فرهنگ مصادیق:ممنوعیت خوردن گوشت خوک در قرآن

ممنوعیت خوردن گوشت خوک در قرآن

نویسنده: محمد علی رضایی اصفهانی

مقدمه

خوک یکی از حیوانات پستاندار است که در خشکی زندگی می‌کند. و گوشت و شیر آن مورد استفاده قرار می‌گیرد، ولی از نظر اسلام این حیوان در لیست غذاهای ممنوع قرار دارد. خدا در قرآن می‌فرماید:
«إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَ ...»
«خداوند تنها (گوشت) مردار و خون و گوشت خوک و ... حرام کرده است.»

نزول

همان طورکه در مورد مردار و خون بیان شد، مضمون این آیه در چهار سوره قرآن (انعام- نحل- بقره- مائده) آمده است. که دو بار در مکه و دو بار در مدینه نازل شده است. علّت تأکید قرآن بر این مطلب همان اهمیّت موضوع و خطرات جسمی و روحی مصرف گوشت خوک و نیز آلودگی جامعه بشری به آن است به طوری که هنوز در برخی کشورهای جهان به ویژه اروپا و آمریکا جزء غذاهای رسمی قرار دارد.

تاریخچه

استفاده از خوک به عنوان غذا تاریخچه‌ای چندین هزارساله دارد به طوری که مصرف گوشت خوک در بین یهودیان نیز ممنوع است. و یکی از غذاهای حرام در شریعت موسی(علیه السلام) است. در انجیل حضرت عیسی (علیه السلام) نیز گناهکاران به خوک تشبیه شده‌اند. و در ضمن داستانها خوک به عنوان مظهر شیطان معرفی شده است. با این همه تأکید از طرف أدیان الهی هنوز مصرف این ماده غذائی در برخی نقاط دنیا (با وجود اثبات ضررهای جسمی و روحی آن) رواج دارد.
در کشورهای اسلامی در أثر مبارزه جدی اسلام گوشت این حیوان مصرف نمی‌شود و لذا پیامدهای بهداشتی آن نیز مشاهده نمی‌شود. امّا در کشورهای غربی (اروپا و آمریکا) این ممنوعیت اعمال نمی‌شود. ولی با این حال بسیاری از مردم از مصرف آن دوری می‌گزینند.
در برخی کشورها مثل برخی قسمتهای روسیه در اثر شیوع بیماری‌های وابسته به خوک (کرم ترکین یا ترشین) مصرف گوشت آن را ممنوع اعلام کرده‌اند.

احکام

در شریعت اسلام در مورد خوک چند حکم صادر شده است:
اوّل: خوردن گوشت آن حرام و ممنوع و گناه است. دوّم: خوردن شیر خوک حرام است. سوّم: خوکی که در خشکی زندگی می‌کند حیوان نجسی است که پاک نمی‌شود. چهارم: اگر خوک از ظرف، چیز روانی بخورد یا آن را بلیسد ظرف را با آب هفت بار بشویند. پنجم: خرید وفروش خوک جایز نیست. (چون عین نجس است)

حکمت‌ها و اسرار علمی

در مورد فلسفه حرمت گوشت و نجاست خوک از دو جهت می‌توان سخن راند:

اوّل

تأثیرات سوء روانی، معنوی و اخلاقی برخی از مفسران می‌نویسند:
«خوک حتی نزد اروپائیان که بیشتر گوشت آن را می‌خورند سمبل بی غیرتی است. و حیوانی کثیف است. خوک در امور جنسی فوق العاده بی تفاوت و لا ابالی است و علاوه بر تأثیر غذا در روحیات که از نظر علم ثابت است، تأثیر این غذا در خصوص لا ابالی گری در مسائل جنسی مشهود است.» یکی از نویسندگان می‌نویسد:
«خوک غیرت ناموسی ندارد (نقطه مقابل خروس است) و دیوثی می‌کند و جفت خود را در معرض استفاده خوک‌های نر دیگر قرار داده، از این عمل علاوه بر آنکه باک ندارد لذّت هم می‌برد و این صفات و اخلاق او در گوشتش تأثیراتی دارد. از این جهت اشخاصی که تغذی به آن می‌کنند همان صفات و اخلاق رذیله را پیدا می‌کنند. و این در حالی است که غیرت از صفات کمال الهی است و در اسلام بر صفت غیرت تأکید شده است. و غیرت نسبت به دین و ناموس از صفات انبیاء و ائمه طاهرین و مؤمنین است.»

دوّم

ضررهای بهداشتی:
بیماریهایی که توسط خوک به انسان منتقل می‌شود به دو دسته تقسیم می‌شوند:
الف: بیماریهایی که از جمله عوامل ابتلای به آنها گوشت خوک است:
۱. اسهال خونی: در امعای خوک انگلهایی به نام بالآنتی دیوم (Coli Balantidum) زندگی می‌کنند که از أهم منابع انتشار این بیماری در سرتاسر جهان است.
۲. یرقان عفونی (بیماری وایل): این بیماری از طریق آب‌های آلوده به ادرار خوک، سگ یا موش به انسان منتقل می‌شود. امّا منبع ابتلاء به یرقان عفونی از نوع (Romona) فقط خوک است.
۳. انتامیب هیستولتیک (Entameba Hiszdgtica): که انسان را به اسهال آمیبی مبتلا می‌نماید و خوک نقش ناقل این میکروب را به انسان ایفا می‌کند.
۴. بیماری شبه باد سرخ (Ergpeloid): حیوانات زیادی و از جمله خوک به آن مبتلا می‌گردند و از طریق این حیوانات به گروه خاصی از انسانها از قبیل قصّاب‌ها، دباغ‌ها و ماهی فروشان منتقل می‌گردد. که در انسان به صورت لکه‌های سرخ و دردناک توأم با سوزش شدید روی دست‌ها ظاهر می‌شود.
۵. میزان چربی و اسیداوریک موجود در گوشت خوک خیلی زیاد است و به همین دلیل در ابتلاء به بیماری‌های بسیاری نقش دارد که از جمله آنها می‌توان از بیماریهای تصلّب شرایین- دردهای مفصلی و مسمومیّتها، نام برد. ۶. خوک از خوردن چیزهای پلید و کثافات حتی مدفوع خود، باک ندارد. و لذا معده خود را لانه انواع و اقسام میکروب‌های امراض قرار داده و از آنجا به گوشت و خون و شیر آن سرایت می‌کند. و شاید حکمت اینکه در شریعت اسلام دستور داده شده است که ظرف آبی را که خوک از آن چیز روانی خورده یا لیسیده است هفت بار بشوئیم همین مطلب باشد. یعنی تماس مداوم و بی پروای خوک از طریق دهان با کثافات موجب آلودگی زیاد آن است. و لذا دو مرتبه آب ریختن در رفع آن کفایت نمی‌کند.
ب: بیماریهایی که تنها علّت آنها خوردن گوشت خوک است:
۱. کرم کدوی خوک (Taena Solium): طول این کرم ۲- ۳ سانتی متر بوده و دارای آلت مکیدن و قلاب است. لارو این کرم سیستی سرک (Sgsticercus Cellulosac) نام دارد و در عضلات و مغز خوک یافت می‌شود. انسان با خوردن گوشت و یا مغز خام خوک به آن مبتلا می‌شود. و دچار نارسائی‌هایی در دستگاه گوارش می‌گردد. (مثل کم اشتهایی- احساس درد- اسهال و یا یبوست) این بیماری که بصورت گسترده‌ای در جهان منتشر شده در کشورهای اسلامی که گوشت خوک مصرف نمی‌کنند به ندرت دیده می‌شود. یکی از بیماری‌هایی که توسط کرم کدو به وسیله گوشت خوک به انسان منتقل می‌شود مرض لادرری (Ladrerie) است. این بیماری در شهرهای مسیحی نشین فراوان یافت می‌شود. امّا در بین مسلمانان و یهودیان که از خوردن گوشت خوک احتراز می‌کنند به کلّی پیدا نمی‌شود. ۲. تری شینوز (Trichinella Spiralis): عبارت است از یک کرم ریز به طول ۳- ۵ میلی متر و از طریق خوردن گوشت خوک خام یا نیم پز وارد بدن انسان می‌شود. آثار این کرم در بدن انسان عبارت است از: خراشیدن و التهاب جداره امعاء- پیدایش جوشها و دملهای پراکنده در تمام بدن- تخم گذاری در عضلات انسان همراه با درد شدید عضلات و سختی تنفس و ناتوانی در سخن گفتن و جویدن غذا- گاهی نیز در اثر فلج شدن عضلات تنفسی و یا قلب منجر به مرگ می‌شود که تا کنون درمانی برای این حالت بدست نیامده است و کم خونی و سرگیجه و تب‌های مخصوص از جمله آثار آن است. برخی نویسندگان از این کرم در فارسی با نام «ترشین» و «ترکین» یاد کرده و می‌نویسند:
«کرم ترشین تنها به وسیله گوشت خوک به انسان منتقل می‌شود و به ماهیچه‌های بدن نفوذ کرده و به آسانی از بین نمی‌رود. و یک گرم گوشت خوک ممکن است هزارها عدد از این کرم همراه داشته باشد. و یک ترشین ماده تقریبا ۱۵۰۰ کرم جوان می‌زاید.
این کرم می‌تواند به قلب نیز نفوذ کرده، تولید سکته‌های قلبی نماید. پختن گوشت، این کرم‌ها را نابود نمی‌سازد زیرا وقتی گوشت را حرارت می‌دهند، مواد سفیده‌ای گوشت، منعقد می‌شود و کرم در وسط این اجرام منعقده از آسیب حرارت مصون می‌ماند. این قسمت‌های منعقده که کرم‌ها را در وسط خود محفوظ کرده‌اند، در معده حل نمی‌شوند و به روده‌ها می‌روند.» ترکین که داخل معده می‌شود هیچ دوای کرم کش یا «ورمیفوژی» قادر به دفع آن نیست. کرم ترشین در یک ماه پانزده هزار تخم ریزی می‌کند و در یک کیلو گوشت خوک ممکن است ۴۰۰ میلیون نوزاد این کرم باشد. این کرم اولین بار توسط یک نفر انگلیسی به نام «سر جیمز پاژت» در سال ۱۸۳۵ میلادی کشف شد این بیماری در تمام دنیا به ویژه آمریکا و کانادا و اروپا شیوع دارد ولی در کشورهای اسلامی به دلیل حرام بودن مصرف گوشت خوک بسیار نادر است. ۳. گوشت خوک ثقیل الهضم است و معده را سخت در زحمت می‌اندازد. در اثر خوردن گوشت خوک اغلب سمیّتی به وجود می‌آید که در اصطلاح علمی آن را «بوتولیسم» می‌گویند. دکتر سید الجمیلی و دکتر صادق عبد الرضا علی و دکتر حمید النجدی و محمد کامل عبد الصمد و العمید الصیدلی عمر محمود عبد الله و سید جواد افتخاریان نیز در کتابهای خود به آثار طبّی مشابهی برای گوشت خوک اشاره می‌کنند.

بررسی

در اینجا تذکر چند نکته لازم است:
۱. یکی از برکات ادیان الهی برای بشریت جلوگیری از مبتلا شدن انسانها به بیماری‌ها و ناراحتی‌های جسمی و روحی است.
ممنوعیت خوردن گوشت خوک و نجاست آن توسط ادیان الهی یکی از معجزات علمی ادیان الهی است چرا که این حکم در شرایطی صادر شده که هنوز بشر به اسرار علمی و ضررهای بهداشتی خوک پی نبرده بود. و تنها پیروان ادیان الهی (مثل اسلام و یهود) این حکم را به صورت تعبدی پذیرفته و عمل می‌کردند. و از ضررهای خوک بدور ماندند.
امّا همیشه کسانی بوده و هستند که با وجود علم و اطلاع از اسرار علمی و بهداشتی احکام الهی دست به اقدام می‌زنند و با آلوده شدن به این امور زندگی خود و دیگران را به خطر می‌اندازند.
۲. ممنوعیت گوشت خوک که در قرآن کریم مطرح شده است اعجاز علمی انحصاری این کتاب آسمانی نیست چرا که این مطلب در کتب آسمانی قبلی مطرح شده بود. بلی این مطلب به عنوان اعجاز علمی برای انبیاء الهی مطرح می‌شود چرا که در شرایطی حرمت و نجاست خوک را مطرح کرده‌اند که بشریت هنوز همه ضررهای بهداشتی و معنوی آن را کشف نکرده بود.
۳. همان طورکه در مورد مردار بیان شد، این ضررهای معنوی و بهداشتی گوشت خوک تنها می‌تواند حکمت و فلسفه حکم حرمت و نجاست آن را بیان کند و نمی‌تواند علت انحصاری آن احکام را بیان کند چرا که در قرآن کریم تصریح به این علّت نشده و از طرف دیگر با پیشرفت علوم پزشکی ممکن است اسرار جدیدی کشف شود که مصالح و مفاسد تازه‌ای را در مورد این احکام روشن نماید.
۴. برخی از ضررهای بهداشتی که در مورد گوشت خوک گفته شد قابل نقد است چون ممکن است کسی بگوید که ما خوک را در شرایط بهداشتی و به دور از این میکروب‌ها و عوامل بیماری زا پرورش می‌دهیم و سپس گوشت آن را از آلودگی (با روش‌های مختلف مثل حرارت بالا یا انجماد) دور می‌سازیم و در آن صورت علتی برای حرمت آن وجود ندارد. مگر آنکه به طور قطعی اثبات شود که کرم ترشین تحت هیچ شرایطی در گوشت خوک از بین نمی‌رود.
۵. در مورد تأثیر گوشت خوک در مسائل روانی و روحی (مثل بی غیرتی) نیز باید گفت که این فقط یک حدس قوی است و هنوز از طریق منابع مستقل علمی تأیید نشده چون در معرض تجربه در شرایط کنترل شده علمی قرار داده نشده است.

نتیجه

پس این ضررهای بهداشتی و اخلاقی فقط می‌تواند به عنوان فلسفه و حکمت حکم - نه علت انحصاری آن- مطرح شود. و هنوز باید منتظر کشفیات جدید علمی در این باره باشیم.

پانویس

منبع: موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت - تاریخ برداشت:95/03/23

بازگشت به خرید و فروش خوک