فرهنگ مصادیق:هتک قرآن، یکی از گناهان کبیره
کلید واژهها:گناه کبیره/قرآن/اهانت/احترام
محتویات
هتک قرآن
یکی از راهها، برای تعیین گناه کبیره، هر گناهی است که دینداران آن را بزرگ میدانند به طوری که ثابت شود که در تمام دورهها تا زمان ائمه و پیغمبر علیهم السلام، نزد هر دین داری بزرگ بوده است، پس آن گناه کبیره خواهد بود مانند هتک احترام و اهانت کردن به مقدسات و محترمات دینی- یعنی آنچه لزوم احترامش در دین امر بدیهی باشد مانند قرآن مجید، کعبه معظمه، مکه مکرمه، مساجد، مشاهد مشرفه حتی تربت حسینی علیه السلام. و در این جا به حرمت اهانت و وجوب تعظیم قرآن کریم و احکام آن به طور اختصار اشاره میشود.
احترام قرآن ضروری مذهب است
نزد هر مسلمانی بدیهی است که از قرآن که کلام حضرت آفریدگار است، عزیزتر و شریف تر و لازم الاحترام تر در عالم اسلام، چیزی نیست، و رسول خدا صلی الله علیه آن را نقل اکبر یاد فرموده که دو چیز پربها بین شما مسلمانان پس ازخود میگذارم: آن که بزرگتر است قرآن است، کوچکتر اهل بیت من(علی و حسن و حسین و اولاد طاهرین ایشان و سلسله جلیله سادات).
بهترین ثوابها
ضمن حدیث طولانی در باب عظمت شأن قرآن، حضرت باقر علیه السلام میفرماید: «روز قیامت قرآن میگوید: خدایا بعضی از بندگانت حرمت مرا نگهداشته و مرا حفظ نمود و چیزی از مرا ضایع نکرد. و بعضی دیگر مرا ضایع کرد و حق مرا خوار شمرد و مرا تکذیب نمود.» خدای تعالی میفرماید: «به عزت و جلال و رفعت مقامم سوگند، امروز بهترین ثواب را برای تو بدهم و دردناکترین کیفر را به خاطر تو بکنم.»
و حضرت صادق علیه السلام فرمود: «خدای جبار میفرماید: به عزت و جلالم و بلندی مقامم سوگند، هر آینه امروز گرامی میدارم کسی را که تو را گرامی داشته و خوار میکنم کسی را که تو را خوار کرده است.» بالجمله، بر هیچ مسلمانی پوشیده نیست که اهانت کردن به قرآن مجید، گناه کبیره است و اهانت به خدا و پیغمبر صلی الله علیه و آله است.
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «من نخستین کسی هستم که بر خدای عزیز جبار روز قیامت وارد میشود با کتاب او و خاندانم. سپس امت من وارد میشوند، من از امتم میپرسم شما با کتاب خدا و با خاندانم چه کردید.»
معنی اهانت به قرآن و حکم آن
تشخصی اهانت، با عرف است. هر گفتار و کرداری دربارهٔ قرآن مجید که در عرف خوار کردن آن خوانده شود و آن گفتار یا کردار را موجب هتک قرآن بدانند، حرام و گناه کبیره است. البته این در صورتی است که اهانت به قرآن از روی استخفاف و اهانت به اصل دین و شریعت حضرت سید المرسلین صلی الله علیه و آله نباشد. و همچنین اهانت به قرآن را نیز حلال نداند و گرنه عملش موجب کفر و ارتداد از دین میشود. زیرا حرمت اهانت به قرآن از ضرور یات دین است. بنابراین، اگر کسی قرآن مجید، را لگدمال کند، یا آن را در نجاست اندازد، چون ظاهر عملش اهانت به اصل دین و انکار حرمت قرآن مجید است، کافر و ر یختن خونش مباح میشود. مگر اینکه بگوید در حال غضب و بی اختیار بودم و در باره اش احتمال هم داده شود که از حال طبیعی بیرون بوده است. در اینجا مناسب است به پارهای نکات مهم دربارهٔ حرمت اهانت و وجوب احترام قرآن مجید تذکر داده شود:
۱- جلد قرآن و غلاف آن و همچنین ورقهای آن (یعنی جاهائی که خطوط قرآنی بر آن نیست مانند حواشی) مانند خطوط قرآن در حرمت هتک است. بنابراین نجس کردن آنها نیز حرام است اگر موجب هتک باشد، و در این صورت پاک کردن آن واجب میشود.
۲- نوشتن قرآن با مرکب نجس حرام است و اگر با مرکب نجس نوشته گردد یا پس از نوشته شدن نجس گردد، طاهر کردن آن واجب میشود، و اگر نشود باید آن را محو کرد.
۳- دادن قرآن به دست کافر حرام است. اگر موجب هتک قرآن یا مس کردن خطوط آن بشود. و بعضی از علما فرمودهاند: مطلقا جایز نیست و گرفتن آن از دست کافر واجب است.
۴- هرگاه قرآن مجید، یا ورقی از آن، یا دعائی که از معصوم رسیده، یا انگشتری که بر آن اسم خدا نقش است، یا تربت حسینی علیه السلام و مانند اینها از محترمات دینی و مذهبی که هتک آنها حرام و احترامش واجب است، اگر خدای نکرده در مستراح بیفتد واجب است فورا بیرون آورده شود و طاهر گردد. هر چند مستلزم مخارج زیادی بشود و تا بیرون نشده، تخلیه کردن در آن مستراح حرام است. و چنانچه بیرون آوردنش ممکن نباشد، باید آن را مسدود کنند تا در آن تخلیه نشود. آنچه از وجوب اخراج و تطهیر و غیره ذکر شد، اختصاص به صاحب آن یا نجس کننده آن ندارد بلکه بر هر مسلمانی که خبر شد، واجب است به وجوب کفائی (اگر هر کس انجام دهد از دیگران ساقط میشود) و اگر هیچ کس انجام ندهد، همه کسانی که آگاه شدند مسوول و مواخذند.
۵- مس کردن خط قرآن برای شخص محدث، (یعنی کسی که برای نمازخواندن باید وضو و غسل داشته باشد) حرام است. خواه به دست مس کند یا به اعضای دیگر با به لب. و چون فروعات این حکم زیاد است برای دانستن آنها به رساله عروه الوثقی مراجعه شود.
۶- شیخ انصاری علیه الرحمه در خاتمه مکاسب محرمه میفرماید: جماعتی از فقها تصریح کردهاند خرید و فروش قرآن مجید حرام است و برای مدرک این حکم، روایتی نقل نموده که مقام را گنجایش آن و بحث در باره آنها نیست. و بنابراین باید فقط به عنوان جلد و اوراق قرآن را مورد خر ید و فروش قرار داد نه خطوط مبارکه را. و بهتر این است که پولی که مشتری میدهد، به عنوان هدیه بدهد، نه بهای قرآن. و فروشنده هم قرآن را که میدهد، به عنوان هدیه بدهد نه فروش.
نذکر لازم
هر چه شخص از عوالم معرفت بیشتر بهره برده و عظمت حضرت آفریدگار را بیشتر درک نماید، قرآن مجید که کلام او است، نزدش عظمیت تر است، و آنچه بتواند در رعایت ادب و احترام و تعظیم آن کوشش خواهد کرد. با اینکه خود را هم از ادای حق قرآن مقصر میبیند، چنین شخصی هیچ گاه دست بی وضو به قرآن نمیزند، یعنی درحال حدث حتی جلد و حواشی قرآن را هم مس نمیکند، و با دست متنجس هر چند خشک هم باشد، آن را مس نمیکند، و در حال حدث آن را با خود حمل نمیکند و اگر قرآن مجید با او است همیشه با طهارت است و هنگام نشستن پشت به آن نمیکند پاها را روی به آن دراز نمینماید و چیزی روی آن قرار نمیدهد و هنگام خواندن رو به قبله با ادب نشسته، و با حضور قلب و تأنی و تأثر از مواعظ آن تلاوت میکند و چون فرمان پروردگار او است، اگر دیگری آن را تلاوت کند گوش میدهد و رعایت ادب میکند. اگر در مجلسی است که اهل آن رعایت ادب نمیکنند و استماع قرآن نمینمایند، نمیخواند.
در کتاب گلزار اکبری، گلشن ۵۱ نقل نموده از ابوالوفاء هروی که گفت: من در مجلس پادشاه قرآن میخوانم و ایشان استماع نمینمودند و سخن میگفتند. پیغمبر صلی الله علیه و آله را به خواب دیدم که رنگ مبارکش متغیر بود، فرمود: "اتقرء القرآن بین یدی قوم و هم یتحدثون و لا یستمعون و انک لاتقرء بعد هذا الاماشاء الله" یعنی آیا قرآن را برای کسانی میخوانی که با هم سخن میگویند و آن را استماع نمیکنند و تو به سبب رعایت ادب نکردنت بعد از این نتوانی خواند مگر آنچه خدا بخواهد. بعد از آن بیدار شدم و گنگ شده بودم، اما چون فرموده بود الا ماشاء الله امید داشتم که زبانم آخر خواهد گشود. تا مدت چهار ماه در همان محلی که آن خواب را دیده بودم باز رسول خدا صلی الله علیه و آله را در خواب دیدم، فرمود «قد تبت» حتما توبه کردهای. گفتم: بلی یا رسول الله صلی الله علیه و آله. فرمود: "من تاب تاب الله علیه" هر که رجوع به خدا کند خدا هم به مغفرت به او رجوع خواهد فرمود. بعد از آن فرمود: زبان بیرون آور. و به انگشت مسبحه خود زبان مرا مسح فرمود و فرمود: "اذا کنت بین یدی قوم تقرء کلام الله فاقطع قرائتک حتی یسمعوا کلام رب العزه" یعنی هرگاه نزد قومی قرآن میخوانی، پس ترک کن قرائتت را تا هنگامی که گوش دهند کلام خداوند را. و چون بیدار شدم زبانم گشوده بود.( و در گلشن ۸۰ ، حکایاتی از آثار احترام و اهانت به مقدسات دینی ذکر نموده، به کتاب مزبور مراجعه شود.)
ناگفته نماند چنانچه هتک قرآن مجید حرام و گناه کبیره است، همچنین دعاهائی که از معصومین علیهم السلام رسیده مانند صحیفه سجادیه و احادیث و روایت وارده از آن بزرگواران، هتک آنها نیز حرام است. مثل اینکه اینها را به زمین زند یا پا بر آنها گذارد و نظائرش که در عرف هتک دانسته شده است.
منبع
شهید عبدالحسین دستغیب- گناهان کبیره(باب اول)- از صفحه ۳۷۶ تا ۳۸۰
