فرهنگ مصادیق:علل بى توجهى نوجوانان به نماز و راه حل ها

علل بی توجهی نوجوانان به نماز و راه حل ها

مقدمه

تربیت انسان پیچیدگی ها و ظرافت هایی دارد و نیازمند شناخت واقعی شرایط، زمینه ها، موانع، چگونگی به کارگیری روش ها، و از همه مهم تر ارزیابی مجموعه فعالیت های تربیتی است .
اگر تک تک رفتار والدین و کودکان به دقت مورد ارزشیابی قرار گیرد، به راحتی می توان عـلت مـوفـقـیـت هـا و شـکـسـت هـا را دریـافـت و بـرای شـکـسـت هـا، راه حل های مناسبی اتخاذ کرد.
کـودک و نـوجوان با قلب پاک، فطرت سالم، روحیه الگوپذیری و تقلید، انعطاف پذیری در تـربـیـت، تـاءثـیـرپـذیـری زیـاد، بـه دیـن گـرایـش داشـتـه و تـقـصـیر بسیار اندکی از علل بی توجهی به باورها و اعمال دینی خاصه نماز را به خود مربوط می سازد. درحالی که والدیـن، جـامـعـه و مـدرسه به دلیل داشتن نقش کلیدی در ترغیب یا دوری و غفلت آنان نسبت به نماز مسؤ ولیت بیشتری دارند.
در هـر صـورت شـنـاخـت عـلل واقعی بی توجهی کودکان و نوجوانان نسبت به نماز و اتخاذ راه حل های مناسب برای هر یک، از ضروریات تربیت دینی می باشد.
عوامل مهم سبک شمردن نماز عـدم گـرایـش بـرخـی از نـوجـوانـان بـه نـمـاز، مـعـلول عـوامـل مـخـتلفی است که مورد بحث قرار می گیرد. یافته های تحقیقی نشان می دهد کـه بـسـیاری از نوجوانان به اصل نماز نگرش مثبت داشته امّا در انجام آن سستی و کوتاهی می ورزند. لذا مهم ترین عوامل مؤ ثر در سبک شمردن نماز عبارتند از:
۱ ـ نداشتن انگیزه قوی برای خواندن نماز.
۲ ـ عادت نداشتن به نماز از دوران کودکی .
۳ ـ آگاه نبودن از فلسفه و اسرار نماز.
۴ ـ ترجیح دادن تفریح و سرگرمی (به علت جاذبه بیشتر در نزد اینان ).
۵ ـ داشتن سؤ ال و ابهام نسبت به بعضی از مسائل اعتقادی مانند خدا، معاد و...
یافته های پژوهشی نشان می دهد که میزان رفتار و پای بندی دانش آموزان به نماز با توجه به اینکه به اصل نماز نگرش مثبتی دارند ولی میزان و کیفیت تقید به نماز در بین آنان پایین تر از حد متوسط است . یعنی عواملی مانع از انجام نماز در آنان شده و از کیفیت و پای بندی آنها کاسته است .(86)
عـلاوه بـر عـلل فـوق، عـوامـل مـؤ ثـر دیگری نیز وجود دارند که می توانند باعث بی توجهی نـوجـوانـان بـه فـرایـض دیـنـی از جـمـله نـمـاز گـردنـد. ایـن علل را به سه دسته تقسیم و مورد بررسی قرار می دهیم .

علل فردی عدم گرایش به نماز

بـرخـی از عـلل عدم گرایش به نماز، متوجه خود کودک و نوجوان است . در این موارد با یک علت یـابـی سـاده مـی تـوان بـه ایـن مـوضـوع رسـیـد. والدیـن پـس از درک عـلل فـردی لازم اسـت بـه یـاری او شـتـافـتـه و هـمـچـون طـبیبی دلسوز او را درمان نمایند. این علل به شرح ذیل می باشد:
۱ ـ آگاه نبودن نسبت به معارف نماز
نـوجـوانـی کـه نـسبت به معارف، احکام و مسائل مربوط به نماز آگاهی کافی، لازم و درستی نداشته باشد، به طبع نسبت به نماز بی اهمیت است . زیرا فکر و درک او در این باره نارسا و مـحـدود اسـت . ایـن نـارسـایـی فکری و ادراکی باعث می شود که رفتار او به سوی نماز هدایت نشود.
بنابراین درصورتی کودک و نوجوان به نماز پای بند می شود که فکر و قلبش سرشار از مـعـارف دیـنـی، خـاصـه نـماز باشد. والدین می توانند با ایجاد زمینه های رشد فکری و آگاه شـدن آنـان نـسـبـت بـه معارف دینی، این مانع را از سر راه آنان برداشته و یاریگر فرزندان خویش باشند.
۲ ـ خستگی و بی حوصلگی
گـاهـی کـودک و نـوجـوان در طـی روز بـه دلایـلی هـمـچـون کـلاس درس، ورزش زیاد، تماشای تـلویـزیون، داشتن سرگرمی های متعدد، بیش از اندازه تلاش نموده خسته و بی حوصله است . یعنی از نظر جسمی و روانی آمادگی پذیرش کارهای فکری و معنوی را ندارد.
مـسـؤ ولیـت و نـقـش الهـی والدین اقتضاء می کند که با مراقبت و برنامه ریزی صحیح نگذارند کودک و نوجوان تاحدی خسته شود که آمادگی انجام نماز و عبادت را نداشته باشد.
هـمـچـنـیـن اگـر کـودک بـه تنبلی و کسالت موقتی گرفتار شد، والدین با شیوه های محبت آمیز، تـشـویـق و آسـان جـلوه دادن اعـمـال نـمـاز یـا مـوافـقـت بـا استراحت موقتی کودک و نوجوان زمینه عمل را برایش فراهم نموده تا در فرصت کوتاه دیگری به نماز بایستد.
۳ ـ اشتغال زیاد و غفلت
واگـذاری انـجـام کـارهـای مـتـعـدد بـه کـودک و نـوجـوان نیز باعث می شود که آنان به صورت ناخواسته از نماز غفلت نمایند. کارهای منزل، مدرسه، تلاش های فردی خود کودک و نوجوان، بـازی و سـرگرمی، دید و بازدید، رفتن به اردوها، پارک ها و تفریحات گوناگون آنچنان آنـهـا را سـرگرم و مشغول می دارد که باعث کم رنگ شدن ارزش و اهمیت نماز می گردد. درنتیجه این اشتغالات متعدد، بدون قصد و نظر سوء از نماز غفلت می ورزد.
لذا والدیـن بـایـد مـتوجه باشند که کمتر از توان و ظرفیت کودک و نوجوان به او کار واگذار کنند، و با تذکر به موقع او را از میان کارها به نماز دعوت نمایند.
۴ ـ خودنمایی و تعرض
یـکـی از خـصوصیات نوجوانان مطرح نمودن و خودنمایی در بین جمع دوستان، همسالان و یا در جمع خانوادگی است . نوجوان با این کار می خواهد خودی نشان دهد تا ابراز وجود نموده و از این طریق شناخته شود.
اگـر نـوجـوان در جـمعی قرار گیرد که آنان نیز به نماز بی توجه اند، سعی می کند خود را طـوری مـطـرح کـنـد تـا مـحـبوب و مورد قبول آن جمع قرار گرفته و پذیرفته شود، و نیز در مواقعی نوجوان در جمعی قرار دارد که همگی به نماز عشق می ورزند و او زمینه ای برای مطرح کردن خود ندارد. لذا با بی اعتنایی و حتی نماز نخواندن جمع را متوجه خود می کند. همچنین سؤ الات، اشکالات و شبهاتی را مطرح می کند تا آنان از پاسخش عاجز شوند.
در چـنـیـن وضـعـیتی، لازم است زمینه هایی فراهم شود تا نوجوان خود را محبوب جمع ببیند. دادن مسؤ ولیت برخی از کارها و مانند آن، کمک مفیدی در این زمینه است . چنانچه با سبک شمردن نماز می خواهد خود را نشان دهد یا اشکالاتی را مطرح می کند، نباید با برخورد منفی و رفتار تند و خـشـن، نـسـنجیده او را در ورطه لجاجت بیندازیم، بلکه با صبر، رفتار منطقی و گذشت زمان، زمینه های اصلاح او را مهیا نماییم .
از خصوصیات دیگر نوجوانان این است که بسیاری از اوقات نسبت به کاری که از آنها خواسته مـی شـود تـعـرض مـی کـنـند؛ زیرا آنان در این سنین در خود توانایی هایی را می بینند و سعی دارنـد آنـهـا را بـه کـار گـیـرنـد. مـانـنـد بـیـشـتـر شـدن درک و فـهـم نـسـبـت بـه مـسـائل یـا افـزایـش تـوان جـسـمـی و قـدرت بـدنـی در چـنـیـن وضـعـیـتـی دچـار نـوعـی استقلال خواهی کاذب می شود. بنابر این اگر او را به نماز یا هر کار دیگری دعوت کنید، ممکن اسـت بـا تعرض او مواجه شوید. و اظهار کند که من دیگر بزرگ شده ام، خود می دانم که نماز بـخـوانـم یـا نـخـوانـم و نـیـازی بـه امـر و نـهـی شـمـا نـدارم و امثال آن .
والدیـن آگـاه، بـا هـوشـیـاری و دادن شـخصیت و احترام گذاشتن می توانند او را از چنین تعرض هـایـی دور نـمـایـند. اگر موفق نشوند، با متانت و گذشت، محبت کردن به مرور زمان به اهداف تربیتی نایل خواهند شد.
۵ ـ احساس گناه
بـرخـی از نـوجـوانـان و جـوانـان مـمـکـن اسـت خـطـا و گـنـاهـی مـرتـکـب شـده بـاشـنـد. و ایـن عـمـل آنـهـا آشـکار شده و دیگران نیز از آن باخبر باشند. لذا خود را سرزنش کرده و از گذشته تـلخ و گـنـاه آلود خـویـش نـگران است و می پندارد که با چنین سابقه ای دیگر نماز فایده ای ندارد. برای چه نماز بخواند؟ و با این احساس از نماز دور شده و خود را جهنمی می پندارد.
در چـنـیـن وضعیتی، والدین به یاری نوجوان و جوان شتافته و با بیان جلوه های بیکران رحمت الهی، و باز بودن راه نجات از طریق توبه و اینکه خداوند جوان توبه کننده را بسیار دوست دارد و امثال اینها، آنان را امیدوار کرده و از کید شیطان برهانند.

علل خانوادگی بی توجهی به نماز

خـانـواده مـهـم تـریـن جایگاه تربیت انسان است . اگر این پایگاه اصلی دچار ضعف، نارسایی شـود، قـطـعـاً تـربـیـت کـودک و نـوجـوان بـه مـخـاطـره مـی افـتـد و عـواقـب تـلخـی را بـه دنبال خواهد داشت .
بسیاری از علل عدم گرایش نوجوانان و جوانان به نماز ریشه در محیط تربیتی خانواده ای که در آن رشـد نـمـوده انـد دارد. بـرخـی از مـهـم تـریـن عـلل آن بـه شـرح ذیل است :
۱ ـ نداشتن الگوی مناسب
کـودک از بـدو تـولد بـا والدیـن خـود آشـنـا و مـاءنـوس مـی شـود و در مـراحـل رشـد خـود سـعـی مـی کـنـد رفـتـار، گـفـتـار و افـکـارش مانند والدین خویش باشد. و با تقلیدپذیری، اعمال آنان را ملاک رفتار خود قرار داده و خواسته یا ناخواسته از آنها الگو می پذیرد.
والدینی که به وظایف الهی و شرعی خود پای بند هستند و به موقع نماز می خوانند و از سبک شـمـردن نـمـاز و سـایـر واجـبـات الهـی پـرهـیـز مـی کنند، به یقین فرزندانشان از آنان الگو گرفته و به نماز می ایستند و هیچ عبادتی ـ از جمله نماز ـ را سبک نمی شمارند.
امّا کودکی که از این نعمت معنوی محروم است و والدینش به نماز علاقه ای نشان نمی دهند یا گه گـاهـی نـمـاز مـی خـوانـنـد، آیـا الگـوی مـنـاسـب بـرای عـبـادت دارد؟ آیـا فـطـرت خـداجـویی و مـیـل بـه پـرسـتـش در او شـکـوفـا مـی شـود یـا در انـبـوه غـبـار جهل و غفلت باقی می ماند؟
۲ ـ بی توجهی نسبت به تربیت دینی
بـرخـی از والدیـن نـسـبـت بـه تـربـیـت دیـنـی از جـمـله بـه نـمـاز فـرزنـدان خـود اهمیت چندانی قـائل نیستند و می پندارند که خود بزرگ شده و خوب می شوند. چنین والدینی کودک و نوجوان را در مسیر وزش نسیم دلنواز تربیت دینی قرار نداده تا عِطر معنوی نماز از وجود فرزندانشان، محیط خانه و اجتماع را پُر کند.
اگـر والدیـن بـا دلسـوزی، آگاهی و شناخت لازم به این حرکت مهم و حیاتی اقدام نمایند. و با دعـوت کـردن آنـان بـر سـر سـفـره مـعـنـوی نماز، وجودشان را به عشق عبادت و بندگی خداوند سـبـحـان مـزیـن نـمایند، چنین کودکانی سعادت را در آغوش گرفته و به کمالات معنوی دست می یابند.
بـه یـقـیـن والدیـن خـواهـان سـعـادت دنیا و آخرت فرزندان خویش اند و در این راه از هیچ گونه فداکاری دریغ نمی ورزند. به همین دلیل لازم است والدین شرایط تربیت دینی از جمله نماز را مـهـیـا نـمـوده تـا کـودک و نوجوان در محیط و فضایی قرار بگیرد که به نماز ماءنوس گردد. بـردن آنـان بـه امـاکـن مذهبی، تهیه کتب و مجلات مفید دربارهٔ معارف دینی و نماز، ایجاد جاذبه هـای مـورد پـسـنـد کـودک، تـشـویـق و رفـتار محبت آمیز و مانند آن، می توانند عواملی باشند که شـرایـط تـربـیـت دیـنـی را فراهم نموده تا والدین در انجام این رسالت انسانی و الهی خویش موفق گردند.
۳ ـ عادت و تمرین ندادن
یـکی از علل موفقیت در هر کاری، تمرین کردن و عادت نیکو است . انجام امور عبادی از جمله نماز نیز نیازمند تمرین است، و بهترین ایام تمرین امور معنوی دوران کودکی و نوجوانی می باشد.
بـرخـی از والدین به بهانه اینکه هنوز زمان تکلیف شرعی فرزندشان فرا نرسیده، آنان را بـه نـمـاز دعـوت و هـدایـت نـمـی کـنـنـد، امـّا والدیـن آگـاه نـسـبـت بـه مـسـائل تـربـیـتـی عـلاوه بر آگاهی دادن فرزندان خود، از روش های صحیح بهره گرفته تا بتوانند به تدریج آنان را به عادت نیکوی عبادت و نماز بیارایند.
تـحـقـیـقـات نـشان می دهد، نوجوانان و جوانانی که نماز را سبک می شمارند، کسانی اند که در دوران کودکی عادت به امور عبادی نداشته اند.
لذا عادت دادن نفس کودک و نوجوان به نماز، نیاز به زمانی دارد که در آن رشد و بلوغ فکری و شخصیتی او شکل می گیرد، در این صورت با دست یافتن و اُنس به حریم معنوی نماز خود را از فیض حضور با پروردگار سبحان محروم نمی کند.
۴ ـ مال حرام و شبهه ناک
تـاءثیر و تاءثر جسم بر روح و بر عکس، امری است روشن و مسلّم . لذا انسان باید غذایی را مـصـرف کـنـد کـه از بـهـداشـت ظـاهـری و باطنی برخوردار باشد تا به جسم و روح او آسیبی نرساند.
یکی از مسؤ ولیت های بسیار مهم والدین در تهیه غذا و سایر امکانات زندگی برای فرزندان، تـوجـه بـه حـلال و حـرام بـودن درآمـدهـا اسـت ؛ زیـرا غـذای حلال و طیب و حرام و شبهه ناک اثر وضعی بر جسم و روان انسان می گذارد.
در فـرهـنـگ اسـلامـی بـیـن تـغـذیـه حـلال و طـیـب و عـمـل صـالح و بـیـن رذایـل اخـلاقـی و آثـار سـوء تـغذیه می توان رابطه هایی را دریافت . همچنین بین مـصـرف مـال حـرام و شـبـهـه نـاک و عـدم تـوفـیـق بـه عـمـل صـالح یـا میل به گناه نیز ارتباط وجود دارد.
مـال حـرام و شـبـهـه ناک شامل هر درآمد و مالی است که از راه تعیین شده در شرع مقدس اسلام به دست نیاید، مانند تصرف در مال یتیم، ربا، دزدی، کم فروشی، گرانفروشی، خیانت در امانت، مـال خـمـس و زکـات نـداده، کـم کـاری، تـصـرف در بـیـت المال، تصرف اموال دیگران و... .
قـابـل ذکـر اسـت کـه مـنـظور از خوردن مال حرام و شبهه ناک مطلق تصرف است خواه به مصرف خوردن و آشامیدن، یا لباس و مسکن و غیره برسد یا اینکه آن را مصرف نکند.
حـرام خـواری مـی تـوانـد آثـار و نـتـایـج سـوء دیـگـری نـیـز بـه دنـبـال داشته باشد از جمله اینکه برکت را از مال می برد، مانع قبولی عبادات شده، دعای فرد مستجاب نمی شود و قساوت قلب ایجاد می کند.
شهید آیت ا... سید عبدالحسین دستغیب در این باره چنین می نویسد:
خـوراکـی کـه انـسـان مـی خـورد بـه مـنـزله بذری است که در زمین ریخته می شود، پس اگر آن خوراک پاکیزه و حلال باشد اثرش در قلب که به منزله سلطان بدن است از رقّت و صفا ظاهر مـی شـود و از اعـضاء و جوارحش جز خیر و نیکی تراوش نمی کند. و اگر آن خوراک پلید و حرام بـاشـد قـلب را کدر و تیره نموده، در اثر قساوت و ظلمت امید خیری به او نخواهد بود و پند و اندرز در او اثر نمی کند.
ایـشـان در ذیـل مـطـلب حـکـایـتـی را نـقـل مـی کـنـد کـه شـاهـد مثال گویا و روشنی است :
در حـالات ( شـریـک بـن عبدا... قاضی ) نوشته اند: وی در ابتدا فقیه با ورعی بود تا وقتی که مهدی عباسی او را احضار کرد و مجبور نمود که یکی از سه کار را بکند، یا منصب قضاوت را بپذیرد یا معلم و مربی اطفال خلیفه شود یا یک مرتبه از طعام خلیفه بخورد. او خوردن طعام را اختیار کرد و آن را نسبت به دو کار دیگر سهل شمرد. خلیفه به آشپز مخصوص دستور داد انواع مـتـعدد از خوراکی های لذیذ تدارک کند، چون ( شریک ) از آن طعام ها خورد، آشپز مزبور گفت، وی پـس از خـوردن ایـن طعام رستگار نخواهد شد و همانطور هم شد. زیرا آن لقمه های حرام چنان در او تاءثیر کرد که دو کار دیگر را هم پذیرفت .
عالم ربانی ملا احمد نراقی صاحب کتاب ارزشمند معراج السعاده دراین باره می نویسد:
دلی کـه از لقـمـه حـرام روئیـده باشد کجا و قابلیت انوار عالم قدس کجا؟ ونطفه ای را که از مـال مـردم بـه هـم رسـیـده بـاشـد بـا مرتبه اُنس با پروردگار چه کار؟ چگونه پرتو لمعات (روشـنـی هـای ) عالم نور به دلی که بُخار غذای حرام آن را تاریک کرده ؟ و کی پاکیزگی و صـفـا از بـرای نـفـسـی حـاصـل مـی شـود کـه کـثـافـات مـال مـشـتـبـه آن را آلوده و چـرک نـمـوده باشد؟
در این باره سالار شهیدان در روز عاشورا در سخنرانی خودخطاب به دشمنان فرمودند:
در اثـر هـدایـای حرامی که به دست شما رسیده و در اثر غذاهای آلوده و لقمه های غیر مشروعی کـه شـکـم هـای شـمـا از آن انـبـاشـتـه شـده، اسـت کـه خـدا ایـن چـنـیـن بـر دل های شما مُهر زده است .
بـنـابـرایـن غـذا و امـکـانـات حـرام و شـبـهه ناک خود مانع بزرگی درتربیت و توفیق کودک و نوجوان به نماز و عبادت است .
۵ ـ تقویت نکردن ایمان کودک و نوجوان
لازم اسـت والدیـن راه هـای مـخـتـلف خـداشـنـاسـی را بـرای آنـان بـیـان کـنـنـد تـا میل به پرستش در آنان شکوفا و آثار ایمان نمایان گردد.
کـودک و نـوجـوانـی کـه مـعـنـی و مـفـهـوم ایـمـان بـه خـدا را دریـابـد و در سـایـه عـمـل بـه تـکـالیـف الهـی، شـخـصیت معنویش رشد یابد، به یقین اُنس و ارتباط با خدا و عبادت برایش حاصل خواهد شد.
۶ ـ بهره نگرفتن از روش ها و ابزارها
در دنـیـای امـروز بـهـره گـیـری از روش هـا و ابزارهای مختلف در امر تربیت از جایگاه ویژه ای بـرخـوردار اسـت . تـاحـدی کـه بـدون آنـهـا امـر تـربـیـت مختل خواهد شد. به همین دلیل در تربیت دینی از جمله نماز، ضرورت دارد که والدین از ابزارها و روش های مفید و سازنده که با فرهنگ اسلامی نیز تطبیق و هماهنگی دارد بهره گرفته تا در نـهـایـت بـتـوانـند فرزندانشان را به سوی اعمال صالح ترغیب نمایند. و غفلت و بی توجهی نسبت به روش ها و ابزارهای تربیتی خود از علل عدم موفقیت در تربیت محسوب می شود.
علاوه بر علل مذکور، علت های دیگری همچون غفلت والدین از موانع تربیت و برطرف کردن آن هـا، ارزیـابی نکردن روند تربیت دینی توسط والدین، رفتار ناپسند و تند والدین نسبت به کـودک و نـوجـوان، سـنگین و پیچیده جلوه دادن مسائل دین از جمله نماز، ناآگاهی والدین نسبت به مـعـارف دیـنـی و مـانـنـد آن را مـی تـوان ذکـر کـرد که باعث بی توجهی، غفلت و دوری کودک و نوجوان به معارف دینی و وظایف الهی آنها می گردد.

علل اجتماعی غفلت نوجوانان از نماز

هر عمل و رفتار درست یا نادرست افراد جامعه به نحوی یا مربوط به فرد است یا مربوط به خانواده و یا مربوط به اجتماع .
اجـتماع و تاءثیراتی که افراد از آن می پذیرند، می تواند منشاء صلاح یا فساد گردد وافق های سعادت یا تیرگی و شقاوت را به دنبال داشته باشد.
اگـر شـرایـط، زمـیـنه ها، عملکرد افراد جامعه و به طور کلی فضای عمومی و فضای خاص هر مـحیط، سالم و به دور از گناه، فساد، خرافه و مانند آن باشد، قطعاً رشد کودک و نوجوان در چنین جامعه ای به سوی معنویت، ایمان و عبادت پروردگار سبحان سوق پیدا می کند.
جامعه سالم که از آلودگی، ظلم و فساد به دور است، شخصیت فرزندانمان به بهترین وجهی رنگ الهی به خود گرفته و به سوی کمال الی ا... و رسیدن به قله های معرفت انسانی آسان خواهد بود.
در این مختصر برخی از مهم ترین علل اجتماعی غفلت کودکان و نوجوانان به نماز را یادآور می شویم :
۱ ـ دوستان و معاشران
بـسـیـاری از رفتارها و افکار کودک و نوجوان متاءثر از فکر و رفتار دوستان آنها است . وقتی کودک و نوجوان هم سن و سالان خود را در کوچه، مدرسه، محلّه، مسجد، پارک و... می بیند و یا بـا آنـهـا آشـنـا می شود، خواسته یا ناخواسته از آنان تاءثیر می پذیرد و خود را همچون آنان قـرار داده و عمل دیگران را برای خود الگو قرار می دهد. لذا دوستان، خصوصاً با آنهایی که صمیمی ترند، نقش بسزایی در ترغیب کودک و نوجوان به نماز یا غفلت و ترک نماز دارند.
تـحـقـیقات نشان می دهد، هر قدر نزدیک ترین دوستان افراد در سنین نوجوانی به انجام رفتار نـمـاز پـای بندی بیشتری داشته باشند، بر روی آنها تاءثیر مستقیم گذاشته و نقش مؤ ثری در تـشـویـق و تـرغـیـب آنـهـا خـواهد داشت و به عکس هر چه نزدیک ترین دوستان افراد در دوران نوجوانی نگرش منفی نسبت به نماز داشته باشند بر روی آنها نیز تاءثیر منفی گذاشته و از گرایش آنان به نماز خواهد کاست .
بـنابراین والدین با مراقبت منطقی و صحیح، لازم است کودک و نوجوان را از دوستی با کسانی کـه بـه نـمـاز بـی اهـمـیـت انـد بـرحـذر دارنـد و دلیـل ایـن عـمـل را نـیـز بـرایـشـان بـیـان کـنـند تا با رغبت و میل باطنی از دوستی با چنین افرادی پرهیز نمایند.
۲ ـ تبلیغات مسموم علیه دین کودک و نوجوان از طرفی به دلیل آمادگی پذیرش هر نوع اندیشه و رفتار ارائه شده، و از طـرف دیـگـر بـه دلیـل ضـعـف و نـاتـوانـی عـلمـی و عـقـلی، قـادر بـه تـجـزیـه و تـحـلیـل و تشخیص درست از نادرست نیست . در چنین وضعیتی اگر در معرض وساوس و تبلیغات مـسـمـوم مـخالفین و منحرفین از اسلام ناب محمدی (ص )و ارزش الهی، خاصه نماز قرار گیرد، دچار شک و تردید شده و در نهایت نسبت به دین و عبادت خدا بی اعتنا می گردد.
لذا والدین اندیشمند و دلسوز با هوشیاری، علاوه بر اینکه فرزندانشان را از مسیر هلاکت بار تـبـلیـغـات مسموم که در قالب مجلات، کتب، فیلم و مانند آن آشکار می شود حفظ می کنند، سعی نـمـوده، آنـان را در مـسیر روحبخش آیات نورانی قرآن کریم و روایات رسیده از امامان (ع )قرار دهـنـد، تـا از انـوار دلنـواز و شـفابخش معارف الهی بهره مند گردند. در این صورت کودکان و نـوجـوانـان بـه نـمـاز و رابـطـه بـا خـداونـد سـبـحـان عـشـق مـی ورزنـد و خـود را بـه اعمال صالح مزین می نمایند.
۳ ـ ارائه نکردن الگوی عملی در اجتماع
نوجوان وقتی به محیط اجتماع پا می گذارد، برای تحقق آرزوهای مختلف خود از فرد یا افرادی الگو می پذیرد.
والدینی که سال ها کودک و نوجوان را با ایمان، خدا، پیامبران، ائمه (ع )آشنا ساخته اند، لازم است در عصر حاضر یا زمانی که کودک و نوجوان در آن زندگی می کند، فرد یا افراد وارسته ای را بـه عنوان الگوهای معنوی به آنها معرفی کنند تا روحیه الگوپذیری او اشباع شود و او بـتـوانـد مصداق عینی بنده صالح و نمازگزار حقیقی را خود دریابد. به یقین چنین کودکان و نوجوانانی با نماز الفت بیشتری یافته و به آن پای بند خواهند ماند.
۴ ـ نقش محیط مدرسه در هدایت به سوی نماز
فضای آموزشی سالم و پویا، در شکل گیری و تثبیت شخصیت کودک و نوجوان نقش بسیار مهم و کـلیـدی دارد. اگر مجموعه عناصر تعلیم و تربیت یعنی مدیران، معلمین، کارکنان مدرسه به اندیشه الهی و عمل صالح آراسته و پای بند باشند، به یقین کودک و نوجوان در چنین فضایی رشد معنوی یافته و به وظایف الهی و عبادت با پروردگار مشتاق می شود.
بـه یـک مـعـنـی مـی توان گفت که معلم بیشترین نقش و تاءثیر را بر روحیات، عقاید، اخلاق و رفـتـار کـودک و نـوجـوان دارد تـاحـدی کـه نـظـر و عـمـل مـعـلم بـرای آنـان حـجـت بـی بدیل است .
طبق تحقیقات به عمل آمده، دبیران دینی در گرایش نوجوانان به نماز دارای نقش مؤ ثری بوده اند. در ذیل برخی از عوامل این تاءثیرگذاری را به ترتیب برمی شمریم :
۱ ـ تلاش آنها در آگاه کردن دانش آموزان نسبت به اهمیت و اسرار نماز.
۲ ـ شـخـصـیـت عـلمـی و مـیـزان تـوانـایـی دبـیـران دیـنـی در پـاسـخـگـویـی بـه سـؤ ال های مذهبی و دینی نوجوانان .
۳ ـ محبوبیت دبیران دینی، نزد دانش آموزان .
۴ ـ مطابقت بین گفتار و عمل دبیران دینی (الگوپذیری ).
۵ ـ یادآوری مکرر دبیران دینی دربارهٔ نماز.
هـمـچـنـیـن نقش توصیه ها و سفارش های دبیران غیردینی در مورد نماز و تاءثیر حضور آنان در نـمـاز جـمـاعـت مـدرسـه، در گـرایـش دانش آموزان به نماز مؤ ثر بوده است . همچنین تطابق بین گـفـتـار و عـمـل دبـیـران غـیـر دیـنـی بـیـش از تـطـابـق گـفـتـار و عمل دبیران دینی در گرایش آنان به نماز مؤ ثر است .
علاوه بر عوامل مذکور، تاءثیر عواملی همچون تحویل نگرفتن، بی اعتنایی و بی حرمتی نسبت به کودکان و نوجوانان در اماکن مذهبی، مشاهده انحراف، فساد، ریاکاری، احساس تحجر و بی مـنـطـقی از مدعیان و طرفداران دین، دیدن ناتوانی ها و عقب ماندگی جوامع اسلامی و مسلمانان و تـعـمـیم دادن آن به اصل دین، ایجاد نوعی توقع و مزد فوری پس از عبادت، در روحیه آنان را می توان از عوامل اجتماعی دور شدن از نماز و عبادت کودکان و نوجوانان برشمرد.والسلام

فهرست منابع

۱ ـ قرآن کریم .
۲ ـ نهج البلاغه .
۳ ـ اصول کافی ، ثقه الاسلام کلینی .
۴ ـ اسلام و تعلیم و تربیت ، آیت ا... ابراهیم امینی .
۵ ـ اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، شهید دکتر سیدرضا پاک نژاد، ج ۴.
۶ ـ اسلام و تربیت ، رضا قربانیان .
۷ ـ بحارالانوار، علامه محمدتقی مجلسی .
۸ ـ با دنیای کودک آشنا شویم ، ترجمه سید خلیل خلیلیان .
۹ ـ پرورش مذهبی کودکان ، دکتر علی قائمی .
۱۰ ـ پی ریزی سازگاری اجتماعی کودکان در خانواده ، ع ، نظیری .
۱۱ ـ پدر و فرزند، سید محمدتقی حکیم .
۱۲ ـ تئوری رشد خانواده ، دکتر سوسن سیف .
۱۳ ـ تربیت آسیب زا، دکتر عبدالعظیم کریمی .
۱۴ ـ تفسیر نمونه ، جمعی از نویسندگان ، ج ۳ و ۱۱.
۱۵ ـ حقوق ، از امام سجاد(ع ).
۱۶ ـ خانواده و مسائل نوجوان و جوان ، دکتر علی قائمی .
۱۷ ـ خانواده و تربیت کودک ، دکتر علی قائمی .
۱۸ ـ داستان ها و درس هایی از زندگی پیامبر اسلام (ص )، مرتضی نظری .
۱۹ ـ روانشناسی کودک ، لستر کرو و آلیس کرو، ترجمه مشفق همدانی .
۲۰ ـ روانشناسی کودک و اصول تربیتی جوانان ، پیاژه و سیمون .
۲۱ ـ رفتار با نوجوان ، دکتر زهراء معتمدی .
۲۲ ـ روانشناسی یادگیری بر نظریه بنیادها، دکتر محمد پارسا.
۲۳ ـ روایات تربیتی از مکتب اهلبیت ، مرتضی فرید، ج ۱ ـ ۳.
۲۴ ـ روانشناسی در خدمت اولیاء و مربیان ، غلامحسین ریاحی .
۲۵ ـ روانشناسی تربیتی ، مرتضی منطقی .
۲۶ ـ سخنان حسین بن علی از مدینه تا کربلا، محمد صادق نجمی .
۲۷ ـ شناخت ، هدایت و تربیت نوجوانان و جوانان ، دکتر علی قائمی .
۲۸ ـ صحیفه نور، امام خمینی (ره )، ج ۱۲.
۲۹ ـ طهارت روح (نماز و عبادات در آثار شهید مطهری )، گردآوری از حسین واعظی نژاد.
۳۰ ـ غررالحکم و دررالکلم ، ترجمه محمدعلی انصاری .
۳۱ ـ فرهنگ فارسی ، دکتر محمد معین .
۳۲ ـ فطرت ، شهید مرتضی مطهری .
۳۳ ـ فکر، نظم و عمل و نقش آن در تعلیم و تربیت ، دکتر پرویز تاجداری .
۳۴ ـ گفتار فلسفی ، کودک از نظر وراثت و تربیت ، محمدتقی فلسفی ، ج ۱.
۳۵ ـ گفتار فلسفی ، جوان از نظر عقل و احساسات ، محمدتقی فلسفی ، ج ۱ و ۲.
۳۶ ـ گناهان کبیره ، شهید آیت ا... دستغیب ، ج ۱.
۳۷ ـ میزان الحکمه ، محمد محمدی ری شهری .
۳۸ ـ مدیریت آموزشی و آموزشگاهی ، دکتر محمدرضا بهرنگی (برنجی )
۳۹ ـ مدیریت و رهبری آموزشی ، دکتر سید محمد میرکمالی .
۴۰ ـ معراج السعاده ، ملا احمد نراقی .
۴۱ ـ نقش فعالیت های فوق برنامه در تربیت نوجوانان ، دکتر علی اکبر شعاری نژاد.
۴۲ ـ نوجوانان و خانواده ، ح ، گینو.
۴۳ ـ نقش نیازهای روانی ، از علی میرزابیگی .
۴۴ ـ وسایل الشیعه ، شیخ حرّ عاملی .
۴۵ ـ هزار و یک نکته دربارهٔ نماز، حسین دیلمی . ۴۶ ـ ( آمـوزش اعـتـقـادی دیـنـی و اخـلاقـی کـودکـان زیـر شـش سال ) ، سید ضیاءالدین صدری ، مجله پیوند، ش ۱۱۳.
۴۷ ـ اهداف تربیتی نماز و...، دکتر غلامعلی افروز، مجله پیوند، ش ۱۹۲.
۴۸ ـ ( بینش مذهبی در کودکان و نوجوانان ) ، یدا... جهانگرد، مجله پیوند، ش ۱۹۷،
۴۹ ـ نامه ای از حجت الاسلام محسن قرائتی دربارهٔ نماز، مجله پیوند، ش ۱۸۲.
۵۰ ـ ( پرورش احساس حق شناسی و قدردانی در کودکان و نوجوانان ) ، دکتر غلامعلی افروز، مجله پیوند، ش ۲۱۰.
۵۱ ـ پرورش احساس مذهبی در کودکان و نوجوان ( نماز) ، دکتر غلامعلی افروز، مجله پیوند، ش ۱۴۷.
۵۲ ـ ( تشویق و تنبیه ) ، حمید عموزاده ، مجله پیوند، ش ۶۵.
۵۳ ـ ( تنبیه حساس ترین وسیله تربیت ) ، مجله پیوند، شماره ۱۲۶ و ۱۲۷.
۵۴ ـ همان ، فصلنامه تعلیم و تربیت ، ش ۴۷.
۵۵ ـ ( تـشـویـق و تـنـبـیـه در تـعـلیـم و تـربـیـت اسـلامـی ) ، یـدا... جـهـانـگرد، مجله تربیت ، سال هشتم ، ش ۲.
۵۶ ـ ( تـربـیـت اسـلامـی ) ، آیـت ا... حـسـن زاده آمـلی ، مـجـله تـربـیـت ، سال پنجم ، ش ۱ و ۲.
۵۷ ـ ( جـامـع نـگـری در تـشـویـق و تـنـبـیـه ) ، عـلی اصـغـر احـمـدی ، مـجـله تـربـیـت ، سال پنجم ، ش ۶.
۵۸ ـ ( خانواده و اقامه نماز) ، سید علی اکبر حسینی ، مجله پیوند، ش ۱۸۱.
۵۹ ـ سـلسـله مـقـالات اقـامه نماز در دوران کودکی و نوجوانی ، دکتر علی قائمی ، مجله پیوند، شماره ۱۸۴، ۱۸۵، ۱۸۶، ۱۸۷ و ۱۸۸.
۶۰ ـ سـلسـله مـقـالات هـدایـت نوجوان به سوی نماز، دکتر علی قائمی ، مجله پیوند، شماره های ۱۵۸، ۱۵۹، ۱۶۰، ۱۶۱ و ۱۶۲.
۶۱ ـ ( شـرایـط کـلی و خـاص تـشـویـق ) ، دکـتـر عـبـدالعـظـیـم کـریـمـی ، مـجـله تـربـیـت ، سال نهم ، ش ۱.
۶۲ ـ نامه ای از حجت الاسلام محسن قرائتی دربارهٔ نماز، مجله پیوند، ش ۱۸۲.
۶۳ ـ نماز سرور آزادگی ، دکتر غلامعلی افروز، مجله پیوند ش ۱۴۶.
۶۴ ـ نگرشی بر حقوق کودک از دیدگاه اسلام ، دکترمحمدیان ، مجله پیوند،ش ۲۱۱.
۶۵ ـ ( همه به تشویق نیاز دارند) ، مجید رشیدپور، مجله پیوند، ش ۸۴.

منبع: سایت مرکز اسلامی انگلیس - تاریخ برداشت: 95/04/06

بازگشت به تشویق به نماز