرالمومنین علی علیه السّلام فرمود: سه موضوع است که هر کس آنها را مراعات کند، از شرّ شیطان و هر بلایی محفوظ می‌ماند: کسی که با زن نامحرمی در جایی قرار نگیرد که مانع باز دارنده‌ای برای آنان وجود ندارد، و کسی که به سلطان و قدرتمندی وارد نشود، و کسی که بدعتگزاری را، در بدعتگزاریش یاری نکند.

مردم از دوگروه بیشتر نیستندهرکه عملش از شریعت نباشد بدعت گذار است وشخص سومی دراین میان نیست

قال امیرالمومنین علیه السلام: إِنَّمَا النَّاسُ رَجُلَانِ مُتَّبِعٌ شِرْعَهً وَ مُبْتَدِعٌ بِدْعَهً لَیْسَ مَعَهُ مِنَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ بُرْهَانُ سُنَّهٍ وَ لَا ضِیَاءُ حُجَّه [۴۰]
همان مردم دوگروهند: تابع شریعت، و پدید آورنده بدعت که او را از جانب خدانه برهانی از سنّت و نه نوری از دلیل و حجّت است.

داستان روایی کوتاه از عدم پذیرش توبه بدعت گذار

عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السّلام قَالَ: کَانَ رَجُلٌ فِی الزَّمَنِ الْأَوَّلِ طَلَبَ الدُّنْیَا مِنْ حَلَالٍ فَلَمْ یَقْدِرْ عَلَیْهَا وَ طَلَبَهَا مِنْ حَرَامٍ فَلَمْ یَقْدِرْ عَلَیْهَا فَأَتَاهُ الشَّیْطَانُ فَقَالَ لَهُ یَا هَذَا إِنَّکَ قَدْ طَلَبْتَ الدُّنْیَا مِنْ حَلَالٍ فَلَمْ تَقْدِرْ عَلَیْهَا وَ طَلَبْتَهَا مِنْ حَرَامٍ فَلَمْ تَقْدِرْ عَلَیْهَا أَ فَلَا أَدُلُّکَ عَلَی شَیْ ءٍ تَکْثُرُ بِهِ دُنْیَاکَ وَ یَکْثُرُ بِهِ تَبَعُکَ قَالَ بَلَی قَالَ تَبْتَدِعُ دِیناً وَ تَدْعُو إِلَیْهِ النَّاسَ فَفَعَلَ فَاسْتَجَابَ لَهُ النَّاسُ وَ أَطَاعُوهُ وَ أَصَابَ مِنَ الدُّنْیَا ثُمَّ إِنَّهُ فَکَّرَ فَقَالَ مَا صَنَعْتُ ابْتَدَعْتُ دِیناً وَ دَعَوْتُ النَّاسَ مَا أَرَی لِی تَوْبَهً إِلَّا أَنْ آتِیَ مَنْ دَعَوْتُهُ إِلَیْهِ فَأَرُدَّهُ عَنْهُ فَجَعَلَ یَأْتِی أَصْحَابَهُ الَّذِینَ أَجَابُوهُ فَیَقُولُ لَهُمْ إِنَّ الَّذِی دَعَوْتُکُمْ إِلَیْهِ بَاطِلٌ وَ إِنَّمَا ابْتَدَعْتُهُ فَجَعَلُوا یَقُولُونَ لَهُ کَذَبْتَ وَ هُوَ الْحَقُّ وَ لَکِنَّکَ شَکَکْتَ فِی دِینِکَ فَرَجَعْتَ عَنْهُ فَلَمَّا رَأَی ذَلِکَ عَمَدَ إِلَی سِلْسِلَهٍ فَوَتَّدَ لَهَا وَتِداً ثُمَّ جَعَلَهَا فِی عُنُقِهِ وَ قَالَ لَا أَحُلُّهَا حَتَّی یَتُوبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیَّ فَأَوْحَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی نَبِیٍّ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ قُلْ لِفُلَانٍ وَ عِزَّتِی لَوْ دَعَوْتَنِی حَتَّی تَنْقَطِعَ أَوْصَالُکَ مَا اسْتَجَبْتُ لَکَ حَتَّی تَرُدَّ مَنْ مَاتَ عَلَی مَا دَعَوْتَهُ إِلَیْهِ فَیَرْجِعَ عَنْهُ. [۴۱]
از هشام بن حکم، از حضرت ابی عبد اللَّه علیه السّلام نقل کرده که آن جناب فرمودند:در زمانهای اوّل و پیش مردی بود که دنیا را از راه حلال طلب نمود و بر آن دست نیافت سپس از طریق حرام پی گیری کرد باز به آن نرسید، شیطان نزدش آمد و به او گفت: فلانی دنیا را از راه حلال و حرام طلب کردی و به آن نرسیدی اکنون می‌خواهی تو را به چیزی راهنمایی کنم که دنیای تو آباد و فراوان شود؟آن مرد گفت: آری.شیطان گفت: دینی جدید اختراع کن و مردم را به آن دعوت نما.آن مرد چنین کرد و مردم دعوتش را پذیرفته و اطاعتش کردند، مدتی گذشت و دنیای آن مرد آباد و ثروت فراوان نصیبش گردید ولی ناگهان به خود آمد و گفت:این دینی که اختراع کرده و مردم را به آن دعوت کرده‌ام توبه‌ای برایش نمی‌بینم مگر آنکه نزد کسانی که منحرفشان کرده‌ام رفته و آنان را از دینی که به آنها دعوتشان کرده‌ام برگردانم، لذا پیش یاران و اصحابش رفت و گفت:آنچه شما را به آن دعوت کرده‌ام و شما نیز آن را پذیرفتید باطل بوده و از ساخته‌های خود من است نه دین خدا.آنها گفتند: دروغ می‌گویی و حق همان است و تو در دینت شک و تردید کرده و از آن برگشته‌ای.وقتی آن مرد چنین دید زنجیری تهیه نمود و میخی به آن نصب کرد و زنجیر را به گردنش انداخته و میخ را به زمین کوبید و گفت: زنجیر را از گردنم نمی‌گشایم تا حق تعالی توبه مرا بپذیرد.حق تعالی به پیامبری از پیامبران آن عصر وحی فرمود که به فلانی بگو: سوگند به عزّت و بزرگی خود اگر آنقدر مرا بخوانی که مفاصل استخوانهایت از هم جدا شوند جوابت را نداده مگر تمام آنان که به دین تو از دنیا رفته‌اند را زنده کنی و از دین باطل و اختراعی خود آنان را برگردانی.

پانویس

  1. -الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 2 / 375 / باب مجالسه أهل المعاصی ..... ص : 374
  2. - المحاسن / ج 1 / 208 / 6 باب البدع ..... ص : 207
  3. -الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 2 / 375 / باب مجالسه أهل المعاصی ..... ص : 374
  4. - تحف العقول / النص / 319 / و من کلامه ع سماه بعض الشیعه نثر الدرر ..... ص : 315
  5. - نهج الفصاحه (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلی الله علیه و آله) / / 729 / نهج الفصاحه مجموعه کلمات قصار حضرت رسول اکرم«ص» با ترجمه فارسی
  6. - النوادر (للراوندی) / / 14 / العبره للحیاء ..... ص : 14
  7. - مجموعه ورام / ج 2 / 116 / الجزء الثانی
  8. -الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 1 / 54 / باب البدع و الرأی و المقاییس ..... ص : 54
  9. - من لا یحضره الفقیه / ج 3 / 572 / باب معرفه الکبائر التی أوعد الله عز و جل علیها النار ..... ص : 561
  10. - الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 1 / 56 / باب البدع و الرأی و المقاییس ..... ص : 54
  11. - عیون أخبار الرضا علیه السلام / ج 1 / 113 / 10 باب السبب الذی قیل من أجله بالوقف علی موسی بن جعفر ع ..... ص : 112
  12. - من لا یحضره الفقیه / ج 3 / 572 / باب معرفه الکبائر التی أوعد الله عز و جل علیها النار ..... ص : 561
  13. - معانی الأخبار / النص / 393 / باب نوادر المعانی ..... ص : 379
  14. - الأمالی (للطوسی) / النص / 337 / [12] المجلس الثانی عشر
  15. - وسائل الشیعه / ج 29 / 28 / 8 باب أنه لا یجوز لأحد أن یقتل بغیر حق و لا یؤوی قاتلا و لا یدعی لغیر أبیه و لا ینتمی إلی غیر موالیه ..... ص : 26
  16. - وسائل الشیعه / ج 27 / 172 / 12 باب وجوب التوقف و الاحتیاط فی القضاء و الفتوی و العمل فی کل مسأله نظریه لم یعلم حکمها بنص منهم ع ..... ص : 154
  17. - نهج البلاغه (للصبحی صالح)، ص: 203
  18. - الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 1 / 54 / باب البدع و الرأی و المقاییس ..... ص : 54
  19. - الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 1 / 54 / باب البدع و الرأی و المقاییس ..... ص : 54
  20. - کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ج 1، ص: 18- الأصول السته عشر (ط - دار الحدیث) / / 5 / التصدیر
  21. -الصحیفه السجادیه / / 50 / (6)(و کان من دعائه علیه السلام عند الصباح و المساء:)
  22. -الصحیفه السجادیه / / 96 / (20)(و کان من دعائه علیه السلام فی مکارم الأخلاق و مرضی الأفعال:)
  23. -بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج 67 / 68
  24. -الأنعام 6 الآیه 68
  25. -مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 12، ص: 316
  26. - تحف العقول / النص / 375 / و روی عنه ع فی قصار هذه المعانی ..... ص : 357
  27. - ترجمه کمره‌ای، متن، ص: 395
  28. -فقه الرضا علیه السلام ص383- بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج 2 / 308 / باب 34 البدع و الرأی و المقاییس ..... ص : 283
  29. -الکافی ج1 ص54- المحاسن / ج 1 / 208 / 6 باب البدع ..... ص : 207-بحارج2ص315
  30. - تفسیر القمی / ج 1 / 384 / [سوره النحل(16): الآیات 1 الی 36] ..... ص : 382- بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج 32 / 42
  31. - تفسیر القمی / ج 2 / 87 / [سوره الحج(22): الآیات 75 الی 78] ..... ص : 87
  32. - قرب الإسناد (ط - الحدیثه)، متن، ص: 176
  33. - الکافی (ط - الإسلامیه)، ج 1، ص: 57
  34. - الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 1 / 58 / باب البدع و الرأی و المقاییس ..... ص : 54
  35. - الکافی (ط - الإسلامیه)، ج 8، ص: 6
  36. - الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 8 / 39 / حدیث أبی عبد الله ع مع المنصور فی موکبه ..... ص : 36
  37. - الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 8 / 169 / حدیث الناس یوم القیامه ..... ص : 159
  38. - الکافی (ط - الإسلامیه) / ج 8 / 242 / حدیث القباب ..... ص : 231
  39. - الجعفریات (الأشعثیات) / / 97 / باب النهی عن الخلوه بالنساء ..... ص : 96- بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج 71 / 197
  40. - نهج البلاغه (للصبحی صالح) / / 254 / تحریم البدع ..... ص : 254
  41. - من لا یحضره الفقیه / ج 3 / 572 / باب معرفه الکبائر التی أوعد الله عز و جل علیها النار ..... ص : 561
منبع: سایت برهان - تاریخ برداشت : ۹۵/۵/۲۶
بازگشت به مبارزه با بدعت