فرهنگ مصادیق:راههای مبارزه با تفرقه از نظر قرآن
محتویات
راههای مبارزه با تفرقه و اختلاف نامقدس از نظر قرآن چیست؟
راههای زیادی در قرآن کریم مطرح شده که اجمالا به برخی از آنها اشاره میشود:
تصحیح بینش اعتقادی در زمینه ملاکهای برتری و فضیلت انسانها:
از منظر قران کریم، امتیازات مادی و طبیعی و اعتباری اگر چه مایه اختلاف هست اما ملاک برتری انسانی بر انسان دیگر و فضیلت قومی بر قوم دیگر نمیباشد؛ قرآن کریم ملاک برتری نزد پروردگار سبحان را «تقوا» (= یعنی میزان اطاعت پذیری از ذات اقدس اله) معرفی میکند. روشن است که با داشتن چنین بینشی، جامعه یک گام بلند به سمت وحدت و اتحاد نزدیک تر شده و از تفرقه و پراکندگی (که اساس بدبختی ملت هاست) تا حد زیادی در امان میماند.
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ[۱]
ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیرهها و قبیلهها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید (اینها ملاک امتیاز نیست،) گرامیترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست خداوند دانا و آگاه است
تییین خطر هوای نفس و راههای غلبه بر آن
قرآن کریم، ریشه بسیاری از اختلافات را هواهای نفسانی، و دوستی و دشمنی نابه جا و شیطانی میداند؛ از این رو، ضمن تبیین خطر هوی پرستی و دنیاطلبی، تلاش فراوانی دارد که انسانها را از نظر اخلاقی به کمال نفسانی هدایت نماید؛ یعنی انسان زمین گیر را از چاه شهوت و غضب بیرون آورده، به اوج حکمت و کمال معرفت برساند.
قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قُلْ لَا أَتَّبِعُ أَهْوَاءَكُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ[۲]
بگو: «من از پرستش کسانی که غیر از خدا میخوانید، نهی شدهام!» بگو: «من از هوی و هوسهای شما، پیروی نمیکنم اگر چنین کنم، گمراه شدهام و از هدایت یافتگان نخواهم بود!»
فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ[۳]
اگر این پیشنهاد تو را نپذیرند، بدان که آنان تنها از هوسهای خود پیروی میکنند! و آیا گمراه تر از آن کس که پیروی هوای نفس خویش کرده و هیچ هدایت الهی را نپذیرفته، کسی پیدا میشود؟! مسلّماً خداوند قوم ستمگر را هدایت نمیکند!
فَلَا يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَنْ لَا يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَى[۴]
پس مبادا کسی که به آن ایمان ندارد و از هوسهای خویش پیروی میکند، تو را از آن بازدارد که هلاک خواهی شد!
رفع کینهها و کدورتها
یکی از بارزترین آثار هوی خواهی و هوی پرستی، کینه جویی، دشمنی و انتقام است که البته معرکه بیار این قائله هم شیطان رجیم است[۵] و همانطور که میدانیم کینه و نفرت و دشمنی، از مهمترین اسباب زمینه ساز اختلاف و تفرقه است.
وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ[۶]
(همچنین) کسانی که بعد از آنها [بعد از مهاجران و انصار] آمدند و میگویند: «پروردگارا! ما و برادرانمان را که در ایمان بر ما پیشی گرفتند بیامرز، و در دلهایمان حسد و کینهای نسبت به مؤمنان قرار مده! پروردگارا، تو مهربان و رحیمی!»
مبارزه با مظاهر گناه و فساد
امر به معروف و نهی از منکر و تلاش در جهت از بین بردن ریشههای فساد و گناه، از بهترین زمینههای ایجاد وحدت و ألفت در جامعه اسلامی است، زیرا فطرت انسان هماهنگ با معروف و مخالف با منکر است و تعامل بر طبق منکر، چیزی جز تفرقه به همراه ندارد.
كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ[۷]
شما بهترین امتی هستید که [برای اصلاح جوامع انسانی] پدیدار شدهاید، به کار شایسته و پسندیده فرمان میدهید و از کار ناپسند و زشت بازمی دارید، و [از روی تحقیق، معرفت، صدق و اخلاص] به خدا ایمان میآورید. و اگر اهل کتاب ایمان میآوردند قطعاً برای آنان بهتر بود برخی از آنان مؤمن [به قرآن و پیامبرند] و بیشترشان فاسقند.
ایجاد الفتِ برادری میان مؤمنان
یکی از مهمترین زمینههای ایجاد اتحاد و همبستگی میان افراد جامعه، ایجاد الفت برادری بین آنان است؛ قرآن کریم با ایجاد برادری میان مؤمنان (خصوصا مهاجرین و انصار) ، الفت و وحدت عجیبی در جامعه مسلمان برقرار ساخت.
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ[۸]
جز این نیست که همه مؤمنان با هم برادرند بنابراین [در همه نزاعها و اختلافات] میان برادرانتان صلح و آشتی برقرار کنید، و از خدا پروا نمایید که مورد رحمت قرار گیرید
