فرهنگ مصادیق:چهارشنبه سوری را به چهارشنبه سوزی تبدیل نکنید

چهارشنبه سوری را به "چهارشنبه سوزی" تبدیل نکنید

چهارشنبه سوری که با نام‌های چهارشنبه آخر سال و شب چهارشنبه سرخ نیز شناخته می‌شود یکی از جشن‌های ایرانی است که در شب آخرین چهارشنبهٔ سال (سه شنبه شب) برگزار می‌شود.
ایران خبر- چهارشنبه سوری که با نام‌های چهارشنبه آخر سال و شب چهارشنبه سرخ نیز شناخته می‌شود یکی از جشن‌های ایرانی است که در شب آخرین چهارشنبهٔ سال (سه شنبه شب) برگزار می‌شود.
واژهٔ "چهارشنبه سوری" از دو واژهٔ چهارشنبه (نام یکی از روزهای هفته) و سور به معنای عیش و عشرت ساخته شده است. طبق آیین باستان در این روز آتش بزرگی بر افروخته می‌شود که تا صبح زود و برآمدن خورشید روشن نگه داشته می‌شود که این آتش معمولاً در بعد از ظهر زمانی که مردم آتش روشن می‌کنند و از روی آن می‌پرند آغاز می‌شود و در زمان پریدن می‌خوانند : "زردی من از تو، سرخی تو از من" این جمله نشانگر مراسمی برای تطهیر و پاک سازی مذهبی است که واژه "سوری" به معنی "سرخ" به آن اشاره دارد.
به بیان دیگر مردم خواهان آن هستند که آتش تمام رنگ پریدیگی و زردی، بیماری و مشکلاتشان را بگیرد و بجای آن سرخی و گرمی و نیرو به آنها بدهد. چهارشنبه سوری جشنی نیست که وابسته به دین یا قومیّت افراد باشد و در میان بیشتر ایرانیان رواج دارد.
یکی از جشن‌های آتش که در ایران باستان برای پیش درآمد یا پیش باز نوروز برگزار می‌شده و آمیزه‌ای از چند آیین گوناگون است، جشن سوری بوده است. سوری به یک معنی سرخی است و اشاره به سرخی آتشی است که در این روز می‌افروخته‌اند. در تاریخ بخارا آمده است: "چون امیر سدید منصوربن نوح به ملک نشست، هنوز سال تمام نشده بود که در شب سوری چنان که عادت قدیم است آتشی عظیم افروختند". این آتش را در شب سوری که هم زمان با روزهای "بهیژک" یا "پنچهٔ دزدیده" بود برای گریزاندن سرما و فراخوانی گرما، آن هم بیشتر بر روی بامها می‌افروختند که هم شگون داشته و هم به باور پیشینیان، تنورهٔ آتش و دود بر بامها، فروهر درگذشتگان را به خانه‌های خود رهنمون می‌کرده است.
به دیگر سخن این آتش افروزی بر بام خانه‌ها، آخرین گام از آیین‌های "گاهنبار پنجه" یا ده روز پایان سال است. این ده روز را ده روز فروردیان یا فروردیگان می‌گویند که دربرگیرندهٔ پنجه کوچک (پنج روز نخست -اشتاد روز تا اناران- از ماه اسفند در گاهشماری زرتشتی، برابر با بیست و پنجم اسفند ماه بنا به گاهشمار رسمی کشور) و پنجه بزرگ (پنجهٔ دزدیه، پنج روز پایان سال) می‌باشد.
چند روز پیش از نوروز مردمانی به نام آتش افروزان که پیام آور این جشن اهورایی بودند به شهرها و روستاها می‌رفتند تا مردم را برای این آیین آماده کنند. آتش افروزان، زنان و مردانی هنرمند بودند که با برگزاری نمایشهای خیابانی، دست افشانی‌ها، سرودها و آوازهای شورانگیز به سرگرم کردن و خشنود ساختن مردمان می‌پرداختند؛ آنها از هفت روز پیش از نوروز تا دو هفته پس از نوروز با پدید آمدن تاریکی شامگاه، در تمامی جایهای شهر و ده آتش می‌افروختند و آن را تا برآمدن خورشید روشن نگاه می‌داشتند. این آتش، نماد و نشانهٔ نیروی مهر و نور و دوستی بود. هدف آتش افروزان برگرداندن نیروی فزاینده و نیک به مردمان برای چیره شدن بر غم و افسردگی بود. همین هدف مهمترین دلیل برپایی جشن سده در میانه زمستان هم هست.
فرانسوی‌ها در زمان ناصر ناصرالدین شاه آتش بازی در شب چهارشنبه سوری را رواج دادند. اوایل این آتش بازی برای سرگرمی شاه انجام می‌شد اما بعد از مدتی مردم هم در این سرگرمی شریک شدند و این مراسم را در میدان توپخانه برگزار می‌کردند و مردم به تماشای آتش بازی می‌رفتند.
در ایران از زمان قدیم رسم بر این بود که هر خانواده بوته‌های خار و گزنی را تهیه می‌کردند و روی پشت بام یا زمین حیاط خانه و یا در گذرگاه در سه یا پنج یا هفت "گله” کپه می‌کنند. وقتی آفتاب غروب می‌کرد زن و مرد و پیر و جوان دور هم جمع می‌شدند و بوته‌ها را آتش می‌زنند. هر فردی سه بار از روی بوته‌های آتش می‌پرید تا غم و محنت، بیماری و ناراحتی را از خود دور کند و سلامتی و شادی را نصیب خود کند.
وقتی مردم از روی آتش می‌پریدند ترانه‌هایی نیز می‌خواندند؛
"زردی من از تو ، سرخی تو از من "
پس از اتمام آتش بازی مادران خانواده مقداری از خاکستر آتش را بر می‌داشتند و از خانه خارج می‌شدند، سپس خاکستر را در آب روان می‌ریختند. بعد از اینکه مادر خانواده به خانه بر می‌گردد می‌گوید که از عروسی آمده و نشاط و شادی را به همراه خود وارد خانه می‌کند.
ایرانیان اعتقاد دارند که با آتش افروزی و سوزاندن بوته‌ها و خارها فضای خانه را از موجودات زیانکار پاک می‌شود و پلیدی و ناپاکی را از محیط خانه دور می‌سازند. برای این که آتش آلوده نشود خاکستر آن را در سر چهارراه یا در آب روان می‌ریزند تا باد یا آب آن را با خود ببرد گرد آوردن بوته، آتش زدن و پریدن از روی آن و گفتن عبارت "زردی من از تو، سرخی تو از من” شاید مهمترین اصل شب چهارشنبه سوری است.
متاسفانه در سال هلی اخیر سنت آتش بازی چهارشنبه سوری جای خود را به ترقه بازی داده است. درست کردن نارجک با مواد محترقه کار بسیار خطرناک است که متاسفانه اکثر نوجوانان دچار دردسرهای ترقه بازی می‌شوند و این رسم و آئین کهن چهارشنبه سوری را به چهارشنبه سوزی تبدیل می‌کنند و به جای لذت تاسف را نصیب خود و خانواده خود می‌کنند.
مراسم آتش بازی چهارشنبه سوری در کنار خود مراسم دیگری مانند کوزه شکنی، فال گوش نشینی، آش نذری پختن، آب پاشی، بخت گشائی دختران، دفع چشم زخمها، کندر و خوشبو، قاشق زنی، فال گرفتن هم دارد که از رسوم جالب و جذاب می‌باشد اما متاسفانه این مراسم به فراموشی سپرده شده است و خیلی کم اجرا می‌شود.
افراد جامعه باید با آگاهی به آئین و رسوم احترام بگذارند و آنها را به شیوه درست و مطلوب اجرا کنند تا همگان از برگزاری رسوم لذت ببرند. اما امروزه با شنیدن برگزاری مراسم چهارشنبه اکثر والدین دچار دلهره می‌شوند چرا که مشکلاتی از قبیل آتش سوزی، سوختن دست و بدن ، انفجار مواد محترقه جز تاسف و پشیمانی چیزی به همراه ندارد.
هم چنین یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که تمامی آیین‌ها و یادمان‌هایی که مردم ایران در زمان‌های گوناگون بر پا می‌داشتند و بخشی از آنها همچنان در فرهنگ این سرزمین پایدار شده است، با منش ، اخلاق و خرد نیاکان ما در آمیخته بود و در همه آنها، اعتقاد به پروردگار، امید به زندگی، نبرد با اهریمنان و بدسگالان و مرگ پرستان، در قالب نمادها، نمایش‌ها و آیین‌های گوناگون نمایشی گنجانده شده بود.
رفتار خشونت آمیز و مغایر با عرف و منش جامعه نظیر آنچه که امروزه تحت نام چهارشنبه سوری شاهد آن هستیم، در هیچ کدام از این آیین‌ها دیده نمی‌شود. بهتر است بگوییم، کسانی که با منفجر کردن ترقه و پراکندن آتش سلامتی مردم را هدف می‌گیرند، با تن دادن به رفتاری آمیخته به هرج و مرج روحی ، آیین چهارشنبه سوری را تحریف کرده‌اند. پس امیدوارم دوستان عزیز با خواندن این مطالب، زیبایی این رسم کهن ایرانی را با انجام کارهای خطرناک و استفاده از وسایل خطرناک آتشبازی خراب نکنند .