فرهنگ مصادیق:نفوذ اقتصادی علیه استقلال اقتصادی
نویسنده : سید محسن طباطبایی مزدآبادی
هشدار مقام معظم رهبری در خصوص مسئله نفوذ اگرچه بیشتر ابعاد فکری، فرهنگی و سیاسی را در بر میگیرد اما در ابعاد اقتصادی نیز مصادیق مهمی دارد که غفلت از آنها میتواند اقتصاد کشور را از الگوی اقتصاد مقاومتی دور سازد و به سمت «وابستگی» مورد طمع غرب سوق دهد. تعبیری که رهبر معظم انقلاب اسلامی در خصوص مسئله نفوذ اقتصادی دارند را به نوعی میتوان در بستر نفوذ به معنای مصداقی از وادادگی نیز مورد بررسی قرار داد. ایشان در این زمینه میفرمایند: در زمینههای اقتصادی، چشمهای بینای مسئولان اقتصادی بایستی باز باشد و مواظب باشند که [دشمنان] نفوذ اقتصادی پیدا نکنند، چون نفوذ دشمن پایه اقتصادِ محکم را متزلزل میکند. آنجاهایی که نفوذ اقتصادی کردند، آنجاهایی که توانستند خودشان را بر اقتصاد کشورها و ملتها مثل یک بختکی سوار بکنند، پدر آن کشورها درآمد. به نظر میرسد مفهوم نفوذ در حوزههای اقتصادی را میتوان با استفاده از ادبیات مرکز - پیرامون نظریه وابستگی نیز تبیین کرد. بر اساس نظریات اندیشمندانی همچون پل باران، آندر گوندر فرانک و سمیر امین وظایف در نظام اقتصادی جهان به نوعی تقسیم شده است که اساساً ثمره تلاش و کوشش اقمار در جیب متروپل قرار میگیرد. در واقع نظریه وابستگی بر این اساس طرح شده که ساختار اقتصاد جهانی و به ویژه دنیای توسعه یافته از تمام ابزارها در جهت استمرار استثمار خود بر کشورهای جنوب بهره مند میشود. چه بسا این استمرار منوط به نفوذ در بدنه اقتصادی کشورها، ترویج الگوی مصرف گرایی و وابسته کردن اقتصادهای در حال توسعه به سرمایههای جهانی باشد.
شاید بتوان مهمترین مصداق از «فلاکت اقتصادی» به دلیل وابستگی در سطح جهانی را نیز در مدل آرژانتین کنکاش کرد. در حالی که برای چند دهه آرژانتین سردمدار رشد و توسعه بود، به تدریج روند معکوس آغاز شد و فقر و شورشهای اجتماعی بخش قابل توجهی از جامعه آرژانتین را در بر گرفت. اگرچه آرژانتین برای چند دهه پیرو بی چون و چرای نسخههای توسعهای نهادهای بین المللی به ویژه صندوق پول بود اما به تدریج سیاست درهای باز نشان داد، ثمرهای جز درهم کوبیده شدن بنیانهای اقتصادی برای این کشور ندارد و از سال ۱۹۹۸ آرژانتین درگیر بحرانی شد که همچنان نیز اثرات آن مردم این کشور را تحت تأثیر قرار میدهد.
جالب اینجاست اکنون نیز که آرژانتین در پی فاصله گرفتن از سیاستهای توسعهای غربی است بار دیگر نهادهای مالی امریکایی به ویژه «صندوق کرکس» با نفوذ خود درصدد ادامه پایبندی بوینس آیرس به سیاستهای لیبرالی هستند، البته به طور قطع نمیتوان نظریه وابستگی را در مورد روابط اقتصادی ایران و غرب جامع و مانع دانست، چراکه در بسیاری از موارد استقلال سیاسی ایران، راه هر نوع وابستگی به غرب در حوزههای اقتصادی را مسدود ساخته است اما به زعم راقم این سطور تلاش غرب برای اعمال نفوذ در ایران درست در مسیر نظریه وابستگی به پیش میرود. اکنون نیز با توجه به احتمال لغو تحریمها بعید نیست که دشمن در این فضا به دنبال بازگشت به عرصه اقتصادی ایران و تضعیف استقلال اقتصادی کشور باشد. نگاهی به وضعیت میزان واردات نیز این فرضیه را تثبیت میکند که در گام اول غرب درصدد است بازار ۸۰ میلیونی اقتصاد ایران را در قبضه کالاهای مصرفی خود بگیرد و در گام دوم نیز با سرمایه گذاری در زیرساختهای اقتصادی فضا را برای ضربه زدن به کشور در شرایط بحرانی پدید آورد. افزایش ۸/ ۲ میلیارد دلاری واردات در سال ۹۳ نسبت به سال ۹۲ نیز تصدیق میکند که سیستم گمرکی کشور آنچنان که باید و شاید در برابر سیل واردات مستحکم نیست.
جای تأسف اینجاست که برخی کار را به جایی رساندهاند که حتی الگوی اقتصاد مقاومتی را نیز بر اساس ورود سرمایه گذاری خارجی تحلیل و تبیین میکنند در حالی که اقتصاد مقاومتی اساس را بر توانمندیهای داخلی قرار میدهد و نه چشم انتظاری برای ورود سرمایه گذاریهای خارجی. اگرچه اقتصاد ایران ضعفهای ساختاری و نهادی متعددی دارد اما این ضعفها با ورود غربیها میتواند به یک تهدید و حتی بحران تبدیل شود و بنابراین ضرورت دارد با حساسیت بیشتری نسبت به همکاری با طرفهای غربی در پروژههای اقتصادی اقدام صورت گیرد تا اقتصاد ایران با رویکرد استقلال طلبانه ضمن اتکا بر توان داخلی در عرصههای بین المللی نیز حضور یابد. به نظر میرسد آنچه امروز به عنوان مصداق نفوذ در حوزه اقتصادی از همه موارد خطرناک تر است، تغییر باورها و دیدگاههای تصمیم گیران سیاسی و اقتصادی کشور است که به جای پیگیری الگوی اقتصاد مقاومتی راه توسعه ایران را تنها در گرو دست دادن با مدیران کارتلهای غربی ببینند. ایران اسلامی طی سه دهه گذشته الگویی از استقلال سیاسی توأم با اقتدار و پیشرفت را به منصه ظهور رسانده است و امروز نیز باید مراقب بود تا راه برای بازگشت دوباره غرب به کشور باز نشود. تنها راه نجات اقتصاد ایران الگوی اقتصاد مقاومتی است که ماهیتی درون زا و برونگرا دارد و تقلید کورکورانه از نسخههای توسعهای غرب تنها به وخامت اوضاع اقتصادی منجر میشود.
منبع :
روزنامه جوان
