فرهنگ مصادیق:نماز آیات - ویکی شیعه

نماز آیات - ویکی شیعه

مقدمه

نماز آیات، از نمازهای واجبی است که با رخ دادن حوادث طبیعی ویژه‌ای، برای مکلفین واجب می‌شود. نماز آیات دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد که در رساله توضیح المسائل مراجع تقلید مفصّل به کیفیت برگزاری و احکام و آداب آن اشاره شده است. گزاردن چنین نمازی کنایه از این است که اینگونه حوادث نشانه‌هایی از قدرت الهی و نظم و حساب دقیق عالم طبیعی است. خواندن این نماز، انسان را از خُرافات و خیال‌های بیهوده باز می‌دارد و متوجه آفریدگار هستی می‌نماید و همچنین سبب فرونشستن ترس و دلهره وآرامش دل‌ها می‌شود.

علت نام گذاری

آیات در زبان عربی جمع_آیه یا آیت_ بوده که به معنای «نشانه »است.این نماز را نماز آیات(نشانه‌ها) گویند، زیرا خواندنش هنگامی واجب می‌شود که حوادث طبیعی ویژه‌ای رخ دهد.

پیشینه

در گذشته، برخی از مردم نسبت به وقوع حوادث طبیعی افکار خرافاتی داشتند؛ به عنوان مثال هنگامی که ابراهیم فرزند رسول خدا از دنیا رفت، آفتاب گرفت؛ مردم تصوّر کردند که گرفتگی خورشید در اثر وفات فرزند پیامبر(ص) است.در این باره حدیثی از امام کاظم(ع) نقل شده است که آن حضرت فرمود: هنگامی که ابراهیم پسر پیامبر خدا(ص) مُرد، درپی مرگش سه سنت برای امت (اسلام) برجای ماند: نخست آنکه هنگامی که روانش از تن جدا شد، خورشید گرفت. مردم گفتند که فقط خورشید بهر مرگ پسر فرستادهٔ خدا گرفته است. پیامبر خدا پس از شنیدن این سخن بالای منبر رفت، ثنای خدا گفت سپس فرمود: «ای مردم! همانا گرفتن خورشید و ماه نشانه‌هایی از نشانه‌های خدا است که فرمان بردارانه به فرمان او روان اند، برای مرگ و زندگی هیچ کس نمی‌گیرند. پس هرگاه یکی یا هردو گرفت، نماز [آیات). بگزارید.». پس از منبر پایین آمد و با مردم نماز خورشیدگرفتگی (کسوف) را برگزار کردند. از آن زمان، نماز آیات بر مسلمانان واجب شد.

شرایط وجوب نماز آیات

اگر اتفاقات زیر در جایی که شخص حضور دارد پدید آید، برای او نماز آیات واجب می‌شود:

خورشید یا ماه گرفتگی (جزئی یا کلی)، زمین لرزه، آذرخش و صاعقه و طوفان‌ها و بادهای زرد و سرخ،. و حوادث طبیعی دیگر در صورتی که موجب وحشت اکثر مردم شود.

منظور از گرفتن ماه و خورشید مقداری است که با چشم دیده می‌شود، امّا اگر آن قدر کم باشد که با وسائل علمی می‌توان دید یا بسیار زود گذر است و فوراً باز می‌شود، نماز آیات واجب نیست.

راه اثبات موجب نماز آیات

وقوع چیزی که نماز آیات برای آن واجب است و همچنین زمان و مقدار آن، از سه راه ثابت می‌شود:

با یقین خود انسان.
شهادت دو نفر عادل.
ظنّی که اطمینان بیاورد.

بلکه بنابر احتیاط (واجب)، با شهادت یک نفر عادل (نیز ثابت می‌شود) و با خبر دادن منجّمی که به راستگوئیش اطمینان هست-بنا بر احتیاط (واجب) -اگر اقوا نباشد-(ثابت می‌شود).

وقت نماز آیات

وقت نماز کسوف و خسوف از اوّل گرفتگی قرص تا زمان ظاهر شدن تمام قرص است و لیکن احوط آن است که از زمان شروع در ظاهر شدن قرص، بجا آوردن آن را به تأخیر نیاندازند
وقت خواندن نماز زلزله و باقی امور از آیات دیگر تا آخر عمر است و نیّت آن به صورت ادا است لیکن ظاهر آن است که وجوب آن فوری است و امّا احوط آن است که از وقتی که برای بجا آوردن آن لازم است به تأخیر نیاندازند.
قضای نماز آیات در مورد کسوف و خسوف، هرگاه تمام قرص گرفته باشد واجب است خواه عمدا آن را ترک نموده باشد و خواه سهوا، بر وقوع آن مطّلع شده باشد و یا مطّلع نشده باشد، ولی هرگاه تمام قرص نگرفته باشد اگر تا بیرون رفتن قرص از آن مطّلع نشده باشد و بعد از آن بفهمد قضای آن بر او واجب نیست امّا اگر در وقت گرفتن قرص بفهمد و آن را ترک کند قضای آن بر او واجب است خواه عمدا ترک کرده باشد و خواه سهواً.

کیفیت برگزاری

نماز آیات_رکعت اول_آیه اول
نماز آیات_رکعت اول_رکوع اول
نماز آیات_رکعت اول_آیه دوم
نماز آیات_رکعت اول_رکوع دوم
نماز آیات_رکعت اول_آیه سوم
نماز آیات_رکعت اول_رکوع سوم
نماز آیات_رکعت اول_آیه چهارم
نماز آیات_رکعت اول_رکوع چهارم
نماز آیات_رکعت اول_آیه پنجم
نماز آیات_رکعت اول_رکوع پنجم

نماز آیات دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد. در نماز آیات، قبل از هر رکوع، سوره حمد و سورۀ دیگری از قرآن خوانده می‌شود، که در این صورت، در دو رکعت، ده حمد و ده سوره خوانده می‌شود، ولی می‌توان یک سوره را پنج قسمت کرده و قبل از هر رکوع یک قسمت از آن را خواند، که در این صورت، در دو رکعت دو حمد و دو سوره خوانده می‌شود.

اکنون به عنوان نمونه، نماز آیات را به شکل کوتاه آن با تقسیم سوره قدر بیان می‌کنیم:

رکعت اوّل:

پس از نیت، با گفتن "الله اکبر" نماز را شروع می‌کنیم. سوره حمد را بخوانید و حالا پس از بسم الله الرحمن الرحیم، آیه اول سوره قدر را بخوانید.

به رکوع بروید

برخیزید و آیه دوم سوره قدر را بخوانید. (بسم الله الرحمن الرحیم نمی‌خواهد فقط آیه بعدی سوره قدر)

به رکوع بروید

برخیزید و آیه سوم سوره قدر را بخوانید؛. به رکوع بروید

برخیزید و آیه چهارم سوره قدر را بخوانید؛. به رکوع بروید

برخیزید و آیه پنجم سوره قدر را بخوانید؛. به رکوع بروید

به سجده بروید(دو بار سجده مثل نماز عادی)

رکعت دوّم:

رکعت دوم را مانند رکعت اول بخوانید ، فقط در رکعت دوم می‌توانید قنوت را هم بخوانید

سپس رکوع پنجم را بعد از قنوت بجا آورده، سر از رکوع برداشته و به سجده می‌روید.

با تشهد و سلام، نماز را به اتمام می‌رسانید.

واجبات نماز آیات عبارتند از:۱-نیت ۲-تکبیره الاحرام ۳-قرائت ۴-سجدتان ۵-پنج رکوع در هر رکعت ۶-پنج قیام واجب در هر رکعت ۷-پنج قرائت واجبه ۸-تشهد ۹-سلام. .

احکام نماز آیات

نماز آیات را می‌توان به جماعت خواند، که در این صورت حمد و سوره‌ها را تنها امام جماعت می‌خواند.
اگر یکی از سبب‌های نماز آیات در شهری اتفاق بیفتد فقط مردم همان شهر باید نماز آیات بخوانند و بر مردم جاهای دیگر واجب نیست.
اگر در یک رکعت از نمازآیات پنج مرتبه حمد و سوره بخواند و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را تقسیم کند صحیح است.
مستحب است پیش از رکوع دوّم و چهارم و ششم و هشتم و دهم قنوت بخواند، و اگر تنها یک قنوت پیش از رکوع دهم بخواند کافی است.
هر یک از رکوع‌های نماز آیات، رکن است، که اگر عمداً یا سهواً کم یا زیاد شود، نماز باطل است.
چیزهایی که در نمازهای یومیه واجب و مستحب است در نماز آیات هم واجب و مستحب می‌باشد ولی در نماز آیات مستحب است به جای اذان و اقامه سه مرتبه به قصد امید ثواب، بگویند «الصلاه».
در نماز آیات، چه در شب باشد یا روز، بلند خواندن حمد و سوره، مستحب است.
هرگاه رکوع نماز آیات سهواً کم یا زیاد شود نماز باطل می‌شود ولی اگر محلّش باقی باشد هرگاه برگردد و ما بقی را بجا آورد اشکالی ندارد.
حکم شک و سهو در نماز آیات مانند نماز یومیّه است مگر در شک در رکوع‌های آن که باید در اینجا بنا را بر کمتر گذاشت.
نماز آیات بر هر مکلفی واجب است مگر بر حائض و نَفساء که از آنها ساقط است اگر چه احوط بر آنها بعد از پاک شدن و غسل کردن، آن که قضاء کند.
اگر از چیزهایی که نماز آیات برای آنها واجب است بیشتر از یکی اتفاق بیفتد، انسان باید برای هر یک از آنها یک نماز آیات بخواند، مثلاً اگر خورشید بگیرد و زلزله هم بشود، باید دو نماز آیات بخواند. در این صورت احوط این است که در نیّت نماز سبب را تعیین کند و لو به نحو اجمال.
کسی که چند نماز آیات بر او واجب است، اگر همۀ آن‌ها برای یک چیز بر او واجب شده باشد، مثلاً سه مرتبه خورشید گرفته و نماز آن‌ها را نخوانده است، موقعی که قضای آن‌ها را می‌خواند، لازم نیست معین کند که برای کدام دفعۀ آن‌ها باشد. و هم چنین است اگر چند نماز برای رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ و مانند اینها بر او واجب شده باشد، ولی اگر برای آفتاب گرفتن و ماه گرفتن و زلزله، یا برای دو تای اینها نمازهایی بر او واجب شده باشد بنا بر احتیاط واجب، باید موقع نیت، معین کند نماز آیاتی را که می‌خواند برای کدام یک آنها است.
پس لرزه‌های زیادی که بعد از زلزلۀ اصلی رخ می‌دهند، اگر محسوس باشند، سبب واجب شدن نماز آیات می‌شوند.

تداخل وقت نمازهای یومیه و نماز آیات

هرگاه هر یک از موجبات نماز آیات در وقت نمازهای یومیه واقع گردد باید هر یک را که وقت آن تنگ است مقدّم داشت ولی اگر وقت هر دو تنگ باشد باید نماز یومیّه را مقدّم بدارد و در صورتی که وقت هر دو وسیع باشد می‌تواند هر کدام را که بخواهد مقدّم بدارد و احوط مقدّم داشتن نماز یومیّه است.

اعلام مرکز زلزله نگاری

به فتوای بعضی از مراجع تقلید اگر مرکز زلزله نگاری، وقوع لرزش‌های خفیف زمین را با ذکر تعداد آن در منطقه‌ای که ما زندگی می‌کنیم، اعلام نماید، ولی ما اصلاً آنها را احساس نکنیم، در این حالت نماز آیات بر ما واجب نیست.

شک در نماز آیات

اگر در نماز آیات شک کند که چند رکعت خوانده و فکرش به جایی نرسد نماز باطل است.
چنانچه گمان به عدد رکعات و یا افعال در نماز آیات برایش پیدا شود باید به گمان عمل نماید.
اگر شک کند که در رکوع آخر رکعت اول است یا در رکوع اول رکعت دوم و فکرش به جایی نرسد، نماز باطل است. ولی اگر مثلاً شک کند که چهار رکوع کرده یا پنج رکوع، چنانچه برای رفتن به سجده خم نشده، باید رکوعی را که شک دارد به جا آورده یا نه، به جا آورد. و اگر برای رفتن به سجده خم شده، باید به شک خود اعتنا نکند.
اگر در عدد رکوع‌ها شک کند، بنا بر کمتر می‌گذارد و اگر از محلّ گذشته یعنی وارد سجده شده باشد، اعتنا نمی‌کند.

پانویس

منبع: سایت ویکی شیعه - تاریخ برداشت: 94/12/05

بازگشت به نماز آیات