فرهنگ مصادیق:رابطه محاربه با افساد فی الارض چيست؟
محتویات
مقدمه
به طورکلی رابطه افساد فی الارض با محاربه عموم و خصوص مطلق است. افساد فی الارض عنوانی عام است که محاربه روشنترین مصداق و کاملترین آن است. بنابرا ین محاربه و افساد فی الارض دارای وجوه اشتراک و تفاوتی به قرار زیر است:
الف . تفاوتهای محاربه و افساد فی الارض
۱) محاربه عبارت است از کشیدن سلاح برای ایجاد رعب و هراس و سلب آزادی و امنیت مردم، اما افساد فی الارض عبارت است از هرگونه رفتار آگاهانه و عمدی برای برهم زدن امنیت و سلامت نظام جامعه اسلامی به قصد براندازی و یا ضربه زدن به آن و یا علم به موثر بودن این رفتار در مقابله با آن..چنانچه ملاحظه میشود در محاربه هدف ایجاد اخافه، رعب و وحشت و سلب آزادی و امنیت در جامعه است . ولی در افساد فی الارض هدف ضربه زدن و مقابله با نظام اسلامی است و میتواند از طریق محاربه و تشهیر سلاح و بر هم زدن امنیت جامعه نیز صورت گیرد .
۲) در محاربه ؛ عنصر مادی جرم فقط از طریق به کار بردن سلاح و برهنه کردن آن (تشهیر السلاح) و ایجاد اخافه و سلب آزادی از مردم صورت میگیرد ولی در افساد فی الارض عنصر مادی عبارتست از هرگونه رفتار که میتواند شامل فعل، ترک فعل، و یا گفتار نیز باشد.
۳) در محاربه تحقق عنصر مادی فقط به صورت فعل مثبت شرط است وباید علنی صورت بگیرد اما در افساد فی الارض عنصر مادی میتواند به صورت فعل یا ترک فعل یا گفتار و حتی به صورت غیر علنی صورت بگیرد.
۴) در محاربه عمل محارب موجب اخافه و ترس و برهم خوردن امنیت مردم است که منظور از امنیت فقط شامل امنیت نظامی و انتظامی جامعه است اما در افساد فی الار ض اعم از امنیت انتظامی ،فرهنگی، اقتصادی ،سیاسی،اجتماعی و...است. همچنین از طریق برهم زدن سلامت جامعه اسلامی نیز قابل تحقق است.
ب. وجوه تشابه محاربه و افساد فی الارض
۱) هم محاربه و هم افساد فی الارض میتواند از طریق برهم زدن امنیت و نظام اسلامی تحقق یابد.
۲) محاربه و افساد فی الارض از طریق فردی و گروهی قابل تحقق است.
۳) در محاربه و افساد فی الارض فرقی بین مسلمان و غیر مسلمان وجود ندارد.
۴) توبه محارب و مفسد فی الارض قبل از دستگیری مسقط حد است.
۵) مجازات مفسد و محارب یکی از چهار مجازات (صلب ،قتل، قطع دست راست و پای چپ و تبعید) است[۱]
توضیح بیشتر
با توجه به اقوال فقها و حقوقدانان و مواد متعدد قانونی و ادله فقهی اقوال مختلفی در مورد اتحاد یا تفاوت دو عنوان محاربه و افساد فی الارض وجود دارد که به نظر بسیاری از حقوقدانان و فقها آنچه در بالا گفته شد بهترین سخن و تبیین در این مورد است . لکن برای دیدن اقوال مخالف و استدلالهای فقها و حقوقدانان توصیه میکنیم به منابع زیر مراجعه کنید.
اول: مستندات قانونی
در قانون مجازات اسلامی، باب هفتم پیرامون «محاربه و افساد فی الارض» این گونه آمده است:
فصل اول - تعاریف
ماده ۱۸۳ - هر کسی که برای ایجاد رعب و هراس و سلب آزادی وامنیت مردم دست به اسلحه ببرد محارب و مفسد فی الارض میباشد.
تبصره ۱ - کسی که به روی مردم سلاح بکشد ولی در اثر ناتوانی موجب هراس هیچ فردی نشودمحارب نیست .
تبصره ۲ - اگر کسی سلاح خود را با انگیزه عدوات شخصی به سوی یک یا چند نفر مخصوص بکشد و عمل او جنبه عمومی نداشته باشد محارب محسوب نمیشود.
تبصره ۳ - میان سلاح سرد وگرم فرقی نیست.
ماده ۱۸۴ - هر فرد یا گروهی که برای مبارزه با محاربان وازبین بردن فساد در زمین دست به اسلحه برند محارب نیستند.
ماده ۱۸۵ - سارق مسلح وقطاع الطریق هرگاه با اسلحه امنیت مردم یا جاده را بر هم بزند و رعب و وحشت ایجاد کند محارب است.
ماده ۱۸۶ - هرگروه یا جمعیت متشکل که در برابر حکومت اسلامی قیام مسلحانه کند مادام که مرکزیت آنهاباقی است تمام اعضاء وهوا داران آن، که موضع آن گروه یا جمعیت یا سازمان را میدانند وبه نحوی در پیشبرد اهداف آن فعالیت و تلاش موثر دارند محاربند اگر چه در شاخه نظامی شرکت نداشته باشند.
تبصره - جبهه متحدی که از گروها و اشخاص مختلف تشکیل شود، در حکم یک واحد است.
ماده ۱۸۷ - هر فرد یا گروه که طرح براندازی حکومت اسلامی را بریزد و برای این منظور اسلحه و مواد منفجره تهیه کند و نیز کسانیکه با آگاهی و اختیار امکانات مالی موثر ویا وسایل واسباب کار و سلاح دراختیار آنها بگذارند محارب و مفسد فی الارض میباشند.
ماده ۱۸۸ - هرکس در طرح براندازی حکومت اسلامی خود را نامزد یکی ازپستهای حساس حکومت کودتا نماید و نامزدی او در تحقق کودتا بنحوی موثر باشد، ( محارب ) و ( مفسدفی الارض ) است.
فصل دوم - راههای ثبوت محاربه وافساد فی الارض
ماده ۱۸۹ - محاربه و افساد فی الارض از راههای زیر ثابت میشود
الف - با یک بار اقرار بشرط آنکه اقرار کننده بالغ و عاقل واقراراو با قصد و اختیار باشد.
ب - با شهادت فقط دو مرد عادل
تبصره ۱ - شهادت مردمی که مورد تهاجم محاربان قرار گرفتهاند به نفع همدیگر پذیرفته نیست.
تبصره ۲ - هرگاه عدهای موردتهاجم محاربان قرار گرفته باشند شهادت اشخاصی که بگویند به ما آسیبی نرسیده نسبت به دیگران پذیرفته است.
تبصره ۳ - شهادت اشخاصی که مورد تهاجم قرار گرفته انداگربمنظور اثبات محارب بودن مهاجمین باشدو شکایت شخصی نباشد، پذیرفته است.
فصل سوم - حد محاربه و افسادفی الاررض
ماده ۱۹۰ - حد محاربه و افساد فی الارض یکی از چهارچیز است .
۱ - قتل - ۲ - آویختن به دار ۳ - اول قطع دست راست و سپس پای چپ ۴ - نفی بلد .
ماده ۱۹۱ - انتخاب هر یک از این امور چهارگانه به اختیارقاضی است خواه محارب کسی را کشته یا مجروح کرده یا مال او را گرفته باشد و خواه هیچیک از این کارها را انجام نداده باشد .
ماده ۱۹۲ - حد محاربه و افساد فی الارض با عفو صاحب حق ساقط نمیشود .
ماده ۱۹۳ - مدت تبعید در هر حال کمتر از یکسال نیست اگر چه بعد از دستگیری توبه نماید و در صورتی که توبه ننماید همچنان درتبعید باقی خواهد ماند .
ماده ۱۹۵ - مصلوب کردن مفسد و محارب بصورت زیر انجام میگردد -
الف - نحوه بستن موجب مرگ او نگردد .
ب - بیش از سه روز بر صلیب نماند ولی اگر در اثنای سه روز بمیرد میتوان او را پائین آورد .
ج - اگر بعد از سه روز زنده بماند نباید او را کشت .
ماده ۱۹۶ - بریدن دست راست و پای چب مفسد و محارب به همان گونهای است که در ( حد سرقت ) عمل میشود
دوم: مستندات قرآنی
برخی آیات قرآنی که در این زمینه مورد استناد احکام مذکور قرار میگیرد عبارتند از :
۱. إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ»[۲]« این روی بر فرزندان اسرائیل مقرر داشتیم که هر کس کسی را جز به قصاص قتل، یافسادی در زمین بکشد، چنان است که گویی همه مردم را کشته باشد .و هر کس کسی را زنده بدارد، چنان است که گویی تمام مردم را زنده داشته است . »
۲ . «مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا» [۳] « سزای کسانی که باخدا و پیامبر او میجنگند و در زمین به فساد میکوشند، جز این نیست که کشته شوند یا بر دار آویخته گردند یا دست و پایشان در خلاف جهت یکدیگر بریده شود یا از آن سرزمین تبعید گردند .این، رسوایی آنان در دنیاست و در آخرت عذابی بزرگ خواهند داشت.
فهرست منابع
زبده البیان مقدس اردبیلی
تحریر الوسیله امام خمینی
جامع المدارک . سید احمد خوانساری
ریاض المسائل . طباطبایی
بایستههای فقه جزا . سید محمود شاهرودی
بررسی جرم محاربه و افساد فی الارض . محمد جعفر حبیب زاده
دیدگاههای نو در حقوق کیفری . محود حسن مرعشی
