فرهنگ مصادیق:وضو-ویکی پدیا
محتویات
تعریف
وضو یا دست نماز یا آبدست[۱] به معنی شستن صورت و دستها با آب، از آداب و عبادات دین اسلام و از مقدمات نماز است. وضو گرفتن همچنین پیش از طواف کعبه و مسح نمودن خط قرآن واجب است. مسلمانان وضو گرفتن پیش از رفتن به مسجد، و نیز وضو گرفتن پیش از خواب را مستحب میدانند.
وضو در قرآن
در آیهٔ ششم سورهٔ مائده، حکم قرآنیِ وضو و تیمم چنین آمده است:
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلَاهِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَی الْکَعْبَیْنِ ۚ وَإِن کُنتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِن کُنتُم مَّرْضَیٰ أَوْ عَلَیٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنکُم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَیَمَّمُوا صَعِیدًا طَیِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِکُمْ وَأَیْدِیکُم مِّنْهُ ۚ مَا یُرِیدُ اللَّـهُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مِّنْ حَرَجٍ وَلَـٰکِن یُرِیدُ لِیُطَهِّرَکُمْ وَلِیُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ.
ای کسانی که ایمان آوردهاید، چون به [عزم] نماز برخیزید، صورت و دست هایتان را تا آرنج بشویید؛ و مسح کنید قسمتی از سر را [نه تمام آن را] و پاهای خودتان را تا دو قوزکِ [هر دو پا][۲]؛ و اگر جُنُب اید خود را پاک کنید [= غسل نمایید]؛ و اگر بیمار یا در سفر بودید، یا یکی از شما از قضای حاجت آمد، یا با زنان نزدیکی کردهاید و آبی نیافتید؛ پس با خاک پاک تیمّم کنید، و از آن به صورت و دست هایتان بکشید. خدا نمیخواهد بر شما تنگ بگیرد، لیکن میخواهد شما را پاک، و نعمتش را بر شما تمام گردانَد؛ باشد که سپاسِ [او] بدارید.[۳]
شروط صحت وضو
ترتیب
موالات
آب پاک
ترتیب
ترتیب بدین معناست که در وضو باید اول صورت شسته شود، سپس دست راست و سپس دست چپ و الی آخر. تا زمانی که مرحلهٔ قبل به صورت کامل و صحیح انجام نشود، نباید به سراغ مرحلهٔ بعد رفت.
موالات
موالات به معنی عدم فاصلهٔ زیاد مابین انجام هر دو عمل وضوست؛ مثلاً نباید مابین شستن صورت و شستن دست راست، فاصلهٔ زیادی به وجود آید. همچنین بین شستن دست راست و دست چپ و الی آخر.
آب مورد نیاز
آب مجاز
آب باران
آب رودخانه، دریا یا دریاچه
آب حاصل از ذوب برف یا تگرگ
آب از یک مخزن یا حوضچه
آب چاه
آب غیرمجاز
آب ناخالص (مُضاف)، مثل گلاب یا آب ناپاک
آب گرفته شده از میوه یا درختان
آبی که رنگ، بو و طعمش عوض شود ( به خاطر وجود ناخالصی در آن)
آبی که در آن مقداری از نجاسات مثل ادرار، مدفوع، مشروب و جسد جانداران باشد.
آبی که یک جانور حرام گوشت، مانند خوک از آن نوشیده باشد.
چگونگی وضوی شیعیان
شیعیان در وضو بعد از نیت ، صورت را از بالای پیشانی تا آخر چانه، و دستها را از آرنج تا سر انگشتان میشویند. شیعیان هم چنین مقدم داشتن دست راست بر دست چپ را واجب میدانند. بعد از شستن هر دو دست، شیعیان جلوی سر را با تریِ آب وضو که در دست مانده، به کف دست راست خود، از بالا به پایین مسح میکنند. بعد از مسح سر نیز با تریِ آب وضو، پاها را از سرِ یکی از انگشتها تا مفصل (قوزک) مسح میکنند.
چگونگی وضوی اهل سنت
۱- اعوذ بالله و بسم الله ۲- سه بار شستن دستها تا مچ ۳- مضمضه کردن یا آب در دهان گرداندن ۴- استنشاق یا شستن بینی ۵- سه بار شستن صورت ۶- سه بار شستن دستها از نوک انگشتان تا آرنج ۷- مسح تمام سر، به طوری که تمام موها خیس شوند ۸- مسح گوشها ۹- مسح گردن ۱۰- سه بار شستن پاها تا مچ پا، ودر بعض مذاهبشان بر اساس فتوا تاساق پا و حتی زانو نیز میشویند.
مستحبات وضو
مسلمانان، اعم از شیعه و سنی، آدابی چون مسواک کردن پیش از وضو، وضو گرفتن رو به قبله، نشستن درهنگام وضو، آغاز کردن وضو با نام خدا، شستن دستها قبل از آغاز وضو، گرداندن آب در دهان، استنشاق و وارد کردن آب در بینی را از مستحبات وضو و سنت محمد، پیامبر اسلام، میدانند. اهل سنت معتقدند که شستن دست راست پیش از دست چپ درهنگام وضو نیز مستحب است؛ درحالی که شیعیان ٱن را واجب میدانند. اهل سنت همچنین گفتن شهادتین پس از تمام شدن وضو را نیز مستحب میدانند.
مُبطِلات وضو
در اسلام، وضو گرفتن در هر وقت صحیح است (مگر استعمال آب ضرر داشته باشد) و خواندن چند نماز با یک وضو نیز جایز است. بااین حال، مسلمانان معتقدند که مستحب است کسی که وضو دارد، برای هر نماز دوباره وضو بگیرد. دفع ادرار، مدفوع، باد معده و باد روده، خواب، استحاضه، بیهوشی، مستی و جنابت از مواردی است که به عقیدهٔ مسلمانان شیعه و سنی وضو را باطل میکند. پیروان مذهب احمد حنبل معتقدند که خوردن گوشت حیوانی که ذبح شرعی نشده باشد نیز وضو را باطل میکند. و همچنین دربین اهل سنت ،لمس نمودن نامحرم چه بالذت و چه بدون لذت مورد اختلاف است.
نیایشهای وضو
نیایش درهنگام وضو در بین مسلمانان رایج است و احادیث بسیاری دراین باره در کتب شیعه و سنی آمده است. کسی که وضو میگیرد مستحب است موقعیکه نگاهش به آب میفتدبگوید: بسم الله و بالله والحمدلله الذی جعل الماء طهورا ولم یجعله نجسا وموقعیکه پیش از وضو دست خود را میشوید بگوید: بسم الله و باالله واجعلنی من التوابین و من المتطهرین... موقع شستن صورت بگوید: اللهم بیض وجهی یوم تسود الوجوه ... درهنگام شستن دست راست بگوید: اللهم اعطنی کتابی بیمنی والخلد فی الجنان بیساری... و موقع شستن دست چپ بگوید: اللهم لاتعطنی کتاب بشمالی ولا من وراء ظهری ولا تجعلهامغلوله الی عنقی... موقعیکه سررا مسح میکند بگوید: اللهم غشنی برحمتک وبرکاتک و عفوک در وقت مسح پا بگوید: اللهم ثبتنی علی الصراط یوم تزل فیه الاقدام واجعل سعیی فیمایرضیک عنی یاذالجلال والاکرام
منابع
محمود کدخدایان. تاریخ عبادات اسلامی. چاپ دوم. مشهد: انتشارات شعله، ۱۳۷۵.
علی حسینی سیستانی. توضیح المسائل فتاوای علی حسینی سیستانی و دیگر مراجع شیعه. علی کشاورز. چاپ چهاردهم. تهران: فکر برتر، ۱۳۷۵. ص۶۲۶.
ناصرخسرو. وجه دین. چاپ دوم. تهران: اساطیر، ۱۳۸۴. ISBN 964-331-166-X.
