فرهنگ مصادیق:مانور نظامی و سیاست دفاعی ایران
محتویات
مقدمه
بازدارندگی به عنوان رکن مهم دکترین استراتژیک جمهوری اسلامی ایران میبایست، امنیت نظام و کشور را تأمین کند. ”بازدارندگی دفاعی” معطوف به برآورده ساختن اهداف عالی ایران طراحی و عملیاتی میگردد.
محیط متحول شونده خاورمیانه ضرورت بازسازی نگرشی و ادراکی از امنیت ملی را ضروری میسازد. متناظر با تحولات و رخدادهای خاورمیانه، طیفی از تهدیدات آشکار و پنهان علیه جمهوری اسلامی ایران طراحی و عملیاتی میگردد. متقابلاً جمهوری اسلامی ایران برای مهار بحرانها و بیشینهسازی قدرت ملی خود به استراتژی امنیت ملی هوشمندی تکیه زده است؛ تا ضمن افزایش برد استراتژیک بتواند در مقابله گرایی محور غربی-عربی، ائتلاف و موازنه متقابل ایجاد کند. استراتـژی امنیت ملی در حوزه نظامی، اولاً و بالذات بازدارنده و تدافعی است نه تهاجمی و نیز معطوف به افزایش قدرت ملی ایران است.
قرار گرفتن در محیط منطقهای که تهدیدات امنیتی مداوم را پیش روی کشور قرار میدهد، ایجاب میکند همواره آمادگی دفاعی برای مهار بحرانها افزایش یابد. چراکه موقعیت ژئوپلیتیکی پیرامون ایران، تهدیدات متنوع و ترکیبی را ایجاد میکند. تهدیداتی از جنس تروریسم، افراطگرایی، تنشهای قومی - مذهبی، جرائم سازمان یافته، دولتهای ضعیف و مداخلات قدرتهای فرا منطقهای از جمله چالشها و موانع امنیتی عمدهای است که ایران در پیرامون خود با آنها روبروست.
تحولات منطقه و دگرگونی سیاست دفاعی
در این چارچوب، محدود ساختن نفوذ و نقش قدرتهای فرا منطقهای در نظام امنیتی منطقه مهم پنداشته میشود؛ به همین سبب همواره جمهوری اسلامی ایران منتقد حضور نظامی قدرتهای فرا منطقهای و شکلگیری آرایش نظامی در محیط پیرامون است. چراکه حضور نظامی این کشورها و نیز شکلگیری صورتبندی نظامی در اطراف ایران نهتنها نتوانسته است ترتیبات امنیتی پایدار به وجود آورد بلکه زمینهساز بحران فزاینده شده است. ظهور طالبان، القاعده، داعش و سایر اشکال ناامنی و آشوب نتیجه حضور بیگانگان در منطقه میباشند.
به دنبال تحولات اخیر خاورمیانه، الگوها و ترتیبات امنیت منطقهای تغییرات اساسی یافته است. در این میان، فروپاشی برخی رژیمهای سیاسی و نیز ناپایداری دائم در برخی مناطق دیگر، تکانهای جدی به ستون اصلی ترتیبات امنیت منطقهای وارد ساخت. با فراگیر شدن آتش آشوبها و آشفتگیها ناشی از فتنه گران محور غربی - عربی، ایران تأکید اصلی خویش را بر حفظ آمادگی دفاعی بازدارنده گذارده است. این نشانهها از جمله آمادگی نظامی و قدرت عملیاتی نیروهای دفاعی ایران برای زدودن زمینه تهدیدات امنیتی پیدا و پنهان، به کار آمدهاند.
امنیت سازی درونزا و برونزا
ایران در راستای سیاست دفاعی خود رویکرد امنیت سازی درونزا و برونزا در پیش گرفته است. از طرفی ضمن بهرهگیری از قابلیت و توانمندیهای داخلی مانند نیروهای مسلح با صلابت، سختافزارها و نرمافزارهای مناسب و تجهیز به تکنولوژی روز سعی دارد بر قدرت دفاعی خویش بیفزاید؛ و از دگر سو در محیط بیرونی سعی دارد در پرتو شکل دادن به رویه مشارکت و همکاری با سایر بازیگران منطقهای، توان دفاعی و امنیتی خود را حداکثری سازد.
قدرت بازدارنده
بازدارندگى یکى از موضوعات روابط بینالملل میباشد که در هر دو حوزهی استراتژى و دیپلماسى کاربرد دارد.
بازدارندگى عبارت است از اقدام یا مجموعهای از اقدامات که برای پیشى جستن از اقدامات خصمانهی دشمن صورت میگیرد. تئورى بازدارندگى یعنى کوشش یکى براى اعمالنفوذ در دیگرى تا او را از اقدام به عملى که متضمن خسارت یا هزینهای براى اولى است باز دارد.
بازدارندگی به عنوان رکن مهم دکترین استراتژیک جمهوری اسلامی ایران میبایست، امنیت نظام و کشور را تأمین کند. ” بازدارندگی دفاعی” معطوف به برآورده ساختن اهداف عالی ایران طراحی و عملیاتی میگردد. در این فضا برخی مطلوبیتهای امنیتی - دفاعی ایران عبارتاند از ” تأمین امنیت کشور” و نیز ” جلوگیری از تصاعد بحران” از سوی محور غربی - عربی.”
تهدیدات متقارن و نامتقارن در استراتژی نظامی ایران
استراتژی نظامی ایران مبتنی بر بازدارندگی دفاعی همهجانبه تعریفشده است. منظور از بازدارندگی همهجانبه شامل انواع بازدارندگی یعنی متقارن و نیز بازدارندگی غیرمتقارن میباشد. جمهوری اسلامی ایران این نوع استراتژی را بدین سبب انتخاب کرده است که با انواعی از تهدیدات امنیتی روبروست. از این روی بخشی از این تهدیدات، تهدیدات سنتی متقارن است؛ نظیر تهدیداتی که از جانب اسرائیل یا آمریکا وجود دارد.
بخش دیگری از این تهدیدات، تهدیدات نامتقارن است؛ نظیر اقدامات خرابکارانه گروههای تروریستی در داخل مرزهای کشور و یا اقدامات ضد امنیتی که ریشه در سیاستهای مداخله گرایانه معاندین ایران دارد. بر این اساس استراتژی نظامی جمهوری اسلامی بر مبنای بازدارندگی دفاعی همهجانبه سامان یافته است. معنای دفاعی بودن این استراتژی، همانطور که ایران بارها اعلام کرده است به نیت صلحجویانه و نیز عدم اراده جنگ طلبانه و تهاجم نظامی ایران باز میگردد.
جمهوری اسلامی قصد تهاجم به هیچ کشوری را نداشته و ندارد. مقامات ایران بارها عنوان داشتهاند که همواره از شکلگیری نظم منطقهای با مشارکت جمعی همسایگان حمایت میکنند و خواهان برقراری ستون ثبات بر مبنای “اعتماد و اشتراک و اقدام جمعی” در منطقه هستند.
مانور قدرت بازدارنده
از منظر سیاسی، انجام مانورهای نظامی و اقدامات دیگر خصلت بازدارندگی دارند. در قاموس سیاست نوعی از ارسال پیام به طرفهای مقابل است، مبنی بر آنکه ایران حدی از آمادگی نظامی لازم را داراست. ضمناً طرف مقابل را از انجام هرگونه اقدام احتمالی با ماهیت تهدیدآمیز علیه ایران منصرف سازد.
ارتش ایران روزهای گذشته رزمایش گسترده نظامی را از تنگه هرمز تا خلیج عدن برگزار کرد؛ به نظر میآید نخستین باری است که ایران در فاصلهای تا این اندازه دور از سواحل جنوبی خود رزمایش برگزار میکند.
امیر سید عبدالرحیم موسوی که مسئول سازماندهی این رزمایش میباشد در مصاحبه با صدا و سیما چنین میگوید: که یکی از اهداف اصلی این رزمایش تقویت قابلیتها در دفاع از مملکت اسلامی و انتقال تجربه به جوانان بوده است.
جمهوری اسلامی ایران همواره اعلام کرده است قدرت نظامیاش تهدیدی برای دیگر کشورها محسوب نمیشود و سیاست نظامی این کشور تدافعی و مقابله با حملات خصمانه است.
رزمایش نظامی ششروزه ایران در منطقهای با مساحت بیش از ۵۲۷ هزار کیلومترمربع در بخش شمالی اقیانوس هند، دریای عمان و در بخش شرقی خلیجفارس و در استانهای هرمزگان و بلوچستان در جنوب کشور ایران برگزار میشود. همچنین ۱۳ هزار نیرو از ارتش، نیروی هوایی، نیروی دریایی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در این رزمایش شرکت دارند.
امیر سرتیپ حسین چیت فروش سخنگوی نیروی هوایی ایران نیز تصریح کرده است دلیل اجرای این رزمایش «احساس تهدید» نبوده، بلکه ایران قصد دارد با اجرای این رزمایش قابلیتهای نظامی خود را تقویت کند. وی در ادامه میافزاید: ” ارتش ایران قابلیتهای تدافعی را بالا میبرد تا بدین ترتیب آمادگی خود را در برابر هرگونه تهدید احتمالی حفظ کرده باشد.”
با این حال جمهوری اسلامی ایران همواره اعلام کرده است قدرت نظامی این کشور تهدیدی برای دیگر کشورها محسوب نمیشود و سیاست نظامی این کشور تدافعی و مقابله با حملات خصمانه است.
ایران در این رزمایش سامانههای موشکی و پهپادهای ساخت ایران را آزمایش میکند. ارتش ایران همچنین برای اولین مرتبه پهپاد انتحاری را آزمایش میکند که قابلیت هدف قرار دادن اهداف زمینی و هوایی را داشته باشد.
بخشی از اهداف برگزاری مانورهای نظامی در مرزهای کشور معطوف به نمایش قدرت بازدارنده، میباشد. هدف اصلی دولتها در حوزه سیاست بینالملل کسب- حفظ - افزایش و نمایش قدرت است. برگزاری مانورهای نظامی در فضای نمایش قدرت میتواند تأثیر به سزا داشته باشد. در جریان رزمایشها ضمن ارتقاء قدرت نظامی، نمایش توانمندی و قابلیتهای عملیاتی نیروهای مسلح نیز مدنظر است. جمهوری اسلامی ایران سعی داشته است با ایجاد همگرایی و همافزایی میان نیروهای مسلح و بخشهای مختلف این نهادها، بنیان قدرت ملی را تقویت کند. همواره تحرک عملیاتی و توانگری نظامی خود برای مقابله با تهدیدات نظامی - تسلیحاتی به رخ کشورهای رقیب و نیز قدرتهای منطقهای و جهانی بکشاند. محور غربی- عربی سعی دارد تا علیه ایران تهدیدات ترکیبی را ایجاد کند. در چهارسوی مرزهای کشور شاهد حضور نظامی نیروهای غربی-عربی هستیم. لشکرکشی آمریکا به منطقه و تأسیس پایگاههای مختلف نظامی پیرامون ایران بهعنوان بخشی از سیاست سدبندی علیه ایران تلقی میشود. در این فضا است که ائتلافهایی مقطعی علیه ایران شکل میگیرد تا قدرت افزاینده ایران را مهار کنند. در حالی که همگرایی، انسجام و قدرتمندی نیروهای مسلح ایران در مقابل نظامیگری، مسابقه تسلیحاتی و ائتلافهای نظامی معاندین نقش بازدارنده دارد. برگزاری مانور نظامی در مرزهای کشور ضمن نمایش قدرت بازدارنده و قابلیت عملیاتی نیروهای مسلح ایران، نمایی از همبستگی و انسجام نهادی بین نیروهای مسلح را بازتاب میدهد.
