فرهنگ مصادیق:شناخت معروف و منکر
محتویات
شناخت معروف و منکر
در اصل هر کار نیکی است، که علاوه بر نیکی، انجام دهنده اش را نیز به آن بشناسند، یا توسط دیگری به این عنوان شناسانده شود. مانند امانت داری که حضرت رسول الله را به این خاطر محمد امین لقب داده بودند. بعضی گفتهاند: (معروف یعنی شناخته شده، و ....
معروف
در اصل هر کار نیکی است، که علاوه بر نیکی، انجام دهنده اش را نیز به آن بشناسند، یا توسط دیگری به این عنوان شناسانده شود. مانند امانت داری که حضرت رسول الله را به این خاطر محمد امین لقب داده بودند. بعضی گفتهاند: (معروف یعنی شناخته شده، و این بدان جهت است که فطرت پاک انسانی با آن صفت نیک از دیرباز آشنا ست).
منکر
واژهٔ منکر، در اصل به معنی کار بد است که همان کار، حرام یا زشت و مکروه میباشد، که از نظر فطرت، ناشناخته، و غریب و ناهماهنگ است.
شناخت معروف و منکر
بهترین راه برای شناخت معروف و نیکی، مراجعه به شرع مقدس است، که همان عقل خارجی است. چنان که عقل در نهاد انسان، شرع داخلی است، بنابراین، هر چیزی را که شارع مقدس اسلام به آن امر کرد، و مسلمانان را به انجام آن ترغیب نمود، همان معروف است. در قرآن و روایات صدها و هزارها مصداق معروف ذکر شده است.
نهی از منکر :
نهی ازمنکر بر دو گونه است
۱- نهی از منکر واجب، نسبت به کارهای حرام،
۲- نهی از منکر مستحب نسبت به کارهای مکروه.
امر به معروف
امر به معروف نیز بر دو گونه است:
۱-امر به معروف واجب نسبت به واجبات
۲- امر به معروف مستحب نسبت به مستحبات
نظر امام خمینی در مورد امر به معروف و نهی از منکر
حضرت امام خمینی قدس سره الشریف در این راستا میفرماید; "آنچه عقلا یا شرعا واجب است، امر به آن واجب است و آنچه از نظر عقل زشت است و از نظر شرع حرام است، نهی از آن، واجب است، و آنچه مستحب است، امر به آن مستحب بوده، و آنچه مکروه است، نهی از آن، مستحب میباشد
چهار شرط لازم برای وجوب امر به معروف و نهی از منکر
وجوب امر به معروف و نهی از منکر، بستگی به چهار شرط دارد که عبارتند از:
۱-دانستن معروف و منکر، به این که از نظر شرع، نیک و مورد پسند، یا بد و ناپسند است.
۲- احتمال تاثیر.
۳- اصرار طرف مقابل در ترک معروف و انجام گناه.
۴- امر به معروف و نهی از منکر موجب ضرر جانی یا ناموسی به امر به معروف ونهی از منکر کننده یا مؤمن دیگر نشود.
نکته
در مواردی که اساس اسلام در خطر است، در آنجا وجوب امر به معروف و نهی از منکر نیاز به این شرایط ندارد، و باید به آن اقدام کرد، گرچه باعث کشتن و یا زیانهای خطرناک دیگر میشود، مانند امر به معروف ونهی از منکر حضرت امام حسین (ع) که منجر به ماجرای کربلا و شهادت او و یارانش، واسارت عزیزانش گردید. .
مراحل امر به معروف و نهی از منکر
۱- امر به معروف و نهی از منکر با قلب.
۲- امر به معروف و نهی از منکر با زبان.
۳- امر به معروف و نهی از منکر با عمل.
کسی که امر به معروف میکند لازم است که حلال و حرام را بشناسد و خود را از آنچه به مردم امر و نهی میکند فارغ کرده باشد، خیرخواه مردم و مهربان و همراه با مردم باشد. با لطف و بیان خویش آنها را دعوت کند، و با تفاوت میزان حوصله آنها آشنا باشد تا هرکس را را در جایگاه خودش قرار دهد. مکر و فریب نفس و دامهای شیطان را بشناسد و در برابر آنچه میبیند شکیبا باشد، با مردم مقابله به مثل نکند و از ایشان شکوه ننماید. تعصب نورزد و به خاطر خوش درشتی نکند. نیتش خالص برای خدا باشد. از او یاری بطلبد و رضای او را بجوید، پس اگر با او مخالفت کردند و به او ستم روا داشتند، تحمل کند و اگر موافق بودند و سخن او را پذیرفتند، سپاسگزار باشد. کار خود را به خدا واگذارد و به عیب خود توجه کند.
ارکان و شرایط آمر به معروف و ناهی از منکر
۱- علم به واجب یا مستحب و یا حرام بودن امور، یعنی شناخت معروف یا منکر، به دور از شبهه بنابراین در امور متشابه امر به معروف و نهی از منکر واجب نیست .
۲ - احتمال تاءثیر بنابراین اگر بداند یا احتمال بدهد که اقدامش تاءثیر ندارد، واجب و مستحب نیست، چون بی فایده است .
۳- شخص مخاطب امر به معروف و نهی از منکر، بر ادامه عمل خود اصرار داشته باشد اما اگر نشانهای باشد که آن کار را ترک کرده است، تکلیف ساقط میشود، چون دیگر امر به معروف و نهی از منکر بیهوده نیست .
۴- مفسدهای در پی نداشته باشد، اما اگر احتمال ضرر برای خود یا فردی از مسلمانان را بدهد، تکلیف ساقط میشود؛ زیرا ضرر و اضرار در دین روا نیست. البته جست و جو جایز نیست، مانند گوش دادن برای شنیدن صدا و بو کشیدن و بررسی زیر لباس اشخاص و نظیر اینها.
از امام صادق (علیه السّلام) دربارهٔ امر به معروف و نهی از منکر سؤ ال شد، آیا بر تمام امت واجب است یا نه ؟ فرمود: نه.
پرسیدند: چرا واجب نیست ؟
فرمود: این کار بر عهده شخص نیرومندی است که فرمانش را ببرند و معروف را از منکر باز شناسد، نه بر کسانی که ناتوانند و خود هدایت نیافتهاند و از روی ناآگاهی دیگران را از حق به سوی باطل میخوانند. و دلیل بر این مطلب سخن خدای تعالی است :
«وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ».[۱]
این موضوع خاص است نه عام، چنان که خدای تعالی فرموده است: (وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ)[۲] و نفرمود امت موسی یا تمام قوم موسی در حالی که ایشان در آن روز امتهای مختلفی بودند. امت شامل یک فرد و بیشتر است.
